PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NHO QUAN TRƯỜNG MẦM NON KỲ PHÚ ------------------ MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC MƯỜNG THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI TẠI TRƯỜNG MẦM NON KỲ PHÚ. Họ và tên: Đinh Thị Chung Chức vụ: Giáo viên Đơn vị: Trường mầm non Kỳ Phú Kỳ phú, tháng 3 năm 2023 MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC MƯỜNG THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI TẠI TRƯỜNG MẦM NON KỲ PHÚ. Họ và tên: ĐINH THỊ CHUNG Ngày, tháng, năm sinh: 28/11/1996 Chức vụ: Giáo viên lớp 5 tuổi A2 Trình độ đào tạo: Đại học sư phạm mầm non Đơn vị công tác: Trường mầm non Kỳ Phú I. TÊN BIỆN PHÁP, LĨNH VỰC ÁP DỤNG: 1.
Tên biện pháp: “Một số biện pháp giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mường thông qua các hoạt động cho trẻ 5 – 6 tuổi tại trường mầm non Kỳ Phú. Lĩnh vực áp dụng: Áp dụng trong tất cả các lĩnh vực II. NỘI DUNG BIỆN PHÁP: 1. Cơ sở lí luận Như chúng ta đã biết: Mỗi đất nước, mỗi dân tộc đều có những nét đặc sắc riêng về thiên nhiên, con người, tiếng nói như phong tục tập quán, tất cả những nét độc đáo đó đã được in sâu vào tiềm thức của mỗi con người chúng ta qua các thế hệ hình thành nên bản sắc văn hóa dân tộc.
Bản sắc văn hóa dân tộc là những giá trị vật chất, tinh thần tinh túy nhất, cô đọng nhất, bền vững nhất, là sắc thái cội nguồn, riêng biệt của mỗi dân tộc, làm cho dân tộc này không thể lẫn với dân tộc khác. Hiện nay nước ta đang trong quá trình hội nhập, giao lưu quốc tế không chỉ về kinh tế mà còn về chính trị, xã hội, văn hóa, lối sống…hội nhập tạo ra nhiều cơ hội mới để phát triển nhưng cũng chứa đựng nhiều thách thức, trong đó nguy cơ mất đi bản sắc văn hóa dân tộc là cấp bách nhất trước các dòng văn hóa ngoại lai. Chính vì vậy, làm thế nào để giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong thời kỳ hội nhập và mở cửa phát huy được văn hóa truyền thống, là một vấn đề quan trọng phải nghiên cứu để có những định hướng đúng đắn trên con đường phát triển chung của đất nước. Đối với lứa tuổi mẫu giáo, các giá trị văn hóa truyền thống, đặc biệt là bản sắc văn hóa địa phương luôn có sức hấp dẫn mạnh mẽ.
Đến với các hoạt động này chính là trẻ mầm non được làm quen với văn hóa truyền thống của dân tộc, được trở về nguồn cội, với cách đối nhân xử thế, lời ăn, tiếng nói, quan hệ tình làng nghĩa xóm…Những giá trị văn hóa ấy làm phong phú thêm hành trang cho trẻ mầm non bước vào cuộc sống sau này. Tuy nhiên, ở các trường mầm non hiện nay việc giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc cho trẻ chưa thực sự được quan tâm, đặc biệt là vấn đề lựa chọn và sử dụng những giá trị văn hóa của địa phương giúp trẻ mầm non hiểu thêm về mảnh đất địa lí, truyền thống và phong tục tập quán, bản sắc văn hóa của quê hương mình còn nhiều vấn đề cần được quan tâm. Cơ sở thực tiễn Khi những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Mường đang dần bị mai một. Với mong muốn khơi gợi trong mỗi bạn nhỏ, mỗi người dân trên mảnh đất Mường những hiểu biết sâu sắc về những giá trị truyền thống của đồng bào dân tộc Mường.
