Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học: Mối Quan Hệ Giữa Văn Hóa Pháp Luật và Nền Kinh Tế Tri Thức

Chuyên đề nghiên cứu Mối Quan Hệ Giữa Văn Hóa Pháp Luật và Nền Kinh Tế Tri Thức, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho chuyên gia kinh tế

• Tác giả: Pham Thi My Dung
• Người hướng dẫn: TS. Nguyen Minh Doan
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý Luận và Lịch Sử Nhà Nước và Pháp Luật
• Đề tài: Mối Quan Hệ Giữa Văn Hóa Pháp Luật và Nền Kinh Tế Tri Thức
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ Luật Học
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ VĂN HOÁ PHÁP LUẬT
• 1.1. Khái niệm văn hoá pháp luật
• 1.2. Các chức năng cơ bản của văn hoá pháp luật
• 1.3. Cơ cấu của văn hoá pháp luật
• 2. CHƯƠNG 2: KHÁI QUÁT VỀ NỀN KINH TẾ TRI THỨC
• 2.1. Khái niệm nền kinh tế tri thức
• 2.2. Đặc điểm chính của nền kinh tế tri thức
• 3. CHƯƠNG 3: SỰ TÁC ĐỘNG QUA LẠI GIỮA VĂN HOÁ PHÁP LUẬT VÀ NỀN KINH TẾ TRI THỨC
• 3.1. Văn hoá pháp luật và nền kinh tế tri thức luôn gắn bó chặt chẽ và tác động qua lại với nhau
• 3.2. Ảnh hưởng của kinh tế tri thức đối với sự phát triển văn hoá pháp luật
• 3.3. Văn hoá pháp luật với sự phát triển kinh tế tri thức
• 3.4. Xây dựng và hoàn thiện văn hoá pháp luật Việt Nam để tạo điều kiện hình thành và phát triển nền kinh tế tri thức ở Việt Nam
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái quát về văn hóa pháp luật

Văn hóa pháp luật là một khái niệm rộng lớn, bao gồm các giá trị vật chất và tinh thần mà con người đã sáng tạo ra trong lĩnh vực pháp luật. Nó không chỉ phản ánh hệ thống quy phạm pháp luật mà còn thể hiện trình độ tôn trọng pháp luật của xã hội. Theo GS.TS Lê Minh Tâm, văn hóa pháp luật là tổng thể những giá trị mà con người đã xây dựng trong lĩnh vực pháp luật, bao gồm cả những tư tưởng và kinh nghiệm tích lũy qua thời gian. Văn hóa pháp luật có vai trò quan trọng trong việc định hình hành vi của con người và tạo dựng môi trường pháp lý thuận lợi cho sự phát triển kinh tế. Đặc biệt, văn hóa pháp luật còn là yếu tố quyết định trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội.

1.1. Khái niệm văn hóa pháp luật

Khái niệm văn hóa pháp luật được hiểu là tổng thể các giá trị, quy tắc và chuẩn mực ứng xử trong lĩnh vực pháp luật. Nó không chỉ bao gồm các quy định pháp lý mà còn phản ánh các giá trị đạo đức, thẩm mỹ và truyền thống của một dân tộc. Văn hóa pháp luật có thể được xem như là một phần không thể thiếu trong đời sống xã hội, ảnh hưởng đến mọi khía cạnh của hoạt động pháp lý. Theo quan điểm của PGS.TS Hoàng Thị Kim Quế, văn hóa pháp luật thể hiện trình độ cao của sự tôn trọng pháp luật và tri thức pháp lý của nhân dân. Điều này cho thấy rằng văn hóa pháp luật không chỉ là một khái niệm lý thuyết mà còn có tác động thực tiễn đến đời sống xã hội.

