Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Giữa FDI Nhập Khẩu và Tăng Trưởng Kinh Tế Tại Việt Nam Giai Đoạn 1986-2018

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu mối quan hệ giữa fdi nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế nghiên cứu thực nghiệm tại việt nam giai đoạn, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Thảo Nguyên
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Mối Quan Hệ Giữa FDI Nhập Khẩu Và Tăng Trưởng Kinh Tế Tại Việt Nam (1986-2018)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Giới thiệu chủ đề nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Kết cấu nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: KHUNG LÝ THUYẾT
• 2.1. Các lý thuyết nền tảng về tăng trưởng kinh tế với FDI và nhập khẩu
• 2.2. FDI và tăng trưởng kinh tế
• 2.3. Nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế
• 3. CHƯƠNG 3: DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Dữ liệu và mô hình nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 3.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp ARDL
• 3.6. Kiểm định nhân quả Toda-Yamamoto (TY)
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Kiểm định tính dừng
• 4.3. Kết quả hồi quy ARDL
• 4.4. Xác định độ trễ tối ưu
• 4.5. Kiểm định đồng liên kết
• 4.6. Phân tích kết quả hồi quy
• 4.7. Kiểm định nhân quả Toda-Yamamoto
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Nghiên cứu này tập trung vào mối quan hệ giữa FDI (đầu tư trực tiếp nước ngoài), nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam trong giai đoạn 1986-2018. Mục tiêu chính là đánh giá tác động của FDI và nhập khẩu đến tăng trưởng GDP. Các lý thuyết nền tảng cho thấy FDI có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua việc chuyển giao công nghệ và cải thiện năng suất. Tuy nhiên, cũng có những quan điểm cho rằng FDI có thể gây ra tác động ngược chiều, làm giảm khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nước. Nghiên cứu sử dụng phương pháp ARDL để kiểm tra mối quan hệ đồng liên kết giữa các biến số. Kết quả cho thấy có sự hiện diện của mối quan hệ dài hạn giữa FDI, nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế.

II. Khung lý thuyết

Khung lý thuyết của nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về tăng trưởng kinh tế và FDI. Theo lý thuyết tân cổ điển, FDI được xem là giải pháp để lấp đầy lỗ hổng đầu tư ở các quốc gia đang phát triển. Các nghiên cứu cho thấy FDI không chỉ cung cấp vốn mà còn chuyển giao công nghệ, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Lý thuyết tăng trưởng nội sinh nhấn mạnh vai trò của FDI trong việc phát triển nguồn nhân lực và cải thiện năng suất. Tuy nhiên, cũng có những nghiên cứu chỉ ra rằng FDI có thể gây ra hiệu ứng lấn át, làm giảm khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nước. Do đó, cần có các nghiên cứu thực nghiệm để làm rõ mối quan hệ này.

III. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu vĩ mô hàng năm từ 1986 đến 2018 để phân tích mối quan hệ giữa FDI, nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế. Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên phương pháp ARDL, cho phép kiểm tra mối quan hệ đồng liên kết giữa các biến. Dữ liệu được thu thập từ Ngân hàng Thế giới và bao gồm các biến như GDP thực bình quân đầu người, dòng vốn FDI ròng và tổng dân số. Phương pháp kiểm định nhân quả Toda-Yamamoto cũng được áp dụng để xác định hướng tác động giữa các biến. Kết quả cho thấy có sự tương tác phức tạp giữa FDI, nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế.

IV. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng có mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa FDI, nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Cụ thể, FDI có tác động tích cực đến tăng trưởng GDP, tuy nhiên, cũng có bằng chứng cho thấy FDI có thể kìm hãm tăng trưởng kinh tế trong một số trường hợp. Các cuộc khủng hoảng tài chính năm 1997 và 2008 chỉ ảnh hưởng đến nền kinh tế Việt Nam trong ngắn hạn, cho thấy khả năng phục hồi nhanh chóng của nền kinh tế. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của nhập khẩu trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đặc biệt trong việc cung cấp công nghệ và nguyên liệu cho sản xuất.

