Biện pháp nâng cao hiệu quả Âm nhạc ngoại khoá tại TH Duy Tân, Đà Nẵng

Khám phá các biện pháp nâng cao hiệu quả âm nhạc ngoại khoá tiểu học qua việc áp dụng nghệ thuật Bài chòi và trò chơi dân gian vào giảng dạy.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Ngọc Minh
• Người hướng dẫn: Giảng Viên Nguyễn Thị Lệ Quyên
• Trường học: Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Sư phạm Âm nhạc
• Đề tài: Một Số Biện Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Âm Nhạc Ngoại Khoá Tại Trường Tiểu Học Duy Tân, Tp. Đà Nẵng
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Đà Nẵng

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng của âm nhạc ngoại khoá tiểu học

Âm nhạc ngoại khoá là hoạt động giáo dục âm nhạc diễn ra ngoài giờ học chính khóa, nhằm phát triển toàn diện năng lực và kỹ năng của học sinh. Tại trường tiểu học, hoạt động này đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển tư duy sáng tạo, khả năng xã hội và tính cách của trẻ. Âm nhạc ngoại khoá không chỉ giúp học sinh nâng cao kỹ năng âm nhạc mà còn tạo cơ hội để các em khám phá đam mê, phát triển tiềm năng tiềm ẩn. Thông qua các hoạt động này, trẻ em có thể tiếp xúc với các thể loại âm nhạc đa dạng, từ nhạc dân ca truyền thống đến nhạc hiện đại, giúp mở rộng kiến thức âm nhạc và yêu thích nghệ thuật.

1.1. Định nghĩa hoạt động ngoại khoá âm nhạc

Hoạt động ngoại khoá âm nhạc là các chương trình giáo dục nằm ngoài khuôn khổ giáo dục chính thức, được tổ chức bởi nhà trường nhằm mục đích phát triển năng lực âm nhạc và kỹ năng sáng tạo của học sinh. Đây là các hoạt động tự nguyện, linh hoạt, phù hợp với năng lực và sở thích của từng em học sinh, tạo ra môi trường học tập thân thiện và hiệu quả.

1.2. Mục tiêu phát triển toàn diện

Mục tiêu chính của âm nhạc ngoại khoá tiểu học là phát triển toàn diện các khía cạnh của học sinh. Hoạt động này hướng tới phát triển năng lực âm nhạc, kỹ năng giao tiếp xã hội, tư duy logic và khả năng biểu hiện cảm xúc. Đồng thời, nó góp phần xây dựng nhân cách, rèn luyện ý chí kiên trì và tăng cường tự tin cho các em.

II. Thực trạng tổ chức âm nhạc ngoại khoá tại trường tiểu học

Tại các trường tiểu học như Duy Tân tại thành phố Đà Nẵng, hoạt động âm nhạc ngoại khoá đang được triển khai song vẫn còn nhiều hạn chế. Thực trạng tổ chức cho thấy các trường đã có những nỗ lực trong việc xây dựng câu lạc bộ âm nhạc, tổ chức hội thi văn nghệ và các buổi biểu diễn nghệ thuật. Tuy nhiên, chất lượng và hiệu quả còn chưa đáp ứng yêu cầu. Những yếu tố ảnh hưởng bao gồm: thiếu cơ sở vật chất, hạn chế về năng lực giáo viên, và chương trình đào tạo chưa toàn diện. Ngoài ra, việc tích hợp văn hóa dân gian như bài chòi vào hoạt động ngoại khoá vẫn chưa được khai thác hiệu quả.

2.1. Những thành tựu hiện tại

Các trường tiểu học đã có những bước tiến trong việc tổ chức hoạt động âm nhạc ngoại khoá. Đã hình thành các câu lạc bộ và nhóm hát, tổ chức hội thi văn nghệ hàng năm, và bắt đầu giới thiệu nhạc dân ca truyền thống cho học sinh. Giáo viên cũng tích cực tham gia bồi dưỡng chuyên môn để nâng cao chất lượng dạy học âm nhạc.