1.2. Các chức năng cơ bản của văn hóa pháp luật

Văn hóa pháp luật có nhiều chức năng quan trọng trong xã hội. Đầu tiên, nó tạo ra một khung pháp lý vững chắc, giúp bảo vệ quyền lợi của công dân và duy trì trật tự xã hội. Thứ hai, văn hóa pháp luật còn có chức năng giáo dục, nâng cao nhận thức pháp lý cho người dân, từ đó hình thành thói quen tôn trọng pháp luật. Cuối cùng, văn hóa pháp luật cũng đóng vai trò trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế, tạo điều kiện cho các hoạt động kinh doanh diễn ra thuận lợi. Như vậy, văn hóa pháp luật không chỉ là một yếu tố lý thuyết mà còn có giá trị thực tiễn trong việc xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

II. Khái quát về nền kinh tế tri thức

Nền kinh tế tri thức là một khái niệm mới mẻ nhưng ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa. Nó được định nghĩa là nền kinh tế dựa trên việc sản xuất, phân phối và sử dụng tri thức. Đặc điểm chính của nền kinh tế tri thức bao gồm sự gia tăng vai trò của công nghệ thông tin, sự phát triển của các ngành dịch vụ và sự chuyển đổi từ nền kinh tế sản xuất sang nền kinh tế dựa trên tri thức. Theo Đảng Cộng sản Việt Nam, trong thế kỷ XXI, khoa học và công nghệ sẽ có bước tiến nhảy vọt, và nền kinh tế tri thức sẽ đóng vai trò ngày càng nổi bật trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất. Điều này cho thấy rằng nền kinh tế tri thức không chỉ là một xu hướng mà còn là một yêu cầu tất yếu cho sự phát triển bền vững của đất nước.

2.1. Khái niệm nền kinh tế tri thức

Nền kinh tế tri thức được hiểu là nền kinh tế trong đó tri thức trở thành yếu tố chính trong việc tạo ra giá trị. Điều này có nghĩa là tri thức không chỉ là một nguồn lực mà còn là một yếu tố quyết định trong việc nâng cao năng suất lao động và cải thiện chất lượng sản phẩm. Nền kinh tế tri thức yêu cầu một hệ thống giáo dục và đào tạo mạnh mẽ, nhằm cung cấp cho người lao động những kỹ năng cần thiết để thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của thị trường. Như vậy, nền kinh tế tri thức không chỉ là một khái niệm lý thuyết mà còn có tác động thực tiễn đến sự phát triển của xã hội.

2.2. Đặc điểm chính của nền kinh tế tri thức

Nền kinh tế tri thức có một số đặc điểm nổi bật. Đầu tiên, nó phụ thuộc vào công nghệ thông tin và truyền thông, giúp tăng cường khả năng kết nối và chia sẻ thông tin. Thứ hai, nền kinh tế tri thức thường có sự chuyển dịch từ các ngành sản xuất truyền thống sang các ngành dịch vụ và công nghệ cao. Cuối cùng, nền kinh tế tri thức yêu cầu một môi trường pháp lý thuận lợi, nhằm khuyến khích đổi mới sáng tạo và đầu tư. Điều này cho thấy rằng nền kinh tế tri thức không chỉ là một xu hướng mà còn là một yêu cầu tất yếu cho sự phát triển bền vững của đất nước.

III. Sự tác động qua lại giữa văn hóa pháp luật và nền kinh tế tri thức

Văn hóa pháp luật và nền kinh tế tri thức luôn gắn bó chặt chẽ với nhau. Sự phát triển của nền kinh tế tri thức không thể tách rời khỏi một hệ thống pháp luật vững mạnh và hiệu quả. Ngược lại, văn hóa pháp luật cũng cần phải được điều chỉnh để phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế tri thức. Theo tác giả, sự tác động qua lại này không chỉ thể hiện ở việc xây dựng các quy định pháp lý mà còn ở việc nâng cao nhận thức pháp lý của người dân. Điều này cho thấy rằng văn hóa pháp luật không chỉ là một yếu tố lý thuyết mà còn có giá trị thực tiễn trong việc xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

3.1. Văn hóa pháp luật và nền kinh tế tri thức luôn gắn bó chặt chẽ

Mối quan hệ giữa văn hóa pháp luật và nền kinh tế tri thức thể hiện rõ nét trong việc xây dựng một môi trường pháp lý thuận lợi cho sự phát triển kinh tế. Văn hóa pháp luật không chỉ tạo ra các quy định pháp lý mà còn định hình hành vi của con người trong các hoạt động kinh tế. Điều này có nghĩa là một nền văn hóa pháp luật mạnh mẽ sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế tri thức. Ngược lại, sự phát triển của nền kinh tế tri thức cũng yêu cầu một hệ thống pháp luật linh hoạt và hiệu quả, nhằm đáp ứng nhanh chóng các thay đổi trong môi trường kinh doanh.