Từ đó, luôn giữ gìn và phát huy lưu truyền những giá trị truyền thống của đồng bào dân tộc. Thường xuyên duy trì trong đời sống sinh hoạt hàng ngày của mỗi cá nhân gia đình và cả cộng đồng. Đồng bào Mường mang trong mình một sức sống mạnh mẽ, lâu bền và bền bỉ với những nét văn hóa vô cùng mộc mạc và giản dị nhưng không kém phần đặc sắc và ấn tượng. Bản thân tôi là một giáo viên đang công tác tại Trường Mầm non Kỳ Phú một ngôi trường đặt tại xã miền núi của huyện Nho Quan, có đến 90% dân số là người dân tộc Mường.
Năm học 2022 – 2023 tôi được nhà trường phân công đứng lớp 5 Tuổi A2 trẻ dân tộc chiếm 100%, bản thân được sinh ra và lớn lên trong gia đình dân tộc Mường tại xã Cúc Phương, nên tôi một phần nào hiểu được những giá trị truyền thống bản sắc văn hóa cũng như phong tục tập quán của người dân tộc thiểu số nơi tôi sinh sống và công tác. Vì vậy, tôi nhận thấy việc giữ gìn và phát huy văn hóa bản sắc dân tộc Mường là một việc quan trọng và thiết thực đối với thế hệ mầm non tại nơi đây. Xuất phát từ những lí do trên, tôi chọn đề tài “Một số biện pháp giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mường thông qua các hoạt động cho trẻ 5 – 6 tuổi tại trường mầm non Kỳ Phú.” Trong quá trình dạy cho trẻ ở lớp về Bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc bản thân tôi đã gặp một số thuận lợi và khó khăn sau: * Thuận lợi: Ban giám hiệu thường xuyên tổ chức bồi dưung chuyên môn, xây dựng chuyên đề lồng ghép các hoạt động mang bản sắc văn hóa cho trẻ để chị em đồng nghiệp học tập và rút kinh nghiệm. Trong năm học nhà trường xây dụng nội dung giáo dục trẻ phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.
Chú trọng xây dựng các mô hình hoạt động như chợ quê, các trò chơi dân gian đặc trưng; tìm hiểu về trang phục truyền thống, phong tục tập quán của dân tộc Mường, cùng nhiều hoạt động khác ở trong lớp và không gian sân trường. Bản thân tôi cũng là một người con em dân tộc mường, từ khi sinh ra tôi đã được ông bà, bố mẹ truyền lại những nét văn hóa truyền thống của cha ông lưu truyền từ ngàn xưa để lại. Là một giáo viên công tác nhiều năm trong nghề, có trình độ chuyên môn nghiệp vụ, nắm vững phương pháp dạy học, yều nghề mến trẻ, luôn học hỏi và trau dồi kiến thức để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ. Luôn nhận được sự quan tâm giúp đu của các bậc cha mẹ học sinh trong việc phối kết hợp với nhà trường để giáo dục trẻ đạt hiệu quả cao nhất.
* Khó khăn * Đối với phụ huynh. Tôi được phân công phụ trách là lớp 5 - 6 tuổi, đa số phụ huynh là dân tộc Mường điều kiện kinh tế còn khó khăn nên bố mẹ chưa chú ý đến việc học của trẻ. Bên cạnh đó, sống ở thôn bản nên trình độ nhận thức còn hạn chế, chỉ nghĩ con đến trường chỉ hát hò và chơi chứ không học tập gì nên rất khó khăn trong việc tuyên truyền, phối hợp với gia đình để làm tốt công tác giáo dục văn hóa truyền thống cho trẻ. * Đối với trẻ.