2.2. Những tồn tại và hạn chế

Tồn tại chính bao gồm: cơ sở vật chất hạn chế, thiếu trang thiết bị dạy học hiện đại, năng lực giáo viên chưa đồng đều, và chương trình nôi dung chưa linh hoạt. Ngoài ra, kiến thức về bài chòi và trò chơi dân gian của giáo viên còn hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng dạy học hoạt động ngoại khoá.

III. Biện pháp nâng cao hiệu quả âm nhạc ngoại khoá

Để nâng cao hiệu quả âm nhạc ngoại khoá, cần áp dụng nhiều biện pháp toàn diện. Thứ nhất, bồi dưỡng giáo viên về kỹ năng dạy học, đặc biệt là kiến thức về bài chòi và nhạc dân ca truyền thống. Thứ hai, cải thiện cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học để tạo điều kiện thuận lợi. Thứ ba, xây dựng chương trình nôi dung phù hợp với lứa tuổi, tích hợp văn hóa dân gian Việt Nam vào giáo dục âm nhạc. Thứ tư, đa dạng hình thức tổ chức hoạt động như hội thi văn nghệ, câu lạc bộ âm nhạc, gặp gỡ nghệ nhân dân gian, và dã ngoại tìm hiểu âm nhạc. Cuối cùng, áp dụng phương pháp dạy học đa dạng bao gồm phương pháp truyền khẩu, học qua tài liệu và học thông qua chơi.

3.1. Bồi dưỡng giáo viên và cải thiện cơ sở vật chất

Bồi dưỡng giáo viên là nền tảng quan trọng. Cần tổ chức khóa đào tạo chuyên môn về bài chòi, nhạc dân ca, và phương pháp dạy học hiện đại. Đồng thời, cải thiện cơ sở vật chất bằng cách trang bị đàn nhạc, loa âm thanh, và tài liệu học tập phù hợp với điều kiện kinh tế của nhà trường.

3.2. Xây dựng chương trình nôi dung và đa dạng hình thức tổ chức

Chương trình nôi dung cần tích hợp nhạc dân ca Việt Nam, bài chòi Quảng Nam, và trò chơi dân gian. Hình thức tổ chức bao gồm: câu lạc bộ âm nhạc, hội thi văn nghệ, buổi gặp gỡ nghệ nhân, và hoạt động dã ngoại. Mỗi hình thức có vai trò riêng trong phát triển toàn diện kỹ năng học sinh.

3.3. Áp dụng phương pháp dạy học đa dạng

Phương pháp dạy học cần đa dạng và linh hoạt: phương pháp truyền khẩu giúp truyền tải kiến thức nhạc dân tộc, học qua tài liệu kết hợp file nhạc số, và học thông qua chơi giúp các em tương tác tích cực với âm nhạc một cách vui vẻ, bền vững.

IV. Kết quả thực nghiệm và khuyến nghị

Sau khi áp dụng các biện pháp nâng cao hiệu quả âm nhạc ngoại khoá, kết quả thực nghiệm cho thấy những cải thiện đáng kể. Học sinh có sự tiến bộ rõ rệt về kỹ năng âm nhạc, tự tin biểu hiện, và sẵn sàng tham gia hoạt động. Học sinh trước thực nghiệm thường không tự nguyện tham gia, nhưng sau thực nghiệm, họ tích cực hơn và thích thú hơn. Giáo viên cũng cảm thấy rõ được hiệu quả của các phương pháp mới. Tuy nhiên, để duy trì và phát triển bền vững, nhà trường cần tiếp tục đầu tư, duy trì đội ngũ giáo viên chất lượng cao, và liên tục cập nhật chương trình. Các bên liên quan như phòng Giáo dục, gia đình học sinh, và cộng đồng địa phương cần hợp tác chặt chẽ để tạo nên một hệ sinh thái giáo dục âm nhạc toàn diện.

4.1. Kết quả trước và sau thực nghiệm

Kết quả trước thực nghiệm cho thấy học sinh có sự tham gia hạn chế, kiến thức âm nhạc còn cơ bản, và khả năng biểu hiện yếu. Sau thực nghiệm, tỷ lệ tham gia tăng lên 70-80%, kiến thức âm nhạc phong phú hơn, và học sinh tự tin biểu diễn trước công chúng. Điều này chứng minh hiệu quả của các biện pháp áp dụng.