V. Kết luận

Nghiên cứu khẳng định mối quan hệ phức tạp giữa FDI, nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam trong giai đoạn 1986-2018. Kết quả cho thấy FDI có thể đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nhưng cũng cần xem xét các yếu tố khác như chất lượng nguồn nhân lực và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước. Chính phủ cần tiếp tục thực hiện các chính sách khuyến khích FDI và cải thiện môi trường kinh doanh để tối ưu hóa lợi ích từ FDI và nhập khẩu. Nghiên cứu mở ra hướng đi cho các nghiên cứu tiếp theo về tác động của FDI và nhập khẩu đến tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và thương mại quốc tế được xem là những nhân tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tại Việt Nam, từ năm 1986 đến 2018, nền kinh tế đã trải qua nhiều biến động lớn, bao gồm hai cuộc khủng hoảng tài chính châu Á 1997 và khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008–2009. Trong giai đoạn này, tỷ trọng FDI và xuất khẩu trong GDP tăng mạnh, từ 0% và 6,6% năm 1986 lên 6,3% và 105,8% năm 2018, phản ánh sự mở cửa và hội nhập sâu rộng của nền kinh tế. Tuy nhiên, tác động thực sự của FDI và nhập khẩu đến tăng trưởng kinh tế vẫn còn nhiều tranh luận, đặc biệt khi một số nghiên cứu chỉ ra hiệu ứng ngược chiều của FDI đối với tăng trưởng.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá mối quan hệ giữa FDI, nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam trong giai đoạn 1986–2018, đồng thời phân tích tác động của hai cuộc khủng hoảng tài chính lớn đến nền kinh tế. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu vĩ mô hàng năm gồm GDP thực bình quân đầu người, dòng vốn FDI ròng, nhập khẩu và tổng dân số, với 33 quan sát. Ý nghĩa nghiên cứu nằm ở việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm về vai trò của FDI và nhập khẩu trong tăng trưởng kinh tế Việt Nam, từ đó hỗ trợ hoạch định chính sách phát triển kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết tăng trưởng kinh tế hiện đại để giải thích vai trò của FDI và nhập khẩu trong thúc đẩy tăng trưởng. Lý thuyết tân cổ điển (Solow, 1956) cho rằng FDI giúp lấp đầy lỗ hổng tiết kiệm-đầu tư và chuyển giao công nghệ, góp phần tăng vốn và năng suất. Lý thuyết tăng trưởng nội sinh (Romer, 1986; Lucas, 1988) nhấn mạnh vai trò của FDI trong việc tạo ra ngoại tác tri thức và nâng cao vốn nhân lực thông qua đào tạo và R&D. Lý thuyết chiết trung của Dunning (1979) phân tích mối quan hệ giữa lợi thế vị trí và dòng vốn FDI, đồng thời cho thấy tăng trưởng kinh tế cũng là yếu tố thu hút FDI.

Về nhập khẩu, các mô hình tăng trưởng nội sinh (Grossman và Helpman, 1991) cho rằng nhập khẩu là kênh khuếch tán công nghệ và kiến thức, giúp nâng cao năng suất và đa dạng hóa hàng hóa trong nền kinh tế. Nhập khẩu hàng hóa trung gian và công nghệ cao được xem là yếu tố quan trọng thúc đẩy sản xuất và tăng trưởng kinh tế.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm:

• FDI (Foreign Direct Investment): Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam.
• Nhập khẩu (Import): Giá trị hàng hóa và dịch vụ nhập khẩu vào Việt Nam.
• Tăng trưởng kinh tế (Economic Growth): Đo lường bằng GDP thực bình quân đầu người.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu vĩ mô hàng năm của Việt Nam giai đoạn 1986–2018, gồm GDP thực bình quân đầu người, dòng vốn FDI ròng, nhập khẩu và tổng dân số, thu thập từ Ngân hàng Thế giới. Mẫu dữ liệu gồm 33 quan sát.

Phương pháp phân tích chính là mô hình tự hồi quy phân phối trễ (ARDL) và kiểm định đồng liên kết đường bao của Pesaran và cộng sự (2001), phù hợp với dữ liệu hỗn hợp I(0) và I(1). Phương pháp ARDL cho phép kiểm tra mối quan hệ dài hạn và ngắn hạn giữa các biến, đồng thời xác định độ trễ tối ưu dựa trên tiêu chuẩn thông tin Akaike (AIC). Ngoài ra, kiểm định nhân quả Toda-Yamamoto được áp dụng để xác định hướng nhân quả giữa các biến.

