Tổng quan luận án
Công trình nghiên cứu "Chất lượng giáo dục pháp luật cho học viên ở các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Trịnh Văn Hưng dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Tào Thị Quyên và TS. Trần Đình Thắng, bảo vệ năm 2023 tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, thuộc chuyên ngành Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật (mã số: 9 38 01 06).
Về tính cấp thiết, nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật là một đòi hỏi trong quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, tăng cường pháp chế và đưa pháp luật vào đời sống. Văn bản luận án viện dẫn các căn cứ chính trị - pháp lý trọng yếu gồm: Chỉ thị số 32-CT/TW ngày 09/12/2003 của Ban Bí thư Trung ương Đảng (Khóa IX) về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; Quyết định số 1928/QĐ-TTg ngày 20/11/2009 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án "Nâng cao chất lượng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong nhà trường"; và định hướng xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng.
Thực tiễn đào tạo sĩ quan cấp phân đội đòi hỏi người học viên sau khi tốt nghiệp không chỉ vững vàng về quân sự, chính trị mà còn phải nắm chắc pháp luật, có năng lực quản lý, chỉ huy bộ đội và tổ chức thực thi pháp luật tại đơn vị. Mặc dù công tác giáo dục pháp luật đã đạt được một số kết quả, thực tế tại các nhà trường quân đội vẫn bộc lộ hạn chế: một số nơi chưa chú trọng đúng mức, việc đào tạo và sử dụng giảng viên pháp luật còn bất cập, một bộ phận học viên chưa coi trọng môn học Nhà nước và pháp luật, nhận thức pháp luật chưa vững dẫn đến vi phạm kỷ luật và quy định. Khoảng trống nghiên cứu được xác định là: chưa có công trình nào nghiên cứu một cách cơ bản, toàn diện và có hệ thống về chất lượng giáo dục pháp luật dưới góc độ chuyên ngành Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật cho đối tượng học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội trình độ đại học tại các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam.
Mục đích nghiên cứu của đề tài là phân tích, làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng chất lượng giáo dục pháp luật cho học viên ở các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam thời gian qua, từ đó xác lập các quan điểm và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng công tác này.
Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án gồm 4 nhiệm vụ được đánh số theo văn bản:
- Khái quát tổng quan về các công trình khoa học đã được công bố liên quan đến đề tài luận án; chỉ ra những kết quả nghiên cứu đã đạt được, yêu cầu đặt ra những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, làm rõ; đưa ra giả thuyết và câu hỏi nghiên cứu.
- Phân tích cơ sở lý luận về chất lượng giáo dục pháp luật cho học viên ở các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam; làm rõ các vấn đề về khái niệm, vai trò và đặc điểm của giáo dục pháp luật cho học viên các nhà trường quân đội; khái niệm, các tiêu chí đánh giá và các điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục pháp luật cho học viên ở các nhà trường quân đội hiện nay.
- Đánh giá thực trạng, phân tích làm rõ những kết quả và hạn chế của chất lượng giáo dục pháp luật cho học viên ở các nhà trường quân đội, chỉ ra những nguyên nhân dẫn đến kết quả và hạn chế.
- Nghiên cứu nhằm đưa ra các quan điểm và đề xuất giải pháp góp phần nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho học viên ở các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam trong thời gian tới.
Giả thuyết khoa học của luận án xác định: Học viên đào tạo sĩ quan ở các nhà trường quân đội sau khi tốt nghiệp sẽ trở thành sĩ quan, đòi hỏi phải hiểu rõ và nắm chắc các quy định pháp luật để vận dụng vào chỉ huy, quản lý bộ đội. Để bảo đảm chất lượng giáo dục pháp luật, cần nhận thức rõ tầm quan trọng của công tác này trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và xây dựng quân đội tinh, gọn, mạnh; từ đó xác lập các giải pháp toàn diện về nhận thức, tổ chức thực hiện và các điều kiện bảo đảm.