4.2. Khuyến nghị phát triển bền vững

Để phát triển bền vững, khuyến nghị: (1) Tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất, (2) Duy trì và nâng cao chất lượng bồi dưỡng giáo viên, (3) Liên tục cập nhật chương trình nôi dung, **(4) Mở rộng hợp tác với cộng đồng và gia đình, và **(5) Xây dựng hệ thống đánh giá hoạt động định kỳ để đảm bảo chất lượng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG ÂM NHẠC NGOẠI KHOÁ Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC DUY TÂN, TP. Cơ sở lí luận về hoạt động Âm nhạc ngoại khoá ở trường Tiểu học 1. Các khái niệm của đề tài 1. Âm nhạc Âm nhạc hay gọi ngắn là nhạc, là một loại hình nghệ thuật dùng âm thanh để diễn đạt cảm xúc của người hát hoặc người nghe.

Các yếu tố chính của nó là cao độ (điều chỉnh giai điệu), nhịp điệu (và các khái niệm liên quan của nó: nhịp độ, tốc độ), âm điệu, và những phẩm chất âm thanh của âm sắc và kết cấu bản nhạc. Là âm thanh thanh nhạc hoặc công cụ âm thanh (hoặc cả hai) kết hợp theo cách như vậy để tạo ra vẻ đẹp của hình thức, sự hài hòa và biểu hiện cảm xúc. Âm nhạc là một trong những loại hình nằm trong 7 loại hình nghệ thuật cơ bản. Sự sáng tạo, hiệu quả, ý nghĩa, và thậm chí cả định nghĩa của âm nhạc thay đổi tùy theo bối cảnh văn hóa và xã hội.

Âm nhạc thay đổi từ các sáng tác thính phòng được tổ chức chặt chẽ (cả trong sáng tác lẫn trình diễn), đến hình thức âm nhạc ngẫu hứng với các hình thức aleatoric. Âm nhạc có thể được chia thành các thể loại và thể loại con, mặc dù các phân chia và các mối quan hệ phân chia giữa các thể loại âm nhạc thường rất nhỏ, đôi khi phụ thuộc vào sở thích cá nhân, và gây nhiều tranh cãi. Trong nghệ thuật, âm nhạc có thể được phân loại như một nghệ thuật biểu diễn, một nghệ thuật tinh vi, và nghệ thuật thính giác. Nó cũng có thể được phân chia thành âm nhạc nghệ thuật và âm nhạc dân gian.

Giữa âm nhạc và toán học có mối liên hệ khá chặt chẽ. Âm nhạc có thể được chơi và nghe trực tiếp, có thể là một phần của một tác phẩm sân khấu hay phim ảnh, hoặc có thể được ghi lại. 18 Nó được chia ra hai thể loại chính: thanh nhạc và khí nhạc. Thanh nhạc là âm nhạc dựa trên lời hát thể hiện rõ ý tưởng và tình cảm.

Còn khí nhạc là âm nhạc dựa trên âm thanh thuần tuý của các nhạc cụ, nên trừu tượng, gây cảm giác và sự liên tưởng. Đối với nhiều người ở nhiều nền văn hóa, âm nhạc là một phần quan trọng trong cách sống của họ. Các nhà triết học Hy Lạp cổ đại và Ấn Độ xác định âm nhạc là giai điệu theo chiều ngang và hòa âm theo chiều dọc. Câu nói phổ biến như "sự hài hòa của vũ trụ" và "đó là âm nhạc rót vào tai tôi" đều cho thấy rằng âm nhạc thường có tổ chức và dễ nghe.

Đối với văn hoá Việt Nam, Âm nhạc là sự phản chiếu đời sống tinh thần, lịch sử phát triển và tâm hồn của một đất nước, một dân tộc. Trải qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam vẫn bảo tồn và phát huy được những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, mang đặc trưng riêng có của con người Việt Nam. Cùng với các dân tộc trên toàn thế giới, âm nhạc Việt Nam đã có một truyền thống rất lâu đời. Ngay từ xa xưa người Việt cổ đã say mê âm nhạc và coi âm nhạc là nhu cầu trong đời sống.

