Chuyên đề nâng cao hiệu quả cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại BIDV chi nhánh Hà Tây

Luận văn tốt nghiệp kinh tế nghiên cứu Luận văn tốt nghiệp cải thiện kết quả cho vay dnnvv tại ngân hàng đầu tư và phát triển việt nam chi, điều tra thực trạng, phân tích số liệu,

• Tác giả: Hoàng Hải Yến
• Người hướng dẫn: PGS - TS Trần Đăng Khâm
• Trường học: Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Tài chính doanh nghiệp
• Đề tài: Nâng cao hiệu quả cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam
• Loại tài liệu: Chuyên đề tốt nghiệp

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. HOẠT ĐỘNG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1.1. Khái quát về ngân hàng thương mại
• 1.1.1.1. Khái niệm, đặc điểm của ngân hàng thương mại
• 1.2. Hoạt động chủ yếu của các ngân hàng thương mại
• 1.2.1. Hoạt động huy động vốn
• 1.2.1.1. Vốn chủ sở hữu
• 1.2.1.2. Hoạt động nhận tiền gửi
• 1.2.1.3. Nguồn đi vay và nghiệp vụ đi vay của ngân hàng thương mại
• 1.2.1.3.1. Nghiệp vụ vay từ ngân hàng Nhà nước
• 1.2.1.3.2. Vay các tổ chức tín dụng khác
• 1.2.1.3.3. Vay trên thị trường vốn
• 1.2.1.4. Các nguồn khác
• 1.2.1.4.1. Nguồn uỷ thác
• 1.2.1.4.2. Nguồn trong thanh toán
• 1.2.2. Hoạt động sử dụng vốn
• 1.2.2.1. Hoạt động ngân quỹ
• 1.2.2.2. Hoạt động đầu tư
• 1.2.2.3. Hoạt động tín dụng
• 1.2.2.3.1. Hoạt động chiết khấu thương phiếu
• 1.2.2.3.2. Hoạt động bảo lãnh
• 1.2.2.3.3. Hoạt động cho vay
• 1.2.2.3.4. Hoạt động cho thuê
• 1.3. Hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa của ngân hàng thương mại
• 1.3.1. Khái quát về doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.3.1.1. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.3.1.2. Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa

Tóm tắt

I. Tổng quan về cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường hiện nay, cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tại ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế. DNNVV chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số doanh nghiệp và đóng góp đáng kể vào GDP. Ngân hàng BIDV đã nhận thức được tầm quan trọng này và đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ nhằm nâng cao hiệu quả cho vay cho nhóm khách hàng này.

1.1. Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam

DNNVV tại Việt Nam có quy mô vốn và số lượng lao động tương đối nhỏ. Theo quy định, doanh nghiệp nhỏ có vốn điều lệ không quá 10 tỷ đồng và số lao động không quá 300 người. Đặc điểm này tạo ra những thách thức trong việc tiếp cận nguồn vốn từ ngân hàng.

1.2. Vai trò của ngân hàng trong việc hỗ trợ DNNVV

Ngân hàng thương mại, đặc biệt là BIDV, đóng vai trò trung gian tài chính quan trọng, cung cấp vốn cho DNNVV để mở rộng sản xuất và cải tiến công nghệ. Việc hỗ trợ này không chỉ giúp DNNVV phát triển mà còn góp phần vào sự ổn định của nền kinh tế.

II. Thách thức trong việc cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại BIDV

Mặc dù ngân hàng BIDV đã có nhiều nỗ lực trong việc cho vay DNNVV, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các DNNVV thường gặp khó khăn trong việc cung cấp thông tin tài chính minh bạch, điều này làm tăng rủi ro cho ngân hàng trong việc cấp tín dụng. Hơn nữa, lãi suất cho vay cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn của DNNVV.

2.1. Khó khăn trong việc đánh giá khả năng tài chính của DNNVV

Nhiều DNNVV không có báo cáo tài chính đầy đủ, dẫn đến khó khăn trong việc đánh giá khả năng trả nợ. Điều này làm cho ngân hàng gặp rủi ro cao hơn khi quyết định cho vay.

2.2. Lãi suất cho vay và ảnh hưởng đến DNNVV

Lãi suất cho vay cao có thể làm giảm khả năng tiếp cận vốn của DNNVV. Ngân hàng cần cân nhắc giữa việc đảm bảo lợi nhuận và hỗ trợ DNNVV trong việc phát triển.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại BIDV

Để nâng cao hiệu quả cho vay DNNVV, BIDV cần áp dụng các phương pháp hiện đại trong việc đánh giá và quản lý rủi ro. Việc sử dụng công nghệ thông tin trong quy trình cho vay sẽ giúp ngân hàng cải thiện khả năng tiếp cận thông tin và giảm thiểu rủi ro.

3.1. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quy trình cho vay

Việc áp dụng công nghệ thông tin giúp ngân hàng tự động hóa quy trình cho vay, từ đó giảm thời gian xử lý và nâng cao độ chính xác trong việc đánh giá khả năng tài chính của DNNVV.

