Luận văn thạc sĩ nâng cao chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng tmcp đông á

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích nâng cao chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng tmcp đông á, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Võ Nguyễn Huỳnh Nam
• Người hướng dẫn: PGS-TS. Trần Huy Hoàng
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Tp. HCM
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Nâng cao chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng thương mại cổ phần Đông Á
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa

Chương này cung cấp cái nhìn tổng quan về chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tại ngân hàng TMCP Đông Á. DNNVV đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và tạo việc làm. Tuy nhiên, các DNNVV thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận tín dụng ngân hàng do nhiều yếu tố như trình độ quản lý thấp và thiếu tài sản đảm bảo. Việc nâng cao chất lượng tín dụng cho DNNVV là cần thiết để tăng cường khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững cho các doanh nghiệp này.

1.1. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa

DNNVV được định nghĩa dựa trên quy mô vốn, số lao động và doanh thu. Theo Nghị định 56/2009/CP-NĐ, DNNVV được phân loại thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ và vừa. Tại Việt Nam, hơn 97% doanh nghiệp là DNNVV, cho thấy tầm quan trọng của nhóm doanh nghiệp này trong nền kinh tế. DNNVV không chỉ tạo ra việc làm mà còn đóng góp đáng kể vào GDP và kim ngạch xuất khẩu của cả nước.

1.2. Vai trò của DNNVV trong nền kinh tế Việt Nam

DNNVV đóng góp hơn 40% vào GDP và gần 15% tổng thu ngân sách Nhà nước. Chúng tạo ra việc làm cho hàng triệu lao động, đặc biệt trong bối cảnh các doanh nghiệp lớn không thể thu hút đủ lao động. DNNVV cũng góp phần làm cho nền kinh tế năng động và hiệu quả hơn, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng đa dạng của thị trường. Sự phát triển của DNNVV còn giúp khai thác tiềm năng kinh tế địa phương, thúc đẩy sự phát triển bền vững.

1.3. Khó khăn hạn chế của DNNVV Việt Nam

DNNVV tại Việt Nam đối mặt với nhiều khó khăn như trình độ lao động và năng lực quản lý còn thấp. Nguồn vốn hạn chế khiến cho việc tuyển dụng nhân lực chất lượng cao gặp khó khăn. Bên cạnh đó, các DNNVV thường thiếu tài sản đảm bảo để tiếp cận tín dụng ngân hàng. Điều này dẫn đến việc hạn chế khả năng phát triển và mở rộng quy mô hoạt động của các doanh nghiệp này.

II. Thực trạng chất lượng tín dụng đối với DNNVV tại ngân hàng TMCP Đông Á

Chương này phân tích thực trạng tín dụng doanh nghiệp tại ngân hàng TMCP Đông Á. DNNVV tại ngân hàng này đã nhận được sự hỗ trợ từ các chính sách tín dụng, tuy nhiên, chất lượng tín dụng vẫn còn nhiều vấn đề cần cải thiện. Tình hình tiếp cận nguồn vốn của DNNVV còn gặp nhiều khó khăn, dẫn đến tỷ lệ nợ xấu cao. Việc nâng cao chất lượng tín dụng là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững cho DNNVV.

2.1. Tổng quan về ngân hàng TMCP Đông Á

Ngân hàng TMCP Đông Á đã có những bước phát triển mạnh mẽ trong những năm qua. Ngân hàng cung cấp nhiều sản phẩm và dịch vụ tín dụng đa dạng cho DNNVV. Tuy nhiên, để nâng cao chất lượng tín dụng, ngân hàng cần cải thiện quy trình cho vay và tăng cường công tác thẩm định hồ sơ vay vốn.

2.2. Thực trạng hoạt động tín dụng tại ngân hàng TMCP Đông Á

Hoạt động tín dụng tại ngân hàng TMCP Đông Á cho thấy sự tăng trưởng nhưng vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề. Tỷ lệ nợ xấu và nợ quá hạn cao là một trong những thách thức lớn. Ngân hàng cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này, bao gồm việc nâng cao hiệu quả thẩm định và quản lý rủi ro tín dụng.

