CHƯƠNG I : CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 – HOẠT ĐỘNG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 – Khái quát về ngân hàng thương mại 1.1 – Khái niệm, đặc điểm của ngân hàng thương mại ► Khái niệm Ngân hàng là tổ chức trung gian tài chính có vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế. Với việc thu hút tiền gửi tiết kiệm từ hàng triệu cá nhân, hộ gia đình, các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế - xã hội thì ngân hàng đóng vai trò là thủ quỹ cho toàn xã hội. Sử dụng lượng vốn huy động được các ngân hàng tổ chức cho vay chủ yếu đối với các doanh nghiệp, cá nhân,hộ gia đình và một phần đối với Nhà nước. Ngân hàng cấp tín dụng cho các doanh nghiệp để phục vụ cho việc mua hàng hoá dự trữ, xây dựng nhà máy, mua sắm trang thiết bị, cung cấp các dịch vụ cho hoạt động thanh toán, hỗ trợ tư vấn, lập kế hoạch tài chính cho các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế.
Các khoản tín dụng của ngân hàng cho chính phủ chủ là nguồn tài chính quan trọng để đầu tư và phát triển. Bên cạnh hai chức năng cơ bản là huy động vốn và sử dụng vốn thì ngân hàng còn là nơi thực hiện các chính sách kinh tế, đặc biệt là chính sách tiền tệ, một kênh quan trọng trong chính sách kinh tế của Chính phủ nhằm mục tiêu ổn định kinh tế. Tuỳ vào sự phát triển của mỗi quốc gia có nhiều loại ngân hàng khác nhau: Ngân hàng nhà nước, ngân hàng chính sách xã hội, ngân hàng đầu tư phát triển, ngân hàng thương mại…Trong đó NHTM chiếm tỷ trọng lớn nhất về quy mô tài sản, thị phần và số lượng ngân hàng. Chuyên đề tốt nghiệp Hoàng Hải Yến Đại học Kinh tế Quốc dân Tài chính doanh nghiệp 47A NHTM được hình thành từ sự vận động và gắn liền với quá trình luân chuyển của tư bản thương nghiệp.
NHTM cũng thực hiện các nghiệp vụ truyền thống của ngân hàng như huy động tiền gửi, thanh toán, cất giữ và cho vay. Để có thể phân biệt NHTM với các loại hình ngân hàng khác có nhiều cách tiếp cận khác nhau qua chức năng, dịch vụ hoặc vai trò mà chúng cung cấp trong nền kinh tế. Ở mỗi nước có một quan niệm về NHTM khác nhau. Ở Mỹ NHTM được quan niệm là một công ty kinh doanh chuyên cung cấp các dịch vụ tài chính và hoạt động trong ngành dịch vụ tài chính.
Ở Pháp NHTM là những xí nghiệp hay cơ sở đào tạo thường xuyên nhận tiền của công chúng dưới hình thức ký thác hay hình thức khác các số tiền mà họ dùng cho chính họ vào nghiệp vụ chiết khấu, tín dụng hay dịch vụ tài chính. Ở Việt Nam theo pháp lệnh ngân hàng, hợp tác xã tín dụng và công ty tài chính ngày 23/5/1990 của hội đồng Nhà nước Việt Nam xác định: " Ngân hàng thương mại là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán " ► Đặc điểm của ngân hàng thương mại - Ngân hàng thương mại là một trung gian tài chính + Ngân hàng thương mại là trung gian vốn, chuyển tiền từ nơi thừa vốn sang nơi thiếu vốn NHTM là một tổ chức trung gian tài chính với hoạt động chủ yếu là chuyển tiền tiết kiệm thành đầu tư, đòi hỏi có sự tiếp xúc với hai loại hình là cá nhân và tổ chức trong nền kinh tế. Các cá nhân và tổ chức tạm thời thâm hụt chi tiêu, tức là chi tiêu cho tiêu dùng và đầu tư vượt quá thu nhập và vì thế họ là những người bổ sung vốn. Các cá nhân và tổ chức thặng dư trong chi tiêu tức là Chuyên đề tốt nghiệp Hoàng Hải Yến Đại học Kinh tế Quốc dân Tài chính doanh nghiệp 47A thu nhập hiện tại của họ lớn hơn các khoản chi tiêu cho hàng hoá, dịch vụ vì vậy họ có tiền để tiết kiệm.