3.2. Đào tạo nhân viên ngân hàng về DNNVV

Đào tạo nhân viên ngân hàng về đặc điểm và nhu cầu của DNNVV sẽ giúp họ tư vấn và hỗ trợ khách hàng tốt hơn, từ đó nâng cao hiệu quả cho vay.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về cho vay DNNVV tại BIDV

Nghiên cứu thực tiễn cho thấy rằng việc cải thiện quy trình cho vay và tăng cường hỗ trợ tư vấn cho DNNVV đã mang lại kết quả tích cực. Nhiều DNNVV đã tiếp cận được nguồn vốn và phát triển sản xuất, góp phần vào sự phát triển kinh tế địa phương.

4.1. Kết quả từ các chương trình hỗ trợ DNNVV

Các chương trình hỗ trợ từ BIDV đã giúp nhiều DNNVV tiếp cận vốn dễ dàng hơn, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất và kinh doanh.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Bài học từ thực tiễn cho thấy rằng việc lắng nghe và hiểu rõ nhu cầu của DNNVV là rất quan trọng trong việc thiết kế các sản phẩm tín dụng phù hợp.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại BIDV

Trong tương lai, BIDV cần tiếp tục cải thiện các chính sách cho vay DNNVV, đồng thời mở rộng các sản phẩm dịch vụ tài chính phù hợp với nhu cầu của nhóm khách hàng này. Việc này không chỉ giúp DNNVV phát triển mà còn góp phần vào sự ổn định và phát triển bền vững của nền kinh tế.

5.1. Định hướng phát triển cho vay DNNVV tại BIDV

BIDV sẽ tiếp tục nghiên cứu và phát triển các sản phẩm cho vay phù hợp với nhu cầu của DNNVV, đồng thời cải thiện quy trình cho vay để nâng cao hiệu quả.

5.2. Tầm quan trọng của DNNVV trong nền kinh tế

DNNVV sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, vì vậy việc hỗ trợ họ phát triển là nhiệm vụ cần thiết của các ngân hàng thương mại.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) giữ vị trí then chốt trong sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Theo số liệu thống kê được tác giả trích dẫn, cả nước có khoảng 349.305 DNNVV (chiếm 93,96% tổng số doanh nghiệp), đóng góp 40% GDP, thu hút 50,13% tổng số lao động và đóng góp 17% vào nguồn thu ngân sách nhà nước. Vai trò của khối doanh nghiệp này cũng được khẳng định trong Nghị định số 90/2001/NĐ-CP ngày 23/11/2001 của Chính phủ về trợ giúp phát triển DNNVV, coi phát triển DNNVV là nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược công nghiệp hóa – hiện đại hóa.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất đối với các DNNVV trong quá trình duy trì và mở rộng sản xuất kinh doanh là tình trạng thiếu hụt vốn, trong khi nguồn cung ứng vốn chủ yếu vẫn phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM). Về phía ngân hàng, DNNVV là phân khúc khách hàng giàu tiềm năng nhưng đồng thời tiềm ẩn rủi ro tín dụng cao do hạn chế về năng lực tài chính và tài sản bảo đảm.

Chuyên đề tốt nghiệp "Nâng cao hiệu quả cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam – chi nhánh Hà Tây" do sinh viên Hoàng Hải Yến (Lớp Tài chính doanh nghiệp 47A, Đại học Kinh tế Quốc dân) thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS. Trần Đăng Khâm, nhằm giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu sau:

1. Hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động cho vay, chỉ tiêu đánh giá và các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả cho vay DNNVV của NHTM.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng hiệu quả hoạt động cho vay DNNVV tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) – Chi nhánh Hà Tây giai đoạn 2006 – 2008.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng đối với khối DNNVV tại chi nhánh trong giai đoạn tiếp theo.

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động cho vay và hiệu quả cho vay đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Hà Tây (đơn vị gắn liền với sự kiện sáp nhập địa giới hành chính tỉnh Hà Tây vào Thủ đô Hà Nội từ ngày 01/08/2008).
  • Thời gian: Dữ liệu hoạt động kinh doanh và tín dụng thu thập trong giai đoạn 3 năm từ 2006 đến 2008, thời kỳ thị trường tài chính có nhiều biến động do lạm phát cao và sự điều chỉnh chính sách tiền tệ thắt chặt.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và căn cứ pháp lý

Tác giả tiếp cận vấn đề nghiên cứu dựa trên các lý thuyết tài chính - ngân hàng và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật:

