đặt vấn đề, phân tích hoặc nhận định, bình luận một số mặt, khía cạnh biểu hiện của PBXH ở nước ta hiện nay. Các bài viết cũng đã luận giải dưới nhiều khía cạnh khác nhau về khái niệm PB, PBXH; khẳng định vị trí, vai trò của PBXH gắn với sự phát triển của xã hội, đất nước; PBXH trong điều kiện một đảng cầm 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quyền ở nước ta; những điều kiện để thực hiện phản biện xã hội ở Việt Nam hiện nay … Còn có một loạt các bài viết khác bàn về phản biện và giám sát xã hội được đăng tải trên các báo, tạp chí: “Phải biết đối thoại, tiếp thu phản biện” Quý Hiền (8/6/2009), Báo Người lao động điện tử; “Phản biện xã hội”, Tương Lai (4/10/2009), Báo Người lao động điện tử; “Phản biện để hoàn chỉnh tư duy”, Chu Thanh Tâm (11/9/2009), Đại đoàn kết; “Phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội trong sự nghiệp đổi mới”, Trần Quang Hải, Tạp chí Cộng sản (số 17, năm 2009); “Phản biện xã hội” của Nguyễn Hòa Bình (24/7/2010), Báo Hà Nội mới; “Phản biện xã hội là chuyện tự nhiên”, Phan Đình Diệu (17/6/2011), Báo Pháp luật; “Phản biện để xây dựng và đổi mới”, TS. Phạm Minh Trí (19/02/2012), Báo Tuần Việt Nam; “Phản biện xã hội - vì sao?”, Phạm Quang Tú & Đặng Hoàng Giang (12/02/2012), Báo Tuần Việt Nam… Các bài viết này khẳng định quan điểm của Đảng về PBXH là đúng đắn trong giai đoạn hiện nay, đồng thời đề nghị Đảng, Nhà nước tạo môi trường, điều kiện, xây dựng cơ chế, pháp luật nhằm thực hiện và nâng cao chất lượng PBXH nói chung, PBXH của MTTQ Việt Nam nói riêng.2 Những nghiên cứu về PBXH của MTTQ Việt Nam Dưới giác độ nghiên cứu của chính trị học, Luận án tiến sỹ Chính trị học “Thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hiện nay” của Nguyễn Thọ Ánh, Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội (2010), lấy điểm xuất phát quyền lực nhà nước là của nhân dân, từ nhân dân và do nhân dân; coi giám sát và PBXH là một trong những phương thức cơ bản để nhân dân kiểm soát quyền lực, là một yêu cầu tất yếu khách quan của quá trình thực thi quyền làm chủ của nhân dân. Trên cơ sở đó, Luận án phân tích, luận giải nội hàm khái niệm 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giám sát, giám sát xã hội và PB, PBXH … Đặc biệt, Luận án đã tập trung phân tích mối quan hệ giữa giám sát và PBXH, chỉ ra vai trò của PBXH đối với việc hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách, quyết định lớn của Đảng (kể cả đối với công tác tổ chức - cán bộ) và vai trò của giám sát việc tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách, quyết định đó.
Khi giám sát phát hiện ra những sai lệch hoặc những điểm không phù hợp với thực tiễn cuộc sống trong quá trình thực hiện thì nhu cầu PB mới sẽ nảy sinh. Như vậy, giám sát và PBXH trở thành yêu cầu tất yếu của việc khách quan hóa và hiện thực hóa những quyết sách chính trị của cơ quan quyền lực. Luận án cũng nghiên cứu hệ thống giám sát và PBXH ở một số thể chế chính trị trên thế giới, thấy được tính phổ biến trong các thể chế dân chủ đều song song tồn tại hai hệ thống giám sát (bên trong và bên ngoài Nhà nước), đều tồn tại nhiều chủ thể giám sát và PBXH; nhưng mỗi loại hình thể chế, thậm chí mỗi quốc gia, lại có những phương thức thực hiện giám sát và PBXH khác nhau. Phân tích hệ thống quyền lực và hoạt động giám sát, PBXH ở Việt Nam, của các thể chế chính trị ở Việt Nam từ thời kỳ phong kiến đến nay, Luận án đã luận giải chức năng giám sát và PBXH của MTTQ Việt Nam trong điều kiện một đảng cầm quyền, khẳng định MTTQ Việt Nam là chủ thể đặc biệt và nhiều tiềm năng nhất trong giám sát và PBXH.