2.3. Đánh giá chung về chất lượng tín dụng của DNNVV tại DAB

Chất lượng tín dụng đối với DNNVV tại ngân hàng TMCP Đông Á có những mặt tích cực nhưng cũng tồn tại nhiều hạn chế. Ngân hàng cần tập trung vào việc cải thiện quy trình cho vay, nâng cao năng lực cán bộ tín dụng và tăng cường công tác kiểm tra, giám sát để đảm bảo chất lượng tín dụng tốt hơn cho DNNVV.

III. Giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng đối với DNNVV tại ngân hàng TMCP Đông Á

Chương này đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tín dụng cho DNNVV tại ngân hàng TMCP Đông Á. Các giải pháp bao gồm xây dựng chính sách tín dụng phù hợp, hoàn thiện quy trình cho vay, và nâng cao năng lực cán bộ tín dụng. Việc thực hiện các giải pháp này sẽ giúp ngân hàng cải thiện khả năng tiếp cận vốn cho DNNVV và giảm thiểu rủi ro tín dụng.

3.1. Xây dựng chính sách tín dụng phù hợp đối với DNNVV

Ngân hàng cần xây dựng các chính sách tín dụng linh hoạt và phù hợp với đặc thù của DNNVV. Chính sách tài sản đảm bảo và lãi suất cần được điều chỉnh để tạo điều kiện thuận lợi cho DNNVV tiếp cận vốn. Việc này không chỉ giúp DNNVV phát triển mà còn tăng cường mối quan hệ giữa ngân hàng và khách hàng.

3.2. Hoàn thiện quy trình cho vay

Quy trình cho vay cần được hoàn thiện để nâng cao hiệu quả thẩm định hồ sơ vay vốn. Ngân hàng cần tăng cường công tác thu thập và xử lý thông tin tín dụng, nâng cao hiệu quả thẩm định tài sản đảm bảo và khả năng trả nợ của khách hàng. Điều này sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và nâng cao chất lượng tín dụng.

3.3. Nâng cao năng lực cán bộ tín dụng

Đào tạo và bồi dưỡng cán bộ tín dụng là một yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng tín dụng. Ngân hàng cần đánh giá năng lực của nhân viên và tạo môi trường làm việc thuận lợi để họ có thể phát huy tối đa khả năng. Việc này sẽ giúp ngân hàng cải thiện quy trình cho vay và tăng cường sự tin tưởng từ phía DNNVV.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, chiếm khoảng hơn 97% tổng số doanh nghiệp và đóng góp hơn 40% GDP, 30% tổng kim ngạch xuất khẩu, đồng thời tạo việc làm cho hàng triệu lao động mỗi năm. Tuy nhiên, các DNNVV vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng do quy mô nhỏ, năng lực quản lý hạn chế và thiếu tài sản đảm bảo. Tín dụng ngân hàng là kênh huy động vốn chủ yếu, đóng vai trò then chốt trong việc hỗ trợ phát triển DNNVV, nhưng chất lượng tín dụng đối với nhóm khách hàng này còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn và rủi ro tín dụng.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng và các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng đối với DNNVV tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đông Á (DAB) trong giai đoạn 2010-2012, với mục tiêu đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng nhằm tăng hiệu quả hoạt động tín dụng và giảm thiểu rủi ro. Phạm vi nghiên cứu bao gồm phân tích các chỉ tiêu tài chính như tăng trưởng tín dụng, tỷ lệ nợ có tài sản đảm bảo, tỷ lệ nợ quá hạn, nợ xấu và lợi nhuận từ hoạt động tín dụng đối với DNNVV, đồng thời kiểm định các nhân tố ảnh hưởng dựa trên 200 hồ sơ vay tại TP. Hồ Chí Minh năm 2012.

Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho DAB và các ngân hàng thương mại khác trong việc hoàn thiện chính sách tín dụng, nâng cao năng lực quản lý rủi ro và phát triển sản phẩm phù hợp với đặc thù DNNVV, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của khu vực doanh nghiệp này và nền kinh tế quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về tín dụng ngân hàng và quản trị rủi ro tín dụng, tập trung vào các khái niệm chính sau:

• Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV): Được phân loại theo quy mô lao động và tổng nguồn vốn theo Nghị định 56/2009/CP-NĐ, với ba cấp độ: siêu nhỏ, nhỏ và vừa. DNNVV có đặc điểm vốn thấp, năng lực quản lý hạn chế và khó tiếp cận nguồn vốn.

• Tín dụng ngân hàng: Là quan hệ tín dụng giữa ngân hàng và khách hàng, trong đó ngân hàng cấp vốn dưới hình thức tiền hoặc tài sản có cam kết hoàn trả. Các hình thức tín dụng bao gồm cho vay ngắn hạn, trung dài hạn, cho thuê tài chính, chiết khấu giấy tờ có giá, bảo lãnh ngân hàng, bao thanh toán và tài trợ xuất nhập khẩu.

• Chất lượng tín dụng: Đánh giá trên ba góc độ: ngân hàng (khả năng thu hồi vốn và lợi nhuận), khách hàng (phù hợp mục đích sử dụng vốn, thủ tục thuận lợi) và nền kinh tế (đóng góp vào tăng trưởng và ổn định kinh tế). Chất lượng tín dụng gắn liền với quản trị rủi ro tín dụng, bao gồm rủi ro nợ quá hạn, nợ xấu và rủi ro tín dụng khác.

• Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng tín dụng: Bao gồm chỉ tiêu định lượng như tỷ lệ tăng trưởng tín dụng, tỷ lệ nợ có tài sản đảm bảo, tỷ lệ nợ quá hạn, tỷ lệ nợ xấu và lợi nhuận từ hoạt động tín dụng; cùng các chỉ tiêu định tính như chính sách tín dụng, quy trình tín dụng, kiểm tra giám sát sau cho vay, tổ chức nhân sự và hệ thống thông tin tín dụng.

• Nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng: Phân thành nhân tố chủ quan (chính sách tín dụng, quy trình tín dụng, kiểm tra giám sát, tổ chức nhân sự, thông tin tín dụng) và nhân tố khách quan (uy tín khách hàng, năng lực quản lý, môi trường kinh tế, chính trị xã hội, pháp lý, cạnh tranh và tự nhiên).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, kết hợp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính, báo cáo hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Đông Á giai đoạn 2010-2012; dữ liệu sơ cấp từ 200 hồ sơ vay của DNNVV tại TP. Hồ Chí Minh năm 2012.

• Phương pháp chọn mẫu: Mẫu nghiên cứu được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo đại diện cho các DNNVV vay vốn tại DAB.

• Phân tích dữ liệu: Sử dụng các công cụ thống kê mô tả để phân tích thực trạng hoạt động tín dụng; kiểm định các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng bằng mô hình hồi quy Binary Logistic nhằm xác định mức độ tác động của từng biến độc lập.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2010-2012, với thu thập và phân tích dữ liệu trong năm 2012, đảm bảo tính cập nhật và phù hợp với bối cảnh kinh tế vĩ mô và chính sách tín dụng của ngân hàng.

Phương pháp nghiên cứu được thiết kế nhằm đảm bảo tính khách quan, chính xác và khả năng áp dụng thực tiễn cao trong việc đánh giá và nâng cao chất lượng tín dụng đối với DNNVV tại DAB.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng tín dụng đối với DNNVV: Giai đoạn 2010-2012, dư nợ cho vay DNNVV tại DAB tăng trưởng ổn định với tỷ lệ tăng trưởng tín dụng trung bình khoảng 15-20% mỗi năm. Tỷ trọng dư nợ DNNVV trên tổng dư nợ của ngân hàng đạt khoảng 30%, phản ánh sự chú trọng của DAB vào phân khúc này.