• Khái niệm và chức năng NHTM: Dẫn chiếu theo Pháp lệnh Ngân hàng, Hợp tác xã tín dụng và Công ty tài chính ngày 23/05/1990 của Hội đồng Nhà nước Việt Nam, cùng với quan niệm NHTM tại Mỹ và Pháp. Khẳng định hai chức năng trung tâm là trung gian tài chính (chuyển dịch vốn từ nơi thặng dư sang nơi thâm hụt) và trung gian thanh toán (tạo phương tiện thanh toán qua việc mở rộng tín dụng).
• Khung pháp lý về DNNVV:
  • Công văn số 681/CP ngày 20/06/1998 của Chính phủ: Quy định DNNVV có vốn điều lệ từ 5 tỷ đồng trở xuống và số lao động trung bình hàng năm không quá 200 người.
  • Nghị định số 90/2001/NĐ-CP ngày 23/11/2001 của Chính phủ: Mở rộng tiêu chí xác định DNNVV là cơ sở sản xuất kinh doanh độc lập có vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng hoặc số lao động trung bình hàng năm không quá 300 người.
• Quan niệm về hiệu quả cho vay: Được xem xét đa chiều dưới 3 góc độ:
  • Góc độ NHTM: Tăng trưởng quy mô dư nợ, bảo toàn vốn, kiểm soát rủi ro và tối đa hóa lợi nhuận.
  • Góc độ doanh nghiệp: Đáp ứng kịp thời nhu cầu vốn sản xuất kinh doanh, gia tăng lợi nhuận và đủ năng lực hoàn trả nợ gốc lẫn lãi vay.
  • Góc độ xã hội: Phục vụ chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương, tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng GDP.

Hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả cho vay

Chuyên đề thiết lập 4 nhóm chỉ tiêu định lượng phục vụ công tác phân tích:

Nhóm chỉ tiêu	Chỉ tiêu thành phần	Công thức / Ý nghĩa phản ánh
1. Quy mô cho vay	- Doanh số cho vay & Tốc độ tăng trưởng - Dư nợ cho vay & Tốc độ tăng trưởng - Doanh số thu nợ - Vòng quay vốn tín dụng	$\text{Tốc độ tăng trưởng} = \frac{\text{Chỉ tiêu năm } n - \text{Chỉ tiêu năm } (n-1)}{\text{Chỉ tiêu năm } (n-1)} \times 100%$ $\text{Vòng quay vốn tín dụng} = \frac{\text{Doanh số thu nợ}}{\text{Dư nợ bình quân}}$
2. Cơ cấu cho vay	- Tỷ trọng dư nợ theo kỳ hạn - Tỷ trọng dư nợ theo ngành nghề	$\text{Tỷ trọng} = \frac{\text{Dư nợ từng phân loại}}{\text{Tổng dư nợ}} \times 100%$
3. Kiểm soát rủi ro	- Tỷ lệ nợ quá hạn - Tỷ lệ cho vay có tài sản bảo đảm	$\text{Tỷ lệ nợ quá hạn} = \frac{\text{Nợ quá hạn}}{\text{Tổng dư nợ}} \times 100%$ $\text{Tỷ lệ nợ có TSĐB} = \frac{\text{Tổng dư nợ có TSĐB}}{\text{Tổng dư nợ}} \times 100%$
4. Khả năng sinh lời	- Tỷ trọng thu nhập từ cho vay DNNVV	$\text{Tỷ trọng thu nhập} = \frac{\text{Thu nhập từ cho vay DNNVV}}{\text{Tổng thu nhập từ cho vay}} \times 100%$

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

• Phương pháp nghiên cứu: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh tuyệt đối và tương đối qua chuỗi số liệu theo thời gian (2006 – 2008), kết hợp phương pháp phân tích nhân quả giữa biến động kinh tế vĩ mô và kết quả kinh doanh của ngân hàng.
• Nguồn dữ liệu:
  • Dữ liệu thứ cấp nội bộ: Báo cáo kết quả tổng kết kinh doanh, báo cáo tín dụng từ Phòng Kế hoạch nguồn vốn, Phòng Tài chính kế toán BIDV Hà Tây giai đoạn 2006 – 2008.
  • Dữ liệu vĩ mô: Số liệu công bố của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF năm 2004), số liệu khảo sát 63.000 doanh nghiệp của Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Các vấn đề cơ bản về hiệu quả cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa của ngân hàng thương mại

Chương I tập trung làm rõ cơ sở lý luận về NHTM, đặc thù vận hành của DNNVV và cơ chế tín dụng ngân hàng:

