LỜI MỞ ĐẦU Lý do chọn đề tài Yếu tố con ngƣời là nhân tố tạo nên sự khác biệt giữa các doanh nghiệp; là một trong những yếu tố chính tạo ra lợi thế cạnh tranh giữa doanh nghiệp này với doanh nghiệp khác. Doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển cùng với nền kinh tế thị trƣờng cần qua tâm và chú ý đầu tƣ đến nguồn lực con ngƣời. Nhận thức đƣợc tầm quan trong của chất lƣợng nguồn nhân lực, Công ty bảo hiểm PVI Thăng Long đã có những quan tâm nhất định tới số lƣợng và chất lƣợng nguồn nhân lực tại doanh nghiệp mình; nhƣng trên thực tế, vấn đề này vẫn còn nhiều bất cập. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn trên, tác giả lựa chọn đề tài: “Nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực tại Công ty bảo hiểm PVI Thăng Long” làm đề tài luận văn thạc sỹ.
Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Trong những năm vừa qua, đã có rất nhiều đề tài nghiên cứu liên quan tới nguồn nhân lực và nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực theo các cách khác nhau, dƣới các góc độ khác nhau, ở các phạm vi nghiên cứu khác nhau: Ở cấp độ vĩ mô: - Đề tài: “Nguồn lực con ngƣời trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam” của tác giả: TS. Đoàn Khải (2005), NXB chính trị quốc gia, Hà Nội. Tác phẩm chỉ ra vai trò của nguồn nhân lực với mỗi quốc gia trong quá trình phát triển và thực tế nguồn nhân lực Việt Nam đối mặt với tình trạng vừa thiếu, vừa yếu đặc biệt là nhóm lao động thuộc nhóm ngành kỹ thuật. - Đề tài: “Phát triển nhân lực thông qua Giáo dục đào tạo, kinh nghiệm Đông Á” của tác giả: Lê Thị Ái Lâm (2003), NXB khoa học xã hội, Hà Nội.
Tác phẩm chỉ ra tầm quan trọng của giáo dục đào tạo tới nguồn nhân lực của một quốc gia, kinh nghiệm thát triển nhân lực thông qua Giáo dục đào tạo của một số nƣớc Đông Á. Ở cấp độ vi mô: 2 - Tác giả Phan Thanh Tâm (2000) Luận án Tiến sĩ kinh tế: “Giải pháp nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc – Đại học Kinh Tế Quốc Dân – tác phẩm đi sâu nghiên cứu một số nhóm giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực phục vụ quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. - Tác giả: Nguyễn Quỳnh Liên (2012) Luận văn thạc sĩ: “Nguồn nhân lực tại tổng công ty Viễn Thông Toàn Cầu – Bộ công an – thực trạng và giải pháp - Đại học Công Đoàn. Chỉ rõ những tồn tại tại công ty Viễn thông toàn cầu – Bộ công an qua đó đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực cho công ty.
Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Với mong muốn tao sự khác biết r rệt trong hệ thống hóa và làm rõ một số lý luận cơ bản về nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực trong doanh nghiệp; phân tích và đánh giá thực trạng nguồn nhân lực và các hoạt động nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực của công ty bảo hiểm PVI Thăng Long đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực của công ty. Nhiệm vụ: - Hệ thống hóa các vấn đề lý luận về nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực trong công ty bảo hiểm PVI Thăng Long. - Phân tích thực trạng chất lƣợng nguồn nhân lực và các hoạt động nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực của công ty bảo hiểm PVI Thăng Long. - Đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực tại công ty.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu: Nguồn nhân lực và các hoạt động nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực tại doanh nghiệp. Phạm vi nghiên cứu: Phạm vi thời gian: Đề tài tập trung nghiên cứu chất lƣợng nguồn nhân lực và các hoạt động nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực công ty giai đoạn 2012 - 2015 3 Phạm vi không gian: Công ty bảo hiểm PVI Thăng Long, 154 Nguyễn Thái Học, Kim Mã, Ba Đình, Hà Nội Phƣơng pháp nghiên cứu Phƣơng pháp phân tích thống kê: - Tổng hợp số liệu có liên quan đến nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực và các hoạt động nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực tại của công ty - Tiếp cận hệ thống tổng hợp số liệu, nghiên cứu tổng hợp số liệu, từ đó rút ra đƣợc nét đặc thù của đối tƣợng nghiên cứu. - So sánh, đối chiếu số liệu giữa các kỳ và năm hoạt động của công ty. Phƣơng pháp điều tra: Xây dựng bảng hỏi hai đối tƣợng lao động chính: Cán bộ kinh doanh và cán bộ quản lý (90 ngƣời của hai đối tƣợng này).
Dựa trên kết quả điều tra và số liệu có sẵn tại Công ty, tác giả đƣa ra kết luận liên quan đến vấn đề nghiên cứu. Những đóng góp của Luận văn - Luận văn góp phần làm r hơn một số vấn đề về nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực trong doanh nghiệp. - Đánh giá đúng thực trạng chất lƣợng nguồn nhân lực của công ty bảo hiểm PVI Thăng Long. - Đề ra các giải pháp chủ yếu có tính khả thi nhằm nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực của công ty bảo hiểm PVI Thăng Long.
