Khóa luận: Đánh giá sinh trưởng và hiệu quả kinh tế mô hình trồng quế tại Yên Bái

Khóa luận phân tích sinh trưởng và hiệu quả kinh tế mô hình trồng quế tại Yên Bái. Cung cấp số liệu thực tế và giải pháp phát triển bền vững.

• Tác giả: Trần Nhật Linh
• Người hướng dẫn: TS. Trần Công Quân
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nông Lâm kết hợp
• Đề tài: Đánh giá sinh trưởng và hiệu quả kinh tế mô hình quế rừng trồng (Cinnamomun cassia Blume) tại xã Đào Thịnh, huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu
• 2.1.1. Cơ sở khoa học về sinh trưởng và dự đoán sản lượng rừng trồng
• 2.1.2. Cơ sở khoa học nghiên cứu về hiệu quả kinh tế
• 2.2. Tổng quan các nghiên cứu về cây Quế
• 2.2.1. Nghiên cứu chung về cây Quế
• 2.2.2. Nghiên cứu về đặc điểm về hình thái và sinh thái của cây Quế
• 2.2.3. Kỹ thuật gieo ươm
• 2.2.4. Kỹ thuật trồng rừng
• 2.2.5. Chăm sóc rừng trồng
• 2.2.6. Thu hoạch rừng trồng và thị trường giá cả
• 2.3. Tổng quan về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Đào Thịnh, huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái
• 2.3.1. Điều kiện tự nhiên của xã Đào Thịnh
• 2.3.2. Tình hình kinh tế - xã hội của xã Đào Thịnh
• 3. Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.2.2. Thời gian tiến hành nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp chung
• 3.4.2. Phương pháp thu thập số liệu nghiên cứu cụ thể
• 3.4.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đánh giá thực trạng trồng Quế tại HTX Quế Hồi Việt Nam, tại xã Đào Thịnh - huyện Trấn Yên
• 4.1.1. Hiện trạng về diện tích trồng Quế của HTX Quế hồi Việt Nam
• 4.2. Sinh trưởng của mô hình quế rừng trồng tại HTX Quế Hồi Việt Nam, xã Đào Thịnh - huyện Trấn Yên
• 4.2.1. Sinh trưởng về chiều cao Hvn của mô hình trồng Quế thuần loài
• 4.2.2. Sinh trưởng về kính tán Dt của mô hình trồng Quế thuần loài
• 4.2.3. Đánh giá chất lượng rừng trồng Quế ở HTX Quế Hồi Việt Nam
• 4.2.4. Thành phần cây bụi, thảm tươi dưới tán rừng Quế
• 4.3. Đánh giá hiệu quả kinh tế các mô hình Quế rừng trồng tại HTX Quế Hồi Việt Nam
• 4.3.1. Các thông số sử dụng trong tính toán hiệu quả kinh tế
• 4.3.2. Xác định giá trị thu nhập của các mô hình cho 1ha rừng trồng Quế
• 4.3.3. Hiệu quả kinh tế cho 01 ha rừng trồng Quế ở từng mô hình tại các mô hình nghiên cứu
• 4.4. Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển bền vững mô hình trồng Quế tại HTX Quế Hồi Việt Nam
• 4.4.1. Giải pháp về giống
• 4.4.2. Giải pháp về thị trường
• 4.4.3. Giải pháp về vốn đầu tư
• 4.4.4. Giải pháp về khoa học công nghệ
• 4.4.5. Giải pháp về khuyến nông lâm
• 5. Phần 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về mô hình trồng quế Yên Bái

Mô hình trồng quế Yên Bái đã trở thành một trong những hướng phát triển nông lâm kết hợp tiềm năng tại vùng núi phía Bắc. Cây quế (Cinnamomum cassia Blume) được trồng rộng rãi tại xã Đào Thịnh, huyện Trấn Yên với mục đích khai thác vỏ quế để sản xuất các sản phẩm giá trị cao. Sự quan tâm ngày càng tăng của nông dân và các tổ chức nông nghiệp đến trồng quế phản ánh tiềm năng kinh tế của cây loại này. Việc nghiên cứu sinh trưởng và hiệu quả kinh tế của các mô hình quế rừng trồng là cần thiết để hướng dẫn nông dân sản xuất hiệu quả, bền vững và tăng thu nhập từ hoạt động nông lâm kết hợp.

1.1. Vị trí và tiềm năng phát triển

Xã Đào Thịnh nằm ở vùng núi Yên Bái với điều kiện tự nhiên thuận lợi cho trồng cây quế. Địa hình dốc, độ cao từ 400-800m so với mặt nước biển tạo điều kiện lý tưởng cho sự phát triển của cây quế. HTX Quế Hồi Việt Nam đã áp dụng các mô hình trồng quế hiện đại, giúp tăng sinh trưởng và hiệu quả kinh tế cho nông dân địa phương.

1.2. Ý nghĩa của nghiên cứu

Đánh giá sinh trưởng và hiệu quả kinh tế các mô hình quế rừng trồng cung cấp cơ sở khoa học để nâng cao hiệu suất sản xuất. Các dữ liệu về chiều cao, kính tán, chất lượng rừng giúp nông dân lựa chọn mô hình trồng quế phù hợp nhất, từ đó tối ưu hóa lợi nhuận và phát triển bền vững.

II. Sinh trưởng của cây quế trong mô hình rừng trồng

Sinh trưởng là yếu tố quyết định thành công của mô hình trồng quế. Các chỉ tiêu sinh trưởng chính bao gồm chiều cao, kính tán, đường kính thân được theo dõi định kỳ tại HTX Quế Hồi Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy cây quế có tốc độ sinh trưởng khá nhanh trong điều kiện khí hậu và đất đai của vùng Yên Bái. Mô hình quế thuần loài đạt chiều cao trung bình 8-12m sau 8-10 năm trồng, với kính tán phát triển tốt. Các yếu tố như chăm sóc rừng trồng, quản lý cỏ dại, tưới nước đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện hiệu quả sinh trưởng của cây quế tại các mô hình nghiên cứu.