3.2. Ảnh hưởng của kinh tế tri thức đối với sự phát triển văn hóa pháp luật

Kinh tế tri thức có tác động mạnh mẽ đến sự phát triển của văn hóa pháp luật. Sự gia tăng vai trò của công nghệ thông tin và truyền thông đã tạo ra những thách thức mới cho hệ thống pháp luật. Điều này yêu cầu các nhà làm luật phải nhanh chóng điều chỉnh các quy định pháp lý để phù hợp với thực tiễn. Hơn nữa, nền kinh tế tri thức cũng thúc đẩy sự phát triển của các giá trị văn hóa pháp luật, như sự tôn trọng pháp luật và ý thức trách nhiệm của công dân. Như vậy, sự phát triển của nền kinh tế tri thức không chỉ là một xu hướng mà còn là một yêu cầu tất yếu cho sự phát triển bền vững của văn hóa pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ, nền kinh tế tri thức (KTTT) đã trở thành xu hướng tất yếu của nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Theo ước tính, các ngành kinh tế dựa trên tri thức chiếm khoảng 70% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) ở các nước phát triển, đồng thời lực lượng lao động trí thức chiếm hơn 70% cơ cấu lao động. Việt Nam, với điểm xuất phát là nền kinh tế nông nghiệp, đang trong quá trình chuyển đổi mạnh mẽ sang nền KTTT, đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ về văn hóa pháp luật (PL) để tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển này.

Luận văn tập trung nghiên cứu mối quan hệ biện chứng giữa văn hóa pháp luật và nền kinh tế tri thức, nhằm làm rõ vai trò của văn hóa pháp luật trong việc thúc đẩy sự phát triển nền KTTT tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các khía cạnh lý luận và thực tiễn về văn hóa pháp luật, nền KTTT và sự tác động qua lại giữa hai lĩnh vực này trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Mục tiêu cụ thể là phân tích các yếu tố cấu thành văn hóa pháp luật, đặc điểm của nền KTTT, từ đó đề xuất các giải pháp xây dựng và hoàn thiện văn hóa pháp luật phù hợp với yêu cầu phát triển nền KTTT.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về vai trò của văn hóa pháp luật trong phát triển kinh tế tri thức, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đồng thời tạo cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách pháp luật và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong nền kinh tế mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên khung lý thuyết của chủ nghĩa duy vật biện chứng, nhấn mạnh mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng kinh tế và kiến trúc thượng tầng văn hóa pháp luật. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết văn hóa pháp luật: Văn hóa pháp luật được hiểu là tổng thể các giá trị vật chất và tinh thần trong lĩnh vực pháp luật, bao gồm ý thức pháp luật, hệ thống pháp luật và kỹ năng, hành vi thực hiện pháp luật. Văn hóa pháp luật vừa phản ánh trình độ phát triển xã hội, vừa là nhân tố thúc đẩy sự phát triển của pháp luật và xã hội.

2. Lý thuyết nền kinh tế tri thức: Nền KTTT là nền kinh tế dựa vào tri thức làm nhân tố sản xuất chủ đạo, trong đó quá trình sáng tạo, phân phối và sử dụng tri thức đóng vai trò quyết định sự phát triển kinh tế - xã hội. Nền KTTT đòi hỏi sự đổi mới trong tư duy, chính sách và văn hóa xã hội, đặc biệt là văn hóa pháp luật.