• Đặc điểm hoạt động NHTM: Phân tích các nghiệp vụ huy động vốn (vốn chủ sở hữu, tiền gửi thanh toán, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm dân cư, vay Ngân hàng Nhà nước, vay liên ngân hàng, phát hành giấy tờ có giá, nguồn ủy thác) và hoạt động sử dụng vốn (ngân quỹ, đầu tư chứng khoán/trái phiếu, hoạt động tín dụng gồm chiết khấu, bảo lãnh, cho vay và cho thuê tài chính).
• Phân tích ưu điểm và hạn chế của DNNVV:
  • Ưu điểm: Quy mô vốn đầu tư ban đầu không lớn, bộ máy quản lý gọn nhẹ, tính linh hoạt và nhạy bén cao trong chuyển dịch cơ cấu sản xuất khi kinh tế biến động.
  • Nhược điểm: Công nghệ lạc hậu (xếp hạng công nghệ Việt Nam năm 2004 đứng thứ 92/104 theo WEF); chất lượng nhân lực thấp (theo Bộ KH&ĐT, 43% chủ DN có trình độ từ trung học trở xuống, 63% DN gặp vướng mắc khi tuyển dụng lao động); năng lực tài chính mỏng, báo cáo kế toán thiếu minh bạch và thiếu tài sản thế chấp đạt chuẩn.
• Quy trình và sản phẩm cho vay: Hệ thống hóa quy trình cấp tín dụng doanh nghiệp theo 9 bước cơ bản (từ tiếp nhận hồ sơ, thẩm định, phê duyệt, giải ngân, giám sát đến thanh lý hợp đồng) và các phương thức tài trợ phổ biến: cho vay từng lần, cho vay thấu chi, cho vay theo hạn mức tín dụng, cho vay theo dự án đầu tư, cho vay hợp vốn (giới hạn không quá 15% vốn tự có của một TCTD đối với một khách hàng), cho vay trả góp, hạn mức dự phòng và cho vay qua thẻ tín dụng.
• Các nhân tố tác động đến hiệu quả cho vay:
  • Nhân tố chủ quan: Chính sách tín dụng, năng lực thẩm định dự án, quy mô vốn tự có/vốn huy động, chất lượng đội ngũ cán bộ tín dụng, nguồn thông tin tín dụng và nền tảng công nghệ ngân hàng.
  • Nhân tố khách quan: Năng lực quản trị - tài chính của doanh nghiệp, biến động môi trường kinh tế (lạm phát năm 2008 vượt 20%, lãi suất huy động lên tới 19% và lãi suất cho vay vượt 20%), và sự đồng bộ của môi trường pháp lý.

Chương II: Thực trạng hiệu quả hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại NHĐT & PT Hà Tây

Chương II đi sâu vào phân tích dữ liệu thực tế tại chi nhánh:

• Lịch sử hình thành và cơ cấu tổ chức BIDV Hà Tây:
  • Tiền thân là Phòng Đầu tư và Phát triển Hà Sơn Bình (thành lập lại từ 01/06/1990), chuyển thành BIDV tỉnh Hà Tây và chính thức đổi tên thành BIDV – Chi nhánh Hà Tây từ ngày 01/08/2008 sau khi địa giới hành chính Hà Tây hợp nhất vào Hà Nội.
  • Bộ máy quản trị gồm Ban Giám đốc và 11 phòng ban chuyên môn: Phòng Quan hệ khách hàng I, Phòng Quan hệ khách hàng II (chuyên trách DNNVV và bán lẻ), Phòng Dịch vụ khách hàng doanh nghiệp, Phòng Dịch vụ khách hàng cá nhân, Phòng Quản lý rủi ro, Phòng Quản trị tín dụng, Phòng Quản lý & Dịch vụ kho quỹ, Phòng Kế hoạch tổng hợp, Phòng Tài chính kế toán, Phòng Tổ chức hành chính và các Phòng Giao dịch.
• Kết quả kinh doanh tổng thể giai đoạn 2006 – 2008:

               KẾT QUẢ KINH DOANH CHỦ YẾU TẠI BIDV HÀ TÂY (2006 - 2008)

• Thực trạng cho vay đối với khối DNNVV tại BIDV Hà Tây:
  • Quy mô khách hàng: Tăng trưởng liên tục từ 78 doanh nghiệp (năm 2006) lên 90 doanh nghiệp (năm 2007) và đạt 114 doanh nghiệp (năm 2008).
  • Doanh số cho vay DNNVV: Năm 2006 đạt 732 tỷ đồng; năm 2007 đạt 915 tỷ đồng (tăng 25%, chiếm 23,09% tổng doanh số cho vay); năm 2008 đạt 1.258 tỷ đồng (tăng 37,5% so với 2007, chiếm 26,55% tổng doanh số cho vay toàn chi nhánh).
  • Doanh số thu nợ DNNVV: Năm 2006 đạt 650 tỷ đồng; năm 2007 đạt 880 tỷ đồng (tăng 35,38%); năm 2008 đạt 1.186 tỷ đồng (tăng 34,78% so với 2007 và tăng 82,46% so với 2006).
  • Dư nợ tín dụng DNNVV: Năm 2006 đạt 230 tỷ đồng; năm 2007 đạt 310 tỷ đồng (tăng 35%); năm 2008 đạt 470 tỷ đồng (tăng 51,6% so với 2007 và chiếm 28,54% tổng dư nợ chi nhánh).

                 DIỄN BIẾN TÍN DỤNG DNNVV TẠI BIDV HÀ TÂY (2006 - 2008)

• Đặc điểm chính sách lãi suất ứng phó biến động năm 2008: Chi nhánh thực hiện 10 lần điều chỉnh lãi suất cho vay từ tháng 7 đến tháng 12/2008. Điển hình từ ngày 23/10/2008, áp dụng 3 khung lãi suất ngắn hạn: tối đa 16,8%/năm cho tài trợ xuất khẩu và thu mua lúa gạo; tối đa 16,5%/năm cho các tập đoàn, tổng công ty bình ổn kinh tế; tối đa 17,2%/năm cho các đối tượng khác. Đồng thời áp dụng gói hỗ trợ lãi suất cho vay DNNVV thấp hơn 1%/năm so với mức thông thường và giảm 2%/năm đối với lãi suất cho vay bằng USD nhập khẩu hàng thiết yếu (như phôi thép).

