CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Những vấn đề cơ bản về chất lượng tín dụng ngân hàng 1. Khái niệm và sự cần thiết phải nâng cao chất lượng tín dụng 1. Khái niệm Chất lượng tín dụng là sự đáp ứng kịp thời, hợp lý những yêu cầu về vốn của khách hàng phù hợp với các quy định của pháp luật hiện hành, với một mức chi phí hợp lý, đảm bảo sự phát triển an toàn và lợi nhuận trong hoạt động.
Có thể hiểu chất lượng tín dụng chính là lợi ích kinh tế mà khoản vay đó mang lại cho cả người đi vay và người cho vay. Một khoản vay của ngân hàng được coi là có chất lượng tốt khi nó mang lại lợi ích kinh tế cho cả ngân hàng và khách hàng, tức là vốn vay đưa vào quá trình sản xuất kinh doanh tạo ra một số tiền lớn đủ để trang trải chi phí, trả được gốc và lãi cho ngân hàng và có lợi nhuận, góp phần vào sự tăng trưởng chung của nền kinh tế. Vì thế, khi xem xét chất lượng tín dụng phải có sự đánh giá từ nhiều góc độ khác nhau: từ phía ngân hàng, khách hàng và nền kinh tế. Xét từ góc độ ngân hàng Chất lượng tín dụng thể hiện ở mức độ an toàn và khả năng sinh lời của ngân hàng do hoạt động này mang lại.
Khi cho vay, điều mà ngân hàng quan tâm là khoản vay đó phải được đảm bảo an toàn, sử dụng đúng mục đích, phù hợp với chính sách tín dụng của ngân hàng, được hoàn trả cả gốc và lãi đúng hạn, đem lại lợi nhuận cho ngân hàng với chi phí nghiệp vụ thấp, tăng khả năng cạnh tranh của ngân hàng trên thị trường. Xét từ góc độ khách hàng Một khoản tín dụng được khách hàng đánh giá là tốt khi nó thoả mãn được nhu cầu của họ. Mức độ thoả mãn của khách hàng thể hiện ở chỗ khoản tín dụng đó được cung ứng một cách đầy đủ, kịp thời đáp ứng nhu cầu vốn của họ với lãi suất, kỳ hạn, phương thức giải ngân, thu nợ hợp lý, các thủ tục vay vốn được tiến hành nhanh gọn, tiết kiệm thời gian và chi phí nhưng vẫn đảm bảo nguyên tắc tín dụng. 5 Xét từ góc độ lợi ích xã hội Chất lượng tín dụng là khả năng đáp ứng những mục tiêu phát triển kinh tế xã hội trong lĩnh vực mà tín dụng ngân hàng tham gia hoạt động.
Chất lượng tín dụng tốt đồng nghĩa với việc sản xuất kinh doanh có hiệu quả, sản phẩm cung ứng với chất lượng tốt và giá thành hợp lý, đáp ứng nhu cầu trong nước, một phần cho xuất khẩu và có sức cạnh tranh trên thị trường góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo công ăn việc làm cho người lao động, ngoài ra nó còn thể hiện tính an toàn cao của hoạt động ngân hàng, nâng cao khả năng thanh toán, chi trả và hạn chế được rủi ro. Như vậy, khoản tín dụng đạt chất lượng là thoả mãn được đồng thời cả ba lợi ích của ngân hàng, khách hàng và nền kinh tế. Trong khi ba lợi ích này lại có mặt mâu thuẫn với nhau: ngân hàng muốn đạt được lợi nhuận cao nhất từ các khoản vốn vay vì thế họ muốn khoản tín dụng đó có lãi suất cao mà lại được hoàn trả gốc và lãi đúng hạn; Còn với khách hàng tiền lãi là một khoản chi phí, muốn đạt lợi nhuận cao họ phải tối thiểu hoá chi phí, nên họ mong muốn có được khoản vốn vay với mức lãi suất thấp; Mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội đòi hỏi hoạt động tín dụng của ngân hàng phải giải quyết được công ăn việc làm, xoá đói giảm nghèo, phát triển kinh tế công cộng, bảo vệ môi trường hướng tới việc phát triển kinh tế - xã hội một cách bền vững. Vì thế hoạt động tín dụng tốt là phải dung hoà được lợi ích của ngân hàng, khách hàng và nền kinh tế - xã hội, có như vậy ngân hàng mới hoạt động và phát triển bền vững.
