Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học ở trường phổ thông. Chương 2: Thực trạng hoạt động dạy học ở trường THCS và THPT Tả Sìn Thàng, huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên Chương 3: Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS và THPT Tả Sìn Thàng, huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên. 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƢỜNG PHỔ THÔNG 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Trong lịch sử phát triển của loài người, việc truyền bá kinh nghiệm lịch sử của thế hệ trước cho thế hệ sau luôn được diễn ra với muôn hình muôn vẻ, với nhiều hình thức và cách thức khác nhau.
Nhu cầu học tập của con người không ngừng tăng lên, tỉ lệ với đời sống kinh tế. Việc học tập diễn ra với nhiều hình thức phong phú, đa dạng. Học trong nhà trường, ngoài nhà trường, chính quy, không chính quy, học trên lớp, học ở nhà, học thêm… đi kèm theo đó là việc quản lý hoạt động dạy học. Việc nâng cao chất lượng dạy và học nói chung trong các nhà trường phổ thông từ lâu đã được nhiều nhà khoa học, nhiều nhà sư phạm trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu.
Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII đã nêu: “GD&ĐT hiện nay phải có một bước chuyển nhanh chóng về chất lượng và hiệu quả đào tạo, về số lượng và qui mô đào tạo, nhất là chất lượng dạy học trong cả nhà trường nhằm nhanh chóng đưa GD&ĐT đáp ứng yêu cầu đổi mới của đất nước”. Ở Việt Nam, đã có nhiều công trình nghiên cứu về lý luận quản lý giáo dục, quản lý hoạt động dạy học. Có thể kể đến là công trình của các tác giả P.Nguyễn Thị Mỹ Lộc, PGS.Đặng Quang Bảo, Nguyễn Ngọc Quang, Nguyễn Văn Lê,… Các công trình này đã đóng góp to lớn về mặt lý luận. Những vấn đề nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy học trong các nhà trường nói chung, ở trường THPT nói riêng chưa được đề cập cụ thể.
Có những bài phát biểu phỏng vấn của các nhà giáo, nhà khoa học, nhà quản lý, cha mẹ học sinh trên các phương tiện truyền thông (ti vi, đài báo…) trao đổi về hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học trong các nhà trường phổ thông. 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Một số nghiên cứu trong các luận văn Thạc sỹ quản lý giáo dục cũng đã đề cập đến công tác quản lý chuyên môn trong các nhà trường phổ thông. Những đề tài này đã nêu ra được cơ sở lý luận của việc quản lý chuyên môn và đề xuất được một số biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở một số cơ sở giáo dục áp dụng cho cơ sở đó và những kinh nghiệm quý báu. Tuy nhiên ở một số cơ sở giáo dục cụ thể, trong một bối cảnh cụ thể, ngoài những điểm chung còn mang tính đặc thù nên cần phải có những biện pháp cụ thể, riêng và áp dụng các biện pháp một cách linh hoạt, hài hoà thì việc quản lý hoạt động dạy học mới có thể thu được hiệu quả cao.
Ở các trường THPT trên địa bàn huyện Tủa Chùa có rất ít bài viết nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học. Trong phạm vi trường THCS và THPT Tả Sìn Thàng chưa có công trình nghiên cứu nào đề cập tới vấn đề lý luận và biện pháp quản lý hoạt động nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường, đặc biệt trong bối cảnh hiện nay. Đó là những vấn đề còn thiếu mà tác giả muốn đề cập đến trong luận văn này. Những khái niệm cơ bản của đề tài 1.
Hoạt động dạy học 1.1 Hoạt động dạy Đó là hoạt động mà chủ thể là người thầy. Hoạt động dạy là hoạt động học của người thầy. Quan niệm kinh nghiệm chủ nghĩa cho rằng, dạy là sự truyền thụ những kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo từ phía người thầy (người đã biết) lên người học để giúp người học hiểu biết được những kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo đó. Đồng thời giúp người học phát triển năng lực trí tuệ, hoàn thiện phẩm chất và năng lực khác (nhân cách).
Quan niệm khoa học, dựa trên nghiên cứu khoa học kết hợp với tâm lý học đã chỉ ra rằng dạy học nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học nhờ đó thực hiện tốt mục tiêu, nhiệm vụ dạy học. Điều đó cũng có nghĩa hoạt động dạy học là hoạt động của người thầy điều khiển quá trình học, giúp HS 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com chiếm lĩnh kiến thức, kỹ năng.nhằm hình thành và phát triển nhân cách của HS. Dạy có hai chức năng là truyền đạt thông tin dạy học và điều khiển hoạt động dạy học. Vai trò chủ đạo của hoạt động dạy học được thể hiện qua việc tổ chức, điều khiển hoạt động học của HS, giúp HS nắm được kiến thức, kỹ năng, hình thành thái độ.
Hoạt động dạy học có chức năng là truyền đạt và điều khiển. Để đạt được mục tiêu dạy học người thầy phải xác định được nội dung chương trình, lựa chọn phương pháp, tìm kiếm các hình thức, phương tiện phù hợp. Hoạt động học Đó là hoạt động mà chủ thể là người học (học sinh). Hoạt động học của HS dưới sự hướng dẫn, tổ chức của người thầy.