2.1. Chỉ tiêu chiều cao và kính tán

Chiều cao cây (Hvn) và kính tán (Dt) là những chỉ tiêu quan trọng đánh giá sinh trưởng của mô hình quế. Theo dõi thường xuyên cho thấy cây quế phát triển ổn định, chiều cao tăng đều hàng năm từ 1,5-2m/năm trong giai đoạn đầu. Kính tán phát triển hài hòa, tạo điều kiện tốt cho chăm sóc rừng trồng và thu hoạch vỏ quế chất lượng cao.

2.2. Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên

Điều kiện khí hậu ôn hòa, độ ẩm cao, lượng mưa phù hợp tại xã Đào Thịnh tạo môi trường lý tưởng cho trồng quế. Đất đai giàu chất hữu cơ, pH thích hợp (5,5-6,5) hỗ trợ sinh trưởng tốt. Hiệu quả sinh trưởng cao nhất đạt được ở những mô hình áp dụng kỹ thuật trồng quế tiên tiến kết hợp quản lý khoa học.

III. Hiệu quả kinh tế của mô hình trồng quế

Hiệu quả kinh tế là mục tiêu cuối cùng của mô hình trồng quế Yên Bái. Nghiên cứu cho thấy 1 ha rừng trồng quế có thể đem lại thu nhập ổn định khi cây đạt tuổi khai thác (7-10 năm). Giá trị thu nhập từ bán vỏ quế dao động từ 150-250 triệu đồng/ha/năm tùy vào chất lượng vỏ và thị trường. Chi phí sản xuất bao gồm chi phí gieo ươm, trồng rừng, chăm sóc rừng trồng được đầu tư khoa học để tối ưu hóa. Lợi nhuận ròng sau khi trừ chi phí có thể đạt 100-150 triệu đồng/ha/năm, chứng tỏ hiệu quả kinh tế cao của mô hình quế. So sánh với các mô hình nông nghiệp truyền thống, trồng quế mang lại thu nhập cao hơn đáng kể.

3.1. Thành phần chi phí sản xuất

Chi phí sản xuất trong mô hình trồng quế bao gồm chi phí cây giống, nhân công, phân bón, thuốc bảo vệ. Kỹ thuật gieo ươm chất lượng cao giảm tỷ lệ cây chết. Chi phí chăm sóc rừng trồng định kỳ đảm bảo sinh trưởng tốt. Tổng chi phí trong 10 năm khoảng 80-120 triệu đồng/ha, được bù đắp nhanh chóng bởi doanh thu cao từ bán vỏ quế.

3.2. Thu nhập và lợi nhuận từ khai thác quế

Thu nhập từ bán vỏ quế là nguồn lợi nhuận chính. Sản lượng vỏ quế ước tính 300-500 kg vỏ tươi/ha/năm sau khi khai thác. Thị trường quế ổn định với giá vỏ quế từ 300-400 nghìn đồng/kg. Hiệu quả kinh tế gia tăng qua năm, tạo thu nhập bền vững cho nông dân và góp phần phát triển kinh tế xã Đào Thịnh.

IV. Giải pháp nâng cao hiệu quả bền vững

Phát triển bền vững mô hình trồng quế đòi hỏi áp dụng các giải pháp toàn diện từ sản xuất đến thị trường. Nâng cao chất lượng vỏ quế thông qua kỹ thuật trồng quế cải tiến, chọn giống tốt, và quản lý rừng trồng khoa học. Đầu tư vào chăm sóc rừng trồng định kỳ, áp dụng kỹ thuật thu hoạch đúng cách để tăng sinh trưởng và hiệu quả kinh tế. Phát triển thị trường giá cả quế, tìm kiếm các kênh tiêu thụ mới, xây dựng chuỗi giá trị từ sản xuất đến chế biến. Tăng cường liên kết sản xuất giữa nông dân, HTX Quế Hồi Việt Nam và các doanh nghiệp chế biến. Đào tạo kỹ năng kỹ thuật trồng quế cho nông dân, chia sẻ kinh nghiệm chăm sóc rừng trồng thành công.

4.1. Cải thiện kỹ thuật sản xuất

Ứng dụng công nghệ cao trong kỹ thuật gieo ươm quế, sử dụng giống cây quế chất lượng cao từ những vùng có sinh trưởng tốt. Tối ưu hóa quy trình chăm sóc rừng trồng qua việc áp dụng quản lý nước, dinh dưỡng khoa học. Nâng cao hiệu quả sinh trưởng bằng cách giảm tỷ lệ cây chết, tăng tốc độ phát triển thân và tán.

4.2. Phát triển thị trường và xây dựng chuỗi giá trị

Mở rộng thị trường tiêu thụ vỏ quế tới các nước ASEAN, châu Á. Phát triển sản phẩm chế biến từ quế (dầu quế, mỹ phẩm, dược phẩm) tăng giá trị. Kết nối liên kết giữa nông dân và các doanh nghiệp để ổn định giá cả, đảm bảo hiệu quả kinh tế lâu dài cho mô hình trồng quế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây Quế (Cinnamomum cassia Blume) là loài cây lâm nghiệp nhiệt đới đa mục đích, giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao độ che phủ rừng, bảo vệ môi trường sinh thái, chống xói mòn đất dốc, đồng thời cung cấp nguồn lâm sản ngoài gỗ có giá trị kinh tế cao phục vụ công nghiệp chế biến, y dược, thực phẩm và xuất khẩu. Tinh dầu quế là mặt hàng có giá trị thương mại lớn; theo tính toán thực tế, từ 120 đến 150 kg lá quế có thể chưng cất được 1 kg tinh dầu với giá thu mua dao động từ 500.000 đến 650.000 đồng/kg. Nhu cầu thị trường ổn định đã thúc đẩy giá thu mua lá quế tươi tại địa phương tăng từ mức 500–800 đồng/kg lên 1.500 đồng/kg, tạo động lực cho các hộ gia đình khai thác tận thu phụ phẩm cành lá ngay trong giai đoạn rừng đang sinh trưởng.

