Chương 1: LÝ LUẬN CHUNG VÀ THỰC TIỄN VỀ LOGISTICS VÀ NGUỒN NHÂN LỰC LOGISTICS 1.1 Cơ sở lý luận về logistics 1.1 Khái niệm về logistics Bất cứ khi nào có sự thay đổi lớn trong một lĩnh vực thì các thuật ngữ và định nghĩa cũng thay đổi theo. Logistics cũng không nằm ngoài quy luật đó. Các thuật ngữ như : logistics kinh doanh, phân phối vật chất, quản lý nguyên vật liệu, kỹ thuật phân phối, quản trị logistics. đều là các thuật ngữ được sử dụng để diễn đạt cùng một chủ đề, đó là cái mà chúng ta gọi là logistics.
Logistics diễn tả toàn bộ quá trình nguyên vật liệu và sản phẩm đi vào, qua và đi ra khỏi doanh nghiệp. Vậy logistics là gì? Đây là một khái niệm còn mới mẻ đối với phần lớn người Việt Nam tuy nhiên trên thế giới thuật ngữ logistics đã xuất hiện từ lâu. Lúc mới đầu du nhập vào Việt Nam, nhiều người cho rằng logistics là hậu cần hay tiếp nhận hoặc tổ chức dịch vụ cung ứng…Tuy nhiên những thuật ngữ đó chưa phản ánh một cách đầy đủ và đúng đắn bản chất của logistics. Do vậy cũng giống như thuật ngữ “Marketing”, cách tốt nhất là giữ nguyên thuật ngữ này và bổ sung chúng vào tiếng Việt.
Logistics được đưa ra lần đầu tiên với tư cách là một thuật ngữ bởi một nhà quân sự người Thuỵ Sỹ Baron Antonie Henry. Trong tác phẩm “Tổng kết lịch sử quân sự” xuất bản năm 1838, ông này lần đầu tiên sử dụng thuật ngữ logistics với ý nghĩa là nghệ thuật điều chuyển quân đội. Từ điển bách khoa Webster cũng định nghĩa logistics là: “một nhánh của khoa học quân sự thực hiện các hoạt động thu thập, bảo quản và vận chuyển nguyên liệu, nhân sự và phương tiện”. Theo hội đồng quản trị logistics Mỹ- 1988: “Logistics là quá trình lên kế hoạch, thực hiện và kiểm soát hiệu quả, tiết kiệm chi phí của dòng lưu chuyển và lưu trữ nguyên vật liệu, hàng tồn, thành phẩm và các thông tin liên quan từ điểm xuất xứ đến điểm tiêu thụ, nhằm mục đích thoả mãn những yêu cầu của khách hàng”.
Theo Hội đồng Quản lý dịch vụ Logistics (CLM) quốc tế (Hội đồng này thiết lập các nguyên tắc, thể lệ, nội dung mà các DN cung cấp dịch vụ Logistics các nước thường áp dụng và chịu quy chế của Hội đồng này) “Logistics là một phần của quá trình cung cấp dây chuyền bao gồm lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm soát hiệu quả, lưu thông hiệu quả và lưu giữ các loại hàng hoá, dịch vụ và có liên quan đến thông tin từ điểm cung cấp cơ bản đến các điểm tiêu thụ để đáp ứng các nhu cầu của khách hàng”. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo quan điểm “5 đúng” (5 rights) thì: “logistics là quá trình cung cấp đúng sản phẩm đến đúng vị trí, vào đúng thời điểm với điều kiện và chi phí phù hợp cho khách hàng tiêu dùng sản phẩm”. Theo Logistics and Supply Chain Management của MA Shuo (World Maritime University, 1999) thì: “logistics là quá trình tối ưu hoá về vị trí, lưu trữ và chu chuyển các tài nguyên,yếu tố đầu vào từ điểm xuất phát đầu tiên là nhà cung cấp, qua nhà sản xuất, người bán buôn, bán lẻ, đến tay người tiêu dùng cuối cùng, thông qua hàng loạt các hoạt động kinh tế”. Theo Liên Hợp Quốc, Logistics là hoạt động quản lý quá trình lưu chuyển nguyên vật liệu qua các khâu lưu kho, sản xuất ra sản phẩm cho tới tay người tiêu dùng theo yêu cầu của khách hàng.