Sự tồn tại của hai loại cá nhân tổ chức là hoàn toàn độc lập với ngân hàng. Để có thể có vốn cho các hoạt động của mình thì những người thiếu vốn phải tiếp xúc trực tiếp với người thừa vốn tuy nhiên quan hệ trực tiếp bị nhiều giới hạn do sự không phù hợp về quy mô, thời gian, không gian….điều này cản trở quan hệ trực tiếp phát triển và là điều kiện để nảy sinh trung gian tài chính trong đó có NHTM. Bằng việc đặt lãi suất cao hơn cho các món vay so với món lãi mà NHTM phải thanh toán cho các khoản tiền mà họ huy động từ người tiết kiệm thì NHTM thu được lợi nhuận. Hơn nữa với đặc điểm của mình thì các NHTM tăng thu nhập cho người tiết kiệm, khuyến khích tiết kiệm đồng thời giảm phí tổn tín dụng cho người đầu tư từ đó khuyến khích đầu tư.
+ Ngân hàng thương mại là nơi tạo phương tiện thanh toán và là trung gian thanh toán Theo quan điểm hiện đại, đại lượng tiền tệ bao gồm nhiều bộ phận. Thứ 1 là tiền giấy trong lưu thông (Mo), thứ 2 là số dư trên tài khoản tiền gửi giao dịch của các khách hàng tại các ngân hàng, thứ 3 là tiền gửi trên các tài khoản tiền gửi tiết kiệm và tiền gửi có kỳ hạn. Khi ngân hàng cho khách hàng vay, số dư trên tài khoản tiền gửi thanh toán của khách hàng tăng lên, khách hàng có thể dùng để mua hàng và dịch vụ. Do đó bằng việc cho vay các ngân hàng đã tạo ra phương tiện thanh toán (tham gia tạo M1).
Toàn bộ hệ thống NHTM cũng tạo phương tiện thanh toán khi các khoản tiền gửi được mở rộng từ ngân hàng này đến ngân hàng khác trên cơ sở cho vay. Ngân hàng trở thành trung tâm thanh toán lớn nhất hiện nay ở hầu hết các quốc gia. Thay mặt khách hàng ngân hàng thực hiện thanh toán giá trị hàng hoá Chuyên đề tốt nghiệp Hoàng Hải Yến Đại học Kinh tế Quốc dân Tài chính doanh nghiệp 47A và dịch vụ. Để việc thanh toán nhanh chóng, thuận tiện và tiết kiệm chi phí, ngân hàng đưa ra cho khách hàng nhiều hình thức thanh toán như ủy nhiệm chi, uỷ nhiệm thu, các loại thẻ, sec.cung cấp mạng lưới thanh toán điện tử, kết nối các quỹ và cung cấp tiền giấy khi khách hàng cần.
Các ngân hàng còn thanh toán bù trừ với nhau qua ngân hàng Trung ương hoặc thông qua các trung tâm thanh toán. Các trung tâm thanh toán quốc tế được thiết lập đã làm tăng hiệu quả của thanh toán qua ngân hàng. Biến ngân hàng trở thành trung tâm thanh toán quan trọng và có hiệu quả, phục vụ đắc lực cho nền kinh tế toàn cầu. - Ngân hàng thương mại là tổ chức kinh doanh có điều kiện và bị kiểm soát chặt chẽ Xuất phát từ vai trò đặc biệt là tổ chức trung gian tài chính chuyên kinh doanh tiền tệ mà các NHTM luôn chịu sự quản lý chặt chẽ của Nhà nước bằng các quy định.