Tỉnh Yên Bái là vùng trọng điểm trồng quế lớn nhất khu vực phía Bắc Việt Nam, tập trung chủ yếu tại các huyện Văn Yên, Trấn Yên, Văn Chấn, Yên Bình và Lục Yên. Toàn tỉnh có trên 60.000 ha quế với tổng thu nhập hàng năm đạt trên 800 tỷ đồng (trong đó huyện Văn Yên chiếm trên 40.000 ha). Ngày 22/7/2018, Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái đã ban hành Quyết định số 1481/QĐ-UBND phê duyệt Đề án phát triển cây Quế tỉnh Yên Bái giai đoạn 2020–2025, đặt mục tiêu đến năm 2025 toàn tỉnh đạt 78.000 ha quế, sản lượng vỏ khô trên 20.000 tấn/năm (giá trị 500 tỷ đồng/năm) và sản lượng tinh dầu đạt 600 tấn/năm (giá trị trên 400 tỷ đồng/năm).

Tại xã Đào Thịnh, huyện Trấn Yên, mô hình liên kết sản xuất giữa Hợp tác xã (HTX) Quế Hồi Việt Nam và các hộ nông dân đã được thành lập từ tháng 4 năm 2017 với 22 xã viên và quy mô vùng nguyên liệu 500 ha. HTX đã đầu tư xây dựng nhà máy chế biến sản phẩm quế hữu cơ diện tích 14.312 m², công suất thiết kế 80–100 tấn quế tươi/tháng, tổng vốn đầu tư 80 tỷ đồng nhằm sơ chế 12 dòng sản phẩm xuất khẩu sang thị trường Ấn Độ và Trung Đông. Mặc dù diện tích trồng quế mở rộng nhanh chóng, các cơ sở dữ liệu định lượng về sinh trưởng lâm học và phân tích hiệu quả tài chính của các mô hình quế rừng trồng tại địa phương vẫn chưa được nghiên cứu hệ thống.

Từ thực tiễn trên, khóa luận xác định 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Đánh giá sinh trưởng rừng trồng Quế tại xã Đào Thịnh.
2. Đánh giá hiệu quả kinh tế mô hình Quế rừng trồng tại khu vực nghiên cứu.
3. Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển bền vững mô hình Quế rừng trồng tại xã Đào Thịnh, huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các mô hình rừng trồng Quế (Cinnamomum cassia Blume) thuần loài 7 tuổi thuộc phạm vi quản lý và liên kết của HTX Quế Hồi Việt Nam tại xã Đào Thịnh.
• Phạm vi không gian: 500 ha diện tích trồng quế thuần loài tại xã Đào Thịnh, huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái.
• Phạm vi thời gian: Thu thập dữ liệu thực địa, khảo sát điều tra từ tháng 01 đến tháng 06 năm 2019.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên nền tảng lý thuyết lâm sinh học về quy luật sinh trưởng, cấu trúc sản lượng rừng trồng và mối quan hệ tương tác giữa lập địa, đất đai với cây rừng. Tác giả phân tích các yếu tố thổ nhưỡng (đất Feralit đỏ vàng phát triển trên phiến thạch sét), lượng mưa bình quân vùng (1.876 mm/năm) và vai trò tầng cây bụi thảm tươi trong việc điều hòa tiểu khí hậu, giữ ẩm và cạnh tranh dinh dưỡng. Về kinh tế, nghiên cứu vận dụng lý thuyết kinh tế học tài nguyên và phương pháp phân tích tài chính động để đánh giá dòng tiền đầu tư dài hạn của cây thân gỗ lâu năm.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và thu thập số liệu bao gồm:

• Phương pháp điều tra lâm học tầng cây cao: Thiết lập 06 ô tiêu chuẩn (OTC) điển hình tạm thời với diện tích 500 m²/ô (kích thước 25 m x 20 m) trên các mô hình quế thuần loài 7 tuổi. Sử dụng thước kẹp kính đo đường kính ngang ngực $D_{1.3}$ (vị trí 1,3 m tính từ gốc), thước đo cao Blumley để xác định chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$) và chiều cao dưới cành ($H_{dc}$). Đường kính tán ($D_t$) được đo theo hai chiều trực giao. Độ tàn che của tán rừng được xác định tại 100 điểm theo phương pháp điều tra điểm.
• Phương pháp phân loại phẩm chất cây: Cây trong OTC được phân thành 3 cấp: Cây tốt (thân thẳng, sinh trưởng cân đối, không sâu bệnh), Cây trung bình (sinh trưởng kém hơn cây tốt, tán phát triển cân đối, không sâu bệnh) và Cây xấu (thân cong queo, còi cọc, cụt ngọn hoặc sâu bệnh).
• Phương pháp điều tra tầng cây bụi thảm tươi: Tại mỗi OTC, bố trí 5 ô dạng bản kích thước 25 m² (5 m x 5 m) tại vị trí tâm và 4 góc (tổng số 30 ô dạng bản). Đo đếm thành phần loài, dạng sống sinh thái, chiều cao bình quân và độ che phủ mặt đất.
• Phương pháp khảo sát hiệu quả kinh tế: Tiến hành phỏng vấn trực tiếp 06 hộ gia đình chủ rừng về toàn bộ chi phí đầu tư qua các năm (giống, công làm đất, trồng, chăm sóc 3 năm đầu, bảo vệ, phân bón, khai thác), sản lượng thu hoạch theo chu kỳ và giá bán thực tế các dòng sản phẩm (vỏ quế tươi, vỏ khô, gỗ thân, cành lá).
• Phương pháp xử lý số liệu: Toàn bộ số liệu ngoại nghiệp được tính toán các đặc trưng thống kê lâm nghiệp trên phần mềm Microsoft Excel (trung bình mẫu, độ lệch chuẩn $S$, hệ số biến động $S%$, sai số tương đối $P%$). Sử dụng tiêu chuẩn $U$ của phân bố chuẩn ở mức ý nghĩa $\alpha = 0{,}05$ để kiểm định tính thuần nhất về $D_{1.3}$, $H_{vn}$, $D_t$ giữa các mô hình. Đánh giá hiệu quả kinh tế theo phương pháp phân tích tài chính động trong chu kỳ kinh doanh 15 năm với mức lãi suất chiết khấu $r = 5{,}0%$/năm (lãi suất vay trồng rừng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chi nhánh Yên Bái) và thuế sử dụng đất lâm nghiệp 4%, xác định các chỉ số: Giá trị hiện tại ròng ($NPV$), Tỷ suất thu hồi nội bộ ($IRR$), Tỷ số lợi nhuận/chi phí ($BCR$) và Giá trị hiện tại ròng bình quân năm ($VAIN$).

