CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Khái niệm ,đặc điểm,vai trò của các doanh nghiệp vừa và nhỏ 1.1 Khái niệm các doanh nghiệp vừa và nhỏ Doanh nghiệp vừa và nhỏ là bộ phận không thể thiếu được của nền kinh tế ,có mối quan hệ tương hỗ không thể tách rời với các chủ thể khác.Việc phân chia doanh nghiệp dựa vào tiêu thức quy mô doanh nghiệp .theo tiêu thức này doanh nghiệp bao gồm: Doanh nghiệp lớn doanh nghiệp vừa và nhỏ. Có nhiều quan điểm về DNV&N nhưng khái niệm chung nhất về DNV&N có nội dung như sau. Doanh ngiệp vừa và nhỏ là những cơ sở sản xuất kinh doanh có tư cách pháp nhân kinh doanh vì mục đích lợi nhuận, có quy mô doanh nghiệp trong những giới hạn nhất định tính theo các tiêu thức vốn lao động doanh thu, giá trị gia tăng thu được trong từng thời kỳ, theo quy định của từng quốc gia. DNV&N là những doanh nghiêp có quy mô nhỏ bế về vốn, lao động, doanh thu.
DNV&N có thể chia làm 3 loại cũng căn cứ vào quy mô đó là doanh nghệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa. Theo luật doanh nghiệp Việt Nam 2005, doanh nghiệp siêu nhỏ là doanh nghiệp có số lao động nhỏ hơn 10,doanh nghiệp nhỏ là doanh nghiệp có số lao động từ 10 đến 50, doanh nghiệp vừa là doanh nghiệp có số lao động từ 50 đến 300 ngưới. Mỗi nước đều có tiêu chí để xác định DNV&N ở nước mình. Ở Việt Nam khái niệm DNV&N được đưa ra điều 3 ,nghị định 90/2001/ NĐ/CP- 12/03/2001 của chính phủ về trợ giúp phát triển DNV&N.
“DNV&N là cơ sở sản xuất kinh doanh độc lập, đã đăng ký kinh doanh theo pháp luật hiện hành, Nguyễn Thị Hảo Lớp: TCDN 46Q Luan van CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP 39 có vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng, hoặc có số lao động hàng năm không quá 300 người”.2 Vai trò của các doanh nghiệp vừa và nhỏ đối với nền kinh tế quốc dân 1.1 Vai trò của các doanh nghiệp vừa và nhỏ Trong nền kinh tế, chúng ta thường gặp khái niệm "doanh nghiệp" và được hiểu một cách thông thường là những đơn vị kinh tế được thành lập bởi một cá nhân hay bởi các tổ chức, được nhà nước cho hoạt động nhằm thực hiện hoạt động kinh doanh trong những lĩnh vực nhất định vì mục đích công ích hay lợi nhuận. Sự vận động của nền kinh tế nhất thiết phải có một yếu tố quan trọng đó là doanh nghiệp, không có hoạt động của các doanh nghiệp thì nền kinh tế không thể lưu thông và hoạt động. DNV&N có vai trò lớn trong sự tăng trưởng kinh tế của rất nhiều quốc gia, kể cả các nước phát triển và đang phát triển. Trong bối cảnh Việt Nam đang chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường và hội nhập với kinh tế khu vực và thế giới, DNV&N đã và đang đóng vai trò quan trọng về nhiều mặt: Đảm bảo nền tảng ổn định và bền vững của nền kinh tế; huy động tối đa các nguồn lực cho đầu tư phát triển; đáp ứng một cách linh hoạt nhu cầu của các ngành kinh tế quốc dân; cải thiện thu nhập và giải quyết việc làm cho một bộ phận đông đảo dân cư; góp phần xoá đói, giảm nghèo, nâng cao mức sống và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng đất nước.
