CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁN BỘ VÀ CHẤT LƯỢNG CÁN BỘ ĐOÀN TNCS HỒ CHÍ MINH TRONG VIỆC THAM GIA XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1. Tổng quan về xây dựng NTM 1. Quan niệm, đặc trưng về nông thôn Việt Nam 1. Quan niệm Nông thôn là một hệ thống xã hội, một cộng đồng xã hội có những đặc trưng riêng biệt như một xã hội thu nhỏ, trong đó có đầy đủ các yếu tố, các vấn đề xã hội và các thiết chế xã hội.
Nông thôn được xem xét như một cơ cấu xã hội, trong đó có hàng loạt các yếu tố, các lĩnh vực nằm trong mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Đặc trưng cơ bản của nông thôn Việt Nam Về tầng lớp dân cư: Ở nông thôn, dân cư chủ yếu ở đây là nông dân, ngoài ra còn có thợ thủ công, tiểu thương. Dân cư nông thôn có mối quan hệ họ tộc và gia đình khá chặt chẽ với những quy định cụ thể của từng họ tộc và gia đình. Những người ngoài họ tộc cùng chung sống luôn có tinh thần đoàn kết giúp đỡ nhau tạo lên tình làng nghĩa xóm lâu bền.
Về lĩnh vực sản xuất: Đặc trưng rõ nét nhất của nông thôn là sản xuất nông nghiệp, GDP nông nghiệp chiếm tỷ trọng cao trong nền kinh tế nông thôn; ngoài ra, còn có thể kể đến cấu trúc phi nông nghiệp bao gồm: dịch vụ, buôn bán, tiểu thủ công nghiệp có vai trò rất lớn đối với lĩnh vực sản xuất nông nghiệp. Về lối sống, văn hóa: Nông thôn thường rất đặc trưng với lối sống văn hóa của cộng đồng làng xã. Đặc trưng này bao gồm rất nhiều khía cạnh như từ hệ thống dịch vụ, sự giao tiếp, đời sống tinh thần, phong tục, tập quán, hệ giá trị, chuẩn mực cho hành vi. đến khía cạnh dân số, lối sống gia đình, sinh hoạt kinh tế.
ngay cả đến hệ thống đường xá, năng lượng, nhà ở. Quan niệm, đặc trưng của NTM 1. Quan niệm NTM Theo tinh thần Nghị quyết 26-NQ/TƯ của Trung ương, NTM là khu vực nông thôn có kết cấu hạ tầng KT – XH từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa [1]. Đặc trưng của NTM Thứ nhất, nông thôn có kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của người dân phải tăng nhanh.
Thứ hai, phải có hạ tầng tương đối phát triển để đảm bảo việc phát triển lâu dài, đáp ứng được nhu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và nông thôn phải phát triển theo quy hoạch. Thứ ba, môi trường của nông thôn phải xanh, sạch, đẹp, dân trí được nâng cao, các bản sắc văn hóa, tinh thần của người dân phải được bảo tồn, phát huy. Thứ tư, chất lượng của hệ thống chính trị, năng lực, phẩm chất của đội ngũ cán bộ cấp cơ sở phải được cải thiện. Thứ năm, an ninh chính trị được giữ vững, đảm bảo dân chủ cho nhân dân.
Để xây dựng NTM với năm đặc trưng đó, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 1980/QĐ-TTg ngày 17/10/2016 về việc Ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về NTM giai đoạn 2016 – 2020 (Sau đây gọi tắt là Bộ tiêu chí) [11]. Các tiêu chí của NTM Để đánh giá cho sự thay đổi bộ mặt nông thôn, nhà nước đặt ra 19 tiêu chí quốc gia về NTM, có thể chia 19 tiêu chí thành 4 nhóm chính: quy hoạch, hạ tầng KT - XH; kinh tế và tổ chức sản xuất, văn hóa – xã hội – môi trường. Nhóm tiêu chí về quy hoạch Để thực hiện tốt chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng NTM, việc đầu tiên tất cả các xã phải làm là thực hiện quy hoạch một cách hợp lý nhất phù hợp với đặc điểm địa lý, KT – XH của mỗi địa phương. Để có mô hình NTM mang tính kế thừa và bổ sung, phát triển mới theo hướng CNH – HĐH, vấn đề quy hoạch được đặt lên hàng đầu, trở thành tiêu chí đầu tiên.
Nếu quy hoạch không đi trước một bước và không có chất lượng thì không thể có mô hình NTM đạt chuẩn so với quy định. Quy hoạch tốt là chìa khóa đầu tiên để thúc đẩy quá trình xây dựng NTM. Quy hoạch chung xây dựng xã phải đảm bảo thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp gắn với ứng phó biến đổi khí hậu, quá trình đô thị hóa của các xã ven đô và đảm bảo tiêu chí môi trường nông thôn. Ban hành quy định quản lý quy hoạch chung xây dựng xã và tổ chức thực hiện theo quy hoạch.
Nhóm tiêu chí về KT - XH Để phát triển nông thôn, xây dựng NTM trước hết phải phát triển cơ sở hạ tầng KT - XH nông thôn. Cơ sở hạ tầng KT - XH là hệ thống các công trình nền tảng cung cấp những yếu tố cần thiết cho phát triển sản xuất và nâng cao chất lượng cuộc sống. Cơ sở hạ tầng KT - XH của NTM bao gồm: giao thông, thủy lợi, điện, trường học, cơ sở vật chất văn hóa, cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn, thông tin và truyền thông, nhà ở dân cư. KT – XH nông thôn không thể phát triển nếu các yếu tố cơ sở hạ tầng kinh tế không được đáp ứng.