Sự cần thiết phải nâng cao chất lượng tín dụng Như đã đề cập ở trên, khi hoạt động tín dụng đạt chất lượng tốt sẽ mang lại lợi ích cho cả ngân hàng, khách hàng và kinh tế - xã hội. Vì vậy, vấn đề nâng cao chất lượng tín dụng thực sự cần thiết đối với ngân hàng, khách hàng và nền kinh tế - xã hội. Đối với ngân hàng Trong tổng thể hoạt động kinh doanh của ngân hàng hoạt động tín dụng luôn giữ vai trò quan trọng, thường chiếm 2/3 tổng tài sản có và tạo ra phần lớn lợi 6 nhuận cho ngân hàng. Tuy nhiên, trong hoạt động tín dụng yếu tố rủi ro luôn thường trực và ở mức tỷ lệ khá cao, do đó mà các ngân hàng luôn dành sự chú ý đặc biệt đến việc kiểm soát cũng như những biện pháp phòng chống, hạn chế rủi ro tín dụng.
Một trong những biện pháp hữu hiệu là đảm bảo và không ngừng nâng cao chất lượng tín dụng. Chất lượng tín dụng được đảm bảo đem đến cho các NHTM những lợi ích: - Làm tăng khả năng sinh lợi của các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng do giảm được sự chậm trễ, giảm chi phí nghiệp vụ, các chi phí thiệt hại do không thu hồi được vốn đã cho vay. Do đó, đảm bảo gia tăng lợi nhuận cho ngân hàng. Đồng thời, với hệ thống sản phẩm tín dụng tốt góp phần xây dựng hình ảnh tốt đẹp, tạo dựng uy tín và gia tăng lợi thế cạnh tranh cho Ngân hàng.
- Hạn chế rủi ro tín dụng trên cơ sở xác định và kiểm soát được rủi ro. Nâng cao chất lượng tín dụng là cơ sở để các NHTM thu thập thông tin về khách hàng, phân tích khách hàng để xác định chính xác về tình trạng cũng như nguy cơ của khách hàng. Chất lượng tín dụng cũng là cơ sở để ngân hàng xây dựng hệ thống tín dụng phù hợp với khách hàng, với các quy định của ngân hàng nhà nước và thông lệ quốc tế. Đồng thời, đưa ra các chính sách tín dụng phù hợp với từng giai đoạn cụ thể.
Vì vậy, hạn chế được rủi ro tín dụng. Đối với khách hàng Nâng cao chất lượng tín dụng đồng nghĩa khách hàng sẽ được cung cấp hệ thống các sản phẩm tín dụng ngày càng tốt hơn, khách hàng sẽ nhận được những lợi ích trực tiếp như: rút ngắn thời gian thẩm định và phê duyệt các khoản vay để có nguồn vốn kịp thời phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh, hay tiếp cận các cơ hội kinh doanh…. Bên cạnh đó, trên cơ sở đánh giá chất lượng các khoản vay,một mặt, giúp cho khách hàng thỏa thuận với NHTM để đưa ra các điều kiện vay vốn phù hợp: mức lãi suất, kỳ hạn vay và trả nợ, bảo đảm tiền vay,… Mặt khác, giúp ngân hàng có cơ sở dữ liệu thông tin về khách hàng được cập nhật, từ đó có thể trở thành nhà tư vấn hiệu quả cho khách hàng trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Đối với nền kinh tế - xã hội 7 Khi chất lượng tín dụng được nâng cao sẽ tạo điều kiện cho ngân hàng làm tốt chức năng trung gian tín dụng trong nền kinh tế, là cầu nối giữa tiết kiệm và đầu tư, góp phần điều hòa vốn trong nền kinh tế, giảm lượng tiền mặt trong lưu thông, giải quyết mối quan hệ cung - cầu về vốn.
