CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC TẠI DOANH NGHIỆP 1. Khái quát về công tác đào tạo nguồn nhân lực 1. Khái niệm đào tạo nguồn nhân lực 1. Khái niệm nguồn nhân lực Nguồn nhân lực: là một nguồn lực sống, là một yếu tố của sự phát triển kinh tế xã hội.
Nó được xem xét trên góc độ số lượng và chất lượng. Số lượng nguồn nhân lực được biểu hiện thông qua các chỉ tiêu quy mô và tốc độ tăng nguồn nhân lực. Chất lượng xem xét trên các mặt: sức khỏe, chuyên môn, trình độ văn hóa,… Nhân lực được hiểu là toàn bộ các khả năng về thể lực và trí lực của con người được vận dụng trong quá trình lao động sản xuất. Nó cũng được xem là sức lao động của con người - một nguồn lực quý giá nhất trong các yếu tố sản xuất của các doanh nghiệp.
Nhân lực của doanh nghiệp bao gồm tất cả những người lao động làm việc trong doanh nghiệp. Khái niệm đào tạo nguồn nhân lực Đào tạo: được hiểu là hoạt động học tập nhằm giúp cho người lao động có thể thực hiện hiệu quả hơn các chức năng, nhiệm vụ của mình. Thực chất, đào tạo liên quan đến việc tiếp thu các kiến thức, kỹ năng đặc biệt, nhằm thực hiện những công việc cụ thể một cách hoàn hảo hơn. Đào tạo nguồn nhân lực: là những hoạt động nhằm để duy trì và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của tổ chức.
Thực tế và lý luận đều cho rằng, đào tạo nguồn nhân lực chính là tổng thể các hoạt động học tập có tổ chức và được tiến hành trong những khoảng thời gian nhất định để nhằm tạo ra sự thay đổi hành vi nghề nghiệp; chuẩn bị cho người lao động của tổ chức theo kịp với cơ cấu của tổ chức khi nó thay đổi và phát triển. Tầm quan trọng của công tác đào tạo nguồn nhân lực Đào tạo nguồn nhân lực là một trong những yếu tố tiên quyết, quyết định sự tồn tại, hưng thịnh và phát triển của mỗi quốc gia. Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định: “Giáo dục và đào tạo là quốc sách, là yếu tố then chốt để phát triển và xây dựng nước ta”. 8 Sinh viên: Vũ Kiều Minh Lớp: 510QTK Ngành: Quản trị kinh doanh Đào tạo nguồn nhân lực có vai trò quan trọng trong việc giúp con người có đủ kiến thức, kỹ năng cần thiết để tham gia vào một hoạt động nào đó trong thế giới công việc ngoài xã hội; tham gia vào lao động sản xuất, lao động quản lý, điều hành kỹ thuật công nghệ… Chi phí cho đào tạo nguồn nhân lực là tốn kém nhưng đó là một tất yếu khách quan mang lại lợi ích trực tiếp và lâu dài cho doanh nghiệp nói chung và cho từng thành viên doanh nghiệp nói riêng.