Sản xuất và đời sống phát triển đòi hỏi cơ sở hạ tầng kinh tế phải được đầu tư ngày càng hoàn thiện và đồng bộ. Cơ sở hạ tầng kinh tế được đầu tư đi trước một bước với tầm nhìn mang tính chiến lược để phụ vụ lâu dài, phù hợp và có hiệu quả. Một trong 18 kinh nghiệm được rút ra trong phát triển nhanh và có hiệu quả nền KT – XH từ các nước được coi là “Bốn con rồng châu Á” đó là ưu tiên phát triển cơ sở hạ tầng trong đó giao thông đi trước một bước. Cơ sở hạ tầng bao gồm một tổng thể các công trình mang tính hệ thống, đồng bộ, phục vụ lâu dài, có tính thẩm mỹ, tính tiên phong định hướng, vốn 7 đầu tư lớn.
Do đó nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc quy hoạch phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng rất lớn và thường bao gồm bốn nguồn chính: NSNN; viện trợ hoặc vốn vay nước ngoài; vốn doanh nghiệp Nhà nước; vốn đầu tư tư nhân. Đối với các địa phương, vốn xây dựng cơ sở hạ tầng còn có thể huy động từ sự đóng góp tài chính và sức lao động của dân. Địa bàn nông thôn trải rộng và phân bố trên phạm vi toàn quốc, các làng xã phân bố rải rác dẫn tới việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn thường tốn kém và khó khăn, nếu không có cách nhìn đúng nông thôn sẽ ít có cơ hội nhận được sự đầu tư và như vậy càng làm cho khu vực nông thôn tụt hậu so với thành thị. Quan tâm đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế nông thôn nhằm tạo cơ sở thực hiện CNH-HĐH nông nghiệp, nông thôn; từng bước thay đổi cơ cấu kinh tế nông thôn, xóa đói giảm nghèo và giảm dần khoảng cách giữa nông thôn và thành thị là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta.
Các nội dung trong phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế nông thôn gồm: giao thông, thủy lợi, điện, trường học, cơ sở vật chất văn hóa, cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn, thông tin và truyền thông và nhà ở dân cư. Nhóm tiêu chí về kinh tế và tổ chức sản xuất Người dân nông thôn vừa là những người thụ hưởng chính, đồng thời cũng là những người hoạt động chủ yếu trong phát triển nông thôn. Hiện có khoảng 70% dân số Việt Nam sống ở vùng nông thôn, mỗi năm dân số nông thôn tăng 1,4%. Vấn đề cần quan tâm là làm thế nào để cải thiện cuộc sống của người dân nông thôn ngay chính trên quê hương của họ để hạn chế di dân tự do vào các đô thị.
Khu vực nông thôn của Việt Nam hiện có tính trạng mức thu nhập của người dân thấp hơn nhiều so với thành phố. Phát triển cơ sở vật chất văn hóa, xã hội nhằm góp phần phát triển sản xuất, nâng cao mức thu nhập và điều quan trọng là cải thiện điều kiện sống cho người dân nông thôn. Các nội dung về kinh tế và tổ chức sản xuất gồm: thu nhập, hộ nghèo, 8 lao động có việc làm, tổ chức sản xuất. Nhóm về văn hóa – xã hội – môi trường Phát triển cơ sở văn hóa, xã hội nông thôn ở đây là cải thiện các điều kiện về giáo dục, y tế, văn hóa, môi trường và an toàn thực phẩm, hệ thống chính trị và tiếp cận pháp luật, quốc phòng và an ninh.
Cùng với việc nâng cao thu nhập, đẩy mạnh dịch vụ sản xuất, việc cải thiện các lĩnh vực văn hóa – xã hội – môi trường là điều kiện để từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống người dân nông thôn, giảm dần sự khác biệt về mức sống giữa nông thôn và thành thị. Các nội dung văn hóa – xã hội – môi trường gồm: Giáo dục và Đào tạo, y tế, văn hóa, môi trường và an toàn thực phẩm, hệ thống tổ chức chính trị và tiếp cận pháp luật, quốc phòng an ninh. Phương thức xây dựng NTM 1. Nội dung xây dựng NTM Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM là một chương trình tổng thể về phát triển KT – XH, chính trị, an ninh – quốc phòng.
Để thực hiện được các mục tiêu lớn lao đó, Chính phủ và chính quyền địa phương, các tổ chức chính trí – xã hội phải triển khai 11 nội dung hoạt động thuộc các lĩnh vực sau: Một là, quy hoạch xây dựng NTM. * Mục tiêu: Đạt yêu cầu tiêu chí số 01 về quy hoạch và thực hiện quy hoạch trong Bộ tiêu chí. Đến năm 2018, có 100% số xã đạt chuẩn tiêu chí số 01 về quy hoạch và thực hiện quy hoạch. * Nội dung: - 01: Quy hoạch xây dựng vùng nhằm đáp ứng tiêu chí của Quyết định số 558/QĐ-TTg ngày 05 tháng 4 năm 2016 của Thủ tướng Chính phủ về tiêu chí huyện NTM và quy định thị xã, thành phố trực thuộc cấp tỉnh hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM [12].