CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CHUYỂN TIẾN ĐI NƯỚC NGOÀI 1. Tổng quan về phương thức chuyển tiền đi nước ngoài 1. Khái niệm về phương thức chuyển tiền đi nước ngoài Với trình độ công nghệ thông tin ngày càng phát triển cao, các phương thức thanh toán mới hiện đại giúp khách hàng chuyển tiền cho đối tác nước ngoài dựa vào công nghệ ngân hàng như Visa card, Master card … đã xuất hiện. Tuy nhiên các phương tiện này thường chỉ dùng trong các giao dịch nhỏ lẻ để thanh toán cho chi tiêu cá nhân như: mua sắm, chi trả dịch vụ… bên cạnh đó việc sử dụng các phương tiện này cũng tiềm ẩn rủi ro như: bị đánh cắp hay lộ số PIN, quên số PIN, mất thẻ….
Vì vậy, thực hiện thanh toán bằng phương thức chuyển tiền đi nước ngoài vẫn được nhiều người sử dụng. Chuyển tiền đi nước ngoài là phương thức thanh toán quốc tế đơn giản nhất. Theo phương thức thanh toán này, một khách hàng (người trả tiền, người mua, nhà nhập khẩu) yêu cầu ngân hàng phục vụ mình chuyển một số tiền cho người thụ hưởng (người nhận tiền, người bán, nhà xuất khẩu) tại một ngân hàng ở nước ngoài trong một khoảng thời gian nhất định. Các chủ thể tham gia hoạt động chuyển tiền đi nước ngoài 1.
Người chuyển tiền (Applicant) Là cách gọi chung cho những đối tượng yêu cầu ngân hàng chuyển tiền đi nước ngoài để thanh toán/chi trả cho một đối tượng khác tại nước ngoài. Tùy theo mục đích thanh toán mà chúng ta có các cách gọi khác nhau như: người mua, nhà nhập khẩu, người yêu cầu dịch vụ… Người chuyển tiền có thể là một cá nhân hoặc một công ty. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -2- Người chuyển tiền được phép chuyển số tiền theo hạn mức quy định của ngân hàng nhà nước (đối với cá nhân) hoặc theo bộ chứng từ xuất trình tại ngân hàng để chi trả cho các mục đích hợp pháp của mình (đối với doanh nghiệp). Người hưởng sẽ trả các chi phí khi yêu cầu thực hiện giao dịch chuyển tiền đi nước ngoài cũng như các chi phí tra soát, điều chỉnh khi giao dịch có sai sót.
Người thụ hưởng (Beneficiary) Là người nhận được một khoản tiền từ nước khác chuyển trực tiếp vào tài khoản hoặc nhận bằng hộ chiếu, card (đối với cá nhân)… Tùy theo nội dung chi trả mà chúng ta có các định nghĩa khác nhau cho người thụ hưởng như: người bán, nhà xuất khẩu, người cung ứng dịch vụ…. Người thụ hưởng cũng có thể là một cá nhân hoặc một tổ chức. Trước khi ghi có hoặc chi trả bằng tiền mặt cho người thụ hưởng, ngân hàng kiểm tra tính chính xác và hợp pháp về số tiền hoặc thông tin của người chuyển tiền. Ngân hàng ra lệnh/Ngân hàng chuyển tiền (Remittance Bank) Là ngân hàng trực tiếp tiếp nhận và thực hiện yêu cầu chuyển tiền của khách hàng, bằng cách thực hiện điện MT103 yêu cầu ngân hàng nước ngoài ghi có cho tài khoản người hưởng tại nước ngoài thông qua ngân hàng đại lý của mình.
Ngân hàng chuyển tiền có trách nhiệm theo dõi giao dịch của khách hàng cho đến khi hoàn tất. Trường hợp phát sinh sai sót, ngân hàng chuyển tiền cần nhanh chóng liên hệ với khách hàng để điều chỉnh. Ngân hàng chuyển tiền thực hiện thu các loại phí liên quan khi thực hiện chuyển tiền cho khách hàng. Ngân hàng trung gian (Correspondent Bank/Intermediaty Bank): Là ngân hàng đại lý của ngân hàng ra lệnh, có mối quan hệ tài khoản với ngân hàng ra lệnh và ngân hàng người hưởng.