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần này trình bày tính cấp thiết của việc phát triển cây quế tại tỉnh Yên Bái gắn với chuỗi liên kết giá trị doanh nghiệp - hợp tác xã - nông hộ. Tác giả nêu rõ mục tiêu nghiên cứu, ý nghĩa lý luận trong việc bổ sung dẫn liệu khoa học về sinh trưởng lâm học và hiệu quả kinh tế của mô hình quế thuần loài, đồng thời nhấn mạnh ý nghĩa thực tiễn trong việc cung cấp cơ sở kỹ thuật cho HTX Quế Hồi Việt Nam và chính quyền địa phương định hướng vùng sản xuất quế hữu cơ xuất khẩu.

Phần 2: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu

Chương tổng quan tập trung hệ thống hóa 4 nội dung chính:

• Cơ sở khoa học về sinh trưởng rừng: Trình bày các quy luật tích lũy sinh khối, ảnh hưởng của đá mẹ, độ dày tầng đất (trung bình 50 cm), tính chất chua của đất Feralit và mối quan hệ sinh thái hai mặt giữa tầng cây gỗ với thảm tươi cây bụi.
• Cơ sở lý luận về hiệu quả kinh tế: Trình bày 6 quan điểm kinh tế học về hiệu quả sản xuất; phân định bản chất giữa hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả phân phối, hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường sinh thái trong sử dụng đất lâm nghiệp.
• Tổng quan về cây Quế: Tổng hợp phân loại 3 loài quế chính tại Việt Nam (Cinnamomum obtusifolium, Cinnamomum zeylanicum / Cinnamomum verum, và Cinnamomum cassia). Nêu chi tiết đặc tính hình thái, sinh thái (thích hợp độ cao 300–700 m, lượng mưa > 2.000 mm/năm, pH 5–6, giai đoạn nhỏ cần che bóng 20–30%), thành phần hóa học tinh dầu (Aldehyt cinnamic chiếm 65–80%, hợp chất Phenol chiếm 4–12%), quy trình kỹ thuật gieo ươm túi bầu PE (kích thước 9x14 cm hoặc 10x16 cm), kỹ thuật trồng thuần loài (mật độ 3.000 cây/ha), chăm sóc bón phân NPK 16-16-8.13S và phương thức thu hoạch chọn hoặc khai thác trắng.
• Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội xã Đào Thịnh: Tổng diện tích tự nhiên của xã là 1.342,84 ha, trong đó đất lâm nghiệp chiếm 826,97 ha (chiếm 61,58% đất tự nhiên và thuộc nhóm đất nông nghiệp 1.224,94 ha). Nhiệt độ bình quân năm 23,23°C, độ ẩm 81,04%. Toàn xã có 780 hộ với 2.783 nhân khẩu thuộc 3 dân tộc (Kinh 708 hộ/2.524 khẩu, Tày 64 hộ/225 khẩu, Nùng 8 hộ/34 khẩu), số lao động trong độ tuổi là 1.387 người.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày cụ thể quy trình bố trí 06 OTC điều tra lâm học (500 m²/OTC) và 30 ô dạng bản điều tra thực bì (25 m²/ô). Quy định tiêu chuẩn kỹ thuật đo đếm các chỉ tiêu đường kính thân ($D_{1.3}$), chiều cao ($H_{vn}, H_{dc}$), đường kính tán ($D_t$), độ tàn che, tỷ lệ phẩm chất thân cây. Trình bày chi tiết hệ thống công thức toán thống kê kiểm định $U$, các công thức tính toán tài chính động ($NPV, IRR, BCR, VAIN$) và nguồn số liệu phỏng vấn thực tế từ 06 hộ gia đình trồng quế.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này công bố toàn bộ dữ liệu định lượng thu thập được trên địa bàn nghiên cứu:

