Luận Văn Thạc Sĩ Về Quản Lý Hoạt Động Cho Vay Doanh Nghiệp Vừa Và Nhỏ Của Techcombank

Luận văn thạc sĩ phân tích quản lý hoạt động cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Techcombank, đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Hoàng Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Công Đoàn
• Trường học: Đại học Thương mại
• Chuyên ngành: Quản lý hoạt động cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ
• Đề tài: Quản lý hoạt động cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Techcombank
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH VẼ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHO VAY DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Đặc điểm và vai trò của Doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 1.2. Khái niệm doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 1.3. Những đặc điểm chủ yếu của doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 1.4. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế thị trường
• 1.5. Nội dung quản lý hoạt động cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ của NHTM
• 1.5.1. Hoạt động cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ của NHTM
• 1.5.2. Quản lý hoạt động cho vay DNVVN của NHTM
• 1.5.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động quản lý cho vay khách hàng DNVVN
• 1.5.3.1. Nhân tố kinh tế vĩ mô
• 1.5.3.2. Nhân tố thị trường
• 1.5.3.3. Nhân tố thuộc về Ngân hàng
• 1.5.3.4. Nhân tố thuộc về DNVVN
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHO VAY DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TẠI NGÂN HÀNG TECHCOMBANK
• 2.1. Khái quát về Ngân hàng thương mại cổ phần Kỹ thương Việt Nam - Techcombank
• 2.2. Quá trình hình thành và phát triển Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam
• 2.3. Thực trạng, chính sách, quy định, quy trình cho vay khách hàng DNVVN của Ngân hàng Techcombank
• 2.4. Khái quát tình hình kinh doanh của Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam
• 2.5. Thực trạng quản lý cho vay khách hàng DNVVN tại Ngân hàng TMCP Kỹ Thương Việt Nam – Chi nhánh Ba Đình
• 2.6. Chức năng nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức của Techcombank Ba Đình
• 2.7. Thực trạng tổ chức bộ máy quản lý hoạt động cho vay DNVVN ở chi nhánh Ba Đình
• 2.8. Thực trạng tổ chức thực hiện chính sách, quy định, quy trình cho vay DNVVN ở chi nhánh Ba Đình
• 2.9. Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động cho vay DNVVN
• 2.10. Kết quả thực hiện các chính sách cho vay khách hàng DNVVN của Ngân hàng Techcombank và Techcombank - Chi nhánh Ba Đình
• 2.11. Cơ cấu tín dụng theo nhóm khách hàng của TCB từ 2011 – 2014
• 2.12. Tổng quan về hoạt động cho vay của NH Techcombank - Chi nhánh Ba Đình
• 2.13. Thực trạng cho vay DNVVN của Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam - Chi nhánh Ba Đình
• 2.14. Đánh giá thực trạng quản lý hoạt động cho vay DNVVN của Ngân hàng Techcombank chi nhánh Ba Đình theo các chỉ tiêu đánh giá
• 2.15. Các kết luận từ phân tích thực trạng
• 2.16. Những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân trong quản lý hoạt động cho vay
• 2.17. Những ưu điểm, hạn chế trong việc thực hiện chính sách
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ CHO VAY DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TẠI NGÂN HÀNG TECHCOMBANK
• 3.1. Định hướng cho vay DNVVN của Techcombank
• 3.2. Phương hướng hoạt động của Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam
• 3.3. Định hướng cho vay DNVVN tại Ngân hàng TMCP Kỹ Thương Việt Nam
• 3.4. Giải pháp hoàn thiện quản lý hoạt động cho vay DNVVN tại Ngân hàng TMCP Kỹ Thương Việt Nam
• 3.4.1. Tăng cường nhận thức và vận dụng các quy định, quy trình đối với các cán bộ tín dụng
• 3.4.2. Hoàn thiện tổ chức bộ máy quản lý cho vay DNVVN
• 3.4.3. Hoàn thiện tổ chức thực hiện quy định, quy trình cho vay
• 3.4.4. Tăng cường biện pháp phòng ngừa, hạn chế rủi ro và xử lý nợ quá hạn
• 3.4.5. Tăng cường việc kiểm soát việc thực hiện quy định, quy trình cho vay
• 3.4.6. Giám sát chặt chẽ quá trình giải ngân và sau khi cho vay
• 3.5. Nhóm giải pháp khác
• 3.6. Một số kiến nghị
• 3.6.1. Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước
• 3.6.2. Kiến nghị với Ngân hàng Kỹ thương Việt Nam – Techcombank
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tính Cấp Thiết Của Đề Tài