Quy trình nghiên cứu gồm:

• Kiểm định tính dừng của các chuỗi dữ liệu bằng ADF và PP để xác định bậc tích hợp.
• Xác định độ trễ tối ưu cho mô hình ARDL dựa trên AIC, SC và HQ.
• Thực hiện kiểm định đồng liên kết đường bao để xác định mối quan hệ dài hạn.
• Ước lượng mô hình ARDL để phân tích tác động dài hạn và ngắn hạn.
• Kiểm định nhân quả Toda-Yamamoto để xác định hướng tác động giữa các biến.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mối quan hệ đồng liên kết dài hạn tồn tại: Kiểm định đường bao cho cả ba mô hình đều cho thấy giá trị thống kê F vượt giá trị tới hạn trên ở mức ý nghĩa 1%, chứng tỏ sự tồn tại mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa GDP thực bình quân đầu người, FDI, nhập khẩu và tổng dân số.

2. FDI tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế: Hệ số dài hạn và ngắn hạn của FDI đều âm và có ý nghĩa thống kê (ví dụ, hệ số dài hạn khoảng -0,045 với t-stat khoảng -3,97), cho thấy FDI kìm hãm tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu.

3. Nhập khẩu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế: Hệ số dài hạn của nhập khẩu dương và có ý nghĩa (khoảng 0,12 với t-stat trên 2,6), đồng thời tác động ngắn hạn cũng tích cực và mạnh mẽ (hệ số khoảng 0,063 với t-stat trên 7,8), khẳng định nhập khẩu là nhân tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng.

4. Tổng dân số có ảnh hưởng tích cực: Hệ số dài hạn của tổng dân số dương và có ý nghĩa cao (khoảng 4,04 với t-stat trên 4,8), cho thấy dân số đông góp phần tạo nguồn nhân lực dồi dào, thúc đẩy tăng trưởng.

5. Tác động của khủng hoảng tài chính: Biến giả khủng hoảng 1997 có tác động tích cực ngắn hạn, trong khi khủng hoảng 2008 tác động tiêu cực ngắn hạn, nhưng cả hai không ảnh hưởng đến tăng trưởng dài hạn. Hệ số tương tác giữa FDI và khủng hoảng cũng chỉ có ý nghĩa trong ngắn hạn.

6. Kiểm định nhân quả Toda-Yamamoto: Không tìm thấy bằng chứng nhân quả từ FDI và nhập khẩu đến GDP, nhưng phát hiện nhân quả từ tổng dân số đến FDI, và từ GDP và tổng dân số đến nhập khẩu.

Thảo luận kết quả

Kết quả tiêu cực của FDI đối với tăng trưởng kinh tế Việt Nam phù hợp với một số nghiên cứu trước đây, phản ánh hạn chế về khả năng hấp thụ công nghệ và vốn nhân lực trong nước. Chất lượng lao động còn thấp, thị trường tài chính chưa phát triển đầy đủ, và sự cạnh tranh không cân bằng giữa doanh nghiệp FDI và nội địa có thể làm giảm hiệu quả lan tỏa của FDI. Các doanh nghiệp đa quốc gia thường bảo vệ bí quyết công nghệ, hạn chế khả năng học hỏi của doanh nghiệp trong nước.

Ngược lại, nhập khẩu được xác nhận là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng, do cung cấp các yếu tố sản xuất và công nghệ mà Việt Nam chưa tự chủ được. Nhập khẩu hàng hóa trung gian và công nghệ cao giúp nâng cao năng suất và đa dạng hóa sản phẩm, phù hợp với mô hình tăng trưởng nội sinh.

Tác động ngắn hạn của các cuộc khủng hoảng tài chính cho thấy nền kinh tế Việt Nam chịu ảnh hưởng nhưng nhanh chóng hồi phục, nhờ vào chính sách kinh tế vĩ mô linh hoạt và mức độ mở cửa kinh tế tăng dần. Mối quan hệ nhân quả từ dân số đến FDI và nhập khẩu phản ánh nhu cầu tăng cao về việc làm và hàng hóa tiêu dùng khi dân số tăng.