• Thực trạng diện tích: Tổng hợp diện tích quế của HTX Quế Hồi Việt Nam giai đoạn 2016–2018 với 184 ha trồng mới tập trung, 94.000 cây trồng phân tán và 175 ha đưa vào khai thác.
• Sinh trưởng lâm phần 7 tuổi: Mật độ ban đầu khi trồng là 3.000 cây/ha; đến tuổi 7 mật độ trung bình còn 116 cây/OTC (quy đổi 2.320 cây/ha). Đường kính $D_{1.3}$ trung bình đạt 7,88 cm (tăng trưởng 1,125 cm/năm); chiều cao $H_{vn}$ trung bình đạt 5,89 m (tăng trưởng 0,84 m/năm); đường kính tán $D_t$ trung bình đạt 2,75 m (tăng trưởng 0,39 m/năm). Kết quả kiểm định tiêu chuẩn $U$ giữa các mô hình đều cho $|U_t| > 1{,}96$, chứng minh sự đồng nhất về mặt sinh trưởng của quế 7 tuổi tại khu vực.
• Phẩm chất rừng và thảm tươi: Tỷ lệ cây phẩm chất tốt chiếm 65,03% (456 cây), cây trung bình chiếm 25,02% (172 cây), cây xấu chiếm 9,95% (68 cây). Tầng thực bì dưới tán có 30 loài thuộc 8 dạng sống sinh thái, độ che phủ 25–35%, độ tàn che tán rừng đạt 0,58–0,65.
• Phân tích hiệu quả kinh tế: Tính toán chu kỳ 15 năm với 2 lần tỉa thưa (lần đầu ở tuổi 6–7, lần hai cách 3–4 năm sau; đến tuổi 15 giữ lại mật độ 1.200 cây/ha có $D_{1.3} > 16$ cm, $H_{vn} > 11$ m). Giá bán sản phẩm được ghi nhận: vỏ quế tươi 20.000 đồng/kg, vỏ khô 35.000 đồng/kg, gỗ 2.000.000 đồng/m³, cành lá 2.000 đồng/kg. Mô hình 2 có tổng chi phí đầu tư thực tế cao nhất (39.000.000 đồng/ha, chi phí chiết khấu 33.xxx đồng/ha) và tổng thu nhập thực tế đạt 336.000.000 đồng/ha (giá trị hiện tại thu nhập chiết khấu $r=5%$ đạt 208.200.500 đồng/ha).
• Giải pháp phát triển: Đề xuất 5 nhóm giải pháp về quản lý giống, mở rộng thị trường, hỗ trợ vốn tín dụng, ứng dụng khoa học kỹ thuật và tăng cường khuyến nông lâm.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết các kết quả đạt được về chỉ số lâm học và khẳng định mô hình trồng quế mang lại hiệu quả tài chính vượt trội cho người dân xã Đào Thịnh. Đưa ra các kiến nghị đối với chính quyền huyện Trấn Yên và HTX trong việc quy hoạch vùng sản xuất tập trung, hỗ trợ cây giống đạt chuẩn và đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn phục vụ vận chuyển nông lâm sản.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

1. Hiện trạng diện tích trồng quế HTX Quế Hồi Việt Nam (2016–2018)

STT	Chỉ tiêu	Năm 2016	Năm 2017	Năm 2018	Tổng cộng
1	Trồng rừng Quế tập trung (ha)	61	63	60	184
2	Diện tích trồng mới (ha)	61	63	60	184
3	Trồng Quế phân tán (1.000 cây)	31	33	30	94
4	Diện tích khai thác (ha)	58	60	57	175

2. Các chỉ tiêu sinh trưởng của mô hình Quế thuần loài 7 tuổi

Mô hình (OTC)	Số cây (cây)	$D_{1.3}$ (cm)	Tăng trưởng $D_{1.3}$ (cm/năm)	$H_{vn}$ (m)	Tăng trưởng $H_{vn}$ (m/năm)	$D_t$ (m)	Tăng trưởng $D_t$ (m/năm)
Mô hình 1 (I)	115	8,12	1,16	5,76	0,83	2,75	0,39
Mô hình 2 (II)	120	7,50	1,07	6,02	0,86	2,82	0,40
Mô hình 3 (III)	110	7,94	1,13	6,08	0,87	2,53	0,36
Mô hình 4 (IV)	125	7,44	1,06	5,84	0,83	2,92	0,42
Mô hình 5 (V)	108	7,96	1,14	5,94	0,84	2,67	0,38
Mô hình 6 (VI)	118	8,34	1,19	5,74	0,82	2,83	0,41
Trung bình	116	7,88	1,125	5,89	0,84	2,75	0,39

3. Phân cấp chất lượng cây rừng Quế 7 tuổi trên 6 mô hình

Phân cấp chất lượng	Số cây (cây)	Tỷ lệ (%)	Đặc điểm hình thái
Cây tốt	456	65,03	Thân thẳng, phát triển cân đối về chiều cao và đường kính, không sâu bệnh
Cây trung bình	172	25,02	Chiều cao thấp hơn cây tốt, không sâu bệnh, tán phát triển cân đối
Cây xấu	68	9,95	Thân cong queo, sâu bệnh, còi cọc, phát triển không cân đối
Tổng số	696	100,00	Điều tra trên 6 OTC (diện tích 500 m²/OTC)

4. Cấu trúc dạng sống thực bì cây bụi thảm tươi dưới tán rừng

STT	Dạng sống sinh thái	Ký hiệu	Số loài	Tỷ lệ (%)	Loài đại diện tiêu biểu
1	Cây thân thảo	Hp	9	30,00	Cỏ lá tre (Oplismenus compositus), Lá dong (Phrynium dispermum)
2	Cây bụi	Na	8	26,67	Sa nhân (Amomum lonhiligulare), Râu hùm (Tacca chantrieri)
3	Cây dây leo	Lp	5	16,66	Bòng bong lá nhỏ (Lygodium microphyllum)
4	Cây thân cau dừa	Mi	2	6,67	Các loài dạng dừa nước, cọ nhỏ dưới tán
5	Cây chồi sát đất	Ch	2	6,67	Thực vật có chồi tái sinh mặt đất
6	Cây chồi ẩn	Cr	2	6,67	Thực vật chồi ngầm trong đất
7	Cây bì sinh	Fp	1	3,33	Phong lan và thực vật phụ sinh
8	Cây dây leo sống dựa	Hm	1	3,33	Dây leo hóa gỗ bám thân cây
Tổng	8 dạng sống	-	30	100,00	Chiều cao TB: 0,35–0,55 m; Độ che phủ: 25–35%