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam, doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) đóng vai trò quan trọng, chiếm tới 96% tổng số doanh nghiệp. Tuy nhiên, DNVVN vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc tiếp cận tín dụng. Việc quản lý hoạt động cho vay tại các ngân hàng thương mại, đặc biệt là Techcombank, cần được cải thiện để hỗ trợ DNVVN phát triển. Theo thống kê, DNVVN tạo ra gần 90% việc làm và đóng góp khoảng 45% GDP. Do đó, việc hoàn thiện chính sách cho vay là cần thiết để thúc đẩy sự phát triển của loại hình doanh nghiệp này.

1.1. Vai Trò Của DNVVN Trong Nền Kinh Tế

DNVVN không chỉ là nguồn lực chính trong việc tạo ra việc làm mà còn là động lực cho sự phát triển kinh tế. Các ngân hàng thương mại, như Techcombank, cần có chiến lược cho vay phù hợp để hỗ trợ DNVVN. Việc này không chỉ giúp DNVVN phát triển mà còn góp phần vào sự ổn định và tăng trưởng của nền kinh tế. Chính sách cho vay linh hoạt và phù hợp sẽ giúp DNVVN vượt qua khó khăn, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

II. Thực Trạng Quản Lý Hoạt Động Cho Vay Tại Techcombank

Techcombank đã có những bước tiến trong việc quản lý hoạt động cho vay DNVVN. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Chất lượng thẩm định và kiểm soát cho vay còn hạn chế, dẫn đến tình trạng nợ xấu gia tăng. Việc áp dụng các quy trình cho vay chưa thực sự hiệu quả, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của ngân hàng. Đặc biệt, trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế, việc cải thiện chất lượng tín dụng là rất cần thiết để đảm bảo an toàn vốn và hiệu quả kinh doanh.

2.1. Chính Sách Cho Vay DNVVN Tại Techcombank

Chính sách cho vay của Techcombank đối với DNVVN cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tế thị trường. Ngân hàng cần tăng cường các biện pháp hỗ trợ, như tư vấn tài chính và đào tạo cho khách hàng. Việc này không chỉ giúp DNVVN tiếp cận vốn dễ dàng hơn mà còn nâng cao khả năng quản lý tài chính của họ. Đặc biệt, việc phát triển các sản phẩm tín dụng đa dạng sẽ giúp ngân hàng thu hút nhiều khách hàng hơn.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Quản Lý Cho Vay DNVVN

Để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động cho vay DNVVN, Techcombank cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần tăng cường nhận thức và đào tạo cho cán bộ tín dụng về quy trình cho vay. Thứ hai, ngân hàng cần hoàn thiện quy trình thẩm định và kiểm soát cho vay để giảm thiểu rủi ro. Cuối cùng, việc giám sát và đánh giá hiệu quả cho vay cần được thực hiện thường xuyên để điều chỉnh kịp thời các chính sách cho vay.