Trẻ là con em dân tộc Mường nhưng chưa hiểu biết về bản sắc văn hóa dân tộc trẻ chưa thể tự kể về một số sản phẩm, đồ dùng, trò chơi dân gian, hay trang phục truyền thống…trẻ đều rụt rè chờ đợi sự gợi ý của giáo viên. Nhiều cháu chưa mạnh dạn và chưa tự tin khi tiếp xúc với mọi người. Một số trẻ không chú ý, không hứng thú tập trung vào các hoạt động. * Đối với bản thân: + Thiếu tư liệu về văn hóa truyền thống của người Mường như tranh ảnh, băng hình và các thiết bị như tivi, đồ dung, trang phục…nói về bản sắc văn hóa của dân tộc Mường.
+ Chưa chú trọng tìm hiểu cũng như sự hiểu biết về văn hóa truyền thống của người Mường còn hạn chế, đặc biệt là văn hóa Mường. + Thiếu các sản phẩm văn hóa truyền của người Mường, sự hiểu biết về văn hóa truyền thống của người Mường còn hạn chế, đặc biệt là hiểu biết về văn hóa dân gian Mường. + Kinh phí để tổ chức cho trẻ đi tham quan các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh liên quan đến văn hóa truyền thống của người Mường còn hạn hẹp. Bản thân chưa có nhiều kinh nghiệm trong việc giáo dục văn hóa truyền thống cho trẻ nên việc thực hiện các biện pháp đôi lúc còn gặp khó khăn, không thay đổi hình thức giới thiệu nên trẻ không còn chú ý, tham gia hoạt động cùng cô, trẻ có biểu hiện thờ ơ, không hứng thú… Sau khi nghiên cứu thực trạng của lớp, tôi đã khảo sát trẻ đầu năm như sau: Số Đạt Chưa đạt Nội dung luượng trẻ Trẻ hiểu biết về đời sống sinh hoạt văn hóa vật chất của người Mường như: ẩm 11 44% 14 56% 25 thực, trang phục, tập quán canh tác, nhà ở, sản phẩm thủ công mĩ nghệ… Trẻ hiểu về một số nét sinh hoạt văn hóa tinh thần tiêu biểu của người 10 40% 15 60% 25 Mường: các sinh hoạt văn hóa lễ hội, trò chơi dân gian… Có ý thức góp phần gìn giữ và phát huy các giá trị VHTT tốt đẹp của người 25 13 52% 12 48% Mường 3.
Các biện pháp thực hiện, kết quả đạt được. Sau khi nghiên cứu tài liệu, và được dự giờ qua các tiết dạy của đồng nghiệp, nhìn vào thực tế từ kết quả khảo sát trẻ trên lớp, tôi thấy hiểu biết về bản sắc văn hóa truyền thống tại địa phương của trẻ ở lớp tôi còn rất thấp, các giải pháp trước đó chưa mang lại hiệu quả giáo dục cao. Vì thế tôi đã lựa chọn và áp dụng một số giải pháp sau: 3. Biện pháp 1: Tạo môi trường giáo dục Văn hóa bản sắc của người Mường trong và ngoài lớp học: Môi trường là yếu tố trực tiếp tác động đến trẻ.
Môi trường trang trí lớp, môi trường học tập, môi trường vui chơi…có vai trò quan trọng đến giáo dục trẻ. Đối với việc trang trí lớp học tôi luôn quan tâm hàng đầu, ở mỗi chủ đề tôi luôn dành thời gian nghiên cứu và thiết kế môi trường lớp học sao cho phù hợp với chủ đề mà trẻ được học tập, khám phá và trải nghiệm thông qua các hình ảnh trang trí đó. (Hình ảnh 1: Trang trí góc dân gian tại lớp học) Ngoài những đồ dùng, đồ chơi nhà trường cấp thì bản thân tôi tự tìm tòi những đồ dùng đồ chơi và tranh ảnh sinh động phù hợp với chủ đề để phục vụ cho các hoạt động học. Để có những đồ dung, đồ chơi tự tạo đẹp mắt và sáng tạo than thiện và hấp dẫn tôi sử dụng những nguyên vật liệu thiên nhiên như các loại lá, cánh hoa, củ quả, hạt cát, vỏ trứng, vỏ hén, vỏ ốc…để sử dụng làm các sản phẩm.