Hệ thống giải pháp tác giả đề xuất

1. Giải pháp về giống: Quản lý chặt chẽ nguồn gốc giống, tuyển chọn hạt từ cây mẹ tiêu chuẩn, nhân rộng kỹ thuật tạo cây con đóng bầu PE có bổ sung giá thể hữu cơ hoai mục và supe lân.
2. Giải pháp về thị trường: Phát huy vai trò hạt nhân của HTX Quế Hồi Việt Nam trong việc liên kết bao tiêu sản phẩm quế hữu cơ, đa dạng hóa 12 dòng sản phẩm sơ chế nhằm giữ vững thị trường xuất khẩu Ấn Độ và Trung Đông.
3. Giải pháp về vốn: Tạo điều kiện cho các hộ trồng rừng tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi từ Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn với lãi suất 5%/năm.
4. Giải pháp khoa học công nghệ: Áp dụng quy trình kỹ thuật tỉa thưa hợp lý ở tuổi 6–7 và tuổi 10–11, vệ sinh rừng thông thoáng để phòng trừ bệnh đốm lá, bệnh tua mực và sâu đục thân.
5. Giải pháp khuyến nông lâm: Tập huấn kỹ thuật bóc vỏ quế theo quy cách, kỹ thuật bảo quản tránh nấm mốc để nâng cao giá trị thương phẩm.

Đóng góp của công trình

Khóa luận đã cung cấp bộ số liệu thực địa khách quan đầu tiên về các chỉ tiêu sinh trưởng lâm sinh ($D_{1.3}, H_{vn}, D_t$), cấu trúc thảm tươi và phân tích các thông số tài chính của mô hình rừng trồng quế thuần loài tại xã Đào Thịnh, huyện Trấn Yên. Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo trực tiếp cho HTX Quế Hồi Việt Nam và các hộ xã viên trong việc hoạch định kế hoạch tỉa thưa, khai thác và đầu tư mở rộng vùng nguyên liệu.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài: Khóa luận mới chỉ tiến hành điều tra thực nghiệm trên đối tượng rừng trồng quế thuần loài ở giai đoạn 7 tuổi, chưa theo dõi được toàn bộ diễn biến sinh trưởng thực tế qua đầy đủ các giai đoạn tuổi của chu kỳ kinh doanh 15 năm; số liệu hiệu quả kinh tế được tính toán dựa trên việc phỏng vấn điều tra đại diện 06 hộ gia đình kết hợp dự báo sản lượng theo mô hình lý thuyết; chưa tiến hành phân tích thành phần hóa học và hàm lượng tinh dầu thực nghiệm của vỏ quế trên từng vị trí địa hình tại xã Đào Thịnh.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục thiết lập các ô tiêu chuẩn định vị lâu dài để theo dõi sinh trưởng và động thái sản lượng quế ở giai đoạn sau tỉa thưa (tuổi 10 đến tuổi 15); mở rộng nghiên cứu so sánh sinh trưởng và hiệu quả kinh tế giữa mô hình trồng thuần loài với các mô hình nông lâm kết hợp (trồng xen cây ăn quả, cây dược liệu); nghiên cứu ảnh hưởng của các công thức bón phân hữu cơ vi sinh đến chất lượng tinh dầu quế phục vụ tiêu chuẩn xuất khẩu hữu cơ quốc tế.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên: Các chuyên ngành Nông lâm kết hợp, Lâm nghiệp, Quản lý tài nguyên rừng và Kinh tế nông lâm nghiệp có thể tham khảo phương pháp luận kết hợp giữa điều tra lâm học truyền thống với phương pháp phân tích tài chính động ($NPV, IRR, BCR, VAIN$).
• Cán bộ khuyến nông và quản lý HTX: Tham khảo bộ thông số mật độ trồng, tốc độ tăng trưởng đường kính (1,125 cm/năm), chiều cao (0,84 m/năm) và kỹ thuật tỉa thưa điều chỉnh mật độ để hướng dẫn nông dân canh tác đạt năng suất cao.
• Người dân trồng quế: Vận dụng quy trình kỹ thuật chăm sóc, tỉa thưa tận thu cành lá cất tinh dầu ở tuổi 6–7 nhằm tạo nguồn thu ngắn hạn lấy ngắn nuôi dài trước khi khai thác chính ở tuổi 15.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mật độ và các chỉ tiêu sinh trưởng trung bình của rừng trồng Quế ở tuổi 7 tại xã Đào Thịnh đạt bao nhiêu?
Ở tuổi 7, với mật độ trồng ban đầu là 3.000 cây/ha, mật độ trung bình ghi nhận được là 116 cây/OTC (tương đương 2.320 cây/ha). Sinh trưởng đường kính ngang ngực ($D_{1.3}$) trung bình đạt 7,88 cm (tăng trưởng 1,125 cm/năm); chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$) trung bình đạt 5,89 m (tăng trưởng 0,84 m/năm); đường kính tán ($D_t$) trung bình đạt 2,75 m (tăng trưởng 0,39 m/năm).

2. Tỷ lệ phân cấp chất lượng cây rừng Quế trên các mô hình nghiên cứu có đặc điểm gì?
Tổng hợp trên 6 OTC (696 cây) cho thấy lâm phần có chất lượng tốt: Cây phẩm chất tốt chiếm 65,03% (456 cây), cây trung bình chiếm 25,02% (172 cây) và cây phẩm chất xấu chỉ chiếm 9,95% (68 cây). Mô hình 4 có tỷ lệ cây tốt cao nhất đạt 68,00%, trong khi mô hình 3 có tỷ lệ cây tốt thấp nhất đạt 62,73%.