3.1. Tăng Cường Đào Tạo Cán Bộ Tín Dụng

Đào tạo cán bộ tín dụng là một trong những yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng cho vay. Cán bộ cần được trang bị kiến thức về thị trường, sản phẩm tín dụng và kỹ năng thẩm định. Việc này không chỉ giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro mà còn nâng cao sự hài lòng của khách hàng. Đào tạo thường xuyên sẽ giúp cán bộ cập nhật thông tin mới và cải thiện kỹ năng làm việc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) chiếm khoảng 96% tổng số doanh nghiệp đăng ký tại Việt Nam, đóng góp khoảng 45% GDP và tạo việc làm cho gần 90% lực lượng lao động trong khu vực doanh nghiệp. Trong bối cảnh kinh tế hội nhập và cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc quản lý hoạt động cho vay DNVVN của các ngân hàng thương mại (NHTM) trở nên cấp thiết nhằm hỗ trợ phát triển kinh tế bền vững. Techcombank, với mạng lưới hơn 300 chi nhánh và 7000 nhân viên, là một trong những ngân hàng thương mại hàng đầu Việt Nam, có vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho DNVVN. Tuy nhiên, thực trạng quản lý cho vay DNVVN tại Techcombank, đặc biệt là chi nhánh Ba Đình trong giai đoạn 2012-2014, còn nhiều hạn chế như chất lượng thẩm định thấp, kiểm soát sau cho vay hình thức, tỷ lệ nợ xấu tăng cao, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh chung.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng quản lý hoạt động cho vay DNVVN tại Techcombank chi nhánh Ba Đình, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách quản lý cho vay đến năm 2020. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động cho vay DNVVN tại chi nhánh Ba Đình trong giai đoạn 2012-2014, với ý nghĩa giúp nâng cao hiệu quả tín dụng, giảm thiểu rủi ro và góp phần phát triển bền vững của ngân hàng và DNVVN. Nghiên cứu có thể hỗ trợ các nhà quản lý ngân hàng trong việc xây dựng chính sách tín dụng phù hợp, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho DNVVN tiếp cận nguồn vốn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết quản lý hoạt động cho vay và mô hình quản trị rủi ro tín dụng trong ngân hàng thương mại. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết quản lý hoạt động cho vay: Bao gồm các nội dung xây dựng chính sách cho vay, tổ chức bộ máy thực hiện, thẩm định hồ sơ, giám sát quá trình cho vay và xử lý nợ có vấn đề. Mục tiêu là đảm bảo hiệu quả, an toàn và mở rộng thị phần cho vay DNVVN.

2. Mô hình quản trị rủi ro tín dụng: Tập trung vào việc đánh giá, phân loại rủi ro tín dụng, kiểm soát và xử lý nợ quá hạn, nợ xấu nhằm giảm thiểu tổn thất cho ngân hàng.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu gồm: doanh nghiệp vừa và nhỏ, hoạt động cho vay DNVVN, chính sách cho vay, quy trình cho vay, quản lý rủi ro tín dụng, nợ quá hạn và nợ xấu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp định lượng và định tính:

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các tài liệu nội bộ của Techcombank chi nhánh Ba Đình, báo cáo tài chính, số liệu tín dụng giai đoạn 2012-2014, các văn bản pháp luật liên quan như Nghị định số 56/2009/NĐ-CP và Quyết định số 1627/2001/QĐ-NHNN. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua điều tra trắc nghiệm và phỏng vấn các cán bộ tín dụng, lãnh đạo chi nhánh và khách hàng DNVVN.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Phương pháp chọn mẫu phi xác suất, tập trung vào các cá nhân có vai trò quan trọng trong quản lý tín dụng và khách hàng DNVVN tiêu biểu tại chi nhánh Ba Đình. Thời gian thu thập dữ liệu sơ cấp từ 01/06/2014 đến 25/06/2014.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phân tích thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ, phân tích định tính từ phỏng vấn và điều tra. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm Excel, kết hợp biểu đồ, bảng số liệu để minh họa kết quả.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu thực trạng giai đoạn 2012-2014, đề xuất giải pháp đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô và cơ cấu cho vay DNVVN: Tỷ trọng dư nợ cho vay DNVVN tại Techcombank chi nhánh Ba Đình chiếm khoảng 30-40% tổng dư nợ tín dụng trong giai đoạn 2012-2014. Trong đó, cho vay ngắn hạn chiếm đa số (khoảng 70%), chủ yếu phục vụ vốn lưu động. Cơ cấu cho vay theo ngành nghề tập trung vào thương mại và dịch vụ chiếm trên 60%, sản xuất chiếm khoảng 25%.