Ba khái niệm chính được làm rõ trong nghiên cứu gồm: ý thức pháp luật (nhận thức, tư tưởng pháp luật của con người), hệ thống pháp luật (các quy phạm, văn bản pháp luật), và kỹ năng, hành vi thực hiện pháp luật (cách thức áp dụng pháp luật trong thực tiễn).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp lôgíc - lịch sử để hệ thống hóa các lý luận về văn hóa pháp luật và nền kinh tế tri thức. Phương pháp dự báo được áp dụng để đề xuất các giải pháp phát triển văn hóa pháp luật phù hợp với xu hướng phát triển nền KTTT tại Việt Nam.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật, tài liệu nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước, báo cáo của các tổ chức quốc tế như OECD, Ngân hàng Thế giới, cùng các số liệu thống kê về cơ cấu kinh tế và lao động. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các tài liệu liên quan đến văn hóa pháp luật và nền kinh tế tri thức trong giai đoạn từ năm 1990 đến 2006, phù hợp với bối cảnh phát triển kinh tế xã hội Việt Nam.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng 12 tháng, bao gồm các giai đoạn thu thập tài liệu, phân tích lý thuyết, khảo sát thực tiễn và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Văn hóa pháp luật là nền tảng tinh thần thúc đẩy phát triển nền kinh tế tri thức: Văn hóa pháp luật với các chức năng nhận thức, hình thành chuẩn mực, giáo dục và thực tiễn đã tạo ra môi trường pháp lý lành mạnh, nhân văn, góp phần nâng cao ý thức pháp luật và kỹ năng áp dụng pháp luật trong xã hội. Khoảng 70% các quy phạm pháp luật hiện hành tại Việt Nam đã được điều chỉnh để phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế tri thức.

2. Nền kinh tế tri thức thúc đẩy sự đổi mới hệ thống pháp luật và ý thức pháp luật: Sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ và toàn cầu hóa đã làm thay đổi cơ cấu kinh tế, từ đó yêu cầu hệ thống pháp luật phải minh bạch, đồng bộ và phù hợp với các chuẩn mực quốc tế. Tỷ lệ các văn bản pháp luật liên quan đến sở hữu trí tuệ, công nghệ thông tin và thương mại quốc tế tăng lên khoảng 40% trong thập kỷ qua.

3. Ý thức pháp luật và kỹ năng thực hiện pháp luật của người dân và cán bộ nhà nước còn nhiều hạn chế: Mặc dù có sự tiến bộ, nhưng vẫn còn khoảng 30% người dân chưa có nhận thức đầy đủ về pháp luật, và kỹ năng áp dụng pháp luật của cán bộ công chức chưa đồng đều, ảnh hưởng đến hiệu quả thực thi pháp luật trong nền kinh tế tri thức.

4. Sự tác động qua lại giữa văn hóa pháp luật và nền kinh tế tri thức là mối quan hệ biện chứng: Văn hóa pháp luật không chỉ chịu ảnh hưởng của nền kinh tế tri thức mà còn thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế này thông qua việc tạo dựng môi trường pháp lý ổn định, công bằng và minh bạch. Ví dụ, các chính sách pháp luật về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đã góp phần tăng cường đầu tư vào nghiên cứu và phát triển công nghệ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các phát hiện trên xuất phát từ sự chuyển đổi nhanh chóng của nền kinh tế Việt Nam từ nền kinh tế nông nghiệp sang nền kinh tế tri thức, đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ về văn hóa pháp luật. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, Việt Nam đang trong giai đoạn đầu của quá trình này, với nhiều thách thức về nhận thức pháp luật và kỹ năng áp dụng pháp luật.

Biểu đồ thể hiện tỷ lệ các văn bản pháp luật liên quan đến nền kinh tế tri thức theo từng năm cho thấy xu hướng tăng rõ rệt từ năm 1995 đến 2005, minh chứng cho sự đổi mới hệ thống pháp luật phù hợp với nền kinh tế mới. Bảng khảo sát ý thức pháp luật của người dân và cán bộ nhà nước cũng cho thấy sự cần thiết phải nâng cao giáo dục pháp luật và đào tạo kỹ năng thực thi pháp luật.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là làm rõ vai trò trung tâm của văn hóa pháp luật trong phát triển nền kinh tế tri thức, đồng thời chỉ ra những hạn chế cần khắc phục để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và phát triển kinh tế xã hội bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giáo dục và tuyên truyền pháp luật nhằm nâng cao ý thức pháp luật trong xã hội: Triển khai các chương trình đào tạo pháp luật cho người dân và cán bộ công chức, đặc biệt tập trung vào các lĩnh vực liên quan đến nền kinh tế tri thức như sở hữu trí tuệ, công nghệ thông tin. Mục tiêu đạt được trong vòng 3 năm, do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Tư pháp thực hiện.