3. Thảm thực vật cây bụi dưới tán rừng Quế tại khu vực nghiên cứu có cấu trúc như thế nào?
Dưới tán rừng quế 7 tuổi có 30 loài cây bụi thảm tươi thuộc 8 dạng sống sinh thái, trong đó chiếm ưu thế là cây thân thảo (9 loài, chiếm 30%) và cây bụi (8 loài, chiếm 26,67%). Các loài tiêu biểu gồm Lá dong, Sa nhân, Bòng bong lá nhỏ, Cỏ lá tre, Râu hùm. Chiều cao thảm tươi bình quân 0,35–0,55 m, độ che phủ từ 25–35% dưới độ tàn che tán rừng từ 0,58–0,65.

4. Các thông số giả định chính được sử dụng để tính toán hiệu quả kinh tế 1 ha rừng Quế chu kỳ 15 năm là gì?
Tác giả áp dụng chu kỳ kinh doanh 15 năm với 2 lần tỉa thưa (tuổi 6–7 và cách 3–4 năm sau); mật độ cuối chu kỳ đạt 1.200 cây/ha ($D_{1.3} > 16$ cm, $H_{vn} > 11$ m). Giá bán sản phẩm tính toán: vỏ tươi 20.000 đ/kg, vỏ khô 35.000 đ/kg, gỗ 2.000.000 đ/m³, cành lá 2.000 đ/kg. Tỷ lệ lãi suất chiết khấu vốn vay đầu tư là 5,0%/năm và thuế sử dụng đất lâm nghiệp là 4% sản phẩm sau khai thác.

5. Quy mô sản xuất và diện tích trồng Quế của HTX Quế Hồi Việt Nam giai đoạn 2016–2018 đạt mức nào?
Trong giai đoạn 2016–2018, HTX duy trì diện tích vùng nguyên liệu liên kết 500 ha với 22 xã viên. Tổng diện tích trồng mới tập trung trong 3 năm đạt 184 ha (năm 2016: 61 ha; năm 2017: 63 ha; năm 2018: 60 ha), số lượng cây trồng phân tán đạt 94.000 cây và tổng diện tích đã đưa vào khai thác đạt 175 ha.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Nhật Linh đã cung cấp đánh giá toàn diện về sinh trưởng lâm học và hiệu quả kinh tế của mô hình rừng trồng Quế thuần loài 7 tuổi tại xã Đào Thịnh, huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái. Kết quả điều tra thực nghiệm khẳng định cây quế thích nghi tốt với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu địa phương, đạt tốc độ tăng trưởng đường kính trung bình 1,125 cm/năm và tỷ lệ cây phẩm chất tốt đạt trên 65%. Mô hình liên kết trồng quế tập trung gắn với chuỗi chế biến của HTX Quế Hồi Việt Nam chứng minh tính khả thi cao về mặt tài chính trong chu kỳ 15 năm, là cơ sở khoa học tin cậy để địa phương định hướng phát triển bền vững vùng quế hữu cơ xuất khẩu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong các loài cây lâm nghiệp thì cây Quế (Cinnamomum cassia Blume) được biết đến như một loại cây đặc sản của vùng nhiệt đới. Quế không chỉ có tác dụng phủ xanh đất trống đồi núi trọc, bảo vệ môi trường sinh thái mà sản phẩm của Quế được sử dụng trong nhiều lĩnh vực, thực phẩm, y dược, sản xuất công nghiệp và cung cấp gỗ củi. Tinh dầu quế là một mặt hàng có giá trị xuất khẩu cao hiện nay đang được ưa chuộng. Theo tính toán, cứ 120-150 kg lá quế thì chưng cất được 1 kg tinh dầu với giá hiện nay từ 650.

Do bán được giá và thị trường tiêu thụ ổn định nên các cơ sở chế biến tinh dầu quế ở Yên Bái đang tận thu lá quế và đua nhau nâng giá thu mua. Nếu trước đây các hộ chỉ bán lá quế ở những cây khai thác với giá 500-800 đ/kg, đến nay do giá thu mua khá hấp dẫn 1.500 đ/kg nên các hộ khai thác lá quế cả ở những cây đang phát triển. Yên Bái là tỉnh có diện tích quế lớn nhất khu vực miền Bắc Việt Nam, tập trung tại các huyện Văn Yên, Trấn Yên, Văn Chấn, Yên Bình và Lục Yên. Hiện nay, cây quế đang trở thành một trong những cây trồng chủ lực, đem lại giá trị kinh tế cao cho người dân Yên Bái.

Theo đó, mục tiêu phấn đấu đến năm 2022 tỉnh trồng mới 19.500 ha quế, diện tích cây quế toàn tỉnh 76.000 ha với sản lượng vỏ đạt 20.000 tấn và 600 tấn tinh dầu. Năm 2017, giá bán quế ổn định ở mức cao, vỏ quế khô bán với giá trung bình từ 30-40 nghìn đồng/kg, lá quế 2-3 nghìn đồng/kg, thân quế từ 15 cm trở lên bán với giá 1,5-1,8 triệu đồng/m3, tinh dầu quế từ 500-600 nghìn đồng/kg. 2 Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Yên Bái, toàn tỉnh có trên 60.000 ha quế, mỗi năm thu về hơn 800 tỷ đồng, tập trung nhiều nhất tại huyện Văn Yên với diện tích trên 40. Ngày 22/7/2018, UBND tỉnh Yên Bái đã ban hành Quyết định số 1481/QĐ-UBND phê duyệt Đề án phát triển cây Quế tỉnh Yên Bái giai đoạn 2020 - 2025, với mục tiêu: Hình thành vùng trồng Quế tập trung, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững, đáp ứng nhu cầu của thị trường trong và ngoài nước; Định hướng đến năm 2025, tỉnh Yên Bái có 78.000 ha Quế, sản lượng vỏ Quế khô trên 20.000 tấn/năm, giá trị đạt 500 tỷ đồng/năm, tinh dầu Quế đạt 600 tấn/năm, giá trị đạt trên 400 tỷ đồng/năm.