2. Chất lượng tín dụng: Tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu DNVVN tăng từ khoảng 2,5% năm 2012 lên gần 5% năm 2014, vượt mức cho phép của Ngân hàng Nhà nước. Nợ nhóm 2 và nợ xấu chiếm tỷ trọng lớn trong tổng dư nợ DNVVN, ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả hoạt động tín dụng.

3. Quản lý thẩm định và giám sát cho vay: Công tác thẩm định hồ sơ còn mang tính hình thức, chưa đánh giá đầy đủ năng lực tài chính và khả năng trả nợ của khách hàng. Giám sát sau cho vay chưa chặt chẽ, dẫn đến việc sử dụng vốn vay không đúng mục đích và phát sinh rủi ro tín dụng.

4. Tổ chức bộ máy và chính sách cho vay: Bộ máy quản lý cho vay DNVVN tại chi nhánh Ba Đình chưa hoàn thiện, thiếu sự phối hợp hiệu quả giữa các phòng ban. Chính sách cho vay còn cứng nhắc, chưa linh hoạt đáp ứng nhu cầu đa dạng của DNVVN.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên là do đặc điểm vốn hạn chế, trình độ quản trị và công nghệ của DNVVN còn yếu, dẫn đến rủi ro tín dụng cao. So với các nghiên cứu trong ngành, kết quả này tương đồng với báo cáo của ngành ngân hàng về khó khăn trong quản lý cho vay DNVVN. Việc tập trung cho vay ngắn hạn và ngành thương mại phản ánh xu hướng chung của các NHTM nhằm giảm thiểu rủi ro nhưng cũng làm hạn chế sự phát triển bền vững của DNVVN.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cơ cấu dư nợ theo ngành nghề và thời hạn vay, bảng tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu qua các năm để minh họa xu hướng và mức độ rủi ro. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực thẩm định và giám sát, đồng thời cải tổ bộ máy quản lý để nâng cao hiệu quả cho vay DNVVN.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức cán bộ tín dụng: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về thẩm định tín dụng, quản lý rủi ro cho cán bộ tín dụng nhằm nâng cao năng lực đánh giá và kiểm soát khoản vay. Mục tiêu giảm tỷ lệ nợ xấu xuống dưới 3% trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: Ban nhân sự và phòng tín dụng Techcombank chi nhánh Ba Đình.

2. Hoàn thiện tổ chức bộ máy quản lý cho vay DNVVN: Xây dựng mô hình tổ chức linh hoạt, tăng cường phối hợp giữa các phòng ban liên quan, phân công rõ ràng trách nhiệm và quyền hạn. Thời gian thực hiện trong 12 tháng, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và giảm thiểu rủi ro tín dụng.

3. Cải tiến chính sách và quy trình cho vay: Đề xuất sửa đổi chính sách cho vay linh hoạt hơn, phù hợp với đặc điểm và nhu cầu đa dạng của DNVVN, đồng thời hoàn thiện quy trình thẩm định và giám sát sau cho vay. Mục tiêu tăng tỷ lệ giải ngân đúng hạn và sử dụng vốn hiệu quả trong 18 tháng tới.

4. Tăng cường biện pháp phòng ngừa và xử lý nợ quá hạn: Thiết lập hệ thống cảnh báo sớm, giám sát chặt chẽ quá trình giải ngân và sử dụng vốn, đồng thời xây dựng kế hoạch xử lý nợ xấu kịp thời. Chủ thể thực hiện: Phòng quản lý rủi ro và tín dụng, với mục tiêu giảm tỷ lệ nợ quá hạn xuống dưới 2% trong 2 năm.

5. Khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý cho vay: Áp dụng phần mềm quản lý tín dụng hiện đại để theo dõi, phân tích và báo cáo tình hình cho vay DNVVN, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả quản lý. Thời gian triển khai dự kiến 1 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và quản lý ngân hàng thương mại: Giúp hiểu rõ thực trạng và các giải pháp quản lý cho vay DNVVN, từ đó xây dựng chính sách tín dụng phù hợp, nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng.

2. Cán bộ tín dụng và nhân viên ngân hàng: Nâng cao kiến thức chuyên môn về thẩm định, giám sát và xử lý rủi ro tín dụng đối với DNVVN, cải thiện kỹ năng nghiệp vụ.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành tài chính – ngân hàng: Cung cấp tài liệu tham khảo về quản lý tín dụng, đặc biệt là trong lĩnh vực cho vay DNVVN tại Việt Nam, hỗ trợ nghiên cứu và giảng dạy.

4. Doanh nghiệp vừa và nhỏ: Hiểu rõ các yêu cầu, quy trình và chính sách vay vốn tại ngân hàng, từ đó chuẩn bị hồ sơ vay vốn hiệu quả, nâng cao khả năng tiếp cận nguồn vốn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao DNVVN lại là đối tượng ưu tiên trong hoạt động cho vay của ngân hàng?
   DNVVN chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế, tạo việc làm và đóng góp đáng kể vào GDP. Cho vay DNVVN giúp ngân hàng mở rộng thị phần, đa dạng hóa danh mục cho vay và tăng lợi nhuận.

2. Những khó khăn chính khi cho vay DNVVN là gì?
   Khó khăn gồm năng lực tài chính hạn chế của DNVVN, thủ tục vay phức tạp, tài sản đảm bảo không đủ, trình độ quản lý thấp và rủi ro tín dụng cao.

3. Làm thế nào để nâng cao chất lượng thẩm định hồ sơ vay DNVVN?
   Cần đào tạo cán bộ tín dụng, áp dụng các tiêu chí đánh giá toàn diện về tài chính, uy tín, khả năng trả nợ và điều kiện kinh tế liên quan, đồng thời sử dụng công nghệ hỗ trợ phân tích.

4. Quy trình cho vay DNVVN gồm những bước nào?
   Bao gồm tiếp nhận hồ sơ, thẩm định, quyết định cho vay, giải ngân, giám sát sử dụng vốn và thu hồi nợ, xử lý nợ quá hạn.

5. Các giải pháp nào giúp giảm tỷ lệ nợ xấu trong cho vay DNVVN?
   Tăng cường giám sát sau cho vay, xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, hoàn thiện chính sách cho vay, nâng cao năng lực cán bộ tín dụng và áp dụng công nghệ quản lý tín dụng.

Kết luận

• DNVVN là đối tượng khách hàng chiến lược, chiếm tỷ trọng lớn trong danh mục cho vay của Techcombank, đóng góp quan trọng vào hoạt động kinh doanh ngân hàng.
• Thực trạng quản lý cho vay DNVVN tại Techcombank chi nhánh Ba Đình giai đoạn 2012-2014 còn nhiều hạn chế, đặc biệt là chất lượng thẩm định và giám sát sau cho vay.
• Tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu DNVVN tăng cao, ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả tín dụng và uy tín ngân hàng.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách, tổ chức bộ máy, nâng cao năng lực cán bộ và áp dụng công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý cho vay DNVVN đến năm 2020.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai đào tạo, cải tiến quy trình, giám sát chặt chẽ và đánh giá định kỳ kết quả thực hiện, góp phần phát triển bền vững hoạt động tín dụng của Techcombank.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao hiệu quả quản lý cho vay DNVVN tại Techcombank – chìa khóa mở rộng thị trường và phát triển bền vững!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHO VAY DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Đặc điểm và vai trò của Doanh nghiệp vừa và nhỏ 1. Khái niệm doanh nghiệp vừa và nhỏ Mỗi một nền kinh tế đều có sự tham gia hoạt động của nhiều doanh nghiệp với loại hình, quy mô và lĩnh vực khác nhau. Nếu xét theo quy mô doanh nghiệp chúng ta sẽ phân biệt thành: doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp vừa và nhỏ Các quốc gia, các nền kinh tế khác nhau hoặc trong từng giai đoạn của nền kinh tế, việc định nghĩa doanh nghiệp vừa và nhỏ thường không có tính chất cố định.