Hệ thống câu hỏi nghiên cứu gồm 4 câu hỏi:
- Tại sao phải nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho học viên đào tạo sĩ quan ở các nhà trường quân đội?
- Chất lượng giáo dục pháp luật cho học viên ở các nhà trường quân đội được hiểu như thế nào? Các tiêu chí đánh giá và điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục pháp luật cho học viên ở các nhà trường quân đội?
- Thực trạng chất lượng giáo dục pháp luật cho học viên ở các nhà trường quân đội hiện nay như thế nào? Kết quả, hạn chế cụ thể ra sao và nguyên nhân nào dẫn đến kết quả và hạn chế đó?
- Quan điểm chỉ đạo và giải pháp nào bảo đảm chất lượng giáo dục pháp luật cho học viên ở các nhà trường quân đội ngày càng được nâng cao?
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Chất lượng giáo dục pháp luật dưới góc độ Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật cho đối tượng là học viên đào tạo sĩ quan trình độ đại học cấp phân đội ở các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay.
- Phạm vi nội dung: Nghiên cứu cơ sở lý luận, khảo cứu kinh nghiệm quốc tế, đánh giá thực trạng và đề xuất quan điểm, giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho học viên sĩ quan cấp phân đội.
- Phạm vi không gian: Khảo sát thực tế tại 5 cơ sở đào tạo sĩ quan đại diện cho các khối ngành: Học viện Biên phòng (HVBP), Học viện Kỹ thuật quân sự (HVKTQS), Học viện Hậu cần (HVHC), Trường Sĩ quan Lục quân 1 (Đại học Trần Quốc Tuấn) và Trường Sĩ quan Chính trị (Đại học Chính trị).
- Phạm vi thời gian: Khảo sát số liệu và đánh giá thực trạng chủ yếu trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2022.
Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án
Luận án đã tổng quan hệ thống các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài theo 3 nhóm chính:
| Nhóm nghiên cứu | Tác giả, công trình và năm công bố | Nội dung chính và đóng góp |
|---|---|---|
| Nghiên cứu ngoài quân đội trong nước | - Đào Trí Úc (Chủ nhiệm, Đề tài cấp Nhà nước, 1994) - Dương Thanh Mai (Chủ nhiệm Đề tài cấp Bộ 1994; Luận án Phó Tiến sĩ 1996) - Trần Ngọc Đường (Luận án 1986; Đề tài cấp Bộ 1999; Sách đồng tác giả 1995) - Nguyễn Đình Lộc (Luận án 1987) - Đinh Xuân Thảo (Luận án 1996) - Nguyễn Quốc Sửu (Luận án 2010; Sách 2014; Tạp chí 2010) - Ngô Văn Trù (Sách 2013; Luận án 2015) - Phan Hồng Dương (Tạp chí 2008; Luận án 2014) - Nguyễn Thị Thu Hương (Luận án 2019) - Nguyễn Duy Lãm (1996), Trần Viết Lưu (2012), Lê Thị Phương Nga (2018), Dương Thành Trung (2013, 2016), Nguyễn Thị Tĩnh (2016), Nguyễn Thu Thủy (2006), Đặng Vũ Huân (2011), Hoàng Thị Kim Quế (2004, 2011)... |
- Phân tích cơ sở lý luận về ý thức pháp luật, văn hóa pháp lý, khái niệm, nội dung, hình thức, phương pháp và tiêu chí đánh giá hiệu quả giáo dục pháp luật. - Nghiên cứu công tác giáo dục pháp luật cho các đối tượng đặc thù: người lao động, sinh viên các trường đại học không chuyên luật, cán bộ công chức hành chính, học sinh phổ thông, phạm nhân trại giam, đồng bào dân tộc thiểu số. |