2. Hoàn thiện hệ thống pháp luật phù hợp với yêu cầu phát triển nền kinh tế tri thức: Rà soát, sửa đổi và ban hành các văn bản pháp luật mới về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, thương mại điện tử, đầu tư công nghệ cao, đảm bảo tính minh bạch và đồng bộ. Thời gian thực hiện trong 5 năm, do Quốc hội và các cơ quan lập pháp chủ trì.

3. Nâng cao năng lực và kỹ năng thực thi pháp luật cho cán bộ nhà nước: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về pháp luật kinh tế tri thức, kỹ năng áp dụng pháp luật trong môi trường kinh tế mới. Mục tiêu nâng tỷ lệ cán bộ có trình độ chuyên môn đạt chuẩn lên trên 80% trong 3 năm tới, do Bộ Nội vụ và Bộ Tư pháp phối hợp thực hiện.

4. Xây dựng môi trường pháp lý thuận lợi cho đổi mới sáng tạo và phát triển doanh nghiệp tri thức: Thiết lập các cơ chế hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các nhà sáng chế và doanh nhân tri thức. Thời gian triển khai trong 5 năm, do Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan lập pháp: Giúp hiểu rõ mối quan hệ giữa văn hóa pháp luật và nền kinh tế tri thức để xây dựng chính sách pháp luật phù hợp, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội.

2. Cán bộ công chức và nhân viên pháp luật: Nâng cao nhận thức và kỹ năng thực thi pháp luật trong môi trường kinh tế tri thức, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực công nghệ và tri thức: Hiểu rõ khung pháp lý và văn hóa pháp luật để bảo vệ quyền lợi, phát triển bền vững trong nền kinh tế tri thức.

4. Giảng viên, sinh viên và nhà nghiên cứu ngành luật, kinh tế và quản lý: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để nghiên cứu sâu hơn về văn hóa pháp luật và nền kinh tế tri thức, phục vụ cho công tác đào tạo và nghiên cứu khoa học.

Câu hỏi thường gặp

1. Văn hóa pháp luật là gì và tại sao nó quan trọng trong nền kinh tế tri thức?
   Văn hóa pháp luật là tổng thể các giá trị vật chất và tinh thần trong lĩnh vực pháp luật, bao gồm ý thức pháp luật, hệ thống pháp luật và kỹ năng thực hiện pháp luật. Nó quan trọng vì tạo môi trường pháp lý lành mạnh, thúc đẩy sự phát triển kinh tế tri thức thông qua việc nâng cao ý thức và kỹ năng áp dụng pháp luật.

2. Nền kinh tế tri thức có đặc điểm gì nổi bật?
   Nền kinh tế tri thức dựa vào tri thức làm nhân tố sản xuất chủ đạo, có tốc độ tăng trưởng cao, đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao và đổi mới sáng tạo liên tục. Tri thức không mất đi khi sử dụng mà còn tăng lên khi được chia sẻ.

3. Làm thế nào để nâng cao ý thức pháp luật trong xã hội hiện nay?
   Cần tăng cường giáo dục pháp luật qua các chương trình đào tạo, tuyên truyền rộng rãi, đặc biệt tập trung vào các lĩnh vực liên quan đến nền kinh tế tri thức. Đồng thời, nâng cao kỹ năng thực thi pháp luật cho cán bộ công chức để tạo niềm tin và sự tuân thủ pháp luật trong xã hội.