Dữ liệu và kết quả có thể được trình bày qua biểu đồ xu hướng các biến số, bảng thống kê mô tả và bảng kết quả hồi quy ARDL, giúp minh họa rõ ràng mối quan hệ dài hạn và ngắn hạn giữa các biến.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Tăng cường giáo dục, đào tạo kỹ năng và nâng cao trình độ công nghệ để cải thiện khả năng hấp thụ công nghệ từ FDI, giúp tận dụng hiệu quả các dòng vốn đầu tư nước ngoài.

2. Cải thiện khung pháp lý và môi trường đầu tư: Đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường tính minh bạch, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và ngăn chặn độc quyền nhằm thu hút các dự án FDI có giá trị gia tăng cao, thay vì chỉ tập trung vào số lượng.

3. Ưu đãi thuế cho các ngành có lợi thế cạnh tranh: Thiết kế chính sách ưu đãi thuế nhằm khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao, sản xuất sạch và có khả năng lan tỏa công nghệ, góp phần nâng cao năng suất và giá trị xuất khẩu.

4. Tăng cường đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D): Hỗ trợ các hoạt động sáng tạo, đổi mới công nghệ trong nước để nâng cao năng lực cạnh tranh và giảm sự phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu.

5. Học hỏi kinh nghiệm quốc tế: Tham khảo các mô hình thu hút FDI hiệu quả từ các quốc gia đang phát triển khác, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế để nâng cao năng lực quản lý và phát triển kinh tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách kinh tế: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách thu hút FDI hiệu quả, phát triển nguồn nhân lực và cải thiện môi trường đầu tư.

2. Các nhà nghiên cứu kinh tế và học giả: Tài liệu là nguồn tham khảo quan trọng về mối quan hệ giữa FDI, nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh Việt Nam, đồng thời áp dụng phương pháp ARDL và kiểm định nhân quả Toda-Yamamoto.

3. Doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước: Hiểu rõ tác động của FDI và nhập khẩu đến nền kinh tế, từ đó điều chỉnh chiến lược đầu tư, hợp tác và phát triển công nghệ phù hợp.

4. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành kinh tế, tài chính: Luận văn là tài liệu tham khảo thực tiễn, giúp nâng cao kiến thức về phân tích kinh tế lượng và các mô hình nghiên cứu kinh tế vĩ mô.

Câu hỏi thường gặp

1. FDI có luôn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế không?
   Không phải lúc nào FDI cũng có tác động tích cực. Ở Việt Nam, nghiên cứu cho thấy FDI có tác động tiêu cực đến tăng trưởng do hạn chế về khả năng hấp thụ công nghệ và cạnh tranh không cân bằng.

2. Tại sao nhập khẩu lại thúc đẩy tăng trưởng kinh tế?
   Nhập khẩu cung cấp các yếu tố sản xuất và công nghệ mà trong nước chưa có, giúp nâng cao năng suất và đa dạng hóa sản phẩm, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

3. Hai cuộc khủng hoảng tài chính 1997 và 2008 ảnh hưởng thế nào đến Việt Nam?
   Cả hai cuộc khủng hoảng chỉ tác động tiêu cực trong ngắn hạn, không ảnh hưởng đến tăng trưởng dài hạn, giúp Việt Nam hồi phục nhanh chóng nhờ chính sách kinh tế linh hoạt.

4. Phương pháp ARDL có ưu điểm gì trong nghiên cứu này?
   ARDL phù hợp với dữ liệu hỗn hợp I(0) và I(1), cho phép phân tích mối quan hệ dài hạn và ngắn hạn giữa các biến, đặc biệt hiệu quả với mẫu dữ liệu nhỏ như trong nghiên cứu.

5. Hướng nhân quả giữa các biến được xác định như thế nào?
   Kiểm định Toda-Yamamoto cho thấy nhân quả từ tổng dân số đến FDI và nhập khẩu, cũng như từ GDP và dân số đến nhập khẩu, nhưng không tìm thấy nhân quả từ FDI và nhập khẩu đến GDP.

