CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ THUYẾT VỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Cơ sở lí thuyết về phân tích tài chính doanh nghiệp trong hoạt động cho vay tại Ngân hàng thương mại (NHTM) 1.1 Khái niệm phân tích tài chính doanh nghiệp Phân tích tài chính là tổng thể các phương pháp được sử dụng để đánh giá tình hình tài chính đã qua và hiện nay, giúp cho nhà quản lý đưa ra được quyết định quản lý chuẩn xác và đánh giá được doanh nghiệp, giúp những đối tượng quan tâm đi tới những dự đoán chính xác về mặt tài chính của doanh nghiệp, có các quyết định phù hợp với lợi ích của chính họ (Ngô Thế Chi, 2015). Phân tích tài chính doanh nghiệp được tiến hành vì mục tiêu cung cấp thông tin hữu ích cho việc ra quyết định quản trị tài chính, cho vay, đầu tư,… của các đối tượng phân tích. Để đạt được mục tiêu phân tích, sự hiểu biết sâu sắc các công cụ, các kỹ thuật, các phương pháp trong phân tích tài chính là hết sức cần thiết. Cùng với quá trình phát triển theo thời gian, nhiều phương pháp đã được khai thác và sử dụng trong phân tích tài chính doanh nghiệp.
Bằng việc sử dụng linh hoạt và hiệu quả các phương pháp phân tích, cùng với nguồn thông tin phong phú và đáng tin cậy sẽ giúp các nhà phân tích kiểm tra được các báo cáo tài chính đã qua và hiện hành, tìm thấy những thông tin có giá trị về kết quả và xu thế hoạt động, chất lượng thu thập của doanh nghiệp, các mối quan hệ tài chính, thấy được thế mạnh, điểm yếu về tình hình tài chính doanh nghiệp cũng như dự tính được những rủi ro và tiềm năng tương lai của doanh nghiệp (Lê Thị Xuân, 2013).2 Mục đích phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp Có rất nhiều đối tượng quan tâm và sử dụng thông tin tài chính doanh nghiệp. Mỗi đối tượng sẽ có mối quan tâm khác nhau và mục tiêu khác nhau. Do nhu cầu về thông tin tài chính doanh nghiệp rất đa dạng, đòi hỏi người phân tích phải áp dụng linh hoạt các phương pháp phân tích khác nhau từ đó đáp ứng nhu cầu của các đối tượng quan tâm. Mục đích chính của phân tích tài chính là giúp đối tượng quyết định 4 xem có nên mua hay bán cổ phần, có nên cho vay hay từ chối, nên lựa chọn quy trình mới hay tiếp tục như cũ phụ thuộc vào kết quả phân tích tài chính có chất lượng mang lại.
Cụ thể: * Phân tích tài chính đối với tổ chức cung cấp tín dụng: Phân tích tài chính đối với người cho vay để đánh giá dữ liệu hoạt động tài chính xác định xem có tạo ra dòng tiền thích hợp, đáp ứng các khoản thanh toán nợ hay không, tức là thanh toán cả gốc lẫn lãi. Ví dụ như ngân hàng nhận thấy rằng một doanh nghiệp có nguy cơ vỡ nợ cao dựa trên lịch sử thanh toán tín dụng trong quá khứ, thì ngân hàng sẽ miễn cưỡng mở rộng tín dụng cho người vay đó. Ngân hàng có thể lựa chọn từ chối đơn vay hoặc cho vay với lãi suất cao để bù đắp rủi ro vỡ nợ cao. Ngoài ra việc phân tích còn đánh giá tính cách của người đi vay bằng cách xem xét các khía cạnh khác nhau, chẳng hạn như tài sản thế chấp được cung cấp, vốn của chủ sở hữu trong hoạt động kinh doanh và khả năng hoàn trả khoản vay của người đi vay.
Ngân hàng cũng có thể xem xét điểm tín dụng của người đi vay bằng cách sử dụng hệ thống chấm điểm tín dụng nội bộ của mình hoặc dựa vào hệ thống xếp hạng tín dụng của bên thứ ba. * Phân tích tài chính đối với các nhà đầu tư: Phân tích tài chính giúp các chủ đầu tư có sự tính toán khả năng thu lợi nhuận trước khi quyết định đầu tư vào một dự án hay một doanh nghiệp. Bên cạnh đó, phân tích còn giúp ước đoán giá trị cổ phiếu và phân tích rủi ro trong kinh doanh. Dựa vào nghiên cứu, phân tích báo cáo tài chính của doanh nghiệp để làm rõ triển vọng của công ty qua đó đem lại cho nhà đầu tư những đánh giá cụ thể, chính xác nhằm đưa ra đầu tư có hiệu quả nhất.
* Phân tích tài chính đối với nhà quản lý doanh nghiệp Đối với các nhà quản lý doanh nghiệp, điều quan trọng là các công ty phải thành thạo trong quản lý tài chính và tối đa hóa giá trị doanh nghiệp. Thông qua phân tích tài chính giúp xác định các lỗ hổng và khai thác tiềm năng vốn có, nhằm tối đa hóa lợi nhuận, thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp. Phân tích tài chính đối với một doanh nghiệp không chỉ là tổng kết các hoạt động tài chính đã hoàn thành mà 5 còn tạo tiền đề cho các dự báo tài chính, quy trình quản lý vòng lặp trong tài chính doanh nghiệp. Ngoài ra việc phân tích tài chính còn giúp công ty thực hiện các mục tiêu khác như tạo công ăn việc làm cho người lao động, cắt giảm chi phí quản lý doanh nghiệp và nâng cao chất lượng sản phẩm.