4. Văn hóa pháp luật ảnh hưởng như thế nào đến sự phát triển kinh tế?
   Văn hóa pháp luật định hướng hành vi, chuẩn mực ứng xử trong xã hội, tạo điều kiện cho hoạt động kinh doanh minh bạch, công bằng và cạnh tranh lành mạnh, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững.

5. Việt Nam cần làm gì để phát triển nền kinh tế tri thức hiệu quả?
   Việt Nam cần hoàn thiện hệ thống pháp luật phù hợp, nâng cao nhận thức và kỹ năng pháp luật của người dân và cán bộ, xây dựng môi trường pháp lý thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, đồng thời phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao thông qua giáo dục và đào tạo liên tục.

Kết luận

• Văn hóa pháp luật là nền tảng tinh thần quan trọng thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế tri thức tại Việt Nam.
• Nền kinh tế tri thức đòi hỏi hệ thống pháp luật phải minh bạch, đồng bộ và phù hợp với xu hướng toàn cầu hóa và đổi mới sáng tạo.
• Ý thức pháp luật và kỹ năng thực thi pháp luật của người dân và cán bộ nhà nước cần được nâng cao để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế tri thức.
• Việc xây dựng và hoàn thiện văn hóa pháp luật phải đi đôi với phát triển kinh tế, tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các chương trình giáo dục pháp luật, hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao năng lực thực thi pháp luật trong vòng 3-5 năm tới nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế tri thức tại Việt Nam.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng nền văn hóa pháp luật tiên tiến, đáp ứng yêu cầu phát triển nền kinh tế tri thức, hướng tới một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ VĂN HOÁ PHÁP LUẬT 1. Khái niệm văn hoá pháp luật Nghiên cứu về văn hoá PL đòi hỏi phải tìm hiểu những vấn đề lý luận cơ bản về văn hoá như khái niệm văn hoá, chức năng của văn hoá cũng như vai tro của nó trong đời sống kinh tế xã hội. Văn hoá là khái niệm có nội hàm rộng lớn, có thể tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau. Các nhà nghiên cứu thường đưa ra những cách định nghĩa khác nhau về văn hoá nhằm phục vụ cho những mục tiêu nghiên cứu cụ thể của họ.

Cho đến tận hôm nay, những định nghĩa đang được sử dụng, trên thực tế vẫn chỉ là những định nghĩa có tính chất quy ước nhằm đi tới một khái niệm để tiện sử dụng. Ngay từ giữa thế kỷ XX, hai nhà văn hoá học Hoa Kỳ A.Kluckhln đã thống kê được khoảng 150 định nghĩa khác nhau về văn hoá. Ngày nay, số lượng các định nghĩa về văn hoá đã tăng lên rất nhiều, hiện nay có học giả còn cho là đã có trên 300 định nghĩa văn hoá. Có thể phân thành các loại định nghĩa miêu tả, định nghĩa lịch sử, định nghĩa chuẩn mực, định nghĩa nguồn gốc.

Chẳng hạn, Chủ tịch Hồ Chí Minh, từ năm 1942, đã đưa ra một định nghĩa về văn hoá: “Vì /é sinh ton cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát mình ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, PL, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó là văn hoá. Văn hoá là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh ton’ [40, tr. Có thể coi đây là một định nghĩa khá toàn diện về văn hoá, không quá rộng cũng không quá hẹp mà hoàn toàn thích hợp với con người ở những trình độ phát triển khác nhau, ở những xã hội chưa có điều kiện phát triển cao, cũng như xã hội đã có cuộc sống cao.

Hay GS Trần Quốc Vượng thì cho rằng: “Văn hoá là thế ứng xử, năng động của một cộng đồng (ứng xử tập thể) hay một cá nhân đứng trước thiên nhiên, xã hội và đứng trước chính mình. Văn hoá là lối sống, là nếp sống tập thể và cá nhân” [89, tr. Gần đây UNESCO đã đưa ra một định nghĩa chính thức về văn hoá khi đặt nó trong mối quan hệ với phát triển: “Văn hoá phản ánh và thể hiện một cách tổng quát sống động mọi mặt của cuộc sống (của méi cá nhân và các cộng đồng) đã diễn ra trong quá khứ, cũng như đang diễn ra trong hiện tại, qua hàng bao thế kỷ, nó đã cấu thành nên một hệ thống các giá trị, truyền thống, thẩm mỹ và lối sống mà dựa trên đó từng dân tộc tự khẳng định bản sắc riêng của mình” [80, tr. Theo cách hiểu này thì văn hoá trong một lĩnh vực hoạt động xã hội cụ thể của mỗi dân tộc được thể hiện qua ba yếu tố cốt lõi sau: + Các giá trị tư tưởng, đạo đức, thẩm mỹ (yếu tố về ý thức).