Tại Việt Nam, trong kỳ họp thứ 7, Khóa XI, Quốc hội Nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, ngày 14/6/2005 đã thông qua Luật Thương mại 2005, trong đó có quy định cụ thể khái niệm dịch vụ Logistics. Tại Điều 233, Mục 4, Chương VI của Luật Thương mại ngày 14/6/2005 quy định “Dịch vụ Logistics là hoạt động thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công đoạn bao gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi mã ký hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan tới hàng hóa theo thỏa thuận với khách hàng để hưởng thù lao.” Như vậy , nội dung Điều 233 nói trên vừa định nghĩa thông qua việc liệt kê một số hoạt động điển hình của Logistics, vừa nhấn mạnh vào tính chất dịch vụ của hoạt động này khi một doanh nghiệp đứng ra nhận làm các công việc đó để hưởng thù lao từ doanh nghiệpp có hàng hoá. Định nghĩa như trên phù hợp trong bối cảnh Luật Thương mại khi Luật này cũng quy định Logistics tương tự các dịch vụ khác như môi giới, nhượng quyền, giám định, đại lý, gia công. Qua các khái niệm trên, ta thấy rằng tuy có sự khác nhau về từ ngữ và cách diễn đạt, nhưng các tác giả đều cho rằng: logistics là hoạt động quản lý dòng lưu chuyển của nguyên vật liệu từ khâu mua sắm qua quá trình lưu kho, sản xuất ra sản phẩm và phân phối đến tay người tiêu dùng.
Mục đích là giảm tối đa chi phí phát sinh hoặc sẽ phát sinh với một thời gian ngắn nhất trong quá trình vận động của nguyên vật liệu phục vụ sản xuất cũng như phân phối hàng hoá một cách kịp thời.2 Phân loại logistics Thế kỷ 21, logistics đã phát triển mở rộng sang nhiều lĩnh vực và phạm vi khác nhau. Dưới đây là một số cách phân loại logistics thường gặp : 1.Theo phạm vi và mức độ quan trọng 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Logistics kinh doanh (Bussiness logistics) là một phần của quá trình chuỗi cung ứng, nhằm hoạch định thực thi và kiểm soát một cách hiệu quả và hiệu lực các dòng vận động và dự trữ sản phẩm, dịch vụ và thông tin có liên quan từ các điểm khởi đầu đến tiêu dùng nhằm thoả mãn những yêu cầu của khách hàng. Logistics quân đội (Military logistics) là việc thiết kế và phối hợp các phương diện hỗ trợ và các thiết bị cho các chiến dịch và trận đánh của lực lượng quân đội. Đảm bảo sự sẵn sàng, chính xác và hiệu quả cho các hoạt động này.
Logistics sự kiện (Event logistics) là tập hợp các hoạt động, các phương tiện vật chất kỹ thuật và con người cần thiết để tổ chức sắp xếp lịch trình , nhằm triển khai các nguồn lực cho một sự kiện được diễn ra hiệu quả và kết thúc tốt đẹp. Dịch vụ logistics (Service logistics) bao gồm các hoạt động thu nhận, lập chương trình, và quản trị các điều kiện cơ sở vật chất tài sản , con người và vật liệu nhằm hỗ trợ và duy trì cho các quá trình dịch vụ hoặc các hoạt động kinh doanh 1.2 Theo vị trí các bên tham gia Logistics bên thứ nhất (1PL- First Party Logistics) – Logistics tự cấp Ở nhóm này , đa phần 1PL được áp dụng tại các công ty tự tổ chức và thực hiện các hoạt động logistics, là một trong những nguồn thu chính, cũng như tăng doanh thu và tiết kiệm chi phí. Trong đó, hầu hết mọi hoạt động liên quan đến vận chuyển, lưu trữ hàng hoá đều do công ty tự cung tự cấp. Các phương tiện vận tải, kho bãi, thiết bị bốc dỡ, xếp hàng hoá và các nguồn lực khác – ví dụ như con người- để hoàn thànhh hoạt động logistics Logistics bên thứ hai (2PL- Second Party Logistics) 2PL là một hình thức thuê dịch vụ từ bên thứ hai của công ty có sử dụng hoạt động logistics.
