CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG VÀ CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG 1.1 HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG 1.1 Hoạt động tín dụng là gì? Trên cơ sở tiếp cận theo chức năng hoạt động của ngân hàng, tín dụng là một giao dịch về tài sản (tiền hoặc hàng hoá) giữa bên cho vay (ngân hàng và các định chế tài chính khác) và bên đi vay (cá nhân, doanh nghiệp và các chủ thể khác), trong đó bên cho vay chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời hạn nhất định theo thoả thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán.2 Các đặc trưng của hoạt động tín dụng Tài sản giao dịch trong HĐTD ngân hàng bao gồm hai hình thức cho vay (bằng tiền) và cho thuê (BĐSvà động sản). Người cho vay khi chuyển giao tài sản cho người đi vay sử dụng phải có cơ sở để tin rằng người đi vay sẽ trả đúng hạn. Đây là yếu tố cơ bản trong quản trị tín dụng. Trong thực tế, một số nhân viên tín dụng khi xét duyệt cho vay không dựa trên cơ sở đánh giá mức độ tín nhiệm về khách hàng mà lại chú trọng đến các bảo đảm.
Quan điểm này làm ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng tương đối lớn. Giá trị hoàn trả thông thường phải lớn hơn giá trị lúc cho vay. Nói cách khác, người đi vay phải trả thêm phần lãi ngoài vốn gốc. Để thực hiện được nguyên tắc này, phải xác định lãi suất danh nghĩa lớn hơn tỷ lệ lạm phát, tức là lãi suất thực dương.
Tuy nhiên, vì lãi suất chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau, nên trong một số trường hợp lãi suất danh nghĩa có thể thấp hơn lạm phát, nhưng ngoại lệ này chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn.3 Phân loại hoạt động tín dụng 1.1Dựa vào mục đích vay v Cho vay bất động sản: loại cho vay liên quan đến việc mua sắm, xây dựng, sửa chữa BĐSnhà ở, đất đai; BĐStrong lĩnh vực công nghiệp, thương mại, dịch vụ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 13 - Thị trường tiền tệ Việt Nam trong năm 2007 và những tháng đầu năm 2008, cho vay BĐSphát triển rất mạnh, chiếm tỷ trọng cao trên tổng dư nợ của hầu hết các NHTM, đặc biệt là các Ngân hàng thương mại cổ phần (NHTM CP) mới thành lập, đang trong giai đoạn cần tăng trưởng. Điều này góp phần gây nên hiện tượng bong bóng đối với thị trường bất động sản, tác động đến lạm phát. v Cho vay công nghiệp và thương mại: cho vay ngắn hạn để bổ sung vốn lưu động cho các doanh nghiệp trong lãnh vực công nghiệp, thương mại và dịch vụ.
Sau khi thị trường BĐScủa Việt Nam bị đóng băng, các NHTM tại Việt Nam gặp rất nhiều khó khăn do các khoản cho vay BĐStrước kia mang lại. Vì vậy, để đảm bảo thu nhập, các NHTM bắt đầu tập trung cho vay công nghiệp và thương mại. Ưu điểm của loại cho vay này là các khoản vay ngắn hạn, khả năng thu hồi nợ nhanh nên rủi ro thấp. Ngoài ra, các khoản vay có thể mang lại cho ngân hàng một số thu nhập từ việc cung cấp dịch vụ bổ sung đến khách hàng.
v Cho vay nông nghiệp: loại cho vay để trang trải các chi phí sản xuất như phân bón, thuốc trừ sâu, giống cây trồng, thức ăn gia súc, lao động, nhiên liệu. Hiện nay, tại Việt Nam, ngoại trừ Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, các NHTM khác rất ít quan tâm đến mục đích cho vay này. Do ngành nông nghiệp tại Việt Nam trình độ kỹ thuật còn hạn chế, việc sản xuất phụ thuộc tương đối cao vào thời tiết nên rủi ro khi cho vay ngành này khá lớn. Hơn nữa, các Ngân hàng cũng không thu được nhiều phí dịch vụ từ các khách hàng trong ngành.
v Cho vay các định chế tài chính: bao gồm cấp tín dụng cho các ngân hàng, công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính, công ty bảo hiểm, quỹ tín dụng và các định chế tài chính khác. Việc cho vay các định chế tài chính vẫn chưa phát triển mạnh trên thị trường tiền tệ Việt Nam. Các NHTM chủ yếu cho vay ngắn hạn lẫn nhau chủ yếu nhằm mục đích giải quyết nhu cầu thanh khoản hơn là kinh doanh. v Cho vay cá nhân Cho vay cá nhân là loại cho vay đáp ứng các nhu cầu tiêu dùng như mua sắm, trang trải các chi phí thông thường của đời sống.
Cuối năm 2007, sản phẩm cho vay cá nhân được các Ngân hàng chú trọng, tốc đô tăng trưởng mạnh. Tuy nhiên, trên thực tế, cho vay cá nhân là sản phẩm thuần tín LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thu nhập chủ yếu của Ngân hàng từ sản phẩm này là lãi, rất ít phát sinh các dịch vụ khác. Trong giai đoạn lạm phát vừa qua, các Ngân hàng đã gặp rất nhiều khó khăn từ sản phẩm này.
Nguyên nhân do thời hạn các khoản vay thường là trung dài hạn, lãi suất cố định hàng năm. Các khách hàng không đồng ý điều chỉnh lãi suất, trong khi lãi suất thực tế trên thị trường tiền tệ liên tục tăng. Ngoài ra, các Ngân hàng không thể thu hồi nợ nhanh, ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản. v Cho thuê Cho thuê của các định chế tài chính bao gồm cho thuê vận hành và cho thuê tài chính.