Kết cấu của luận văn Luận văn đƣợc kết cấu theo ba chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực trong doanh nghiệp Chƣơng 2: Thực trạng nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực tại công ty bảo hiểm PVI Thăng Long Chƣơng 3: Định hƣớng và giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực tại công ty bảo hiểm PVI Thăng Long. 4 CHƢƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG NGUỒN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Nguồn nhân lực Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về nguồn nhân lực.
Theo Liên Hợp Quốc thì “Nguồn nhân lực là tất cả những kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm, năng lực và tính sáng tạo của con ngƣời có quan hệ tới sự phát triển của mỗi cá nhân và của đất nƣớc”. Ngân hàng thế giới cho rằng: Nguồn nhân lực là toàn bộ vốn con ngƣời bao gồm thể lực, trí lực, kỹ năng nghề nghiệp. của mỗi cá nhân. Nhƣ vậy, ở đây nguồn lực con ngƣời đƣợc coi nhƣ một nguồn vốn bên cạnh các loại vốn vật chất khác: vốn tiền tệ, công nghệ, tài nguyên thiên nhiên.
Theo tổ chức lao động quốc tế (ILO) thì: Nguồn nhân lực của một quốc gia là toàn bộ những ngƣời trong độ tuổi có khả năng tham gia lao động. Nguồn nhân lực đƣợc hiểu theo 2 nghĩa: Theo nghĩa rộng, nguồn nhân lực là nguồn cung cấp sức lao động cho xã hội, cung cấp nguồn lực con ngƣời cho sự phát triển. Do đó, nguồn nhân lực bao gồm toàn bộ dân cƣ có thể phát triển bình thƣờng. Theo nghĩa hẹp, nguồn nhân lực là khả năng lao động của xã hội, là nguồn lực cho sự phát triển kinh tế xã hội, bao gồm các nhóm dân cƣ trong độ tuổi lao động, có khả năng tham gia vào lao động, tức là toàn bộ các cá nhân cụ thể tham gia vào quá trình lao động, là tổng thể các yếu tố về thể lực, trí lực của họ đƣợc huy động vào quá trình lao động.
Theo giáo trình Kinh tế nguồn nhân lực do PGS. Trần Xuân Cầu và PGS. Mai Quốc Chánh làm chủ biên có đề cập tới nhƣ sau: “ Nguồn nhân lực là nguồn lực con ngƣời, có quan hệ chặt chẽ với dân số, 5 là bộ phận quan trọng trong dân số, đóng vai trò tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội”. [4, tr 55] Tùy theo cách tiếp cận, khái niệm nguồn nhân lực có thể khác nhau, do đó, quy mô nguồn nhân lực cũng khác nhau.
Với cách tiếp cận dựa vào khả năng lao động của con ngƣời nguồn nhân lực đƣợc hiểu là khả năng lao động của xã hội, của toàn bộ những ngƣời có cơ thể phát triển bình thƣờng, có khả năng lao động. Với cách tiếp cận dựa vào trạng thái hoạt động kinh tế của con ngƣời: nguồn nhân lực đƣợc hiểu là toàn bộ những ngƣời đang hoạt động trong các ngành kinh tế, văn hóa, xã hội… Với cách tiếp cận dựa vào khả năng lao động của con ngƣời và giới hạn độ tuổi lao động: nguồn nhân lực đƣợc hiểu là toàn bộ những ngƣời trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động không kể đến trạng thái có việc làm hay không. Với khái niệm này, quy mô nguồn nhân lực chính là nguồn lao động. Theo giáo trình nguồn nhân lực của trƣờng Đại học Lao động - Xã hội do PGS.
Nguyễn Tiệp chủ biên, in năm 2005 thì: “Nguồn nhân lực bao gồm toàn bộ dân cƣ có khả năng lao động”[13, tr. Khái niệm này chỉ nguồn nhân lực với tƣ cách là nguồn cung cấp sức lao động cho xã hội. Với tƣ cách là khả năng đảm đƣơng lao động chính của xã hội thì: “Nguồn nhân lực đƣợc hiểu theo nghĩa hẹp hơn, bao gồm nhóm dân cƣ trong độ tuổi lao động có khả năng lao động”. Nguồn nhân lực đƣợc xem xét và đánh giá theo hai góc độ là số lƣợng và chất lƣợng.
Về số lƣợng: Số lƣợng nguồn nhân lực đƣợc tính bằng tổng số ngƣời đang có việc làm, số ngƣời thất nghiệp và số ngƣời lao động dự phòng. Nhƣng đối với doanh nghiệp thì nguồn nhân lực không bao gồm những ngƣời trong độ tuổi lao động của toàn xã hội mà chỉ tính những ngƣời trong độ tuổi lao động đang làm việc tại doanh nghiệp. 6 Chất lƣợng nguồn nhân lực thể hiện mối quan hệ giữa các yếu tố cấu thành nên bản chất bên trong của nguồn nhân lực, đƣợc biểu hiện thông qua các tiêu thức: sức khỏe, trình độ học vấn, trình độ chuyên môn/lành nghề… chất lƣợng nguồn nhân lực do trình độ phát triển kinh tế - xã hội và chính sách đầu tƣ phát triển nguồn nhân lực của chính phủ quốc gia quyết định. Tóm lại, có nhiều khái niệm khác nhau về nguồn nhân lực, theo khái quát của tác giả thì nguồn nhân lực là nguồn lực con ngƣời trong xã hội có thể thống kê đƣợc về số lƣợng và chất lƣợng nhằm phản ánh khả năng lao động của một xã hội.