Đúng như tên gọi, ngân hàng trung gian LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -3- chỉ thực hiện vai trò chuyển tiếp điện từ ngân hàng ra lệnh đến ngân hàng người hưởng, sau khi trừ đi phí chuyển tiền của ngân hàng đó. Tùy theo loại ngoại tệ giao dịch, ngân hàng ra lệnh sẽ chọn lựa ngân hàng trung gian tại thị trường đó. Ví dụ, khi chuyển USD, Vietcombank sẽ chọn ngân hàng trung gian tại Mỹ, chuyển GBP chọn ngân hàng trung gian tại Anh…[Phụ lục 4] Trong một giao dịch chuyển tiền đi nước ngoài chỉ có một ngân hàng ra lệnh và một ngân hàng người hưởng nhưng có thể có nhiều hơn một hoặc không có ngân hàng trung gian. Ngân hàng trung gian có thể là ngân hàng người hưởng trong trường hợp người thụ hưởng mở tài khoản tại chính ngân hàng đại lý của ngân hàng ra lệnh.
Nếu ngân hàng ra lệnh và ngân hàng người hưởng không có quan hệ tài khoản với cùng một ngân hàng trung gian thì giao dịch chuyển tiền này sẽ phát sinh nhiều hơn một ngân hàng trung gian. Ngân hàng chi trả/ Ngân hàng người hưởng (Beneficiary Bank) Là ngân hàng mà người hưởng mở tài khoản tại đó. Sau khi nhận được điện MT103 từ ngân hàng trung gian, ngân hàng người hưởng sẽ đối chiếu các thông tin người hưởng với các thông tin đăng ký tại ngân hàng. Sau khi kiểm tra ngân hàng đó sẽ thực hiện ghi có vào tài khoản của người hưởng và thu các chi phí liên quan của ngân hàng.
Trường hợp thông tin không chính xác, ngân hàng người hưởng sẽ thông báo về ngân hàng chuyển tiền qua hệ thống điện Swift và chờ sự điều chỉnh của ngân hàng chuyển tiền, thậm chí có thể từ chối thanh toán và trả lại cho ngân hàng chuyển tiền. Nếu có sự nghi ngờ về giao dịch nào, ngân hàng người hưởng có thể yêu cầu ngân hàng chuyển tiền cung cấp chi tiết để làm rõ giao dịch. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phân loại phương thức chuyển tiền đi nước ngoài 1.
Theo chủ thể chuyển tiền Chuyển tiền đi cá nhân Người chuyển tiền là cá nhân chuyển một số tiền đi nước ngoài thông qua ngân hàng cho các mục đích dưới đây: a) Học tập, chữa bệnh ở nước ngoài; b) Đi công tác, du lịch, thăm viếng ở nước ngoài; c) Trả các loại phí, lệ phí cho nước ngoài; d) Trợ cấp cho thân nhân đang ở nước ngoài; e) Chuyển tiền thừa kế cho người hưởng thừa kế ở nước ngoài; f) Chuyển tiền trong trường hợp định cư ở nước ngoài; g) Các mục đích chuyển tiền cho các nhu cầu hợp pháp khác. Khi chuyển tiền, khách hàng cá nhân sẽ xuất trình một số giấy tờ theo quy định của ngân hàng như chứng minh nhân dân, hộ khẩu, giấy khai sinh, giấy tờ đi học, giấy tờ cho phép đi định cư…. để chứng minh được mục đích chuyển tiền của mình. Khách hàng có thể nộp ngoại tệ sẵn có của bản thân hoặc được phép mua ngoại tệ tại ngân hàng để chuyển đi nước ngoài.