Các tiêu chuẩn phân biệt mang tính định tính như trình độ quản lý, trình độ chuyên môn hóa, máy móc công nghệ, sức cạnh tranh trên thị trường, lịch sử quan hệ với các ngân hàng… có ưu điểm là phản ánh đúng thực trạng của doanh nghiệp nhưng lại mang tính chất chủ quan, khó xác định chính xác. Chính vì thế, người ta thường sử dụng các tiêu chí định lượng: vốn điều lệ, số lao động trung bình và doanh thu của doanh nghiệp. Hiện nay, khái niệm doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng có sự khác nhau giữa các nước trong cùng một khu vực. Mặc dù tùy điều kiện và tình hình kinh tế mà mỗi nước sẽ quy định số lượng công nhân mà một doanh nghiệp vừa và nhỏ cần có.

Tuy nhiên, chúng ta có thể tạo ra mẫu số chung về quy mô doanh nghiệp vừa và nhỏ giữa các nước trong cùng một khu vực để có thể hợp tác nhằm thực hiện chương trình doanh nghiệp ưu tiên đặc biệt. Bảng sau đây là định nghĩa doanh nghiệp vừa và nhỏ tại một số nước trên thế giới tại các khu vực khác nhau [2]: 11 Bảng 1.1: Định nghĩa doanh nghiệp vừa và nhỏ ở một số nước ST Tên nước Định nghĩa doanh nghiệp vừa và nhỏ T - DN sản xuất: dưới 100 lao động 1 Australia - DN phi sản xuất: dưới 20 lao động - DN sản xuất: dưới 300 lao động hoặc vốn góp dưới 100 triệu JPY 2 Nhật Bản - DN bán lẻ - dịch vụ: dưới 50 lao động hoặc vốn góp dưới 10 triệu JPY - Doanh nghiệp nhỏ: dưới 100 lao động 3 Mỹ - Doanh nghiệp vừa: từ 101 – 499 lao động 4 Đức - Dưới 500 lao động - Ngành công nghiệp xây dựng: vốn góp dưới 40 triệu NT$và dưới 300 lao động - Ngành khai khoáng: vốn góp dưới 40 triệu NT$ và dưới 500 lao 5 Đài Loan động - Ngành thương mại, vận tải và các dịch vụ khác: vốn góp dưới 40 triệu NT$ và dưới 50 lao động. 6 Nam Phi - Dưới 500 lao động Chi Lê và 7 - Dưới 200 lao động Colombia (Nguồn: Nghị định số 90/2001/NĐ-CP ngày 23 tháng 11 năm 2001) Ở Việt Nam, căn cứ vào Khoản 1, Điều 3 Nghị định số 56/2009/NĐ-CP [3] ngày 30/6/2009 của Chính phủ về Định nghĩa doanh nghiệp nhỏ và vừa: 1. Doanh nghiệp vừa và nhỏ là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên), cụ thể như sau: 12 13 Bảng 1.2: Tiêu chí phân loại DNVVN ở Việt Nam Doanh Quy mô nghiệp Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa siêu nhỏ Số lao Tổng Tổng Số lao Khu vực Số lao động động nguồn vốn nguồn vốn động I.