Qua đó, phân tích tài chính là công việc quan trọng cần làm giúp đánh giá được điểm mạnh, điểm yếu của một doanh nghiêp. Trên cơ sở của những đánh giá này sẽ xác định được đúng đắn những mục tiêu và chiến lược kinh doanh có hiệu quả, đưa ra những quyết định đầu tư thích hợp. Phương pháp phân tích 1. Phương pháp so sánh Phương pháp so sánh là phương pháp được sử dụng để phân tích, đánh giá sự thay đổi của các khoản mục hoặc chỉ tiêu thông qua việc sử dụng báo cáo tài chính của nhiều năm liên tiếp: - Phân tích sự thay đổi qua thời gian 2 đến 3 năm cả về số tuyệt đối và số tương đối của các chỉ tiêu trong Báo cáo tài chính.
- Phân tích xu hướng dài hạn, trên cơ sở so sánh số liệu của các năm sau so với năm gốc. Từ đó, tổng hợp được những nét chung cũng như tách ra được những nét riêng của các hiện tượng được so sánh, trên cơ sở đó đánh giá được các điểm mạnh, điểm yếu, hiệu quả hay kém hiệu quả để tìm ra các giải pháp quản lí tối ưu trong mỗi trường hợp cụ thể. Ưu điểm của phương pháp so sánh là đơn giản, dễ vận dụng, có thể rút ra được tính xu thế của các chỉ tiêu; tuy nhiên hạn chế của phương pháp này là không đánh giá được chất lượng của thông tin sử dụng để phân tích. Các dạng so sánh thường được sử dụng trong phân tích là so sánh bằng số tuyệt đối và so sánh bằng số tương đối: - So sánh bằng số tuyệt đối: lấy giá trị của chỉ tiêu hoặc nhân tố ở kỳ nghiên cứu trừ giá trị tương ứng của chúng ở kỳ gốc.
Kết quả so sánh được gọi là chênh lệch, nó phản ánh xu hướng và mức độ biến động của chỉ tiêu và nhân tố. 6 - So sánh bằng số tương đối: nhằm xác định xu hướng và tốc độ biến động, phản ánh kết cấu hiện tượng và tương đối của các thành phần bộ phận. Phương pháp phân tổ Phương pháp này được sử dụng để chia nhỏ quá trình và kết quả thành những bộ phận khác nhau phục vụ cho mục tiêu nhận thức quá trình và kết quả đó dưới những khía cạnh khác nhau phù hợp với mục tiêu quan tâm của từng đối tượng trong từng thời kỳ. Trong phân tích, ta thường chi tiết quá trình phát sinh và kết quả đạt được theo những tiêu chí sau: - Chi tiết theo yếu tố cấu thành của chi tiêu nghiên cứu: là chia nhỏ chỉ tiêu nghiên cứu thành các bộ phận cấu thành nên bản thân chỉ tiêu đó giúp nhận thức được nội dung, bản chất, xu hướng và tính chất phát triển của chỉ tiêu.
- Chi tiết theo thời gian phát sinh quá trình và kết quả kinh tế: là chia nhỏ quá trình và kết quả theo trình tự thời gian phát sinh và phát triển giúp xác định được xu hướng, tốc độ phát triển, tính phổ biến của chỉ tiêu. - Chi tiết theo không gian phát sinh của hiện tượng và kết quả kinh tế: là chia nhỏ quá trình và kết quả theo địa điểm phát sinh và phát triển của chỉ tiêu nghiên cứu, tạo điều kiện đánh giá vị trí, vai trò của từng bộ phận đối với quá trình phát triển của doanh nghiệp. Phương pháp liên hệ, đối chiếu Phương pháp liên hệ, đối chiếu là phương pháp phân tích sử dụng để nghiên cứu xem xét mối liên hệ kinh tế giữa các sự kiện và hiện tượng kinh tế, đồng thời xem xét tính cân đối của các chỉ tiêu kinh tế trong quá trình thực hiện các hoạt động. Sử dụng phương pháp này cần chú ý đến mối liên hệ mang tính nội tại, ổn định chung nhất và được lặp đi lặp lại, các liên hệ ngược, liên hệ xuôi, tính cân đối tổng thể, cân đối từng phần.
Vì vậy, cần thu thập được thông tin đầy đủ và thích hợp về các khía cạnh liên quan đến các luồng chuyển dịch giá trị, sự vận động của các nguồn lực trong doanh nghiệp. Phương pháp xác định mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến kết quả kinh tế 7 Trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp có nhiều nhân tố tác động đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Việc nhận thức được các nhân tố và xác định được mức độ ảnh hưởng của nó đến các chỉ tiêu kinh tế là vấn đề có ý nghĩa hết sức quan trọng trong công tác phân tích. Để xác định mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến tình hình thực hiện các chỉ tiêu kinh tế có thể sử dụng nhiều phương pháp khác nhau như phương pháp thay thế liên hoàn, phương pháp số chênh lệch, phương pháp hiệu số phần trăm, phương pháp cân đối, phương pháp chỉ số,… 1.
Phương pháp Dupont Vào những năm 1920, ban lãnh đạo tại DuPont Corporation đã phát triển một mô hình gọi là Phân tích DuPont để đánh giá chi tiết về khả năng sinh lời của công ty. Phân tích DuPont là một công cụ có thể giúp ban quản trị doanh nghiệp tránh kết luận sai lầm liên quan đến lợi nhuận của công ty, có thể đánh giá khách quan các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất kinh doanh từ đó thấy được điểm mạnh, điểm yếu của doanh nghiệp. Khả năng sinh lời là thước đo khả năng tạo ra thu nhập của một doanh nghiệp so với chi phí. Đây là một trong những thước đo quan trọng nhất để đánh giá thành công của một doanh nghiệp.