| Nghiên cứu trong Quân đội nhân dân Việt Nam | - Lê Đức Tụ (Chủ nhiệm Đề tài cấp Tổng cục Chính trị, 1998) - Phạm Xuân Mát (Chủ nhiệm Đề tài cấp Tổng cục Chính trị, 2012) - Phạm Văn Trường (Chủ nhiệm Đề tài cấp Bộ Tổng Tham mưu, 2015) - Vũ Văn Thường (Luận án Tiến sĩ Chính trị học, 2009) - Nguyễn Văn Vi (Luận án Tiến sĩ Luật học 2018; Tạp chí 2018) - Trần Văn Hòa (Luận án Tiến sĩ Giáo dục học, 2018) - Hoàng Phổ Thông (Luận án Tiến sĩ Giáo dục học, 2020) - Đào Văn Minh (2013, 2014), Nguyễn Huy Hiệu (2003), Lê Thanh Trung (2006), Trần Hữu Phúc (2015), Hoàng Đức Minh (2015), Nguyễn Văn Minh (2017)... |
- Làm rõ tính đặc thù của hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật trong môi trường quân sự. - Đổi mới chương trình, phương pháp giảng dạy môn Nhà nước và pháp luật trong các trường quân đội. - Nghiên cứu bồi dưỡng văn hóa pháp luật, phẩm chất kỷ luật, giáo dục pháp luật dưới góc độ khoa học giáo dục và chính trị học quân sự. |
| Nghiên cứu ở nước ngoài | - T. Naumenkova (Đề tài, 2014, LB Nga) - Edward Rubin (Sách, 2012, Hoa Kỳ) - Matvienco L.M (Luận án Phó Tiến sĩ, 2004, LB Nga) - Strelaieva (Luận án Tiến sĩ Luật học, 2006, LB Nga) - Súc Ni Lăn Đon Kun La Vông (Luận án Tiến sĩ, 2015, Lào) - Vilay Philavong (Luận án Tiến sĩ, 2017, Lào) - Isayev & S. Pustovalov (Tạp chí Tư tưởng quân sự, 2002, LB Nga) |
- Nghiên cứu giáo dục pháp luật trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền, giáo dục pháp luật trong kỷ nguyên số. - Phân tích vị trí của giáo dục pháp luật đối với quân nhân quân đội Liên bang Nga trong việc thực thi nghĩa vụ và điều lệnh quân sự. - Giáo dục pháp luật cho công chức, lực lượng an ninh tại Lào. |
Khoảng trống nghiên cứu được luận án chỉ ra: Các công trình đã công bố chủ yếu tiếp cận giáo dục pháp luật một cách chung chung hoặc nghiên cứu cho các nhóm đối tượng dân sự; một số công trình trong quân đội chỉ tiếp cận dưới góc độ giáo dục học, chính trị học hoặc giải quyết từng khâu riêng lẻ của hoạt động dạy học môn học. Chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về cơ sở lý luận, tiêu chí đánh giá, điều kiện bảo đảm và thực trạng chất lượng giáo dục pháp luật cho học viên đào tạo sĩ quan trình độ đại học cấp phân đội ở các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam dưới góc độ chuyên ngành Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Luận án xây dựng khung nghiên cứu dựa trên các nền tảng lý thuyết và hệ thống phương pháp nghiên cứu chuyên ngành:
- Cơ sở lý luận: Vận dụng thế giới quan, phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật; các quan điểm, nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam; hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước; các thông tư, chỉ thị, hướng dẫn của Bộ Quốc phòng, Tổng cục Chính trị, Bộ Tổng Tham mưu về công tác giáo dục pháp luật và xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam.
- Khung lý thuyết giáo dục bổ trợ: Luận án tích hợp các lý thuyết giáo dục hiện đại gắn với chất lượng đào tạo gồm:
- Thuyết nhận thức (Cognitivism Theory): Phân tích quá trình tiếp nhận, xử lý và chuyển hóa tri thức pháp luật thành nhận thức của học viên.
