Đặt vấn đề Chuối là cây thuộc chi (gennus)Musa, họ (familia) Musasae, bộ (ordo) Zingiberales có nguồn ngốc từ Đông Nam Á và Châu Úc. Quả của những cây chuối dại (ở Việt Nam còn gọi là chuối rừng) có nhiều hạt lớn và cứng, sau quá trình thuần hóa lâu đời cây chuối đã có mặt trên 107 quốc gia. Đại đa số các giống chuối được trồng thuộc thể Tam Bội, loài Eumusa, họ Musaceae. Hiện nay, trên thế giới nước đạt năng suất chuối cao nhất là Goatemala 100 tấn.
Ngành công nghiệp chuối đem lại nguồn thu nhập quan trọng, tạo nhiều việc làm cho người dân và góp phần tăng kim ngạch xuất khẩu cho những nước xuất khẩu chuối chính trên thế giới, cả những nước đang phát triển ở Mỹ Latinh và Caribean, cũng như là Châu Á và Châu Phi. Theo FAO, xuất khẩu chuối của cả thế giới đạt được trên 4,7 tỷ USD một năm đã đem lại nguồn thu nhập lớn cho nhiều nước. Việt Nam là nước nhiệt đới, khí hậu rất thích hợp cho cây chuối sinh trưởng và phát triển. Diện tích chuối ở nước ta chiếm 19% diện tích đất nông nghiệp cho sản lượng 14 triệu tấn/năm.
Cây chuối ở Việt Nam được sử dụng như rau, hoa quả và là nguồn hydrat cacbon, đường, vitamin quan trọng trong đời sống hằng ngày. Sản lượng chuối ở ta hàng năm không cao, ngoài việc tiêu thụ nội địa, chúng ta còn xuất khẩu sang một số thị trường khác như Trung Quốc, Nhật Bản. Tuy vậy, so với nhiều nước xuất khẩu chuối thì năng suất trồng chuối nước ta còn thấp. Vì vậy, việc giúp bà con nông dân nắm được những kinh nghiệm trong kỹ thuật trồng chuối, nhằm nâng cao năng suất là hết sức cần thiết.
Ở Việt Nam rất đa dạng với nhiều giống chuối rất quý như chuối tiêu, chuối tây, chuối bom, chuối ngự, có loại chuối nổi tiếng là chuối ngự Đại Hoàng (Nam Định), từng là đặc sản tiến vua được trồng rải rác khắp các tỉnh thành trong cả nước. Các giống chuối của Việt Nam không chỉ phong phú về kích cỡ, hương vị mà còn có những giá trị sử dụng rất khác nhau cao cấp nhất vẫn là chuối ngự, loại chuối tiến vua, quả thon nhỏ, vàng óng, thơm 1 ngậy là mặt hàng có triển vọng xuất khẩu của Việt Nam, nhất là đối với giống chuối tiêunhưng diện tích và sản lượng không cao. Chuối tiêu cho sản lượng cao nhất, hương vị tuy không ngon bằng nhưng chất lượng đang ngày càng được cải tiến. Trong những năm gần đây, tình hình dịch bệnh trên cây chuối ngày càng có xu hướng gia tăng và biến đổi phức tạp làm ảnh hưởng đến năng suất cây trồng.
Đặc biệt trong số đó có bệnh héo vàng chuối, còn gọi là bệnh Panama. Bệnh có thể xảy ra ở bất kỳ giai đoạn tăng trưởng nào của cây chuối nhưng mẫm cảm nhất ở giai đoạn cây chuối sinh trưởng khỏe và chuẩn bị trổ hoa. Xuất phát từ nhu cầu của thực tiễn sản xuất chuối hiện nay, được sự phân công của Bộ môn Bệnh cây (Khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam), dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Đức Huy, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu nấm Fusarium oxysporum f.
cubense hại chuối” 1. Mục đích và yêu cầu 1. Mục đích Điều tra tình hình và mức độ gây bệnh của bệnh héo vàng chuối tại Hà Nội. Thu thập mẫu bệnh hại và phân lập được nguồn nấm thuần.
Nghiên cứu đặc điểm sinh học và đánh giá tính gây bệnh của nấm Fusarium oxysporum f. cubense trên một số giống chuối. Khảo sát hiệu lực ức chế nấm gây bệnh bằng một số nấm, vi khuẩn đối kháng, thuốc trừ nấm sinh học trong điều kiện invitro. Yêu cầu - Điều tra thành phần và mức độ bệnh héo vàng trên chuối ở Hà Nội và một số tỉnh phía Bắc - Thu thập mẫu bệnh, phân lập và giám định nấm gây bệnh.