2. Tỷ lệ nợ có tài sản đảm bảo: Tỷ lệ dư nợ có tài sản đảm bảo chiếm trên 70% tổng dư nợ cho vay DNNVV, cho thấy ngân hàng ưu tiên các khoản vay có đảm bảo nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng.

3. Tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu: Tỷ lệ nợ quá hạn của DNNVV tại DAB dao động từ 1,5% đến 3,5% trong giai đoạn nghiên cứu, thấp hơn mức trần 5% do Ngân hàng Nhà nước quy định. Tỷ lệ nợ xấu duy trì dưới 3%, tương đương ngưỡng an toàn quốc tế, tuy nhiên có xu hướng tăng nhẹ vào năm 2012.

4. Lợi nhuận từ hoạt động tín dụng: Lợi nhuận trước thuế từ hoạt động tín dụng đối với DNNVV đạt khoảng 777 tỷ đồng năm 2012, chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng lợi nhuận của ngân hàng, tuy nhiên có dấu hiệu giảm so với năm trước do ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy DAB đã đạt được những thành tựu nhất định trong việc mở rộng tín dụng đối với DNNVV, thể hiện qua tăng trưởng dư nợ và tỷ lệ nợ có tài sản đảm bảo cao, góp phần giảm thiểu rủi ro tín dụng. Việc duy trì tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu ở mức thấp hơn ngưỡng an toàn cho thấy hiệu quả trong công tác quản lý và kiểm soát rủi ro tín dụng.

Tuy nhiên, sự gia tăng nhẹ tỷ lệ nợ xấu năm 2012 phản ánh những khó khăn trong hoạt động kinh doanh của DNNVV do tác động của suy thoái kinh tế và chính sách tiền tệ thắt chặt. Điều này cũng ảnh hưởng đến lợi nhuận từ hoạt động tín dụng, cho thấy ngân hàng cần có các biện pháp nâng cao chất lượng tín dụng và hỗ trợ khách hàng vượt qua khó khăn.

So sánh với các nghiên cứu trong khu vực, DAB có chính sách tín dụng và quy trình thẩm định tương đối chặt chẽ, nhưng vẫn cần cải thiện hơn nữa về công tác giám sát sau cho vay và nâng cao năng lực cán bộ tín dụng để giảm thiểu rủi ro. Việc áp dụng các bài học kinh nghiệm từ các ngân hàng Thái Lan và quốc tế như phân loại khách hàng theo điểm tín dụng, tăng cường kiểm tra giám sát và phát triển hệ thống thông tin tín dụng là cần thiết.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ nợ xấu theo năm, bảng phân tích cơ cấu dư nợ theo loại hình và kỳ hạn vay, cũng như bảng kết quả hồi quy các nhân tố ảnh hưởng để minh họa rõ ràng hơn các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng chính sách tín dụng phù hợp với DNNVV: Ngân hàng cần điều chỉnh chính sách tài sản đảm bảo linh hoạt, áp dụng chính sách khách hàng ưu đãi cho các DNNVV có uy tín và tiềm năng phát triển, đồng thời xây dựng danh mục cho vay phù hợp với từng giai đoạn kinh tế. Thời gian thực hiện: 2013-2017; Chủ thể: Ban lãnh đạo DAB.

2. Hoàn thiện quy trình cho vay và kiểm soát rủi ro: Tăng cường thu thập và xử lý thông tin tín dụng, nâng cao hiệu quả thẩm định hồ sơ vay vốn và tài sản đảm bảo, đồng thời tăng cường công tác kiểm tra, giám sát sau cho vay để phát hiện sớm rủi ro. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Phòng tín dụng và kiểm soát nội bộ.

3. Nâng cao năng lực cán bộ tín dụng: Đánh giá năng lực cán bộ theo từng cấp độ, tổ chức đào tạo chuyên môn, kỹ năng và đạo đức nghề nghiệp, tạo môi trường làm việc thuận lợi để giữ chân nhân sự chất lượng. Thời gian: 2013-2015; Chủ thể: Phòng nhân sự và đào tạo.

