phần mở đầu và kết luận, luận văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng: Chƣơng 1: Lý luận và thực tiễn về nâng cao chất lƣợng tín dụng của Ngân hàng thƣơng mại Chƣơng 2: Hiện trạng chất lƣợng tín dụng tại Chi nhánh Ngân hàng TMCP Công thƣơng Hà Tĩnh. Chƣơng 3: Định hƣớng giải pháp nâng cao chất lƣợng tín dụng tại Chi nhánh Ngân hàng TMCP Công thƣơng Hà Tĩnh. 5 CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Vai trò và các hình thức tín dụng của Ngân hàng thƣơng mại 1.
Các khái niệm liên quan tín dụng Ngân hàng thƣơng mại Khái niệm tín dụng Có rất nhiều quan niệm khác nhau về tín dụng, tuy nhiên xét một cách chung nhất thì: “Tín dụng là mối quan hệ giao dịch giữa hai chủ thể, trong đó một bên chuyển giao tiền hoặc tài sản cho bên kia sử dụng trong một thời gian nhất định, đồng thời bên nhận tiền hoặc tài sản có nghĩa vụ cam kết hoàn trả vốn gốc và lãi cho bên chuyển giao tiền hoặc tài sản với các điều kiện và thời hạn đã thỏa thuận”. Tín dụng đƣợc cấu thành từ sự kết hợp của ba yếu tố chính là: Lòng tin, thời hạn của quan hệ tín dụng và sự hứa hẹn hoàn trả. Từ đó có thể rút ra ba đặc trƣng của tín dụng: (1) Đây là quan hệ chuyển nhƣợng mang tính chất tạm thời; (2) Tín dụng có tính hoàn trả; (3) Là quan hệ đƣợc dựa trên cơ sở tin tƣởng giữa đi cho vay và ngƣời đi vay. Khái niệm Ngân hàng thương mại Theo luật của các Tổ chức tín dụng đƣợc Quốc hội nƣớc cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 12 tháng 12 năm 1997 (đƣợc bổ sung sửa đổi ngày 16 tháng 6 năm 2004) thì ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng đƣợc thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan.
Theo tính chất và mục tiêu hoạt động thì ngân hàng bao gồm: Ngân hàng thƣơng mại, Ngân hàng phát triển, Ngân hàng đầu tƣ, Ngân hàng chính sách, Ngân hàng hợp tác và các loại hình ngân hàng khác. Ngân hàng thƣơng mại là một tổ chức tín dụng kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ, tín dụng với hoạt động thƣờng xuyên là nhận tiền gửi, sử dụng số tiền này để cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán. Ngân hàng thƣơng mại có ba chức năng cơ bản sau: 6 Thứ nhất: Chức năng trung gian tín dụng Thực hiện chức năng trung gian tín dụng, ngân hàng thƣơng mại đóng vai trò là cầu nối giữa ngƣời dƣ thừa vốn và ngƣời cần vốn. Thông qua việc huy động các khoản vốn tiền tệ tạm thời nhàn rỗi trong nền kinh tế ngân hàng thƣơng mại hình thành nên quỹ cho vay để cung cấp tín dụng cho nền kinh tế.
Với chức năng này ngân hàng thƣơng mại vừa đóng vai trò là ngƣời đi vay vừa đóng vai trò là ngƣời cho vay. Thông qua chức năng trung gian tín dụng ngân hàng thƣơng mại đã góp phần tạo ra lợi ích cho tất cả các bên tham gia, bao gồm ngƣời gửi tiền, ngân hàng và ngƣời đi vay đồng thời thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế. Chức năng trung gian tín dụng đƣợc xem là chức năng quan trọng nhất vì nó phản ánh bản chất của ngân hàng thƣơng mại là đi vay để cho vay, nó quyết định sự tồn tại và phát triển của ngân hàng, đồng thời nó cũng là cơ sở để thực hiện các chức năng khác. Thứ hai: Chức năng trung gian thanh toán Ngân hàng thƣơng mại làm trung gian thanh toán khi nó thực hiện thanh toán theo yêu cầu của khách hàng nhƣ trích từ tài khoản tiền gửi của khách hàng mở tại ngân hàng để thanh toán tiền hàng hoá, dịch vụ hay ghi có tài khoản của khách hàng khi thu tiền bán hàng và các khoản phải thu khác theo lệnh của họ.