Các doanh nghiệp trong quá trình hoạt động và sản xuất của mình đã cung cấp hàng hoá, tạo ra sự lưu thông hàng hoá trong thị trường. Tuy nhiên để đảm bảo hoạt động sản xuất kinh doanh một cách có hiệu quả thì các doanh nghiệp phải có một chiến lược phát triển cụ thể trong quá trình kinh doanh của mình. Ở Việt Nam các DNV&N chủ yếu tập trung vào các ngành thương mại, sửa chữa động cơ, xe máy (chiếm 40,6% doanh nghiệp của cả nước), tiếp đến là các ngành chế biến (20,9%), xây dựng (13,2%) và các ngành còn lại như kinh doanh tài sản, tư Nguyễn Thị Hảo Lớp: TCDN 46Q Luan van CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP 39 vấn, khách sạn, nhà hàng (25,3%). Theo số liệu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư và Tổng cục Thống Kê, chỉ tính riêng năm 2005, số lượng doanh nghiệp đăng ký mới (chủ yếu là DNV&N) đã là 45.162 doanh nghiệp, bằng tổng số doanh nghiệp trước giai đoạn 2000.
Có nhiều loại hình doanh nghiệp khác nhau, nếu phân loại doanh nghiệp theo hình thức sở hữu thì có doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp liên doanh, doanh nghiệp cổ phần… Nếu phân loại theo quy mô nguồn vốn thì có doanh nghiệp lớn và DNV&N. Trong đề tài này, tập trung vào DNV&N vì đây là một bộ phận chiếm tỷ trọng lớn trong hệ thống các doanh nghiệp Việt Nam và đây cũng là những doanh nghiệp đóng góp một vai trò không nhỏ trong nền kinh tế. Nếu chúng ta có một định hướng đúng đắn đối với các DNV&N thì sẽ có một sự thúc đẩy phát triển kinh tế to lớn, từ đó làm điểm tựa vững chắc để đưa đất nước phát triển. Từ khái niệm DNV&N “là cơ sở sản xuất, kinh doanh độc lập, đã đăng ký kinh doanh theo pháp luật hiện hành, có vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng hoặc số lao động trung bình hàng năm không quá 300 người”, cho thấy, tuyệt đại đa số doanh nghiệp của chúng ta nằm trong “bảng”.
Hiện nay, các DNV&N tập trung chủ yếu ở thành thị, chủ yếu ở các thành phố lớn như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng… Thực tế cho thấy, trong những năm gần đây, số lượng DNV&N ngày càng tăng mạnh. Như tên gọi của mình, DNV&N mang những đặc điểm riêng rất khác biệt so với các doanh nghiệp lớn trên thị trường. Đồng thời, do đặc điểm nền kinh tế nước ta đang trong thời kỳ xây dựng xã hội chủ nghĩa mà DNV&N mang những đặc trưng cơ bản sau: 1.2 Đặc điểm của các DNV&N Nguyễn Thị Hảo Lớp: TCDN 46Q Luan van CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP 39 a) Các doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm số lượng lớn trên thị trường, và tốc độ gia tăng cao Theo luật doanh nghiệp quy định, việc thành lập DNV&N yêu cầu số vốn thành lập nhỏ, vì vậy số lượng DNV&N chiếm một tỷ trọng lớn trong nền kinh tế. Với ưu điểm là vốn điều lệ thấp, điều này đã tạo một động lực to lớn cho các tổ chức kinh tế tư nhân đứng ra thành lập doanh nghiệp của mình.
Mặt khác, từ trước đó đã tồn tại không ít các doanh nghiệp nhà nước có quy mô vốn nhỏ, lao động ít như các hợp tác xã, các doanh nghiệp nhà nước mới thành lập hoặc được tách ra…Với đặc điểm là vốn pháp định nhỏ như vậy, số lượng các DNV&N đã chiếm phần lớn về số lượng trong nền kinh tế và có tốc độ gia tăng cao. Tính đến cuối năm 2007, số lượng DNV&N vào khoảng 190.000 doanh nghiệp; 2,9 triệu hộ kinh doanh cá thể và hơn 20.000 hợp tác xã, nước ta phấn đấu đến năm 2010, cả nước có 500. Con số này đã khẳng định sự phát triển không ngừng về số lượng của các DNV&N. Với tỷ trọng lớn như vậy trong nền kinh tế, đòi hỏi chính phủ phải có một chính sách hợp lý cho các DNV&N, đảm bảo sự phát triển ổn định của kinh tế.