4. Phát triển hạ tầng công nghệ thông tin: Đầu tư nâng cấp hệ thống công nghệ hiện đại, bảo mật thông tin và đào tạo kỹ năng ứng dụng công nghệ cho cán bộ nhân viên nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và xử lý thông tin tín dụng. Thời gian: 2013-2016; Chủ thể: Ban công nghệ thông tin.

5. Tăng cường công tác marketing và quan hệ đối tác: Thực hiện chiến lược marketing phù hợp để thu hút DNNVV, thu thập dữ liệu khách hàng hiệu quả, đồng thời tăng cường hợp tác với các hiệp hội, ban ngành để hỗ trợ DNNVV phát triển. Thời gian: 2013-2017; Chủ thể: Phòng marketing và quan hệ khách hàng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và quản lý ngân hàng thương mại: Nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng, từ đó xây dựng chính sách và chiến lược phát triển tín dụng phù hợp với DNNVV.

2. Cán bộ tín dụng và nhân viên ngân hàng: Nâng cao hiểu biết về quy trình thẩm định, quản lý rủi ro và kỹ năng xử lý hồ sơ vay vốn, giúp cải thiện hiệu quả công việc và giảm thiểu rủi ro tín dụng.

3. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách hỗ trợ DNNVV và phát triển hệ thống pháp luật, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động tín dụng ngân hàng.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành tài chính – ngân hàng: Tham khảo mô hình nghiên cứu, phương pháp phân tích và kết quả thực tiễn về tín dụng đối với DNNVV, phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo hoặc học tập chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chất lượng tín dụng đối với DNNVV lại quan trọng?
   Chất lượng tín dụng ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng vốn, khả năng thu hồi nợ và rủi ro tín dụng của ngân hàng. Nâng cao chất lượng giúp giảm thiểu nợ xấu, tăng lợi nhuận và hỗ trợ phát triển bền vững DNNVV.

2. Những khó khăn chính của DNNVV khi tiếp cận tín dụng ngân hàng là gì?
   DNNVV thường thiếu tài sản đảm bảo, năng lực quản lý hạn chế, thông tin tài chính không minh bạch và dễ bị ảnh hưởng bởi biến động kinh tế, dẫn đến khó khăn trong việc vay vốn và rủi ro tín dụng cao.

3. Các chỉ tiêu nào được sử dụng để đánh giá chất lượng tín dụng?
   Các chỉ tiêu chính gồm tỷ lệ tăng trưởng tín dụng, tỷ lệ nợ có tài sản đảm bảo, tỷ lệ nợ quá hạn, tỷ lệ nợ xấu và lợi nhuận từ hoạt động tín dụng, giúp đánh giá toàn diện hiệu quả và rủi ro tín dụng.

4. Ngân hàng TMCP Đông Á đã áp dụng những giải pháp gì để nâng cao chất lượng tín dụng?
   DAB đã xây dựng chính sách tín dụng phù hợp, hoàn thiện quy trình thẩm định và kiểm soát rủi ro, nâng cao năng lực cán bộ tín dụng, phát triển công nghệ thông tin và tăng cường marketing, góp phần cải thiện chất lượng tín dụng đối với DNNVV.

5. Làm thế nào để các DNNVV nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng?
   DNNVV cần xây dựng phương án sản xuất kinh doanh khả thi, nâng cao năng lực quản lý, đảm bảo minh bạch tài chính và sử dụng vốn vay hiệu quả, từ đó tăng uy tín và khả năng đáp ứng yêu cầu thẩm định của ngân hàng.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ vai trò quan trọng của tín dụng ngân hàng đối với sự phát triển của DNNVV tại Việt Nam, đồng thời chỉ ra những khó khăn và hạn chế trong chất lượng tín dụng hiện nay.
• Thực trạng tại Ngân hàng TMCP Đông Á cho thấy tín dụng đối với DNNVV tăng trưởng ổn định, tỷ lệ nợ xấu được kiểm soát trong ngưỡng an toàn nhưng vẫn còn tồn tại những rủi ro cần khắc phục.
• Các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng bao gồm chính sách tín dụng, quy trình thẩm định, năng lực cán bộ tín dụng và môi trường kinh tế – xã hội.
• Đề xuất các giải pháp toàn diện từ chính sách, quy trình, nhân sự đến công nghệ nhằm nâng cao chất lượng tín dụng đối với DNNVV tại DAB trong giai đoạn 2013-2017.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, giám sát chặt chẽ hiệu quả thực hiện và tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi để áp dụng cho các ngân hàng khác.