Khảo sát thực trạng hoạt động giám sát và PBXH của MTTQ Việt Nam những năm qua ở nước ta với những ưu điểm, hạn chế, tồn tại, Luận án nêu lên một số vấn đề đặt ra, như: phạm vi giám sát và PBXH còn bị giới hạn; hoạt động giám sát và PBXH của MTTQ Việt Nam còn mang tính hình thức, chiếu lệ; MTTQ Việt Nam chưa thực sự đủ mạnh để thực hiện chức năng giám sát và PBXH. Từ đó, Luận án đưa ra những dự báo, những quan điểm và hệ thống các giải pháp nhằm thực hiện chức năng giám sát PBXH của MTTQ Việt Nam ở nước ta hiện nay. Mặc dù luận án đề cập đến cả hai vấn đề: Giám sát 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và PBXH - chức năng quan trọng của MTTQ Việt Nam hiện nay, với hướng nghiên cứu đó đã làm nên giá trị của luận án. Tuy nhiên, luận án mới chỉ phân tích sâu, nhiều về hoạt động giám sát xã hội và khẳng định vai trò quan trọng của Mặt trận trong PBXH hiện nay, chưa bàn đến việc làm thế nào để nâng cao chất lượng PBXH của MTTQ Việt Nam hiện nay? Đáng chú ý là Trung ương MTTQ Việt Nam đã thực hiện Đề án nghiên cứu “Phát huy vai trò phản biện xã hội của MTTQ” (năm 2008); nhất là trong thời gian chuẩn bị cho Đại hội MTTQ Việt Nam lần thứ VII, Ban Thường trực UBTƯ MTTQ Việt Nam chỉ đạo các ban chuyên môn triển khai thực hiện 05 chuyên đề nghiên cứu, trong đó có chuyên đề “Phát huy vai trò của MTTQ Việt Nam trong hoạt động giám sát và phản biện xã hội góp phần xây dựng Đảng và Nhà nước trong sạch, vững mạnh” (do ThS.
Nguyễn Văn Pha - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam, Ban Dân chủ - Pháp luật Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam làm chủ nhiệm, năm 2009). Có thể nói, đây là công trình nghiên cứu khá quy mô của Trung ương MTTQ Việt Nam, tập hợp sự đóng góp ý kiến, các tham luận, thảo luận trong hội thảo của các nhà khoa học, cán bộ lãnh đạo các ngành, các cấp, các cán bộ lão thành cách mạng … Đề án nghiên cứu đã làm rõ quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về Mặt trận trong bối cảnh hiện nay; bên cạnh đó, cũng đã đánh giá thực trạng thực hiện vai trò, vị trí, chức năng giám sát và PBXH của MTTQ Việt Nam trong tình hình hiện nay. Tuy nhiên, trong nội dung chuyên đề, phần nghiên cứu về PBXH của MTTQ Việt Nam vẫn còn khiêm tốn. Hơn nữa, nội dung chuyên đề nhằm mục đích phục vụ cho việc thảo luận tại diễn đàn Đại hội (như MTTQ Việt Nam cần làm gì và làm thế nào để thực hiện nhiệm vụ giám sát và PBXH?) nên tính lý luận của vấn đề chưa cao.
Sau khi vấn đề phản biện xã hội được đề cập trực tiếp trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng, tháng 4/2006, Đảng đoàn 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã trình Đề án về giám sát, PBXH của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và được Bộ Chính trị tán thành về nguyên tắc. Trên cơ sở đó, Ban Bí thư có Chỉ thị về “Giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể và nhân dân”. Để việc ban hành Chỉ thị này sát với thực tiễn, tháng 7/2007, Ban Thường trực Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã tổ chức Hội nghị lấy ý kiến của các tổ chức thành viên, các vị lão thành cách mạng và nhiều trí thức. Trong hai ngày 3 và 4/7/2007, Ban Thường trực UBTƯ MTTQ Việt Nam đã tổ chức hai hội nghị: Hội nghị với các vị nguyên là lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các vị lão thành cách mạng, nhân sĩ, trí thức và Hội nghị với lãnh đạo các tổ chức thành viên để nghe ý kiến góp ý vào Đề án giám sát và PBXH của MTTQ Việt Nam, thực hiện Nghị quyết Đại hội X của Đảng.
Nhân dịp này, Ban biên tập báo Đại Đoàn Kết và Website Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã tổ chức đợt góp ý kiến, nhằm góp phần vào việc hoàn thiện "Đề án phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam". Vì đây là vấn đề mới và khó, Ban Biên tập đã nêu một số gợi ý để nhân dân trong nước và đồng bào ta ở xa Tổ quốc có thể góp ý những vấn đề cụ thể sau: 1) Làm rõ khái niệm "phản biện xã hội". Phản biện xã hội khác gì với "tham gia góp ý kiến" như lâu nay MTTQ vẫn thực hiện?; 2) Mục đích, yêu cầu và phạm vi vấn đề phản biện; 3) Vấn đề xây dựng tổ chức và cán bộ của Đảng, Nhà nước, chính quyền địa phương các cấp, MTTQ phản biện tới mức nào?; 4) Về cơ chế phản biện: 5) Điều kiện bảo đảm để thực hiện phản biện xã hội bao gồm những yếu tố gì? Về nhận thức, về thể chế, về nguồn nhân lực, về kinh phí.; 6) Tổ chức thực hiện; 7) Về mối quan hệ giữa giám sát và phản biện xã hội. Từ gợi ý đó, đã có nhiều bài viết được đăng trên các báo và tạp chí; đặc biệt, trên mục Tham vấn & Phản biện của Báo Đại đoàn kết đã đăng các bài: “Tiếng nói phản biện của Mặt trận phải được pháp luật thừa nhận” của Nguyễn Khánh - nguyên Phó Thủ tướng - Ủy viên Đoàn 24 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; “Cần xây dựng đội ngũ có tâm và có tầm” của GS.