- Thuyết kiến tạo (Constructivism Theory): Đánh giá việc người học chủ động kiến tạo hiểu biết pháp lý thông qua hoạt động học tập và trải nghiệm thực tiễn.
- Thuyết kết nối (Connectivism Theory): Xem xét việc kết nối tri thức pháp luật với môi trường số hóa và thực tiễn huấn luyện, chỉ huy tại đơn vị.
| Phương pháp nghiên cứu | Mục đích và nội dung áp dụng trong luận án |
|---|---|
| Phân tích và tổng hợp | Sử dụng xuyên suốt các chương để đánh giá tài liệu tổng quan (Chương 1); xác lập khái niệm, đặc điểm, vai trò, tiêu chí đánh giá và điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục pháp luật (Chương 2); phân tích thực trạng, xử lý số liệu khảo sát thống kê về kết quả học tập và vi phạm pháp luật, kỷ luật (Chương 3); luận chứng các quan điểm và giải pháp (Chương 4). |
| So sánh và đối chiếu | Đánh giá các công trình nghiên cứu trước đây (Chương 1); so sánh kết quả học tập, rèn luyện, tình hình chấp hành kỷ luật giữa các cơ sở đào tạo quân đội khác nhau (Chương 3); so sánh kinh nghiệm giáo dục pháp luật quân sự quốc tế (Chương 2). |
| Hệ thống hóa | Tập hợp, phân loại các văn bản chỉ đạo của Bộ Quốc phòng, chương trình khung giáo dục pháp luật, cơ cấu tổ chức đào tạo tại các nhà trường quân đội (Chương 3). |
| Chuyên gia | Trao đổi, xin ý kiến các nhà khoa học pháp lý, lãnh đạo, chỉ huy cơ quan quản lý giáo dục, cán bộ giảng viên dạy môn Nhà nước và pháp luật để nhận diện vướng mắc, nguyên nhân hạn chế (Chương 3). |
| Điều tra xã hội học (bảng hỏi) | Khảo sát bằng phiếu trưng cầu ý kiến đối với cán bộ, giảng viên và học viên tại 5 cơ sở: Học viện Biên phòng, Học viện Kỹ thuật quân sự, Học viện Hậu cần, Trường Sĩ quan Lục quân 1, Trường Sĩ quan Chính trị nhằm đánh giá thực trạng (Chương 3) và mức độ đồng thuận với các giải pháp đề xuất (Chương 4). |
| Nghiên cứu tài liệu và nghiên cứu tình huống | Thu thập, phân tích giáo trình, báo cáo tổng kết, văn bản quy phạm (Chương 1, 2, 3); phân tích các tình huống, vụ việc vi phạm pháp luật, kỷ luật thực tế của quân nhân để làm rõ nguyên nhân thực trạng (Chương 3). |
Nguồn tư liệu và dữ liệu: Văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Bộ Quốc phòng; báo cáo tổng kết công tác giáo dục pháp luật giai đoạn 2015 - 2022 của 5 nhà trường khảo sát; số liệu phiếu hỏi điều tra xã hội học và các vụ việc tình huống thực tiễn.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
Chương 1 tập trung phân loại và phân tích sâu các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước thành 3 mảng: giáo dục pháp luật ngoài quân đội, giáo dục pháp luật trong Quân đội nhân dân Việt Nam và nghiên cứu quốc tế (Nga, Hoa Kỳ, Lào).
Tác giả đánh giá những thành tựu của các học giả đi trước về việc xác định khái niệm ý thức pháp luật, cơ chế phổ biến giáo dục pháp luật và phương pháp giảng dạy pháp luật chuyên ngành. Tuy nhiên, chương 1 khẳng định khoảng trống tri thức: chưa có công trình nào nghiên cứu chỉnh thể, chuyên sâu về "chất lượng giáo dục pháp luật cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam" dưới giác độ ngành Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật. Từ đó, tác giả xác định mục tiêu giải quyết khoảng trống này, đồng thời thiết lập hệ thống giả thuyết khoa học và 4 câu hỏi nghiên cứu định hướng toàn bộ cấu trúc luận án.