+ Những giá trị vật chất, kỹ thuật do con người sáng tạo ra trong lĩnh vực đó. + Năng lực, cách thức sử dụng các dạng vật chất đã sáng tạo ra nhằm đáp ứng nhu cầu của đời sống con người cả về vật chất và tinh thần. Tựu trung lại văn hoá được hiểu là tổng thể những giá trị vật chất và tinh thần được hình thành và sáng tạo trong hoạt động của con người, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, từ cộng đồng này sang cộng đồng khác thành truyền thống mang đậm bản sắc dân tộc, bên cạnh những giá trị chung của nhân loại, văn hoá gắn liền với sự phát triển của xã hội loài người và phản ánh trình độ văn minh của xã hội. Theo nghĩa hẹp, văn hoá phản ánh hệ thống các giá trị và quy tắc ứng xử được xã hội chấp nhận.

Văn hoá hướng con người tới chân - thiện - mỹ. Bởi vì, nói đến văn hoá là nói đến con người, văn hoá là một thuộc tính biểu hiện bản chất xã hội của con người. Có thể nói văn hoá là môi trường thứ hai để con người trở thành chính bản thân mình. Văn hoá là ánh sáng dẫn dắt đời sống nhân loại đi tới những giá trị cao cả.

Do đó, làm lành mạnh môi trường văn hoá, tạo điều kiện cho văn hoá phát triển cũng có ý nghĩa tích cực đối với sự phát triển tiến bộ xã hội và hoàn thiện nhân cách mỗi cá nhân con người. Trong những năm gần đây, chúng ta đã từng bước chú ý đến sự phát triển của xã hội trong khía cạnh văn hoá day tinh tế của nó. Những nấc thang khác nhau của van hoá có thể coi là những giai đoạn của sự phát triển kế tiếp nhau, mà trong đó, mỗi giai đoạn đều là sản phẩm của quá khứ, đồng thời lại đóng vai trò đặc biệt đối với sự hình thành tương lai. Nhìn ở một khía cạnh nào đó thì sự khác biệt về văn hoá, những điều nan giải trong sự đối thoại giữa các nền văn hoá, theo các nhà lý luận thật ra còn “cơ bản hơn” cả những khác biệt về ý thức hệ hoặc về chế độ chính trị.

Ở các quốc gia, kể cả các quốc gia có nền kinh tế phát triển và đại đa số các quốc gia đang trên đường phát triển đều buộc phải định hướng xây dựng cho mình một xã hội “mang những nét đặc thù về văn hoá” tới mức nào đó để khỏi bị đứt đoạn với quá khứ và không bị hãng hụt trước tương lai. Bằng văn hóa, dựa vào văn hoá và thông qua văn hoá là con đường tự nhiên và tất yếu mà loài người dù muốn hay không cũng đều phải thực hiện để tiến tới văn minh. Tất cả những gì mà con người sáng tạo ra, xét trên bình diện ý nghĩa của chúng đối với hiện tại và tương lai đều là văn hóa. Thông qua hệ thống giá trị văn hoá quy định và điều chỉnh hành vi của con người, văn hoá tham gia vào việc kiến tạo nên bộ mặt của tương lai [53,tr.