Nông, lâm 10 người 20 tỷ đồng từ trên 10 từ trên 20 tỷ từ trên 200 nghiệp và thủy trở xuống trở xuống người đến đồng đến người đến sản 200 người 100 tỷ đồng 300 người II. Công 10 người 20 tỷ đồng từ trên 10 từ trên 20 tỷ từ trên 200 nghiệp và xây trở xuống trở xuống người đến đồng đến người đến dựng 200 người 100 tỷ đồng 300 người III. Thương 10 người 10 tỷ đồng từ trên 10 từ trên 10 tỷ từ trên 50 mại và dịch vụ trở xuống trở xuống người đến đồng đến 50 người đến 50 người tỷ đồng 100 người (Nguồn: Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30 tháng 06 năm 2009) 2. Tùy theo tính chất, mục tiêu của từng chính sách, chương trình trợ giúp mà cơ quan chủ trì có thể cụ thể hóa các tiêu chí nêu trên cho phù hợp.

Bộ Kế hoạch và Đầu tư (Tổng cục Thống kê) chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành và các cơ quan liên quan điều tra, tổng hợp và công bố số liệu thống kê về doanh nghiệp vừa và nhỏ hàng năm theo định nghĩa về doanh nghiệp vừa và nhỏ quy định tại Nghị định này 1. Những đặc điểm chủ yếu của doanh nghiệp vừa và nhỏ Chiếm đa số về mặt số lượng trên thị trường, hoạt động đa dạng trên tất cả các loại hình cũng như ngành nghề kinh doanh, DNVVN có đặc điểm cơ bản sau: - DNVVN có tính năng động và linh hoạt cao, tồn tại và phát triển ở mọi thành phần kinh tế, mọi ngành nghề: Các DNVVN có thể là doanh nghiệp nhà nước, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty hợp danh hay công ty tư nhân. Xuất phát từ tính chất hoạt động trong quy mô nhỏ và vừa, số lượng lao động không lớn,. nên các DNVVN thường dễ dàng chọn lựa ngành nghề sản xuất kinh doanh và có thể hoạt động tại mọi lĩnh vực trong đời sống kinh tế xã hội như: thương mại dịch vụ, gia công chế biến, nông sản, thủy hải sản, thủ công mỹ nghệ, hàng hóa tiêu dùng.

DNVVN có thể sản xuất, cung ứng các sản phẩm, dịch vụ cho nhiều đối tượng khách hàng, đặc biệt là những khách hàng chuyên biệt, những phân 14 đoạn thị trường nhỏ. Đặc biệt, DNVVN có thể dễ dàng thay đổi ngành nghề kinh doanh trước những khó khăn nội tại hoặc những biến động khó lường của thị trường. Họ có thể phản ứng nhanh trong việc chuyển hướng kinh doanh, nắm bắt các cơ hội kinh doanh linh hoạt theo sự thay đổi của thị trường để đạt giảm thiểu tốt thất và hiệu quả kinh doanh cao nhất. - DNVVN có bộ máy sản xuất quản lý gọn nhẹ: Mô hình tổ chức của các doanh nghiệp này thường đơn giản, linh hoạt, dễ quản lý, dễ quyết định với số lượng lao động không nhiều.

Theo quy định, với số lượng lao động tối đa là 300 người thì việc bố trí sản xuất cũng như đội ngũ quản lý điều hành không quá khó khăn và phức tạp. Thực tế, theo một thống kê năm 2009 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, lao động trung bình trong một doanh nghiệp dưới 50 lao động chiếm tới 49% tổng số DNVVN trên thị trường. Với ưu điểm này, các DNVVN tiết kiệm đáng kể chi phí hành chính. Đây là một lợi thế để tăng doanh thu, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

- DNVVN có khả năng thu hồi vốn nhanh: Là loại hình doanh nghiệp có quy mô trung bình nên lượng vốn yêu cầu ban đầu để thành lập doanh nghiệp không quá lớn. Hơn thế chu kỳ sản xuất của các doanh nghiệp này thường ngắn, nên vòng quay của mỗi đồng vốn nhanh, hiệu quả kinh tế thường sẽ cao hơn các doanh nghiệp lớn. Khi các ngân hàng tài trợ vốn cho nhiều DNVVN thì khả năng thu hồi vốn nhanh hơn nên các ngân hàng phân tán được rủi ro hơn với việc tài trợ cho một doanh nghiệp lớn có cùng dư nợ. - Năng lực tài chính hạn chế: Vốn luôn là yếu tốt quan trong để thực hiện sản xuất kinh doanh đối với bất kỳ một doanh nghiệp nào.