Chương 2: Cơ sở lý luận về chất lượng giáo dục pháp luật cho học viên ở các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam
Chương 2 giải quyết hệ thống lý luận cốt lõi của đề tài:
- Xây dựng khái niệm: Phân tích định nghĩa giáo dục từ Đại từ điển Tiếng Việt và Từ điển Giáo dục học, định nghĩa pháp luật, khái niệm giáo dục pháp luật theo nghĩa rộng/nghĩa hẹp (kế thừa các tác giả Đinh Xuân Thảo, Dương Thanh Mai, Trần Ngọc Đường, Nguyễn Đình Đặng Lục). Tác giả đưa ra định nghĩa: Giáo dục pháp luật là hoạt động có định hướng, có mục đích và có tổ chức của chủ thể giáo dục nhằm hình thành cho đối tượng tri thức, hiểu biết, niềm tin, tình cảm và hành vi xử sự hợp pháp. Giáo dục pháp luật cho học viên nhà trường quân đội là một bộ phận của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, gắn với mục tiêu đào tạo sĩ quan tương lai.
- Quy trình nhận thức pháp luật của người học được cụ thể hóa qua chuỗi: Tiếp nhận tri thức pháp luật $\rightarrow$ Hình thành tri thức pháp luật $\rightarrow$ Mở rộng và làm sâu sắc tri thức $\rightarrow$ Am hiểu thấu đáo $\rightarrow$ Vận dụng và đánh giá hành vi pháp luật. Mục đích giáo dục pháp luật hướng tới 3 nấc: (1) Lĩnh hội tri thức pháp luật; (2) Hình thành niềm tin, tình cảm pháp lý; (3) Xác lập động cơ và hành vi xử sự tự giác.
- Xác định đặc điểm và vai trò: Phân tích tính đặc thù của môi trường quân sự với tính kỷ luật nghiêm ngặt, tính mệnh lệnh và mục tiêu chuẩn đầu ra chức danh chỉ huy phân đội.
- Tiêu chí đánh giá chất lượng giáo dục pháp luật: Bao gồm tiêu chí về chủ thể giáo dục (năng lực, phương pháp của giảng viên, cán bộ quản lý), tiêu chí về nội dung chương trình, tiêu chí về phương pháp/hình thức tổ chức và tiêu chí chuẩn đầu ra ở đối tượng học viên (mức độ nắm tri thức, thái độ tôn trọng pháp luật và hành vi chấp hành kỷ luật, năng lực vận dụng chỉ huy).
- Các điều kiện bảo đảm: Bảo đảm về lãnh đạo chỉ đạo, tổ chức quản lý; bảo đảm chương trình giáo trình; bảo đảm đội ngũ cán bộ giảng viên; bảo đảm cơ sở vật chất, tài liệu, kinh phí và môi trường văn hóa quân sự.
- Khảo cứu kinh nghiệm quốc tế: Phân tích kinh nghiệm giáo dục pháp luật quân sự của một số nước (như Liên bang Nga, Hoa Kỳ, Lào) và rút ra các bài học tham khảo phù hợp với điều kiện Việt Nam.
Chương 3: Khái quát tình hình các nhà trường quân đội và thực trạng chất lượng giáo dục pháp luật cho học viên ở các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam
Chương 3 đi vào khảo sát thực tiễn tại 5 cơ sở đào tạo đại diện: HVBP, HVKTQS, HVHC, Trường Sĩ quan Lục quân 1, Trường Sĩ quan Chính trị trong giai đoạn 2015 - 2022:
- Khái quát chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức đào tạo sĩ quan cấp phân đội và đặc điểm tâm lý, môi trường sinh hoạt của học viên quân sự.