Một NHTM muốn thành lập và hoạt động thì phải tuân thủ chặt chẽ các quy định pháp luật về vốn, nhu cầu hoạt động, phương án kinh doanh, trụ sở hoạt động, tỷ lệ dự trữ bắt buộc…Nếu không đảm bảo đúng các yêu cầu theo quy định thì NHTM sẽ bị thu hồi giấy phép, đình chỉ hoạt động. Vì các NHTM có khả năng tạo ra được bội số dư tiền gửi với gấp nhiều lần số dự trữ được đưa vào hệ thống ngân hàng nên NHTM có chức năng tạo tiền. Chính điều này khiến NHTM luôn luôn nằm trong sự kiểm soát chặt chẽ của Chính phủ. Với các nghiệp vụ thị trường mở, tỷ lệ dự trữ bắt buộc, lãi suất chiết khấu, tái chiết khấu mà NHNN thông qua NHTM điều chỉnh lượng tiền lưu thông trong nền kinh tế nhằm thực hiện chính sách kinh tế trong từng giai đoạn khác nhau.
- Đặc điểm về vốn và tài sản của ngân hàng thương mại Trong quá trình hoạt động thì các NHTM được thực hiện các hoạt động huy động vốn, bao gồm các hoạt động: Phát hành giấy tờ có giá, huy động tiền Chuyên đề tốt nghiệp Hoàng Hải Yến Đại học Kinh tế Quốc dân Tài chính doanh nghiệp 47A gửi, vay vốn giữa các tổ chức tín dụng, vay vốn ngân hàng Nhà nước. Các NHTM dùng số vốn huy động được để thực hiện việc sử dụng vốn bao gồm các hoạt động: Hoạt động tín dụng, dịch vụ thanh toán và ngân quỹ, các hoạt động khác như góp vốn, mua cổ phần…Chính vì vậy trong bảng cân đối kế toán của NHTM khác với một doanh nghiệp bình thường và các tổ chức trung gian tài chính khác. Nguồn vốn của ngân hàng hay là " tài sản nợ " bao gồm: Vốn chủ sở hữu, nguồn đi vay và nguồn tiền gửi của cá nhân, tổ chức kinh tế và các nguồn khác. Tài sản hay còn gọi là " tài sản có " bao gồm tín dụng, đầu tư, ngân quỹ, tài sản ngoại bảng.2 - Hoạt động chủ yếu của các ngân hàng thương mại Các NHTM thực hiện đầy đủ các nghiệp vụ cơ bản của một ngân hàng là hoạt động huy động vốn và hoạt động sử dụng vốn.
► Hoạt động huy động vốn Hoạt động huy động vốn là hoạt động tạo nguồn vốn cho các NHTM, đóng vai trò quan trọng, ảnh hưởng tới chất lượng hoạt động của ngân hàng. NHTM có 4 nghiệp vụ cơ bản trong hoạt động huy động vốn. - Vốn chủ sở hữu Đây là loại vốn ngân hàng sử dụng lâu dài, hình thành nên trang thiết bị, nhà cửa cho ngân hàng. Để có thể hình thành nên nguồn vốn chủ sở hữu thì có nghiều nguồn khác nhau: Nguồn vốn hình thành ban đầu, nguồn vốn bổ sung trong quá trình hoạt động, các quỹ, nguồn vay nợ có thể chuyển đổi thành cổ phần.
- Hoạt động nhận tiền gửi Tiền gửi của khách hàng là nguồn tài nguyên quan trọng nhất của NHTM, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn tiền của ngân hàng. Để có thể gia tăng tiền Chuyên đề tốt nghiệp Hoàng Hải Yến Đại học Kinh tế Quốc dân Tài chính doanh nghiệp 47A gửi trong môi trường cạnh tranh và có được nguồn tiền có chất lượng thì các ngân hàng đã đưa ra nhiều hình thức huy động khác nhau. Về cơ bản thì có các hình thức sau: + Tiền gửi thanh toán Đây là tiền mà các cá nhân, doanh nghiệp gửi vào ngân hàng để nhờ ngân hàng giữ và thanh toán hộ.