Trên cơ sở thực hiện chức năng trung gian tín dụng, ngân hàng thƣơng mại đã thực hiện chức năng trung gian thanh toán. Sỡ dĩ có điều này là do thông qua việc nhận tiền gửi, ngân hàng đã mở các tài khoản tiền gửi cho khách hàng để theo dõi các khoản ghi nợ và ghi có, thay vì phải thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt các doanh nghiệp, cá nhân có thể nhờ ngân hàng thƣơng mại thực hiện những công việc này dựa trên các khoản tiền gửi tại ngân hàng. Các dịch vụ thanh toán của ngân hàng thƣơng mại ngày càng đƣợc ƣa chuộng vì nó đem lại lợi ích to lớn đối với toàn bộ nền kinh tế. Với chức năng này các ngân hàng thƣơng mại cung cấp cho khách hàng những phƣơng tiện thanh toán thuận lợi, gọn nhẹ nhƣ séc, uỷ nhiệm chi, uỷ nhiệm thu, thẻ thanh toán, thẻ rút tiền tự động, thẻ tín dụng,.Nhờ đó mà các chủ thể kinh tế tránh đƣợc các rủi ro phải giữ 7 tiền mặt trong túi để thanh toán cho chủ nợ, tiết kiệm đƣợc rất nhiều chi phí, thời gian trong việc thanh toán.
Mặt khác, thông qua chức năng này góp phần thúc đẩy lƣu thông hàng hoá, đẩy nhanh tốc độ thanh toán, tốc độ lƣu chuyển vốn, giảm đƣợc đáng kể khối lƣợng tiền mặt trong lƣu thông từ đó giảm chi phí in ấn, đếm nhận và bảo quản tiền, góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Đối với các NHTM, chức năng này góp phần tăng thêm lợi nhuận cho ngân hàng thông qua việc thu phí các dịch vụ thanh toán, đồng thời nó lại làm tăng thêm nguồn vốn cho vay của ngân hàng thể hiện trên số dƣ có trong tài khoản tiền gửi của khách hàng, chức năng này cũng chính là cơ sở hình thành chức năng tạo tiền của NHTM. Thứ ba: Chức năng tạo tiền Thông qua chức năng trung gian tín dụng và chức năng trung gian thanh toán, các NHTM có khả năng tạo ra tiền tín dụng (hay tiền ghi sổ) thể hiện trên tài khoản tiền gửi thanh toán của khách hàng tại NHTM và đây chính là một bộ phận của lƣợng tiền đƣợc sử dụng trong các giao dịch. Với chức năng này, hệ thống NHTM đã làm tăng phƣơng tiện thanh toán trong nền kinh tế, đáp ứng nhu cầu thanh toán, chi trả của xã hội, đồng thời chức năng này cũng chỉ ra mối quan hệ giữa tín dụng ngân hàng và lƣu thông tiền tệ, một khối lƣợng tín dụng cho vay ra làm tăng khả năng tạo tiền của NHTM từ đó làm tăng lƣợng tiền cung ứng.