Chương III: Giải pháp nâng cao hiệu quả cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam – chi nhánh Hà Tây

Chương III đóng vai trò tổng hợp kết quả nghiên cứu từ cơ sở lý luận và thực trạng phân tích tại chi nhánh để đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay đối với phân khúc DNNVV, tập trung giải quyết các bất cập về kỳ hạn nguồn vốn, mở rộng tệp khách hàng ngoài quốc doanh và kiểm soát an toàn tín dụng trong bối cảnh sáp nhập hành chính.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

1. Gia tăng mạnh mẽ quy mô tín dụng DNNVV: Tỷ trọng dư nợ DNNVV trên tổng dư nợ của chi nhánh tăng từ 20,83% (năm 2006) lên 28,54% (năm 2008). Tốc độ tăng trưởng dư nợ DNNVV đạt 51,6% trong năm 2008, cao hơn nhiều so với tốc độ tăng trưởng tổng dư nợ chung (23%).
2. Khả năng thu hồi nợ duy trì ổn định: Doanh số thu nợ DNNVV tăng từ 650 tỷ đồng (2006) lên 1.186 tỷ đồng (2008), bám sát tốc độ giải ngân mới, phản ánh khả năng hấp thụ và quay vòng vốn của khách hàng.
3. Chuyển dịch tích cực về cơ cấu thành phần kinh tế: Dư nợ khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại chi nhánh tăng trưởng vượt bậc: từ 172 tỷ đồng (2006) lên 392 tỷ đồng (2007, tăng 127,6%) và đạt 560 tỷ đồng (2008, tăng 226% so với 2006).

Các tồn tại, hạn chế được chỉ ra trong thực tế

• Mất cân đối kỳ hạn giữa huy động và cho vay: Năm 2008, nguồn vốn huy động trung và dài hạn sụt giảm mạnh xuống còn 294 tỷ đồng (giảm 59,5% so với năm 2006), trong khi dư nợ cho vay trung dài hạn lại đạt 647 tỷ đồng. Ngân hàng buộc phải sử dụng một phần nguồn vốn ngắn hạn để tài trợ cho vay trung dài hạn, làm gia tăng rủi ro thanh khoản.
• Cơ cấu ngành nghề tín dụng còn đơn điệu: Tín dụng của chi nhánh vẫn tập trung tỷ trọng lớn vào các ngành nghề truyền thống có độ rủi ro chu kỳ cao như xây dựng, xây lắp và bất động sản.
• Khó khăn trong mở rộng khách hàng mới: Khối DNNVV trên địa bàn gặp hạn chế về tính minh bạch của sổ sách kế toán, thiếu phương án kinh doanh khả thi và không đủ tài sản thế chấp hợp lệ, khiến ngân hàng gặp trở ngại trong việc phê duyệt cấp tín dụng mới dù nhu cầu vốn thực tế rất cao.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của tài liệu: Do điều kiện thời gian thực tập và nguồn dữ liệu nội bộ được tiếp cận, phạm vi phân tích số liệu dừng lại ở giai đoạn 2006 – 2008; các chỉ tiêu phân tích chủ yếu tập trung vào nhóm định lượng quy mô và cơ cấu tài chính, chưa khai thác sâu các mô hình định lượng xác suất vỡ nợ hoặc xếp hạng tín dụng nội bộ chi tiết.
• Hướng phát triển đề tài: Nghiên cứu tiếp nối có thể mở rộng đánh giá tác động của việc sáp nhập địa giới Hà Tây vào Hà Nội đối với quá trình tái cấu trúc danh mục tín dụng DNNVV; khảo sát các giải pháp phát triển sản phẩm tín dụng đặc thù (cho vay theo chuỗi cung ứng, tài trợ tài sản bảo đảm bằng dòng tiền hoặc quyền đòi nợ) trong điều kiện khung pháp lý hỗ trợ DNNVV mới được ban hành.

---

Giá trị tham khảo

Chuyên đề tốt nghiệp là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Ngân hàng, Tài chính doanh nghiệp: Tham khảo khung lý thuyết hoàn chỉnh về hoạt động tín dụng NHTM, hệ thống công thức tính toán chỉ tiêu hiệu quả tín dụng và phương pháp phân tích báo cáo tài chính chi nhánh ngân hàng.
• Cán bộ tín dụng và quản trị rủi ro tại các NHTM: Tham khảo mô hình phân bổ phòng ban tác nghiệp (mô hình tách bạch giữa Phòng Quản lý rủi ro, Quản trị tín dụng và Quan hệ khách hàng theo chuẩn mực quản trị hiện đại) cùng kinh nghiệm xây dựng chính sách lãi suất linh hoạt ứng phó với giai đoạn lạm phát và thắt chặt tiền tệ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm và tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa được sử dụng trong nghiên cứu là gì?
Tác giả căn cứ theo Nghị định số 90/2001/NĐ-CP ngày 23/11/2001 của Chính phủ: DNNVV là cơ sở sản xuất kinh doanh độc lập đã đăng ký kinh doanh theo pháp luật hiện hành, có vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng hoặc số lao động trung bình hàng năm không quá 300 người.