- Nghiên cứu đặc điểm sinh học của nấm Fusarium oxysporum f. - Đánh giá khả năng gây bệnh của nấm Fusarium oxysporum f. Cubense bằng phương pháp lây nhiễm nhân tạo. 2 - Khảo sát hiệu lực ức chế nấm gây bệnh bằng một số thuốc trừ nấm và vi sinh vật đối kháng,.
- Nghiên cứu khả năng lây bệnh Fusarium oxysporum f. Cubense trên chuối trong nhà lưới. - Khảo sát hiệu lực ức chế nấm gây bệnh bằng tinh dầu bạc hà 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC 2. Tình hình nghiên cứu chuối trên thế giới 2.
Tổng quan nghiên cứu về chuối 2. Nguồn gốc và phân bố Chuối có tên khoa học là Musa paradisiaca L., thuộc họ Musaceae, gồm rất nhiều giống chuối (ước tính có khoảng 300 giống chuối hiện tại được trồng trên thế giới). Những cây này có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới được trồng ở Ấn Độ, Nam Trung Quốc, Maylaysia, Việt Nam, các nước Đông Phi, Tây Phi, Mỹ Latinh. Ngày nay, chuối được trồng khắp vùng nhiệt đới, nó được trồng ở ít nhất 107 Quốc gia.
Các loài chuối hoang dại đã được tìm thấy ở khu vực Đông Nam Á, đây được cho là tổ tiên của giống chuối hiện đạinghiên cứu và cho rằng chuối đã xuất hiện khoảng năm 5000 TCN. Chuối dại được thuần hóa ở Đông Nam Á nên có thể nói đây là quê hương đầu tiên của cây chuối. Mặc dù vậy cũng có nhiều loài chuối dại vẫn còn mọc lên ở New Guinea. Các cuộc khảo cổ đã chứng minh rằng chuối là một trong những loại quả xưa nhất được người ta dùng làm thực phẩm.
Cây chuối được nhập vào các nước châu Mỹ La-tinh và mang tên Plantano. Ngày nay, người dân Nam Mỹ vẫn gọi nó như vậy. Một số vùng cô lập ở Trung Đông có thể trồng chuối từ thời gian trước khi hồi giáo ra đời, có thể tìm thấy chúng qua những hình ảnh trong các bài thơ hay truyện thánh của nơi đây từ thế kỉ thứ 9. Cho đến thế kỉ thứ 10, nhờ những con đường mua bán qua văn kiện cũng Paslestine và Ai Câp ghi nhận lại, họ đã vận chuyển và buôn bán loại trái này sang khu vực Bắc Phi và Tây Ban Nha, đến khi đó, chuối Granada của đất nước Tây Ban Nha đã nổi tiếng thành loại ngon nhất trong những nước Ả Rập.
4 Bệnh héo vàng chuối còn gọi là bệnh Panama, do nấm Fusarium oxysporum f. cubense (Foc) gây hại. Nấm bệnh tồn tại lâu dài trong đất và là nhân tố chính hạn chế sản xuất chuối trên thế giới (Molina & cs., 2009; Getha & Vikineswary, 2002; O’Donnell & cs. Xâm nhập qua hệ rễ, nấm sẽ vào bó mạch làm cản trở quá trình vận chuyển nước trong cây từ đó gây ra triệu chứng héo vàng đặc trưng từ lá thấp đến lá cao, và thậm chí gây chết cây (Li & cs.
Dựa theo quan hệ giữa nấm bệnh và ký chủ, hiện tại, Foc được phân thành các chủng (races): Foc chủng 1 (Foc 1), Foc chủng 2 (Foc 2), Foc chủng 3 (Foc 3) và Foc chủng 4 (Foc 4). Trong đó, Foc 1 và Foc 2 gây hại trên giống chuối Gros Michel (AA), Silk (AAB), Lady Finger (AAB), chuối tây (ABB), và Bluggoe (ABB); Foc 3 gây hại ở các loài thuộc chi Helicolia; Foc 4 hại trên giống chuối tiêu (AAA) và tất cả các giống mẫn cảm với Foc 1 và Foc 2 (Bentley & cs. García- Bastidas & cs. Việt Nam nằm trong vùng trung tâm phát sinh cây chuối (Musa sp.) nên có rất nhiều giống chuối trồng và chuối dại (Gowen, 1995).