Các công ty được thuê để cung cấp dịch vụ chỉ đảm nhận một khâu trong chuỗi logistics. Nói cách khác, 2PL là việc kiểm soát các hoạt động như vận tải, kho bãi, thủ tục hải quan và thanh toán. Logistics bên thứ ba (3PL- Third Party Logistics) Đây là một loại cung cấp dịch vụ theo hình thức thay mặt doanh nghiệp được thực hiện các dịch vụ nhỏ trong chuỗi logistics như : thay mặt cho người gửi hàng thực hiện thủ tục xuất hàng hoá, cung cấp chứng từ giao nhận- vận tải và vận chuyển nội địa hay thay mặt cho người nhập khẩu làm thủ tục thông quan, thuê phương tiện vận tải,. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sử dụng 3PL cũng có nghĩa là việc thuê các công ty bên ngoài để thực hiện các hoạt động của logistics.
Có thể thuê ngoài một số hoạt động hoặc có thể thuê để thực hiện toàn bộ hoạt động của chuỗi logistics. Các bên trong hợp đồng thuê logistics có mối quan hệ chặt chẽ với nhau để thuận lợi cho việc chia sẻ thông tin, rủi ro và các lợi ích có được ở thời điểm hiện tại. Không chỉ vậy, các bên trong hợp đồng cũng mong muốn có thể hợp tác với nhau lâu dài vì lợi ích các bên. Logistics bên thứ tư (4PL- Fourth Party Logistics) : Đây là phần quản lý và thực hiện các hoạt động logistics phức tạp bao gồm quản lý nguồn lực, trung tâm điều phối kiểm soát.
Bên cạnh đó 3PL được bao gồm trong 4PL để thiết kế chiến lược, xây dựng và thực hiện chuỗi phân phối cho đơn vị khách hàng một cách linh hoạt mà không đơn giản chỉ liên quan đến chuỗi cung ứng. Trong 4PL, công ty hoặc tổ chức đại diện sẽ được uỷ quyền của khách hàng với vai trò quản lý , tập trung cải tiến hiệu quả quy trình và thực hiện toàn bộ chuỗi cung ứng và logistics. Do đó , 4PL đang ngày càng trở thành một trong những vị trí chủ chốt trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Logistics bên thứ năm (5PL- E-Logistics) 5PL là dịch vụ logistics phổ biến và phát triển nhất hiện nay.
Dịch vụ này dành cho thương mại điện tử. 5PL quản lý và điều phối hoạt động của 3PL, 4PL thông qua các giải pháp thông tin liên quan đến cung và cầu trên thị trường dịch vụ giao hàng thương mại điện tử. Điểm đặc trưng của 5PL là các hệ thống : Hệ thống quản lý đơn hàng (OMS) , hệ thống quản lý kho hàng (WMS) và hệ thống quản lý vận tải (TMS). Cả 3 hệ thống này có liên quan chặt chẽ với nhau trong một hệ thống thống nhất và công nghệ thông tin.
Với 5PL, doanh nghiệp có thể tích hợp dễ dàng các hệ thống quản lý và vận hành chuyên nghiệp.3 Theo quá trình nghiệp vụ (logistics operations) Hoạt động mua (Procurment) là hoạt động liên quan đến việc tạo ra các sản phẩm và nguyên liệu từ các nhà cung cấp bên ngoài. Mục tiêu chung của mua là hỗ trợ các nhà sản xuất hoặc thương mại thực hiện tốt các hoạt động mua hàng với chi phí thấp. Hoạt động hỗ trợ sản xuất (Manufacturing support) : Tập trung vào hoạt động quản trị dòng dự trữ một cách hiệy quả giữa các bước trong quá trình sản xuất.