Đào tạo nguồn nhân lực có tầm quan trọng trong đáp ứng nhu cầu, hiệu quả thực hiện công việc và mọi hoạt động của tổ chức trong doanh nghiệp, đáp ứng nhu cầu học tập nâng cao trình độ cho người lao động; tạo cho người lao động có cách nhìn, tư duy mới, là cơ sở để phát huy được tính năng động sáng tạo của người lao động trong công việc; duy trì và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đó cũng chính là thực hiện chiến lược con người, mang ý nghĩa nhân văn thể hiện tính trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp đối với nhân viên của mình; gắn bó giữa người lao động với doanh nghiệp; nâng cao tính năng động và ổn định tạo ra lợi thế cạnh tranh giúp doanh nghiệp có thể tồn tại và đi lên trong cạnh tranh. Phân loại các hình thức đào tạo Tiêu chí Hình thức Định hướng Đào tạo định hướng công việc nội dung ĐT Đào tạo định hướng doanh nghiệp Đào tạo, hướng dẫn công việc cho nhân viên Nội dung Đào tạo, huấn luyện kỹ năng Mục đích của đào tạo Đào tạo kỹ thuật an toàn lao động nội dung ĐT Đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ thuật Đào tạo và phát triển các năng lực quản lý Đối tượng Đào tạo mới học viên Đào tạo lại Đào tạo chính quy Cách thức Đào tạo tại chức Cách tổ chức Đào tạo cạnh xí nghiệp thức tổ Kèm cặp tại chỗ chức ĐT Địa điểm Đào tạo tại nơi làm việc hoặc nơi ĐT Đào tạo ngoài nơi làm việc 9 Sinh viên: Vũ Kiều Minh Lớp: 510QTK Ngành: Quản trị kinh doanh Phân loại theo các nội dung đào tạo: Theo định hướng nội dung đào tạo: - Đào tạo định hướng công việc: Đây là hình thức đào tạo về kỹ năng thực hiện một loại công việc nhất định, nhân viên có thể sử dụng kỹ năng để làm việc trong những doanh nghiệp khác nhau. - Đào tạo định hướng doanh nghiệp: Đây là hình thức đào tạo hội nhập văn hóa doanh nghiệp, về cách ứng xử, các kỹ năng, phương pháp làm việc điển hình trong doanh nghiệp.
Khi nhân viên chuyển sang doanh nghiệp khác, kỹ năng đào tạo đó thường không áp dụng được nữa. Theo mục đích của nội dung đào tạo: - Đào tạo, hướng dẫn công việc cho nhân viên nhằm cung cấp các thông tin, kiến thức mới và các chỉ dẫn cho nhân viên mới tuyển về công việc và doanh nghiệp, giúp cho nhân viên mới mau chóng thích nghi với điều kiện, cách thức làm việc trong doanh nghiệp mới. - Đào tạo huấn luyện kỹ năng nhằm giúp cho nhân viên có trình độ lành nghề và các kỹ năng phù hợp để thực hiện công việc theo yêu cầu. - Đào tạo kỹ thuật an toàn lao động hướng dẫn nhân viên cách thức thực hiện công việc an toàn, nhằm ngăn ngừa các trường hợp tai nạn lao động.
Đối với một số công việc nguy hiểm, có nhiều rủi ro như công việc của thợ hàn, thợ lặn, v.v…hoặc tại một số doanh nghiệp thường có nhiều rủi ro như trong ngành xây dựng, khai thác quặng, v.v…đào tạo kỹ thuật an toàn lao động là yêu cầu bắt buộc. Nhân viên nhất thiết phải tham dự các khóa đào tạo an toàn lao động và ký tên vào sổ an toàn lao động trước khi làm việc. - Đào tạo và nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ thuật thường được tổ chức định kỳ nhằm giúp cho đội ngũ cán bộ chuyên môn kỹ thuật luôn được cập nhập kiến thức, kỹ năng mới. - Đào tạo và phát triển các năng lực quản trị nhằm giúp cho các quản trị gia được tiếp xúc, làm quen với các phương pháp làm việc mới, nâng cao kỹ năng thực 10 Sinh viên: Vũ Kiều Minh Lớp: 510QTK Ngành: Quản trị kinh doanh hành và các kinh nghiệm tôt chức quản lý và khuyến khích nhân viên trong doanh nghiệp.
Chương trình thường chú trọng vào các kỹ năng thủ lĩnh, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng phân tích và ra quyết định. Theo đối tượng học viên: - Đào tạo mới áp dụng đối với những người lao động phổ thông, chưa có trình độ lành nghề mặc dù người lao động có thể mới lần đầu đi làm việc hoặc đã đi làm việc nhưng chưa có kỹ năng để thực hiện công việc. - Đào tạo lại áp dụng đối với những người lao động đã có kỹ năng, trinh độ lành nghề nhưng cần đổi nghề do yêu cầu của doanh nghiệp. Phân loại theo cách thức tổ chức đào tạo: - Trong đào tạo chính quy, học viên được thoát ly khỏi các công việc hàng ngày tại doanh nghiệp.