Như vậy, chúng ta có thể thấy văn hoá là hiện tượng bao trùm lên tất thảy các mặt của đời sống con người, văn hoá có mặt trong tất cả các sản phẩm do con người tao ra, khiến bất kỳ định nghĩa nào đưa ra đều khó có thé bao quát hết nội dung của nó. Văn hoá là tất cả các giá trị do con người sáng tạo trong quá trình sống, nhằm thoả mãn nhu cầu đời sống vật chất và tinh thân của mình. Cùng với sự vận động của xã hội, những gi còn lại, tồn tại cùng năm tháng va thời gian, khang định được giá tri của nó, đó là các giá trị văn hoá. Trong thời đại ngày nay, văn hoá có một vai trò đặc biệt quan trọng, nó “xuyên suốt cơ thể xã hội” và “thấm sâu vào tất cả mọi lĩnh vực hoạt động của AS99 con người”.

Nghị quyết Hội nghị lần thứ V Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá VIII về việc xây dung và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đã khẳng định: “Văn hoá là nền tảng tinh thân của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa la động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế- xã hội [8, tr. Là một trong những loại hình của văn hoá, văn hoá PL góp phần xây dựng nên “nên tảng tinh thần của xã hội”, góp phần “thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội”. Văn hoá PL là kết quả và quá trình hoạt động sáng tạo của con người trong lĩnh vực PL. Trên thế giới vào những năm 90 của thế kỷ trước, văn hoá PL (có người gọi là văn hoá pháp lý) đã trở thành thuật ngữ được quan tâm nhiều nhất trong các nghiên cứu khoa học pháp lý hiện đại.

Lý do có sự quan tâm đặc biệt đó là vì đã có sự thay đổi nhanh chóng trong văn hoá PL ở nhiều nước, đặc biệt là các nước Đông Âu và các nước trung tâm Châu Âu. Sự thay đổi này đã đặt ra yêu cầu cần thiết phải nhận dạng nền văn hoá PL ở mỗi quốc gia. Tại Việt Nam, văn hoá PL chỉ mới được các nhà nghiên cứu, các nhà khoa học quan tâm trong khoảng 10 năm trở lại đây. Ở Việt Nam hiện nay vẫn tồn tại nhiều quan điểm và những cách tiếp cận khác nhau về văn hoá PL.

Theo quan điểm của GS.TS Lê Minh Tâm thì văn hoá PL là: “Tổng thể những giá trị vật chất và tinh than mà con người đã sáng tạo ra trong lĩnh vực PL bao gồm hệ thống quy phạm PL được ban hành trong các thời kỳ lịch sử, những tư tưởng, quan điểm, luận điểm, nguyên lý, nguyên tắc, những tác phẩm văn hoá PL, những kinh nghiệm và thói quen tích luỹ duoc trong quá trình xây dựng và thực thi PL”[55, tr. Theo quan điểm của PGS.TS Hoàng Thị Kim Quế thì: “Văn hoá pháp lý là hệ thống các yếu tố vat chất và tinh thần thuộc lĩnh vực tác động của PL được thể hiện trong ý thức và hành vi của con người.Văn hoá pháp lý thể hiện trình độ cao của sự tôn trong PL, trình độ tri thức PL của nhân dân; thực trạng có chất lượng của quá trình lập pháp và thực hiện PL; các phương thức hoạt động PL đặc thù như của các cơ quan PL, kiểm tra hiến pháp v.; kết quả của hoạt động PL dưới dang san phẩm tinh thần và vật chất do con người xây dựng như luật, hệ thống lập pháp, thực tiên tư pháp và hành pháp” [50. Lê Thanh Thập lại cho rằng: “Văn hoá PL là những giá trị nhân đạo, tiến bộ, tích cực của một hệ thống PL trong xã hội được thể hiện trong các bộ luật, đạo luật và thiết chế xã hội nhằm bảo dam thực hiện nó. Đông thời, các giá trị đó còn được thẩm thấu vào nhận thức và hành động của môi cá nhân, biến thành nhu cầu thường trực trong ứng xử của họ”[71.

Ngoai ra còn một số quan điểm khác nữa về văn hoá PL. Như đã lý giải về văn hoá, thì văn hoá nói chung và văn hoá PL nói riêng cùng có chung mục đích là dẫn dắt đời sống nhân loại đi tới những giá trị cao cả để đạt được những giá trị chân - thiện - mỹ.