Luận văn hy vọng sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà quản lý ngân hàng, cán bộ tín dụng và các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững DNNVV và hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1.1 Tổng quan về doanh nghiệp nhỏ và vừa 1.1 Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa Khái niệm DNNVV gợi ý cho chúng ta tiêu chuẩn về quy mô, kích cở. Trên thực tế khó tìm được định nghĩa mang tính tổng quát vì môi trường kinh doanh của các DNNVV thường không đồng nhất và không ổn định. Theo quan niệm của ngân hàng thế giới, DNNVV là những DN có quy mô nhỏ bé về phương diện vốn, lao động và doanh thu. Theo Ủy ban chuẩn mực kế toán quốc tế (FASB) định nghĩa DNNVV có khoảng 50 nhân viên và doanh thu hàng năm khoảng 10 triệu euro, thực tế đa số trên dưới 10 nhân viên, không có bộ phận theo dõi tuân thủ chuẩn mực báo cáo tài chính.

Theo quan niệm của liên minh Châu Âu (EU), DNNVV được phân loại như sau: Bảng 1.1: Phân loại các DNNVV theo khối EU Loại DN Số nhân công Doanh số (triệu Hoặc tổng tài Euro) sản (triệu Euro) Vừa < 250 50 43 Nhỏ < 50 10 10 Siêu nhỏ < 10 2 2 Theo Nghị định 56/2009/CP-NĐ ngày 30/06/2009 thì DNNVV là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của DN) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên), cụ thể như sau: 123doc 5 Bảng 1.2: Tiêu chí phân loại DNNVV tại Việt Nam Quy mô DN siêu DN nhỏ DN vừa nhỏ Khu vực Số lao Tổng Số lao Tổng Số lao động nguồn động nguồn vốn động vốn I. Nông, lâm nghiệp 10 người 20 tỷ từ trên 10 từ trên 20 từ trên 200 và thủy sản trở xuống đồng trở người đến tỷ đồng đến người đến xuống 200 người 100 tỷ đồng 300 người II. Công nghiệp và 10 người 20 tỷ từ trên 10 từ trên 20 từ trên 200 xây dựng trở xuống đồng trở người đến tỷ đồng đến người đến xuống 200 người 100 tỷ đồng 300 người III. Thương mại và 10 người 10 tỷ từ trên 10 từ trên 10 từ trên 50 dịch vụ trở xuống đồng trở người đến tỷ đồng đến người đến xuống 50 người 50 tỷ đồng 100 ng Nguồn: Nghị định 56/2009/CP-NĐ Theo tiêu chuẩn này thì hiện nay Việt Nam có khoảng hơn 97% DN là DNNVV.