Do đó, thời gian đào tạo ngắn và chất lượng đào tạo thường cao hơn so với các hình thức đào tạo khác. - Đào tạo tại chức áp dụng đối với số cán bộ, nhân viên vừa đi vừa làm vừa tham gia các khóa đào tạo. Thời gian đào tạo có thể thực hiện ngoài giờ làm việc kiểu các lớp buổi tối hoặc có thể thực hiện trong một phần thời gian làm việc, ví dụ, mỗi tuần học một số buổi, hoặc mỗi quý tập trung học một vài tuần, v.v… tùy theo điều kiện cụ thể của từng địa phương hay doanh nghiệp. - Lớp cạnh xí nghiệp thường áp dụng để đào tạo nhân viên mới cho doanh nghiệp lớn.
Doanh nghiệp có cơ sở đào tạo riêng tuyển sinh đào tạo những nghề phổ biến, lựa chọn những sinh viên xuất sắc của khóa đào tạo, tuyển vào làm việc trong doanh nghiệp. Học viên sẽ học lý thuyết tại lớp sau đó tham gia thực hành ngay tại các phân xưởng trong doanh nghiệp. Các lớp đào tạo này thường rất hiệu quả, học viên nắm vững lý thuyết, vừa làm quen với điều kiện làm việc, thực hành ngay tại doanh nghiệp, thời gian đào tạo ngắn, chi phí đào tạo thấp. Tuy nhiên, chỉ có những doanh nghiệp lớn mới có khả năng tổ chức hình thức đào tạo kiểu các lớp cạnh xí nghiệp.
11 Sinh viên: Vũ Kiều Minh Lớp: 510QTK Ngành: Quản trị kinh doanh - Kèm cặp tại chỗ là hình thức đào tạo theo kiểu vừa làm vừa học, người có trình độ lành nghề cao (người hướng dẫn) giúp người mới vào nghề hoặc người có trình độ lành nghề thấp (người học). Quá trình đào tạo diễn ra ngay tại nơi làm việc. Phân loại theo địa điểm hoặc nơi đào tạo: Có đào tạo tại nơi làm việc và đào tạo ngoài nơi làm việc. Việc lựa chọn nội dung đào tạo nào để mang lại hiệu quả cao nhất phụ thuộc vào các yêu cầu về quy mô đào tạo, mức độ phức tạp, nội dung cần đào tạo và điều kiện trang bị kỹ thuật, tài chính, phương pháp, v.v… cụ thể trong từng doanh nghiệp.
Quy trình đào tạo nguồn nhân lực Xác định nhu cầu và mục tiêu đào tạo Xây dựng chương trình đào tạo Tổ chức thực hiện đào tạo Đánh giá hiệu quả đào tạo Sơ đồ 1.1: Trình tự xây dựng chương trình đào tạo 1. Xác định nhu cầu đào tạo và mục tiêu đào tạo Căn cứ vào định hướng, chiến lược phát triển của doanh nghiệp để xác định nhu cầu và mục tiêu đào tạo. Xác định nhu cầu đào tạo Để thực hiện công tác đào tạo nguồn nhân lực trong doanh nghiệp một cách hiệu quả thì việc xác định nhu cầu đào tạo là việc đầu tiên mà người làm công tác đào tạo trong doanh nghiệp cần quan tâm. Đây là khâu trọng yếu trong toàn bộ quá trình đào tạo, xác định nhu cầu đào tạo đúng thì mới có thể tạo nên hiệu quả cao trong việc thực hiện các bước tiếp theo của quá trình đào tạo.
Thực chất việc xác 12 Sinh viên: Vũ Kiều Minh Lớp: 510QTK Ngành: Quản trị kinh doanh định nhu cầu đào tạo là việc xác định xem khi nào; bộ phận, phòng ban nào; bao nhiêu người cần hoặc mong muốn được đào tạo và đào tạo những nội dung gì.