Kết luận

• Nghiên cứu xác nhận sự tồn tại mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa FDI, nhập khẩu, tổng dân số và tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 1986–2018.
• FDI có tác động tiêu cực đáng kể đến tăng trưởng kinh tế, phản ánh hạn chế về khả năng hấp thụ công nghệ và cạnh tranh trong nước.
• Nhập khẩu đóng vai trò tích cực, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua cung cấp công nghệ và yếu tố sản xuất.
• Hai cuộc khủng hoảng tài chính lớn chỉ ảnh hưởng ngắn hạn, không làm suy giảm tăng trưởng dài hạn của Việt Nam.
• Hướng nhân quả chủ yếu từ dân số đến FDI và nhập khẩu, cũng như từ GDP đến nhập khẩu.

Next steps: Tăng cường phát triển nguồn nhân lực, cải thiện môi trường đầu tư và chính sách thu hút FDI chất lượng cao.

Các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để tận dụng tối đa lợi ích từ FDI và nhập khẩu, đồng thời nâng cao năng lực nội tại của nền kinh tế Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu Mục tiêu của phần này nhằm đưa ra cái nhìn tổng quan về toàn bộ công trình nghiên cứu thông qua việc trình bãy rõ động cơ nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu. Chương 2: Khung lý thuyết Trình bày sơ lược về lý thuyết về mối quan hệ của FDI, nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế để làm tiền đề, nền tảng lý thuyết cho bài nghiên cứu. Bên cạnh đó, 1 Việc giai đoạn nghiên cứu xuất phát từ năm 1986 bắt nguồn từ việc dữ liệu dòng vốn FDI ròng mang dấu âm trước năm 1986; do đó, không thể chuyển về dạng logarite cho mục đích phân tích thực nghiệm. Tại thời điểm tháng 5/2020, nguồn dữ liệu của Ngân hàng Thế giới (World Bank) cung cấp dữ liệu vĩ mô của Việt Nam đến tối đa năm 2018.

123doc 14 chương này còn tóm lược lại các kết quả nghiên cứu thực nghiệm liên quan khác nhằm củng cố và phát triển hướng nghiên cứu. Chương 3: Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu Mô tả về mẫu dự liệu và các biến trong mô hình nghiên cứu đồng thời cũng nêu lên trình tự xây dựng mô hình nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương này sẽ giải thích và phân tích chi tiết về kết quả thực nghiệm. Thảo luận và đưa ra câu trả lời cho các câu hỏi nghiên cứu. Chương 5: Kết luận Tổng hợp các vấn đề nghiên cứu và những thảo luận đã được trình bày từ đó đưa ra những đóng góp, gợi ý chính sách và những mặt hạn chế, hướng phát triển của đề tài.

123doc 15 CHƯƠNG 2: KHUNG LÝ THUYẾT 2. Các lý thuyết nền tảng về tăng trưởng kinh tế với FDI và nhập khẩu 2. FDI và tăng trưởng kinh tế Có một lượng lớn tài liệu phân tích mối liên kết hai chiều giữa tăng trưởng kinh tế và FDI. Liệu FDI là một yếu tố quan trọng quyết định tăng trưởng kinh tế, đặc biệt là ở các quốc gia đang phát triển, vẫn còn được tranh luận giữa các nhà kinh tế.

Trên thực tế, vai trò của FDI trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đã được nhìn nhận từ các lý thuyết tăng trưởng kinh tế khác nhau. Lý thuyết tân cổ điển (neoclassical theory) về tăng trưởng kinh tế tìm cách đưa ra lời giải thích về hệ quả cũng như nguyên nhân của sự hiện diện của FDI ở các quốc gia đang phát triển. Trong các lý thuyết tân cổ điển, dòng vốn FDI là một giải pháp để lấp đầy lỗ hổng tiết kiệm–đầu tư, chênh lệch tỷ giá hối đoái và lỗ hổng tài khóa ở các quốc gia đang phát triển. Rostow (1956, 1971) phát triển mô hình tăng trưởng kinh tế theo giai đoạn nhằm giải thích sự hiện diện của dòng vốn FDI trong quá trình chuyển đổi kinh tế ở các quốc gia đang phát triển.