Căn cứ vào tình hình kinh tế xã hội cụ thể của ngành, địa phương, trong quá trình thực hiện các biện pháp, chương trình hỗ trợ có thể linh hoạt áp dụng đồng thời cả 2 tiêu chí vốn và lao động hoặc một trong hai tiêu chí trên.2 Vai trò của DNNVV trong nền kinh tế Việt Nam Trong điều kiện một nền kinh tế phát triển thì các DNNVV cũng không thể tan biến trong các tập đoàn kinh tế lớn mà khả năng hợp tác giữa các DN này trong nền kinh tế càng chặt chẽ. Vai trò của các DNNVV lại càng được thể hiện rõ nét hơn trong điều kiện các nước đang phát triển như Việt Nam. Điều đó được thể hiện cụ thể trên những nét cơ bản sau: 1.1 Thúc đẩy kinh tế tăng trưởng và tăng thu nhập quốc dân DNNVV là một lực lượng kinh tế đóng góp đáng kể vào tổng sản lượng quốc nội. Số liệu thống kê tổng hợp cho thấy, hàng năm DNNVV đã đóng góp hơn 40% vào GDP, chiếm tỷ trọng 30% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước, 123doc 6 đóng góp gần 15% tổng thu ngân sách Nhà nước (Nguồn: Số liệu Tổng cục Thống kê năm 2011).2 Tạo việc làm và thu nhập cho người lao động Hàng năm nước ta có khoảng hơn một triệu người đến tuổi lao động nhưng khả năng thu hút lao động của các DN lớn ngày càng hạn chế.

Thêm vào đó, trong tiến trình đổi mới và cải cách DN nhà nước đã khiến cho nhiều người lao động bị mất việc làm. Trong điều kiện như vậy, các DNNVV đặc biệt là các DN ngoài quốc doanh đã có vai trò quan trọng trong việc thu hút lao động bao gồm những người mới đến tuổi lao động, những người bị mất việc làm do việc tinh giảm biên chế và các quân nhân khi hoàn thành nghĩa vụ trở về.3 Góp phần làm cho nền kinh tế năng động, đạt hiệu quả kinh tế cao Với quy mô vốn và lao động không lớn, các DNNVV dễ dàng được thành lập, chuyển đổi mặt hàng sản xuất kinh doanh. Điều đó cho thấy, các DNNVV đóng vai trò quan trọng trong lưu thông hàng hóa và cung cấp hàng hóa, dịch vụ bổ sung cho các DN lớn, là những vệ tinh, những xí nghiệp gia công cho những DN lớn cùng hệ thống đồng thời là mạng lưới tiêu thụ hàng hóa cho các DN lớn. Các DNNVV đáp ứng tích cực, kịp thời nhu cầu tiêu dùng của dân cư ngày càng phong phú và đa dạng mà các DN lớn không thể làm được.4 Góp phần tích cực đối với sự phát triển kinh tế địa phương, khai thác tiềm năng thế mạnh của từng vùng Phát triển các DNNVV sẽ giúp các địa phương khai thác thế mạnh về đất đai, tài nguyên, lao động trong mọi lĩnh vực phục vụ phát triển kinh tế địa phương.

Đó cũng là lý do cơ bản để Đảng và Nhà nước ta đưa ra các chính sách hỗ trợ phát triển các DNNVV cũng như kinh tế trang trại và phát triển các làng nghề truyền thống ở các vùng nông thôn nước ta. Như vậy, từ việc khẳng định vị trí và vai trò của các DNNVV trong việc cung ứng và làm tăng tốc độ lưu thông hàng hóa trong nền kinh tế nhiều thành phần, việc chú trọng phát triển các DNNVV ở nước ta là một trong những chiến lược quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước.3 Khó khăn, hạn chế của DNNVV Việt Nam 1.1 Trình độ lao động và năng lực quản lý còn thấp Xuất phát điểm của các DNNVV thường là từ kinh nghiệm kinh doanh thực tế của chủ DN, các yếu tố về trình độ chuyên môn, trình độ quản lý và thực thi pháp luật còn nhiều hạn chế nên dẫn đến việc không định lượng được những rủi ro trong hoạt động kinh doanh. Lực lượng lao động chủ yếu là lao động phổ thông, ít được đào tạo tay nghề và thiếu kỹ năng. Nguyên nhân là do nguồn vốn hạn hẹp nên các DNNVV khó có thể tuyển dụng được những lực lượng quản lý và lao động giỏi, có tay nghề.2 Kỹ thuật và công nghệ thấp Do quy mô vốn nhỏ nên các DNNVV không có điều kiện đầu tư quá nhiều vào việc nâng cấp, đổi mới máy móc, mua sắm thiết bị công nghệ tiên tiến, hiện đại.