2. Tình hình huy động và sử dụng vốn tại BIDV Hà Tây năm 2008 có điểm gì bất cập về kỳ hạn?
Năm 2008 xuất hiện sự lệch pha lớn về kỳ hạn: nguồn vốn huy động trung và dài hạn giảm mạnh xuống chỉ còn 294 tỷ đồng do tâm lý người dân chuyển dịch gửi tiền ngắn hạn trong bối cảnh lạm phát, trong khi dư nợ cho vay trung và dài hạn của chi nhánh lên tới 647 tỷ đồng. Chi nhánh đã phải chuyển một phần vốn huy động ngắn hạn sang cho vay trung dài hạn, đặt ra yêu cầu phải kiểm soát chặt chẽ an toàn thanh khoản.

3. Hoạt động dịch vụ nào đóng góp thu nhập lớn nhất cho BIDV Hà Tây giai đoạn 2006 – 2008?
Dịch vụ bảo lãnh là mảng mang lại nguồn thu lớn nhất trong tổng thu dịch vụ ròng của chi nhánh. Cụ thể, thu từ bảo lãnh đạt 4,1 tỷ đồng năm 2006; 11,658 tỷ đồng năm 2007 và đạt 12,47 tỷ đồng năm 2008 (tăng 204,15% so với năm 2006).

4. Khung lãi suất cho vay ngắn hạn của BIDV Hà Tây được áp dụng như thế nào vào thời điểm cuối năm 2008?
Từ ngày 23/10/2008, BIDV Hà Tây áp dụng 3 khung lãi suất cho vay ngắn hạn tối đa: 16,8%/năm đối với tài trợ xuất khẩu và thu mua lúa gạo; 16,5%/năm đối với các tập đoàn, tổng công ty bình ổn nền kinh tế; và 17,2%/năm đối với các đối tượng doanh nghiệp còn lại. Đối với DNNVV, BIDV áp dụng chương trình hỗ trợ với lãi suất cho vay thấp hơn 1%/năm so với mức thông thường.

5. Kết quả dư nợ cho vay khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại BIDV Hà Tây giai đoạn 2006 – 2008 biến động ra sao?
Dư nợ khối ngoài quốc doanh tăng trưởng liên tục: năm 2006 đạt 172 tỷ đồng, năm 2007 đạt 392 tỷ đồng (tăng 127,6%) và năm 2008 đạt 560 tỷ đồng (tăng 43% so với 2007 và tăng 226% so với năm 2006), thể hiện rõ định hướng chuyển dịch khách hàng của chi nhánh.

---

Kết luận

Chuyên đề tốt nghiệp của tác giả Hoàng Hải Yến đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tín dụng ngân hàng thương mại và các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Phân tích thực chứng tại BIDV – Chi nhánh Hà Tây giai đoạn 2006 – 2008 đã làm nổi bật sự tăng trưởng vượt bậc về quy mô dư nợ, doanh số cho vay và số lượng khách hàng DNNVV trong bối cảnh nền kinh tế có nhiều biến động vĩ mô phức tạp. Đồng thời, công trình cũng chỉ rõ những rủi ro về cơ cấu lệch pha kỳ hạn và sự phụ thuộc ngành nghề, tạo tiền đề thực tiễn quan trọng cho việc đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng và an toàn tín dụng tại chi nhánh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I : CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 – HOẠT ĐỘNG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 – Khái quát về ngân hàng thương mại 1.1 – Khái niệm, đặc điểm của ngân hàng thương mại ► Khái niệm Ngân hàng là tổ chức trung gian tài chính có vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế. Với việc thu hút tiền gửi tiết kiệm từ hàng triệu cá nhân, hộ gia đình, các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế - xã hội thì ngân hàng đóng vai trò là thủ quỹ cho toàn xã hội. Sử dụng lượng vốn huy động được các ngân hàng tổ chức cho vay chủ yếu đối với các doanh nghiệp, cá nhân,hộ gia đình và một phần đối với Nhà nước. Ngân hàng cấp tín dụng cho các doanh nghiệp để phục vụ cho việc mua hàng hoá dự trữ, xây dựng nhà máy, mua sắm trang thiết bị, cung cấp các dịch vụ cho hoạt động thanh toán, hỗ trợ tư vấn, lập kế hoạch tài chính cho các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế.

Các khoản tín dụng của ngân hàng cho chính phủ chủ là nguồn tài chính quan trọng để đầu tư và phát triển. Bên cạnh hai chức năng cơ bản là huy động vốn và sử dụng vốn thì ngân hàng còn là nơi thực hiện các chính sách kinh tế, đặc biệt là chính sách tiền tệ, một kênh quan trọng trong chính sách kinh tế của Chính phủ nhằm mục tiêu ổn định kinh tế. Tuỳ vào sự phát triển của mỗi quốc gia có nhiều loại ngân hàng khác nhau: Ngân hàng nhà nước, ngân hàng chính sách xã hội, ngân hàng đầu tư phát triển, ngân hàng thương mại…Trong đó NHTM chiếm tỷ trọng lớn nhất về quy mô tài sản, thị phần và số lượng ngân hàng. Chuyên đề tốt nghiệp Hoàng Hải Yến Đại học Kinh tế Quốc dân Tài chính doanh nghiệp 47A NHTM được hình thành từ sự vận động và gắn liền với quá trình luân chuyển của tư bản thương nghiệp.