Trong mô hình, dòng vốn FDI vào các quốc gia đang phát triển được xem là cách giúp đáp ứng các yêu cầu về vốn cũng như chuyển giao các công nghệ mới trong các nền kinh tế chuyển đổi. Solow (1956) phát triển mô hình tăng trưởng tân cổ điển mới, và cho thấy kết quả tăng trưởng sản lượng từ các yếu tố như tăng chất lượng và số lượng lao động thông qua tăng trưởng dân số và giáo dục, tăng vốn thông qua vốn nước ngoài và tiến bộ trong công nghệ. Ngược lại, trong các lý thuyết tăng trưởng nội sinh (endogenous growth theory), tác động của FDI lên tăng trưởng kinh tế được giải thích thông qua các ngoại tác tri thức (knowledge externality) và sự tồn tại của nguồn nhân lực ở các quốc gia tiếp nhận đang phát triển. Để giải thích vai trò của FDI lên tăng trưởng dài hạn của các nước tiếp nhận, Lucas (1988, 1990), Romer (1986, 1987) và Mankiw và cộng sự (1992) sửa đổi mô hình tăng trưởng tân cổ điển, đặc biệt là mô hình tăng 123doc 16 trưởng Solow, bằng cách đưa vào các yếu tố thúc đẩy tăng trưởng gồm nguồn nhân lực cũng như vốn vật chất để giải thích sự hiện diện của FDI ở các quốc gia đang phát triển.

Balasubramanyam và cộng sự (1996) chỉ ra nhiều yếu tố thúc đẩy tăng trưởng được xác định bởi lý thuyết tăng trưởng mới có thể được khởi xướng và củng cố nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua FDI. Trong nghiên cứu của mình, các tác giả thấy rằng FDI là công cụ chính để thúc đẩy tăng trưởng thông qua việc học qua hành (learning by doing) và lan tỏa kiến thức. Blomstrom và Kokko (1998) lập luận rằng các tập đoàn đa quốc gia (MNC) mang các công nghệ hiện đại vào các nước tiếp nước nhằm cạnh tranh thành công với các MNC và doanh nghiệp địa phương khác. Điều này buộc các công ty địa phương phải tìm kiếm, cũng như mô phỏng các công nghệ mới và hiệu quả hơn.

Vai trò của FDI trong việc thúc đẩy nguồn nhân lực ở các quốc gia đang phát triển được hiểu rõ hơn trong lý thuyết tăng trưởng nội sinh. Theo lý thuyết này, FDI đóng góp đáng kể vào vốn nhân lực như kỹ năng quản lý và nghiên cứu và phát triển (R&D). Các MNC có thể có tác động tích cực đến nguồn nhân lực ở các nước tiếp nhận thông qua các khóa đào tạo cho các công ty con (chi nhánh). Các khóa đào tạo ảnh hưởng đến hầu hết các cấp độ nhân viên từ những người có kỹ năng đơn giản đến những người sở hữu kỹ năng quản lý và kỹ thuật tiên tiến.

Các hoạt động nghiên cứu và phát triển được tài trợ bởi các MNC cũng đóng góp vào vốn nhân lực ở các nước tiếp nhận, và do đó, cho phép các nền kinh tế này phát triển lâu dài (Balasubramanyam và cộng sự, 1996; Blomstrom và Kokko, 1998). Mặt khác, lý thuyết chiết trung của FDI (eclectic theory), được phát triển bởi Dunning (1979, 1980, 1985, 1988 và 1993), cung cấp công cụ thay thế để phân tích mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế. Dựa trên lợi thế về vị trí, nhiều nghiên cứu thực nghiệm phát hiện rằng tăng trưởng kinh tế là yếu tố quyết định quan trọng của FDI. Chakrabarti (2001), Asiedu (2002) và Zhao (2003) chỉ ra rằng tăng trưởng kinh tế cao hơn dẫn đến dòng vốn FDI lớn hơn vì đây là thước đo sức hấp dẫn của các nước tiếp nhận.

Moore (1993), Lucas (1993), và Cernat và Vranceanu (2002) lập luận rằng khi tăng trưởng kinh tế tăng lên, dòng vốn FDI vào nước tiếp nhận có xu hướng được khuyến khích. Nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế Từ quan điểm lý thuyết, không giống như mối quan hệ xuất khẩu–tăng trưởng, mối quan hệ giữa nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế là không rõ ràng vì chủ yếu, nhập khẩu ở mức độ lớn được coi là sự rò rỉ của dòng tuần hoàn thu nhập quốc dân, tức là hầu hết chi tiêu nhập khẩu (import expenditure) làm giảm nguồn thu nhập quốc gia (Grossman và Helpman, 1991). Tuy nhiên, các nhà kinh tế thường đồng ý rằng tác động của nhập khẩu lên GDP bắt nguồn từ thực tế là nhập khẩu cho phép một quốc gia có được các yếu tố sản xuất mà họ không thể tự sản xuất được, do không có công nghệ, nhân lực, kỹ năng cần thiết, v. Phân tích tác động của nhập khẩu lên tăng trưởng kinh tế giúp mở khóa các câu trả lời cho câu hỏi liệu thương mại quốc tế về kiến thức công nghệ có thúc đẩy sản lượng quốc gia cao hơn hay không.