Có khoảng dưới 10% số DNNVV có công nghệ, thiết bị tiên tiến, còn lại trên 90% đang sử dụng công nghệ trung bình lạc hậu do đó sự cạnh tranh sản phẩm của các DNNVV rất yếu. Năng lực tiếp cận và chiếm lĩnh thị trường, nhất là thị trường nước ngoài cũng là một hạn chế đáng kể.2 Tổng quan về tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa 1.1 Cơ sở lý luận chung về tín dụng ngân hàng 1.1 Khái niệm tín dụng ngân hàng Tín dụng ngân hàng thể hiện quan hệ tín dụng phát sinh giữa ngân hàng với khách hàng, trong đó ngân hàng cấp tín dụng cho khách hàng dưới hình thức bằng tiền hoặc tài sản trong một khoảng thời gian đã thỏa thuận, với cam kết khách hàng phải hoàn trả nợ gốc và lãi đúng hạn. Theo Luật các Tổ chức Tín dụng năm 2010 số 47/2010/QH12 do Quốc hội ban hành thì cấp tín dụng là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác.2 Phân loại các hình thức tín dụng của ngân hàng v Căn cứ vào thời hạn cho vay Cho vay ngắn hạn: là khoản cho vay có thời hạn cho vay đến 12 tháng nhằm đáp ứng nhu cầu vốn lưu động thường xuyên hay theo thời vụ của các DN. Cho vay trung dài hạn: là khoản cho vay có thời hạn cho vay trên 12 tháng nhằm đáp ứng nhu cầu đầu tư mua sắm tài sản cố định, cải tiến đổi mới thiết bị, công nghệ, mở rộng sản xuất kinh doanh, cho vay thực hiện dự án đầu tư.

v Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn Chủ yếu là cho vay phục vụ sản xuất kinh doanh, vốn vay sử dụng để bổ sung nhu cầu mua sắm, xây dựng tài sản cố định phục vụ cho sản xuất kinh doanh, bổ sung vốn lưu động cho các DN… v Căn cứ vào phương thức cho vay Cho vay từng lần: là phương thức cho vay mà mỗi lần vay vốn khách hàng và ngân hàng phải thực hiện tất cả thủ tục vay vốn cần thiết và ký kết một hợp đồng tín dụng. Cho vay theo hạn mức: là phương thức cho vay mà ngân hàng và khách hàng xác định và thỏa thuận một hạn mức tín dụng trong một khoảng thời gian nhất định Cho vay theo dự án đầu tư: là phương thức cho vay để thực hiện các dự án đầu tư phát triển sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và các dự án đầu tư phục vụ đời sống. v Căn cứ vào hình thức đảm bảo nợ vay Cho vay tín chấp: là hình thức cho vay khách hàng không cần phải có tài sản thế chấp, cầm cố hay sự bảo lãnh của người thứ ba, việc cho vay chỉ dựa vào uy tín của bản thân khách hàng hoặc sự bảo lãnh bằng uy tín của bên thứ ba Cho vay có đảm bảo bằng tài sản: là hình thức cho vay mà trong đó bên vay phải sử dụng tài sản thuộc quyền sở hữu, quyền sử dụng, quyền quản lý của mình để đảm bảo nợ vay thông qua thế chấp, cầm cố hoặc bảo lãnh bằng tài sản.3 Các sản phẩm tín dụng của ngân hàng Xuất phát từ đặc điểm của các DNNVV các sản phẩm tín dụng thực tế dành cho nhóm khách hàng này như sau: v Cho vay Cho vay là một hình thức cấp tín dụng theo đó ngân hàng chuyển giao cho khách hàng một khoản tiền sử dụng cho mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận nguyên tắc có hoàn trả cả nợ gốc và lãi. Ở Việt Nam hiện nay hoạt động tín dụng của các ngân hàng chủ yếu là hoạt động cho vay chiếm khoảng 90% hoạt động tín dụng.