Các chức năng của ngân hàng thƣơng mại có mối quan hệ chặt chẽ, bổ sung, hỗ trợ cho nhau trong đó chức năng trung gian tín dụng là chức năng cơ bản nhất tạo cơ sở cho việc thực hiện các chức năng còn lại. Tín dụng Ngân hàng thương mại Tín dụng ngân hàng là giao dịch về tài sản (tiền hoặc hàng hóa) giữa bên cho vay (Ngân hàng và các định chế tài chính) và bên đi vay (cá nhân, doanh nghiệp và các chủ thể kinh tế khác), trong đó bên cho vay chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vốn gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán. 8 Từ khái niệm trên, bản chất của tín dụng là một giao dịch về tài sản trên cơ sở hoàn trả và có các đặc trƣng sau: (1) Tài sản giao dịch trong quan hệ tín dụng ngân hàng bao gồm hai hình thức là cho vay (bằng tiền) và cho thuê (bất động sản, động sản); (2) Xuất phát từ nguyên tắc hoàn trả, ngƣời cho vay khi chuyển giao tài sản cho ngƣời đi vay sử dụng phải dựa trên cơ sở lòng tin và phải tin rằng ngƣời đi vay sẽ trả đúng hạn. Đây là yếu tố hết sức cơ bản trong quản trị tín dụng; (3) Bên đi vay phải hoàn trả vô điều kiện cho bên cho vay sau khi hết thời hạn sử dụng thỏa thuận - Thông thƣờng giá trị đƣợc hoàn trả lớn hơn giá trị lúc cho vay - phần lớn hơn này là lợi tức.
Vai trò của tín dụng Ngân hàng thƣơng mại trong nền kinh tế Trong nền kinh tế thị trƣờng, các quan hệ kinh tế vận động theo các quy luật khách quan nhƣ: Quy luật giá trị, quy luật cung – cầu, quy luật cạnh tranh,… Các doanh nghiệp để có thể đứng vững trên thƣơng trƣờng thì cần phải có vốn để đầu tƣ và tín dụng ngân hàng là một trong những nguồn vốn tối ƣu để doanh nghiệp có thể khai thác. Các doanh nghiệp phát triển cũng có nghĩa là nền kinh tế phát triển. Nhƣ vậy, tín dụng ngân hàng là đòn bẩy mạnh mẽ thúc đẩy sự tăng trƣởng kinh tế và góp phần điều hành nền kinh tế thị trƣờng. Vai trò của tín dụng ngân hàng thể hiện trên một số khía cạnh nhƣ sau: Thứ nhất: Tín dụng ngân hàng làm tăng hiệu quả kinh tế.
Các doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh dựa trên vốn chủ sở hữu và vốn vay. Một trong những nguồn vốn dễ tiếp cận là vốn vay ngân hàng, đó chính là nguồn tài trợ hiệu quả bởi thỏa mãn đƣợc nhu cầu vốn cả về số lƣợng và thời hạn. Hơn thế, để có thể vay vốn đƣợc ở ngân hàng thì ngƣời đi vay cần phải nâng cao uy tín của mình đối với ngân hàng cũng nhƣ đảm bảo đƣợc các nguyên tắc tín dụng cơ bản. Muốn nhƣ vậy, trong các dự án kinh doanh của mình, doanh nghiệp phải cho dự án có mức sinh lãi cao nhất.
Để các dự án khả thi thì doanh nghiệp phải tìm hiểu thị trƣờng, khai thác thông tin nhằm định lƣợng hoạt động kinh doanh của mình sao cho có hiệu quả. Điều này chính là nhân tố làm tăng hiệu quả kinh tế của dự án, phƣơng án. 9 Mặt khác, một trong những quy định tín dụng cơ bản của ngân hàng là cho vay đi kèm với giám sát sử dụng vốn vay. Với việc giám sát thƣờng xuyên của ngân hàng bắt buộc các khách hàng vay vốn phải sử dụng vốn đúng mục đích, luôn nhạy bén với những biến động của thị trƣờng để từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế của phƣơng án, dự án.
Bên cạnh đó, với vai trò tƣ vấn, cán bộ tín dụng sẽ giúp khách hàng lƣờng trƣớc những khó khăn để từ đó có những ứng xử phù hợp nhằm quản lý, điều hành doanh nghiệp vƣợt qua khó khăn, từ đó nâng cao hơn nữa hiệu quả kinh tế từ những đồng vốn bỏ ra. Thứ hai: Tín dụng ngân hàng góp phần vào quá trình vận động liên tục của nguồn vốn, đẩy nhanh tốc độ chu chuyển tiền tệ của nền kinh tế, tạo ra cơ chế phân phối vốn hiệu quả.