- Đánh giá thực trạng các thành tố chất lượng:
- Về nhận thức và sự lãnh đạo: Cấp ủy, chỉ huy các cấp đã ban hành nghị quyết, kế hoạch chỉ đạo công tác giáo dục pháp luật; đa số cán bộ, học viên nhận thức được tầm quan trọng của pháp luật đối với chức trách sĩ quan.
- Về chương trình, nội dung: Đã triển khai giảng dạy môn Nhà nước và pháp luật cùng các chuyên đề pháp luật chuyên ngành, kết hợp phổ biến văn bản pháp luật mới và điều lệnh quân đội; tuy nhiên một số nội dung còn nặng lý thuyết, chưa cập nhật kịp thời thực tiễn phân đội.
- Về đội ngũ giảng viên, báo cáo viên: Đội ngũ giảng viên cơ bản đạt chuẩn về trình độ, có bản lĩnh chính trị vững vàng, song số lượng giảng viên chuyên trách luật còn thiếu, phương pháp giảng dạy ở một số đơn vị còn đơn điệu.
- Về kết quả ở người học: Đại đa số học viên nắm vững kiến thức pháp luật cơ bản, có ý thức kỷ luật tốt, hoàn thành nhiệm vụ diễn tập và rèn luyện; tuy nhiên vẫn còn tỷ lệ nhỏ học viên nhận thức lệch lạc, vi phạm kỷ luật quân đội, quy định đơn vị.
- Phân tích nguyên nhân: Chỉ rõ nguyên nhân khách quan (tác động mặt trái của kinh tế thị trường, mạng xã hội, tính chất phức tạp của nhiệm vụ quân sự) và nguyên nhân chủ quan (công tác quản lý giáo dục có thời điểm chưa sâu sát, sự phối hợp giữa cơ quan chức năng, khoa giáo viên và đơn vị quản lý học viên đôi lúc chưa đồng bộ).
Chương 4: Quan điểm và giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho học viên ở các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam
Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực trạng, chương 4 xác lập hệ thống quan điểm và giải pháp:
- 04 quan điểm định hướng nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật:
- Bảo đảm sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với công tác giáo dục pháp luật trong các nhà trường quân đội.
- Quán triệt và thực hiện nghiêm túc quan điểm của Đảng, Nhà nước và Quân đội về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo và tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa.
- Gắn giáo dục pháp luật với giáo dục chính trị, tư tưởng, rèn luyện kỷ luật quân đội và xây dựng chính quy, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh.
- Tiếp cận đồng bộ, phát huy sức mạnh tổng hợp của các tổ chức, lực lượng, gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường với đơn vị thực tế và địa bàn đóng quân.
- 08 nhóm giải pháp cụ thể:
- Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp ủy, chỉ huy, cơ quan quản lý và các tổ chức quần chúng trong nhà trường quân đội về vị trí, vai trò của chất lượng giáo dục pháp luật.
- Đổi mới, hoàn thiện chương trình, nội dung giáo dục pháp luật bảo đảm tính cơ bản, hệ thống, hiện đại, sát thực tế công tác quản lý bộ đội ở đơn vị cơ sở.
- Đổi mới hình thức, phương pháp giáo dục pháp luật theo hướng tích cực hóa người học, kết hợp giảng dạy chính khóa với hoạt động ngoại khóa, hội thi tìm hiểu pháp luật, mô hình Ngày Pháp luật và diễn án tình huống.
- Xây dựng, chuẩn hóa và nâng cao năng lực, phẩm chất đội ngũ giảng viên môn Nhà nước và pháp luật, cán bộ quản lý học viên và đội ngũ báo cáo viên pháp luật.
- Nâng cao tính tích cực, chủ động, tự giác học tập, nghiên cứu và rèn luyện hành vi pháp luật của học viên đào tạo sĩ quan.
- Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, tài liệu, giáo trình, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giáo dục pháp luật.
- Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, đánh giá thực chất chất lượng giáo dục pháp luật gắn với chuẩn đầu ra của học viên tốt nghiệp sĩ quan cấp phân đội.
- Phát huy môi trường quân sự chính quy, kết hợp giáo dục pháp luật trong nhà trường với quản lý kỷ luật, thực tiễn đơn vị và địa bàn đóng quân.
Kết quả và những đóng góp mới
Luận án xác định các đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn:
-
Về mặt lý luận:
- Dưới góc độ chuyên ngành Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật, luận án làm sáng tỏ và phát triển cơ sở lý luận về chất lượng giáo dục pháp luật trong môi trường quân sự.
- Xây dựng định nghĩa khoa học về giáo dục pháp luật, giáo dục pháp luật cho học viên các nhà trường quân đội và chất lượng giáo dục pháp luật cho học viên ở các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam.
- Luận giải làm rõ tính đặc thù, vai trò, xác lập hệ thống tiêu chí đánh giá chất lượng và các điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục pháp luật cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội.
-
Về mặt thực tiễn:
- Làm rõ tính chất đặc thù và cung cấp bức tranh khảo sát thực trạng tương đối toàn diện về chất lượng giáo dục pháp luật tại 5 cơ sở đào tạo quân đội (HVBP, HVKTQS, HVHC, Trường Sĩ quan Lục quân 1, Trường Sĩ quan Chính trị) giai đoạn 2015 - 2022.
- Nhận diện đúng những thành tựu đạt được, các hạn chế còn tồn tại và chỉ rõ nguyên nhân khách quan, chủ quan của thực trạng.
- Đề xuất 04 quan điểm chỉ đạo có tính định hướng và 08 nhóm giải pháp đồng bộ, khả thi nhằm nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho học viên sĩ quan trong tình hình mới.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Về hạn chế nghiên cứu:
- Phạm vi khảo sát thực nghiệm của luận án tập trung chủ yếu tại 5 nhà trường quân đội đại diện cho các nhóm ngành sĩ quan (Biên phòng, Kỹ thuật, Hậu cần, Lục quân, Chính trị), chưa thể bao quát toàn bộ tất cả các học viện, trường sĩ quan, trường trung cấp chuyên nghiệp trong toàn quân.
- Khung thời gian khảo sát thực tiễn giới hạn trong giai đoạn 2015 - 2022; đối tượng tập trung vào học viên đào tạo sĩ quan trình độ đại học cấp phân đội.
Hướng nghiên cứu tiếp:
- Mở rộng phạm vi khảo sát sang các đối tượng đào tạo khác trong quân đội như học viên sau đại học, học viên đào tạo nhân viên chuyên môn kỹ thuật, hạ sĩ quan - binh sĩ tại các đơn vị sẵn sàng chiến đấu.
- Nghiên cứu sâu hơn về tác động của chuyển đổi số, mô hình học tập trực tuyến và công nghệ mô phỏng đối với chất lượng giáo dục pháp luật quân sự trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
Giá trị tham khảo
Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:
- Đối với cơ quan quản lý và lãnh đạo: Là nguồn tham vấn khoa học cho Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Tổng cục Chính trị, Bộ Tổng Tham mưu, Cục Nhà trường trong việc hoạch định chính sách, hoàn thiện quy chế, chương trình đào tạo pháp luật trong hệ thống nhà trường quân đội.
- Đối với các nhà trường quân đội: Cung cấp khung tiêu chí đánh giá chất lượng và các giải pháp thực tế để các học viện, trường sĩ quan đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy môn Nhà nước và pháp luật, nâng cao chất lượng rèn luyện kỷ luật cho học viên.
- Đối với giảng viên và nghiên cứu sinh: Là tài liệu nghiên cứu chuyên khảo trong lĩnh vực Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật, cung cấp hệ thống tài liệu tổng quan và luận cứ khoa học cho các đề tài nghiên cứu liên quan đến ý thức pháp luật và giáo dục pháp luật chuyên biệt.