Người học tự giác, tích cực, chủ động để phát hiện, lĩnh hội tri thức, kỹ năng. nhằm hoàn thiện và phát triển nhân cách. Cũng như hoạt động dạy, hoạt động học cũng có hai chức năng là lĩnh hội và tự điều khiển. Nội dung của hoạt động học gồm toàn bộ hệ thống khái niệm của từng môn học, bằng phương pháp nhận thức tích cực, phương pháp tư duy để chiếm lĩnh tri thức khoa học; nhằm phát triển tư duy, năng lực hoạt động và hình thành thái độ, đạo đức, nhân cách, lý tưởng sống.
Như vậy hoạt động học có bản chất là hoạt động nhận thức tích cực, hoạt động tư duy chứ không phải hoạt động ghi nhớ. Quan hệ giữa “dạy” và “học” Trong quá trình dạy học thì hoạt động dạy và hoạt động học có mối liên hệ thống nhất biện chứng. Đây là quy luật cơ bản của “Dạy và Học” Trước hết, đó là quan hệ thống nhất vì “Dạy và Học” hợp thành một chỉnh thể. Rõ ràng không có hoạt động học thì không thể có hoạt động dạy và ngược lại “Dạy và Học” là quan hệ biện chứng giữa hai mặt đối lập.
Đó là quan hệ lấy hoạt động này làm tiền đề cho hoạt động kia. Hoạt động dạy học đã cho ta thấy, trong học đã có vai trò dạy (hay hoạt động học chỉ diễn ra nếu có hoạt động dạy đóng vai trò xúc tác). Trong hoạt động học, người học là chủ thể, dạy là xúc tác nhưng không thể thiếu. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Quan hệ giữa “Dạy và Học” là quan hệ tương tác, cộng tác, phối hợp.
theo đúng chức năng, thành phần riêng. Trong dạy học, hoạt động học là trung tâm nhưng không thể thiếu vai trò của người thầy trong việc tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn các hoạt động học tập. Như vậy, trong quá trình dạy học, quan hệ giữa thầy và trò là vấn đề quan trọng và phức tạp. Quá trình dạy học có hiệu quả cao hay không phụ thuộc vào cách tổ chức, điều khiển (lựa chọn phương pháp, phương tiện) của thầy và sự chủ động, sáng tạo của trò trong sự tiếp nhận kiến thức, hình thành kỹ năng, thái độ.
Đó cũng là lý do mà trong thời gian giảng dạy gần đây các nhà sư phạm luôn chú ý đến việc đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm phát huy tính tự giác, tích cực, độc lập sáng tạo của trò giúp nâng cao hiệu quả của việc dạy học. Dạy học là con đường ngắn nhất giúp HS phát hiện, lĩnh hội tri thức mới, phát triển tư duy độc lập, sáng tạo và hoàn thiện nhân cách. Do đó, có thể nói rằng hoạt động dạy học là hoạt động trung tâm chi phối tất cả các hoạt động khác trong nhà trường. Tuy nhiên quá trình dạy học luôn vận động và phát triển không ngừng, được chi phối bởi những quy luật nhất định.
Đó là quy luật tâm lý nhận thức, xã hội học và những mối liên hệ bên trong của quá trình dạy học (tính thống nhất biện chứng giữa hoạt động dạy và hoạt động học, giữa mục tiêu, nội dung, phương pháp và phương tiện dạy học). Do đó cần nắm giữ được các quy luật dạy học và các nguyên tắc dạy học thì quá trình dạy học mới đạt được hiệu quả. Dạy học cần thực hiện tốt các nhiệm vụ chính. Đó là tổ chức điều khiển người học hình thành hệ thống tri thức, kỹ năng, kỹ xảo phù hợp với thực tiễn đất nước, con người Việt Nam.
Đồng thời trên cơ sở đó hình thành cho người học hệ thống kỹ năng, kỹ xảo tương ứng. Đó là tổ chức điều khiển người học hình thành và phát triển năng lực hoạt động trí tuệ, các phẩm chất trí tuệ, đặc biệt là năng lực tư duy sáng tạo phát triển thể lực. Đó là tổ chức điều khiển người học hình thành thế giới quan nhân sinh quan và phẩm chất người công 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com dân, người lao động theo đúng mục tiêu giáo dục toàn diện trí, đức, thể, mỹ và các kỹ năng cơ bản khác. Quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS và THPT.
Quản lý Quản lý là một hiện tượng xuất hiện rất sớm là một phạm trù tồn tại khách quan, được ra đời từ bản thân nhu cầu của mọi chế độ xã hội, mọi quốc gia, trong mọi thời đại. Trong thời đại ngày nay, quản lý đã trở thành một nhân tố của sự phát triển xã hội, quản lý trở thành một hoạt động phổ biến, diễn ra trong mọi lĩnh vực, ở mọi cấp độ và có liên quan đến tất cả mọi người. Khái niệm quản lý là một khái niệm rất chung và rộng. Nó được dùng cho cả quá trình quản lý xã hội, quản lý giới vô sinh cũng như quản lý giới sinh vật, có nhiều cách tiếp cận và quan niệm khác nhau về khái niệm quản lý.
Theo quan điểm của điều khiển học: Quản lý là chức năng của những hệ thống có tổ chức với bản chất khác nhau (xã hội, kỹ thuật, sinh học) nó bản toàn cấu trúc các hệ, duy trì chế độ hoạt động. Quản lý là tác động hợp quy luật khách quan, làm cho hệ vận động, vận hành và phát triển.