Thông qua âm nhạc, con người bộc lộ và gửi gắm những tâm tư tình cảm, đưa ra các những lời răn dạy khuyên bảo thế hệ sau về những đạo lý làm người trong cuộc sống. Không chỉ có vậy, âm nhạc còn là nguồn sức mạnh cổ vũ tinh thần trong lao động và trong chiến đấu, để giao tiếp với thế giới thần linh trong tâm tưởng hay để mơ tới một cuộc sống tương lai tươi đẹp. Trải qua bao nhiêu năm biến thiên, cho đến ngày nay âm nhạc Việt Nam vẫn còn lưu giữ một kho tàng các làn điệu dân ca, dân vũ, các nhạc khí dân tộc từ thô sơ đến phức tạp rất phong phú và đa dạng. Âm nhạc dân ca Trong kho tàng di sản âm nhạc của dân tộc ta, dân ca là một trong những di sản âm nhạc vô cùng quý báu.

Dân ca Việt Nam rất đa dạng và phong phú, được hình thành từ thực tiễn lao động sản xuất, từ trong đời sống thường ngày, trong 19 nghi thức cầu cúng tế lễ. Dân ca mỗi một tộc người ở nước ta đều mang những giá trị riêng, biểu hiện bản sắc văn hóa riêng của từng tộc người. Dân ca là những bài hát của nhân dân, hoạt động ca hát nói chung và dân ca nói riêng gắn liền với mọi hoạt động của đời sống như lao động, tâm linh, giải trí… Có thể nói những giai điệu của các bài dân ca đã xuất phát từ những tình cảm tự nhiên, trải nghiệm cá nhân và sự đóng góp của tập thể, được sáng tác do khả năng tự nhiên. Từ trong lao động sản xuất, trong sinh hoạt đời sống xã hội họ đã hát cho nhau nghe rồi người này học của người kia để trở thành bài ca như riêng của mình.

Trong dân gian, dân ca thường được truyền bá bằng cách truyền khẩu. Sự hình thành một bài dân ca đầu tiên có thể do một người hát hoặc một nhóm người hát, sau đó lan truyền trong cộng đồng, người ta chỉnh sửa, bổ sung, thêm bớt âm điệu, lời ca… để hoàn chỉnh một bài dân ca. Cộng đồng nghe thấy hay, thấy hợp thì truyền nhau ca hát và bài dân ca được phổ biến rộng rãi. Phương thức lưu truyền chủ yếu của dân ca là truyền khẩu, là đặc điểm tiêu biểu của dân ca và các loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian.

Khi đã được cả cộng đồng chỉnh sửa, bổ sung thì ban đầu có thể có tên tác giả, sau đó dân ca không có tác giả rõ ràng, người diễn xướng ứng tác tự do theo thẩm mỹ riêng tạo thành nhiều dị bản. Dị bản là một đặc điểm của dân ca. Để xác định được dân ca của một địa phương, một vùng, 10 miền ở nước ta, người ta thường dựa vào một vài đặc điểm có trong các bài hát đó như phương ngữ, những hư từ, tiếng đệm lót, đệm nghĩa… và những địa danh của vùng, miền. Tác giả Phạm Phúc Minh viết trong cuốn Tìm hiểu dân ca Việt Nam: “Dân ca là những bài hát cổ truyền do nhân dân sáng tác, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác và được nhân dân ca hát theo phong tục tập quán của từng địa phương, từng dân tộc”.

Theo tác giả Trần Quang Hải thì “Dân ca là những bài hát, khúc ca được sáng tác và lưu truyền trong dân gian mà không thuộc về riêng một tác giả nào”. Như vậy có thể hiểu: Dân ca là những bài hát do nhân dân sáng tác, phương thức lưu truyền của dân ca là truyền khẩu (truyền miệng). Dân ca có 20 đặc điểm luôn được biến đổi, tạo nên các dị bản và thường không xác định được tên tác giả. Trò chơi dân gian Trong đời sống tinh thần của nhân dân xưa, hằng ngày, trong các làng xóm, thôn bản, đường làng hay ngoài ruộng đồng luôn diễn ra những hoạt động tụm năm tụm bảy vui chơi của trẻ em hay những cuộc thi tài của người lớn.