Nhập khẩu được coi là kênh khuếch tán phổ biến trong thương mại vốn và công nghệ quốc tế; bởi vì không chỉ việc nhập khẩu chuyên môn kỹ thuật nước ngoài có tiềm năng làm tăng mức sản xuất trong nước, mà còn bởi nhập khẩu là một đại diện mạnh mẽ cho tương tác kinh tế giữa các công dân của một nước và các đối tác nước ngoài của họ (Ram, 1990). Cùng với phân tích trên, Coe và cộng sự (1997) quan sát một số kênh thông qua đó nhập khẩu tác động lên tăng trưởng GDP. Đầu tiên, các tác giả lưu ý rằng việc nhập khẩu hàng hóa vốn trung gian có thể làm tăng mức độ dung lượng vốn sản xuất của một quốc gia, mà cuối cùng sẽ dẫn đến tăng trưởng kinh tế. Thứ hai, nhập khẩu làm tăng mức GDP bằng cách cho phép các quốc gia có chuyên môn kỹ thuật thấp (bên trong biên giới công nghệ) như các quốc gia đang phát triển, thích nghi và áp dụng các phát minh công nghệ tiên tiến từ những quốc gia có bí quyết kỹ thuật cao hơn (ví dụ các quốc gia phát triển).

Thứ ba, nhập khẩu hoặc thương mại quốc tế mang lại cơ hội học hỏi các phương pháp phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn cho các quốc gia, có ảnh hưởng lớn đến năng suất và tăng mức thu nhập quốc dân. Đi đôi với điều này là thực tế, hàng hóa nhập khẩu có thể cải thiện chất lượng của các công nghệ bản địa hoặc trong nước thông qua việc tạo ra sự cạnh tranh buộc các ngành công nghiệp trong nước phải cải thiện kỹ thuật 123doc 18 sản xuất. Sự cải thiện chất lượng sản xuất trong nước giúp cải thiện năng suất và do đó, dẫn đến tăng mức sản lượng quốc gia. Mức độ của hàng hóa và dịch vụ nhập khẩu chủ yếu được quyết định bởi cả lực lượng kinh tế (economic force) và phi kinh tế (non-economic force).

Các lực lượng kinh tế bao gồm mức độ hoạt động kinh tế, tỷ giá hối đoái, yếu tố tương đối và giá sản phẩm, mức lương và cả điều kiện kinh tế trong và ngoài nước; trong khi môi trường chính trị bên trong và bên ngoài sẽ bao gồm một số yếu tố phi kinh tế quyết định mức độ nhập khẩu. Theo Rivera-Batiz (1985), sự gia tăng mức độ của cả hoạt động kinh tế trong và ngoài nước kích thích nhu cầu nhập khẩu, vì với thu nhập thực tăng lên, nhu cầu tiêu dùng tăng cao. Nhu cầu tiêu dùng cao làm tăng mức độ tổng cầu của nền kinh tế và do đó, đến lượt tăng trưởng kinh tế. Điều này tạo thành mối liên kết trực tiếp giữa nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế.

Một cái nhìn rõ ràng hơn về mối quan hệ nhập khẩu–tăng trưởng kinh tế được cung cấp bởi các mô hình tăng trưởng nội sinh, coi sự tăng trưởng xảy ra từ các yếu tố nội bộ. Theo Grossman và Helpman (1991), các mô hình tăng trưởng nội sinh cho rằng nhập khẩu cung cấp một hành lang quan trọng để phổ biến các công nghệ, vốn và kiến thức tiên tiến từ bên ngoài vào nền kinh tế trong nước, từ đó cải thiện năng suất dẫn đến tăng trưởng sản lượng.