[Phụ lục 5] Chuyển tiền đi công ty Người chuyển tiền là một tổ chức hoạt động tại Việt Nam yêu cầu ngân hàng chuyển tiền đi để thanh toán hàng hóa hoặc chi trả các dịch vụ cho nhà cung ứng nước ngoài phục vụ cho nhu cầu hoạt động kinh doanh của công ty mình theo các mục đích được phép như thanh toán tiền hàng hóa, tiền dịch vụ, chuyển vốn, chuyển lợi nhuận ra nước ngoài… Có hai hình thức thanh toán: a. Thanh toán trả trước: người mua ký hợp đồng mua bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ. Theo điều khoản thỏa thuận, người mua phải thanh toán một phần LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -5- hoặc toàn bộ giá trị hợp đồng trước khi nhận được hàng hóa hoặc trước khi dịch vụ được hoàn thành. Thanh toán trả sau: người mua chuyển trả tiền cho người bán toàn bộ hoặc phần còn lại của trị giá hợp đồng sau khi hoàn tất thủ tục nhận hàng hóa hoặc dịch vụ đã thực hiện xong và các chứng từ giao dịch từ người bán.
Khác biệt so với chuyển tiền đi cá nhân là doanh nghiệp không được phép nộp tiền mặt vào ngân hàng. Do vậy, các doanh nghiệp có nhu cầu chuyển tiền đi nước ngoài trước hết phải mở một tài khoản tại ngân hàng, sau đó sẽ xuất trình chứng từ thanh toán để mua ngoại tệ và chuyển tiền đi tại ngân hàng. Theo mục đích chuyển tiền Chuyển tiền đi thanh toán hàng hóa Người mua (nhà nhập khẩu) yêu cầu ngân hàng chuyển một số tiền theo hợp đồng đã ký kết vào tài khoản của người hưởng tại nước ngoài để thanh toán hàng hóa. Theo mục đích thanh toán này, người mua sẽ xuất trình các chứng từ thanh toán cho ngân hàng như hợp đồng, hóa đơn, tờ khai hải quan….
Thanh toán hàng hóa có hai hình thức thanh toán là trả trước khi nhận hàng và chi trả sau khi nhận được hàng hóa.[Phụ lục 5] Chuyển tiền đi thanh toán dịch vụ Người yêu cầu dịch vụ ký kết một hợp đồng dịch vụ (chi trả chi phí, tiền lương, cung cấp nhân lực…) với người cung cấp dịch vụ. Sau khi dịch vụ hoàn tất, người yêu cầu dịch vụ thanh toán cho người cung cấp bằng cách chuyển tiền vào tài khoản của người cung cấp dịch vụ. Tương tự như thanh toán hàng hóa, thanh toán dịch vụ cũng có 2 cách thức thanh toán trả trước khi dịch vụ được thực hiện và thanh toán sau khi dịch vụ đã hoàn thành. [Phụ lục 5] LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Theo phương thức chuyển tiền Chuyển tiền bằng thư (Mail Tranfer – M/T) Là một hình thức chuyển tiền, trong đó yêu cầu thanh toán của khách hàng sẽ được thể hiện trong nội dung một bức thư và được ngân hàng phục vụ mình gửi cho ngân hàng chi trả theo đường bưu điện. Thư chuyển tiền là chỉ thị của ngân hàng chuyển tiền đối với ngân hàng người hưởng, yêu cầu ngân hàng này thanh toán một số tiền ấn định cho người thụ hưởng đã được chỉ thị trong thư. Tuy nhiên, hiện nay hình thức chuyển tiền bằng thư không còn được sử dụng tại các ngân hàng do quá trình thanh toán chậm trễ, dễ gặp rủi ro thất lạc khi gửi thư. Chuyển tiền bằng điện Swift (Telegraphic Transfer – T/T) Là một hình thức chuyển tiền, trong đó, Lệnh chuyển tiền của khách hàng sẽ được ngân hàng của họ chuyển tải vào nội dung điện chuyển tiền với các thông tin đầy đủ và chính xác của người hưởng.
Các chỉ thị này hoàn toàn được chuẩn hóa và bảo mật.[phụ lục 3] Có hai phương pháp chuyển tiền bằng điện: a. Phương pháp trực tiếp (còn gọi là phương pháp chuỗi/ Serial): Theo phương pháp chuyển tiền này, nội dung thanh toán (ngày giao dịch, loại tiền,số tiền, thông tin người chuyển tiền, thông tin ngân hàng, thông tin người hưởng…) sẽ được chuyển tải vào điện MT103 và được ngân hàng phục vụ khách hàng thực hiện chuyển đi ngân hàng nước ngoài để thanh toán cho người thụ hưởng theo như thỏa thuận giữa hai bên. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.