Những hoạt động này phong phú, muôn hình muôn vẻ, thu hút nhiều người tham gia và luôn sôi nổi, hào hứng. Nhân dân ta quen gọi những hoạt động vui chơi như thế là trò chơi dân gian. Trong từ điển Bách Khoa Toàn Thư thế giới của Pháp (xuất bản 10/1988) thì cái gọi là “trò chơi” này “là một hoạt động thoát khỏi những toan tính kiếm sống, sinh lợi của đời thường”. Bên cạnh đó, cuốn Đại từ điển Bách Khoa Toàn thư của Liên Xô cũ (xuất bản 1922) cũng có viết rằng “trò chơi được coi là một hoạt động không tính lợi (phí sản xuất).

Ở đó, động cơ hành động không nằm ở kết quả cuộc chơi mà nằm ngay ở quá trình hoạt động (quá trình chơi)”. Còn theo tác giả người Pháp Pancan thì: “Trò chơi là một hình thức giải trí tốt nhất để giúp con người thoát khỏi những phiền muộn của cuộc sống”. Hay theo GS Tô Ngọc Thanh thì “Trò chơi là một hoạt động dưới dạng trình diễn những tín hiệu và thông qua quy luật sáng tạo và nâng cao nhận thức của họ về tự nhiên, xã hội và bản thân”. Hầu hết những khái niệm về “trò chơi” đều cho nó gắn với mục đích cốt yếu là sự vui chơi giải trí.

Trò chơi dân gian Việt Nam cũng không nằm ngoài yếu tố đó nhưng để hiểu đúng về khái niệm trò chơi dân gian thì phải đặt nó trong đời sống của nhân dân. Nằm trong nền văn minh Phương Đông, Việt Nam ta là một nước nông nghiệp lúa nước và lấy nông nghiệp làm nghề sinh sống, lao động chính. Sự khó 21 khăn, cực nhọc là điều không thể tránh khỏi đối với người dân Việt. Điều kiện sinh sống kết hợp với lối tư duy biện chứng, 7 tổng hợp, tính cộng đồng to lớn đã tác động vào nhân dân, khiến nhân dân tạo ra nhiều hoạt động vui chơi giải trí khác nhau.

Suy cho cùng trò chơi dân gian Việt Nam là những hoạt động vui chơi giải trí do quần chúng nhân dân Việt Nam sáng tạo ra và được lưu truyền tự nhiên qua nhiều thế hệ. Trò chơi dân gian diễn ra mọi lúc, mọi nơi, không hạn định về mặt thời gian, không gian và phản ánh đời sống tinh thần, văn hóa của dân tộc. Đây là một hình thức sinh hoạt cộng đồng được nhân dân tiếp cận và gắn bó nhiều nhất. Hát Bài chòi Bài chòi – một trò chơi giải trí, một yếu tố tinh thần gắn liền trong đời sống cộng đồng, một giá trị âm nhạc được người dân Đà Nẵng – Quảng Nam gìn giữ, phát huy tích cực và tồn tại cho đến ngày nay.

Hát Bài chòi là loại hình diễn xướng dân gian có mặt hầu khắp các tỉnh Trung Trung bộ và Nam Trung bộ (từ Trị Thiên cho đến Ninh Thuận và Bình Thuận). Khác với các tỉnh khác có loại hình diễn xướng dân gian này, Hát Bài chòi Quảng Nam có những nét riêng, độc đáo, mang đậm yếu tố văn hóa truyền thống của người dân xứ Quảng. Cho đến nay, chưa ai xác định chính xác loại hình diễn xướng dân gian Hát Bài chòi trên vùng đất Quảng Nam xuất hiện từ khi nào, đến từ đâu. Nhưng thiết nghĩ, cũng như các loại hình văn hóa âm nhạc dân gian khác, Hát Bài chòi cũng không tránh khỏi sự giao thoa, tiếp biến… lẫn nhau giữa các vùng – miền lân cận, nhất là có sự tương đồng về lối sống văn hóa cộng đồng.