Câu hỏi thường gặp
-
Luận án định nghĩa chất lượng giáo dục pháp luật cho học viên ở các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam như thế nào? Trả lời: Chất lượng giáo dục pháp luật cho học viên ở các nhà trường quân đội được hiểu là mức độ đáp ứng mục tiêu, yêu cầu đào tạo của hoạt động giáo dục pháp luật có tổ chức, có định hướng của các chủ thể giáo dục, được đo lường thông qua mức độ chuẩn đầu ra về tri thức pháp lý, niềm tin, thái độ tôn trọng pháp luật, ý thức chấp hành nghiêm kỷ luật quân đội và năng lực vận dụng pháp luật vào thực tiễn quản lý, chỉ huy bộ đội của người học viên sau khi tốt nghiệp.
-
Khung tiêu chí đánh giá chất lượng giáo dục pháp luật trong luận án bao gồm những yếu tố nào? Trả lời: Khung tiêu chí đánh giá chất lượng gồm 4 nhóm chính: (1) Tiêu chí về phẩm chất, năng lực của chủ thể giáo dục (đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý, báo cáo viên); (2) Tiêu chí về tính chuẩn mực, cập nhật và khoa học của nội dung chương trình, giáo trình giáo dục pháp luật; (3) Tiêu chí về tính đa dạng, phù hợp của hình thức, phương pháp và phương tiện giáo dục; (4) Tiêu chí chuẩn đầu ra ở đối tượng học viên (mức độ hiểu biết tri thức pháp luật, niềm tin pháp lý, hành vi chấp hành kỷ luật và năng lực tổ chức thi hành pháp luật tại phân đội).
-
Luận án đã khảo sát thực tế tại những cơ sở đào tạo nào và trong khung thời gian nào? Trả lời: Luận án tiến hành khảo sát số liệu thực tế tại 5 cơ sở đào tạo sĩ quan quân đội: Học viện Biên phòng, Học viện Kỹ thuật quân sự, Học viện Hậu cần, Trường Sĩ quan Lục quân 1 (Đại học Trần Quốc Tuấn) và Trường Sĩ quan Chính trị (Đại học Chính trị); dữ liệu khảo sát và tổng kết thực tiễn được thu thập chủ yếu trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2022.
-
Luận án đề xuất bao nhiêu quan điểm và nhóm giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật? Trả lời: Luận án đề xuất 04 quan điểm mang tính định hướng chỉ đạo (bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, thực hiện đổi mới căn bản giáo dục - đào tạo, gắn giáo dục pháp luật với rèn luyện kỷ luật, phát huy sức mạnh tổng hợp) và 08 nhóm giải pháp cụ thể (nâng cao nhận thức; đổi mới nội dung; đổi mới phương pháp; chuẩn hóa đội ngũ giảng viên; phát huy tính tự giác học viên; tăng cường cơ sở vật chất; đổi mới kiểm tra đánh giá; kết hợp môi trường đơn vị).
Kết luận
Luận án của tác giả Trịnh Văn Hưng đã giải quyết một cách toàn diện vấn đề lý luận và thực tiễn về chất lượng giáo dục pháp luật cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội trình độ đại học ở các nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam. Công trình làm rõ các khái niệm, đặc điểm, tiêu chí đánh giá, điều kiện bảo đảm và đúc rút bài học kinh nghiệm quốc tế, đồng thời phân tích sâu sắc thực trạng giáo dục pháp luật tại 5 nhà trường quân đội giai đoạn 2015 - 2022. Hệ thống 04 quan điểm và 08 giải pháp đề xuất có cơ sở khoa học, góp phần cung cấp luận cứ cho việc nâng cao chất lượng đào tạo sĩ quan và tăng cường kỷ luật, pháp chế trong quân đội hiện nay.