NHTM cũng thực hiện các nghiệp vụ truyền thống của ngân hàng như huy động tiền gửi, thanh toán, cất giữ và cho vay. Để có thể phân biệt NHTM với các loại hình ngân hàng khác có nhiều cách tiếp cận khác nhau qua chức năng, dịch vụ hoặc vai trò mà chúng cung cấp trong nền kinh tế. Ở mỗi nước có một quan niệm về NHTM khác nhau. Ở Mỹ NHTM được quan niệm là một công ty kinh doanh chuyên cung cấp các dịch vụ tài chính và hoạt động trong ngành dịch vụ tài chính.

Ở Pháp NHTM là những xí nghiệp hay cơ sở đào tạo thường xuyên nhận tiền của công chúng dưới hình thức ký thác hay hình thức khác các số tiền mà họ dùng cho chính họ vào nghiệp vụ chiết khấu, tín dụng hay dịch vụ tài chính. Ở Việt Nam theo pháp lệnh ngân hàng, hợp tác xã tín dụng và công ty tài chính ngày 23/5/1990 của hội đồng Nhà nước Việt Nam xác định: " Ngân hàng thương mại là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán " ► Đặc điểm của ngân hàng thương mại - Ngân hàng thương mại là một trung gian tài chính + Ngân hàng thương mại là trung gian vốn, chuyển tiền từ nơi thừa vốn sang nơi thiếu vốn NHTM là một tổ chức trung gian tài chính với hoạt động chủ yếu là chuyển tiền tiết kiệm thành đầu tư, đòi hỏi có sự tiếp xúc với hai loại hình là cá nhân và tổ chức trong nền kinh tế. Các cá nhân và tổ chức tạm thời thâm hụt chi tiêu, tức là chi tiêu cho tiêu dùng và đầu tư vượt quá thu nhập và vì thế họ là những người bổ sung vốn. Các cá nhân và tổ chức thặng dư trong chi tiêu tức là Chuyên đề tốt nghiệp Hoàng Hải Yến Đại học Kinh tế Quốc dân Tài chính doanh nghiệp 47A thu nhập hiện tại của họ lớn hơn các khoản chi tiêu cho hàng hoá, dịch vụ vì vậy họ có tiền để tiết kiệm.

Sự tồn tại của hai loại cá nhân tổ chức là hoàn toàn độc lập với ngân hàng. Để có thể có vốn cho các hoạt động của mình thì những người thiếu vốn phải tiếp xúc trực tiếp với người thừa vốn tuy nhiên quan hệ trực tiếp bị nhiều giới hạn do sự không phù hợp về quy mô, thời gian, không gian….điều này cản trở quan hệ trực tiếp phát triển và là điều kiện để nảy sinh trung gian tài chính trong đó có NHTM. Bằng việc đặt lãi suất cao hơn cho các món vay so với món lãi mà NHTM phải thanh toán cho các khoản tiền mà họ huy động từ người tiết kiệm thì NHTM thu được lợi nhuận. Hơn nữa với đặc điểm của mình thì các NHTM tăng thu nhập cho người tiết kiệm, khuyến khích tiết kiệm đồng thời giảm phí tổn tín dụng cho người đầu tư từ đó khuyến khích đầu tư.

+ Ngân hàng thương mại là nơi tạo phương tiện thanh toán và là trung gian thanh toán Theo quan điểm hiện đại, đại lượng tiền tệ bao gồm nhiều bộ phận. Thứ 1 là tiền giấy trong lưu thông (Mo), thứ 2 là số dư trên tài khoản tiền gửi giao dịch của các khách hàng tại các ngân hàng, thứ 3 là tiền gửi trên các tài khoản tiền gửi tiết kiệm và tiền gửi có kỳ hạn. Khi ngân hàng cho khách hàng vay, số dư trên tài khoản tiền gửi thanh toán của khách hàng tăng lên, khách hàng có thể dùng để mua hàng và dịch vụ. Do đó bằng việc cho vay các ngân hàng đã tạo ra phương tiện thanh toán (tham gia tạo M1).

Toàn bộ hệ thống NHTM cũng tạo phương tiện thanh toán khi các khoản tiền gửi được mở rộng từ ngân hàng này đến ngân hàng khác trên cơ sở cho vay. Ngân hàng trở thành trung tâm thanh toán lớn nhất hiện nay ở hầu hết các quốc gia. Thay mặt khách hàng ngân hàng thực hiện thanh toán giá trị hàng hoá Chuyên đề tốt nghiệp Hoàng Hải Yến Đại học Kinh tế Quốc dân Tài chính doanh nghiệp 47A và dịch vụ. Để việc thanh toán nhanh chóng, thuận tiện và tiết kiệm chi phí, ngân hàng đưa ra cho khách hàng nhiều hình thức thanh toán như ủy nhiệm chi, uỷ nhiệm thu, các loại thẻ, sec.cung cấp mạng lưới thanh toán điện tử, kết nối các quỹ và cung cấp tiền giấy khi khách hàng cần.