Chất lượng tín dụng tốt cũng đảm bảo cho ngân hàng thực hiện tốt chức năng thanh toán. Do vậy, thúc đẩy sản xuất, lưu thông hàng hóa phát triển, tiết kiệm chi phí lưu thông cho xã hội, ổn định lưu thông tiền tệ, tạo điều kiện phát triển hình thức thanh toán không dùng tiền mặt. Đồng thời, lạm phát cũng được kiểm soát dễ dàng hơn, thúc đẩy đầu tư và tăng trưởng kinh tế bền vững. Ngoài ra, nâng cao chất lượng tín dụng góp phần lành mạnh hóa quan hệ tín dụng do đơn giản hóa và hoàn thiện quy trình tín dụng làm giảm bớt các quan hệ cho vay không lành mạnh trong nền kinh tế.
Như vậy, nâng cao chất lượng tín dụng là vấn đề thực sự cần thiết, cần được quan tâm, chú trọng không chỉ với ngân hàng, khách hàng mà toàn thể nền kinh tế- xã hội. Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng tín dụng 1. Các chỉ tiêu định tính Nhóm chỉ tiêu này nhằm đánh giá việc chấp hành các văn bản pháp quy như: luật Ngân hàng và luật các tổ chức tín dụng, các quy chế, quy trình nghiệp vụ, chế độ thể lệ tín dụng và các văn bản chỉ đạo của Ngân hàng cũng như của Chính phủ trong quá trình thực hiện quy trình cho vay. Việc thực thi các văn bản này phụ thuộc vào trình độ năng lực chuyên môn và tinh thông nghiệp vụ của CBTD, năng lực chỉ đạo điều hành của người quản lí.
Các chỉ tiêu định tính chỉ mang tính tương đối, rất khó xác định, thường được dùng để đánh giá khái quát, có thể đánh giá chất lượng tín dụng qua một số chỉ tiêu định tính sau: Tuân thủ các quy định tín dụng 8 Việc tuân thủ các quy định về tín dụng bước đầu phản ánh chất lượng tín dụng có được đảm bảo hay không. Đặc biệt, chất lượng tín dụng được đảm bảo khi thực hiện chính sách tín dụng, quy trình tín dụng đầy đủ, nghiêm túc. Uy tín của ngân hàng Uy tín của Ngân hàng không chỉ được tạo dựng dựa trên quy mô của Ngân hàng, thời gian hoạt động, mà còn được tạo dựng bởi chất lượng hoạt động của Ngân hàng, những lợi ích mà khách hàng nhận được từ Ngân hàng, chất lượng sản phẩm dịch vụ. Sự hài lòng của khách hàng Khách hàng chính là đối tượng phục vụ của các NH, khách hàng là một trong các yếu tố quyết định sự thành bại của ngân hàng.
Chất lượng tín dụng có thực sự tốt hay không còn phụ thuộc vào sự cảm nhận của khách hàng. Chất lượng tín dụng được đánh giá là tốt khi khách hàng cảm thấy thỏa mãn, hài lòng với sản phẩm, dịch vụ cung cấp. Các chỉ tiêu định lượng Dư nợ và tốc độ tăng trưởng dư nợ Dư nợ tín dụng là chỉ tiêu phản ánh số tiền ngân hàng cấp cho nền kinh tế tại thời điểm xác định. Tốc độ tăng trưởng dư nợ tín dụng là phần trăm hay số lần thay đổi của dư nợ tín dụng tại một thời điểm nhất định so với thời điểm trước đó.
Khi chất lượng tín dụng tốt thì ngân hàng dễ dàng trong việc mở rộng quy mô, đồng nghĩa với việc dư nợ tín dụng tăng, tốc độ tăng trưởng tín dụng tăng.