b) Các DNV&N có quy mô vốn nhỏ, lao động ít Mặc dù tăng nhanh về số lượng nhưng nếu xét về quy mô vốn của các DNV&N trong những năm gần đây thì lại rất thấp, mới ở mức trung bình trên 2 tỷ đồng/doanh nghiệp. Theo quy định của Luật doanh nghiệp, DNV&N là các doanh nghiệp có số vốn pháp định không vượt quá 10 tỷ, và có số lao động không vượt quá 300 lao động. Với số vốn nhỏ như vậy, các doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn trong việc mở rộng thị trường, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh và nhất là khó khăn trong việc cạnh tranh với các doanh nghiệp lớn sản xuất cùng một loại sản phẩm trong thị trường. Nhất là khi nền Nguyễn Thị Hảo Lớp: TCDN 46Q Luan van CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP 39 kinh tế có biến động lớn, ví dụ biến động về đầu vào, DNV&N khó có khả năng chống đỡ và dễ bị dẫn đến phá sản.
Đồng thời, với số lao động ít (< 300 người), các doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ gặp nhiều cản trở trong quá trình sản xuất kinh doanh và mở rộng sản xuất kinh doanh. Nhất là với tình trạng ít lao động, doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ khó có được các lao động với tay nghề cao. Với số lao động ít như vậy, sẽ khó mở các lớp đào tạo nâng cao tay nghề nghiệp vụ cho các nhân viên. Và vì đa số người lao động, nhất là người lao động có tay nghề nghiệp vụ, trình độ chuyên môn giỏi, khi tìm kiếm việc làm đều có xu hướng muốn vào các doanh nghiệp lớn trên thị trường, điều này khiến các doanh nghiệp vừa và nhỏ gặp khó khăn trong quá trình tuyển mộ và phải đầu tư nhiều hơn cho công tác marketing tuyển mộ lao động.
c) Đa số các doanh nghiệp vừa và nhỏ là các doanh nghiệp ngoài quốc doanh Các doanh nghiệp vừa và nhỏ chủ yếu là các doanh nghiệp tư nhân (chiếm khoảng 80%) do đặc điểm về quy mô vốn và số lượng lao động. Điều này tạo khó khăn cho việc quản lý các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nhất là đối với các doanh nghiệp tư nhân hoạt động linh hoạt nhưng kém hiệu quả. Các doanh nghiệp tư nhân thường khi thành lập và trong quá trình hoạt động chưa có một tầm nhìn chiến lược cho doanh nghiệp của mình.
Và trong khi vận hành sản xuất kinh doanh, khi có một biến cố xảy ra thì không có kinh nghiệm chống đỡ hoặc không đủ khả năng chống đỡ, dẫn đến thua lỗ hoặc nặng hơn là phá sản. Việc quản lý các doanh nghiệp tư nhân cũng rất khó khăn. Nhiều doanh nghiệp còn cố tình làm ăn phi pháp, cố tình trốn thuế và không thực hiện đúng chế độ kế toán thống kê. Để quản lý tốt các doanh nghiệp vừa và nhỏ, đòi hỏi một sự theo dõi sát sao và thực sự có hiệu quả.
Như vậy mới có thể mới kiểm soát được hoạt động của loại hình doanh nghiệp này. Nguyễn Thị Hảo Lớp: TCDN 46Q Luan van CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP 39 d) Kinh nghiệm hoạt động còn chưa nhiều Không kể các doanh nghiệp nhà nước vừa và nhỏ đã thành lập lâu đời và hoạt động ổn định, đa số các doanh nghiệp vừa và nhỏ đều là các doanh nghiệp tư nhân được thành lập trong hoặc sau thời kỳ mở cửa nền kinh tế hoặc là các doanh nghiệp Nhà nước vừa được tách ra.