Các ngân hàng còn thanh toán bù trừ với nhau qua ngân hàng Trung ương hoặc thông qua các trung tâm thanh toán. Các trung tâm thanh toán quốc tế được thiết lập đã làm tăng hiệu quả của thanh toán qua ngân hàng. Biến ngân hàng trở thành trung tâm thanh toán quan trọng và có hiệu quả, phục vụ đắc lực cho nền kinh tế toàn cầu. - Ngân hàng thương mại là tổ chức kinh doanh có điều kiện và bị kiểm soát chặt chẽ Xuất phát từ vai trò đặc biệt là tổ chức trung gian tài chính chuyên kinh doanh tiền tệ mà các NHTM luôn chịu sự quản lý chặt chẽ của Nhà nước bằng các quy định.

Một NHTM muốn thành lập và hoạt động thì phải tuân thủ chặt chẽ các quy định pháp luật về vốn, nhu cầu hoạt động, phương án kinh doanh, trụ sở hoạt động, tỷ lệ dự trữ bắt buộc…Nếu không đảm bảo đúng các yêu cầu theo quy định thì NHTM sẽ bị thu hồi giấy phép, đình chỉ hoạt động. Vì các NHTM có khả năng tạo ra được bội số dư tiền gửi với gấp nhiều lần số dự trữ được đưa vào hệ thống ngân hàng nên NHTM có chức năng tạo tiền. Chính điều này khiến NHTM luôn luôn nằm trong sự kiểm soát chặt chẽ của Chính phủ. Với các nghiệp vụ thị trường mở, tỷ lệ dự trữ bắt buộc, lãi suất chiết khấu, tái chiết khấu mà NHNN thông qua NHTM điều chỉnh lượng tiền lưu thông trong nền kinh tế nhằm thực hiện chính sách kinh tế trong từng giai đoạn khác nhau.

- Đặc điểm về vốn và tài sản của ngân hàng thương mại Trong quá trình hoạt động thì các NHTM được thực hiện các hoạt động huy động vốn, bao gồm các hoạt động: Phát hành giấy tờ có giá, huy động tiền Chuyên đề tốt nghiệp Hoàng Hải Yến Đại học Kinh tế Quốc dân Tài chính doanh nghiệp 47A gửi, vay vốn giữa các tổ chức tín dụng, vay vốn ngân hàng Nhà nước. Các NHTM dùng số vốn huy động được để thực hiện việc sử dụng vốn bao gồm các hoạt động: Hoạt động tín dụng, dịch vụ thanh toán và ngân quỹ, các hoạt động khác như góp vốn, mua cổ phần…Chính vì vậy trong bảng cân đối kế toán của NHTM khác với một doanh nghiệp bình thường và các tổ chức trung gian tài chính khác. Nguồn vốn của ngân hàng hay là " tài sản nợ " bao gồm: Vốn chủ sở hữu, nguồn đi vay và nguồn tiền gửi của cá nhân, tổ chức kinh tế và các nguồn khác. Tài sản hay còn gọi là " tài sản có " bao gồm tín dụng, đầu tư, ngân quỹ, tài sản ngoại bảng.2 - Hoạt động chủ yếu của các ngân hàng thương mại Các NHTM thực hiện đầy đủ các nghiệp vụ cơ bản của một ngân hàng là hoạt động huy động vốn và hoạt động sử dụng vốn.

► Hoạt động huy động vốn Hoạt động huy động vốn là hoạt động tạo nguồn vốn cho các NHTM, đóng vai trò quan trọng, ảnh hưởng tới chất lượng hoạt động của ngân hàng. NHTM có 4 nghiệp vụ cơ bản trong hoạt động huy động vốn. - Vốn chủ sở hữu Đây là loại vốn ngân hàng sử dụng lâu dài, hình thành nên trang thiết bị, nhà cửa cho ngân hàng. Để có thể hình thành nên nguồn vốn chủ sở hữu thì có nghiều nguồn khác nhau: Nguồn vốn hình thành ban đầu, nguồn vốn bổ sung trong quá trình hoạt động, các quỹ, nguồn vay nợ có thể chuyển đổi thành cổ phần.

- Hoạt động nhận tiền gửi Tiền gửi của khách hàng là nguồn tài nguyên quan trọng nhất của NHTM, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn tiền của ngân hàng. Để có thể gia tăng tiền Chuyên đề tốt nghiệp Hoàng Hải Yến Đại học Kinh tế Quốc dân Tài chính doanh nghiệp 47A gửi trong môi trường cạnh tranh và có được nguồn tiền có chất lượng thì các ngân hàng đã đưa ra nhiều hình thức huy động khác nhau. Về cơ bản thì có các hình thức sau: + Tiền gửi thanh toán Đây là tiền mà các cá nhân, doanh nghiệp gửi vào ngân hàng để nhờ ngân hàng giữ và thanh toán hộ.