Tuy nhiên, nguồn lực tài chính của các DNVVN hầu hết đều hạn chế; hơn thế khả năng tiếp cận các nguồn vốn còn gặp nhiều khó khăn. Tài chính của DNVVN xuất phát từ ba nguồn chính: vốn tự có, tín dụng thương mại và các khoản vay từ các tổ chức tín dụng. Trong đó, tỉ lệ vốn tự có, tự huy động thường rất thấp. Vì vậy, hai nguồn tài chính còn lại đóng vai trò quan trọng trong hoạt động kinh doanh của DNVVN.

Tín dụng thương mại được hình thành trong quan hệ mua bán chịu, mua bán trả chậm hay trả góp. 15 DNVVN cần có quan hệ hợp tác lâu dài, uy tín với nhà cung cấp thì mới có thể khai thác được phương thức tiếp cận vốn tiện dụng và linh hoạt này. Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng tạo lập và duy trì được nguồn tín dụng thương mại. Khi đó, giải pháp của doanh nghiệp là vay vốn ngân hàng.

Theo nghiên cứu của VCCI, có đến 75% doanh nghiệp muốn tìm vốn bằng hình thức vay ngân hàng, nhưng thực chất không phải đơn vị nào cũng tiếp cận được. Các DNVVN thường gặp nhiều khó khăn về thủ tục vay, tài sản đảm bảo, thế chấp,…và hiện chỉ có khoảng 30% số có nhu cầu tiếp cận được vốn vay ngân hàng. - Trình độ quản trị doanh nghiệp và trình độ lao động thấp: Nhà quản lý của các DNVVN thường hạn chế về kiến thức chuyên môn cũng như năng lực quản lý. Phần lớn họ điều hành doanh nghiệp theo bản năng, ít được đào tạo bài bản và chưa thực sự quan tâm đến việc nâng cao trình độ quản lý doanh nghiệp theo định hướng thị trường hiện đại.

Hơn nữa, với một quy mô hoạt động nhỏ, chưa có uy tín lớn trên thị trường nên DNVVN không thu hút được nhiều lao động có tay nghề. Phần lớn lao động trong các DNVVN là lao động phổ thông, thiếu kỹ năng, trình độ văn hóa thấp. Cộng với chế độ lương và thưởng của doanh nghiệp chưa thỏa đáng nên tính ổn định của nguồn lao động chưa cao. - Trình độ công nghệ còn lạc hậu: Công nghệ đóng vai trò quan trọng trong quá trình sản xuất, tạo ra sản phẩm có chất lượng với chi phí thấp.

Để đạt được thành công trong thị trường đầy cạnh tranh, doanh nghiệp nói chung và DNVVN nói riêng phải thường xuyên ứng dụng các khoa học kỹ thuật hiện đại, thực hiện đổi mới công nghệ, máy móc. Rất nhiều DNVVN ứng dụng khoa học kĩ thuật đều gặp những thách thức về mặt chi phí, nhận thức, nguồn nhân lực. Trên thực tế, năng lực tài chính của DNVVN còn hạn chế nên chi phí để đầu tư mua sắm máy móc thiết bị hiện đại, công nghệ tiên tiến gặp nhiều khó khăn. Hơn thế, các nhà quản lý cũng không chú trọng đến việc đào tạo kiến thức và kĩ năng cho người lao động tiếp cận với công nghệ mới nên hiệu quả sản xuất chưa cao.