Chuối được trồng phổ biến trên khắp cả nước với diện tích 120-130 ngàn hecta, đạt sản lượng khoảng 1,7 triệu tấn và dần trở thành mặt hàng xuất khẩu quan trọng trong những năm gần đây. Nhiều trang trại trồng chuối tiêu qui mô vài chục đến hàng trăm hecta đã được hình thành tại Hưng Yên, Lào Cai, Đồng Nai… Cũng như nhiều nước trồng chuối, Việt Nam đang phải đối mặt với bệnh héo vàng. Nguyễn Văn Khiêm (2000) nghiên cứu 60 mẫu nấm Foc tại 7 tỉnh bao gồm Hà Nội, Hà Tây, Hưng Yên, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh, và Thừa Thiên Huế đã xác định là nấm gây bệnh vàng lá trên chuối ở Việt Nam thuộc Foc 1, chưa phát hiện ra bệnh vàng lá trên chuối tiêu. Tổ chức BAPNET (Banana Asia Pacific Network) đã điều tra bệnh héo vàng trên chuối trong giai đoạn 2006-2009 tại 12 nước châu Á cho rằng Foc TR4 xuất hiện phổ biến ở Trung Quốc, Đài Loan, Philippine, Indonesia, Malaysia nhưng chưa xuất hiện ở Việt Nam (Molina, 2013).
Ở Việt Nam, Foc TR4 cũng đã đươc xác định 5 trên chuối tiêu (Hung et al. Nghiên cứu về phòng trừ nấm Foc và thử nghiệm phòng trừ bệnh héo vàng trong điều kiện in vivo cho thấy nấm đối kháng Trichoderma asperellum phân lập ở Miền Bắc của Việt Nam (Nguyễn Đức Huy & cs., 2017) có khả năng ức chế tốt sự phát triển của nấm Foc trong điều kiện in vitro và hạn chế bệnh héo vàng trong điều kiện in vivo (Nguyễn Đức Huy & cs. Hiện tại, bệnh héo vàng hại chuối vẫn là một bệnh nguy hiểm nhất đối với các vùng trồng chuối của Việt Nam. Trong các cuộc điều tra đồng ruộng năm 2014-2015 tại các vùng trồng chuối của Ba Vì - Hà Nội, Bảo Thắng - Lào Cai, Lâm Thao - Phú Thọ và Khoái Châu - Hưng Yên chúng tôi đã phát hiện triệu chứng bệnh héo vàng hại chuối tiêu.
Để cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quản lý dịch bệnh héo vàng hại chuối tiêu, chúng tôi đã thực hiện xác định các chủng nấm Foc và tính gây bệnh của chúng từ các mẫu thu thập tại các vùng trồng chuối trên. Tình hình sản xuất trên thế giới Theo số liệu của Fao, có khoảng 130 nước trên thế giới sản xuất chuối với sản lượng khoảng trên 88 triệu tấn, trong đó 98%được sản xuất tại các nước đang phát triển. Chỉ riêng Ấn Độ, Trung Quốc, Philipin,Braxin, Ecuado sản xuất trên 60% tổng sản lượng chuối trên thế giới. Những năm 1970-1980, các nước Mỹ LaTinh và khu vực Caribe là khu vực châu Á đã vượt lên dẫn đầu, tiếp theo là các nước Nam Mỹ và cuối cùng là châu Phi.
Về xuất khẩu,cũng theo thống kê của FAO năm 2006 khối lượng chuối xuất khẩu của thế giới khoảng 16,8 triệu tấn,bằng1/5 tổng sản lượng với giá trị xuất khẩu khoảng 5,8 tỷ USD, trong đó các nước Mỹ La Tinh và vùng Caribe cung cấp khoảng 70%khối lượng sản xuất chuói của thế giới. Có 4 quốc gia dẫn đầu xuất khẩu chuối năm 2006 là Ecudo,Costa Rica, Philipin và Colombia, trong đó riêng Ecuado chiếm tới 64% khối lượng chuối xuất khẩu của 4 nước này và cung cấp tới 30% lượng xuất khẩu chuối toàn cầu. 6 Về nhập khẩu, giai đoạn 2002-2004 các nước nhập khẩu chuối nhiều nhất là liên mih Châu Âu,Mỹ và Nhật Bản, chiếm 67% khối lượng chuối nhập khẩu thế giới.