Tài sản cho thuê bao gồm BĐSvà động sản, trong đó chủ yếu là máy móc- thiết bị. Tại Việt Nam hiện nay, loại hình cho thuê vẫn chưa phát triển mạnh. Các tổ chức kinh tế khi có nhu cầu được hỗ trợ trong hoạt động sản xuất kinh doanh thường tìm đến các Ngân hàng để vay vốn. Đây là một thói quen hình thành từ trước.
Các định chế tài chính cho thuê cần đẩy mạnh hơn nữa vai trò của mình, cũng như tiếp cận sâu rộng đến các tổ chức kinh tế.2Căn cứ vào thời hạn cho vay: v Cho vay ngắn hạn Loại cho vay có thời hạn đến 12 tháng và được sử dụng để bù đắp sự thiếu hụt vốn lưu động của các doanh nghiệp cũng như các nhu cầu chi tiêu ngắn hạn cá nhân. Trong cơ cấu dư nợ tại Ngân hàng, cho vay ngắn hạn thường chiếm tỷ trọng cao. Tuy nhiên, trước năm 2007, tỷ trọng này có khuynh hướng giảm mạnh. Sau giai đoạn khủng hoảng thanh khoản trong những tháng đầu năm 2008, Ngân hàng bắt đầu tập trung chủ yếu vào các khoản vay ngắn hạn.
Rõ ràng, việc cho vay ngắn hạn không những giúp Ngân hàng đảm bảo khả năng thanh khoản, mà còn tránh được rủi ro lãi suất trước những biến động đột ngột trên thị trường tiền tệ. v Cho vay trung hạn Loại cho vay có thời hạn trên 12 tháng đến 5 năm, được sử dụng để đầu tư mua sắm tài sản cố định, cải tiến hoặc đổi mới thiết bị, công nghệ, mở rộng sản xuất kinh doanh, xây dựng các dự án mới có quy mô nhỏ và thu hồi vốn nhanh. Bên cạnh đầu tư tài sản cố định, cho vay trung hạn còn là nguồn hình thành vốn lưu động thường xuyên của các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp mới thành lập. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 15 - v Cho vay dài hạn Loại cho vay có thời hạn trên 5 năm, được sử dụng để đáp ứng các nhu cầu dài hạn như xây dựng nhà ở, các thiết bị, phương tiện vận tải có quy mô lớn, xây dựng các xí nghiệp mới.
Nếu trước đây, các Ngân hàng nâng cao tỷ trọng cho vay trung và dài hạn trong tổng số dư nợ, thì hiện nay, loại cho vay này đang bị giảm mạnh. Một số Ngân hàng thậm chí ngừng cho vay trung và dài hạn. Việc cho vay trung và dài hạn nhiều, đã khiến các Ngân hàng gặp vô số khó khăn trong thời gian vừa qua. Phát triển dư nợ tín dụng chất lượng, tập trung cho vay bổ sung vốn lưu động sản xuất kinh doanh, mang lại các thu nhập khác bên cạnh thu nhập lãi cho Ngân hàng đang là định hướng tăng trưởng dư nợ của nhiều Ngân hàng.3Căn cứ vào mức độ tín nhiệm đối với khách hàng v Cho vay không bảo đảm Loại cho vay không có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc bảo lãnh của người thứ 3, mà việc cho vay chỉ dựa vào uy tín của bản thân khách hàng.
Loại cho vay này thường được áp dụng đối với khách hàng tốt, trung thực trong kinh doanh, có khả năng tài chính mạnh, quản trị hiệu quả. v Cho vay có bảo đảm Loại cho vay dựa trên cơ sở các bảo đảm như thế chấp hoặc cầm cố hoặc có sự bảo lãnh của người thứ 3. Loại cho vay này áp dụng đối với khách hàng không có uy tín cao. Sự bảo đảm là căn cứ pháp lý để ngân hàng có thêm một nguồn thứ 2, bổ sung cho nguồn thu nợ thứ nhất thiếu chắc chắn.2 CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG 1.1 Khái niệm Chất lượng HĐTD: là sự đáp ứng yêu cầu tín dụng của khách hàng phù hợp với sự phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo sự tồn tại và phát triển của ngân hàng; hay chất lượng HĐTD là kết quả tổng hợp của những thành tựu trong HĐTD, thể hiện ở sự phát triển ổn định, vững chắc của nền kinh tế quốc dân.
Chất lượng HĐTD có thể được nhìn nhận dưới các góc độ kinh tế khác nhau, từ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 16 - phía ngân hàng, từ phía khách hàng, từ phía nền kinh tế. v Từ phía khách hàng : Dưới góc độ một khách hàng, chất lượng HĐTD của ngân hàng chỉ đơn giản là thỏa mãn nhu cầu vay vốn của khách hàng và làm cho đồng vốn được sử dụng có hiệu quả. v Từ phía ngân hàng : chất lượng HĐTD thể hiện ở phạm vi, mức độ, giới hạn tín dụng phải phù hợp với khả năng, thực lực theo hướng tích cực của bản thân ngân hàng, đảm bảo nguyên tắc hoàn trả đúng hạn và có lãi. v Xét từ góc độ nền kinh tế – xã hội : HĐTD ngân hàng phản ánh sự năng động của nền kinh tế khi chuyển sang cơ chế thị trường.
HĐTD phải huy động mức tối đa vốn tiền tệ tạm thời nhàn rỗi trong nền kinh tế xã hội để cung ứng cho các doanh nghiệp, hỗ trợ các doanh nghiệp phát triển. Chất lượng HĐTD thể hiện ở tính an toàn cao của hệ thống ngân hàng. HĐTD ngân hàng đảm bảo được chất lượng thì khả năng thanh toán chi trả cao, tránh được rủi ro hệ thống.