Bình quân mỗi năm toàn huyện trồng mới, trồng thay thế trên 2.500 ha rừng các loại với cơ cấu giống cây trồng chủ yếu là keo lai, keo tai tượng, quế, tre Bát Độ. [11] Hiện nay, trên địa bàn tỉnh đã hình thành nhiều mô hình liên kết sản xuất, giữa các doanh nghiệp, HTX với nông dân trồng Quế. Trong đó, tiêu biểu là HTX Quế Hồi Việt Nam, địa chỉ tại xã Đào Thịnh, huyện Trấn Yên; HTX có 22 xã viên, tổng diện tích 500 ha quế. Các hộ xã viên được HTX bao tiêu đầu ra với giá cao hơn thị trường.

Quế được thu mua, phân loại, sơ chế thành 12 loại sản phẩm và xuất khẩu đi Ấn Độ và các nước vùng Trung Đông. Trước đây, quế tươi chỉ bán với giá 15.000 đồng/kg, hiện nay giá quế bình quân đã lên 18. HTX Quế hồi Việt Nam đang xây dựng mới 01 nhà máy chế biến sản phẩm quế hữu cơ trên địa bàn xã có tổng diện tích là 14.312 m2, công suất từ 80 - 100 tấn quế tươi/tháng, vốn đầu tư 80 tỷ đồng với dây chuyền máy móc hiện đại, dự kiến tháng 10 năm 2018 sẽ hoàn thành và đi vào hoạt động. Đặc biệt, HTX sẽ xây dựng quy trình vùng sản xuất quế hữu cơ theo tiêu chuẩn quốc tế để xuất khẩu sang các thị trường cao cấp với 3 giá trị kinh tế cao; Đồng thời cung cấp cây quế giống đảm bảo chất lượng và các dịch vụ cho thành viên, bao tiêu sản phẩm đầu ra cho người dân.

Tuy nhiên, việc đánh giá sinh trưởng rừng trồng Quế và hiệu quả kinh tế mô hình Quế rừng trồng ở xã Đào Thịnh, huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái chưa được nghiên cứu. Xuất phát từ thực tế và nhu cầu của HTX Quế Hồi Việt Nam, chúng tôi tiến hành đề tài: “Đánh giá sinh trưởng và hiệu quả kinh tế mô hình quế rừng trồng (Cinamumun cassia Blume) tại xã Đào Thịnh, huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái”, là rất cần thiết. Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá sinh trưởng rừng trồng Quế tại xã Đào Thịnh. - Đánh giá hiệu quả kinh tế mô hình Quế rừng trồng tại khu vực nghiên cứu.

- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển bền vững mô hình Quế rừng trồng tại xã Đào Thịnh, huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Thông qua kết quả nghiên cứu đề tài góp phần cơ sở khoa học và lý luận về đánh giá sinh trưởng và hiệu quả kinh tế mô hình trồng Quế. - Thông qua đánh giá sinh trưởng và hiểu quả kinh tế mô hình trồng Quế nhằm đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế và phát triển bền vững các mô hình trồng Quế ở xã Đào Thịnh, huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái.

Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất - Kết quả nghiên cứu là dẫn liệu quan trọng đánh giá đúng sinh trưởng và hiệu quả kinh tế mô hình trồng Quế cho HTX Quế hồi Việt Nam. - Đề tài là tài liệu tham khảo cho cán bộ, nhân dân có mô hình trồng Quế tại xã Đào Thịnh. 4 Phần 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu 2.

Cơ sở khoa học về sinh trưởng và dự đoán sản lượng rừng trồng Sinh trưởng của cây rừng và lâm phần là trọng tâm nghiên cứu của sản lượng rừng và là vấn đề có tính chất nền tảng để nghiên cứu các phương pháp dự đoán sản lượng cũng như xác định hệ thống biện pháp tác động nhằm nâng cao năng xuất của rừng. Những nơi trồng rừng khác nhau thì cấp đất của nó lại khác nhau do đó khả năng sinh trưởng và phát triển của cây rừng ở đó cũng khác nhau. Vì vậy, chúng ta phải nghiên cứu mối quan hệ giữa loài cây và cấp đất để rừng trồng không những luôn luôn sinh trưởng phát triển tốt, đạt năng suất cao mà còn có chất lượng tốt thì chúng ta phải nghiên cứu điều kiện lập địa trước khi trồng. Đất là nhân tố quyết định sự phân bố sinh trưởng, phát triển, cấu trúc sản lượng và tính ổn định của rừng.

Đá mẹ là cơ sở vật chất đầu tiên cấu tạo nên đất có ảnh hưởng trực tiếp đặc điểm lý học và hoá học của đất thông qua đó nó ảnh hưởng tới phân bố, sinh trưởng phát triển của cây rừng và sản lượng rừng. Tất cả các yếu tố khí hậu như: Nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng, gió… đều có tác động mạnh mẽ đến quá trình hình thành đất. Nó có thể tác động trực tiếp hay gián tiếp thông qua thảm thực bì. Nước và nhiệt độ ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hình thành đất thông qua phá huỷ đá, hoà tan vật chất, xói mòn 5 rửa trôi, tổng hợp và phân giải chất hữu cơ trong đất.

Khi lượng mưa ở các khu vực khác nhau làm cho hàm lượng sét, dung tích hấp thu và pH trong đất thay đổi. Khi lượng mưa tăng làm cho pH trong đất giảm điều nay giải thích tại sao đa số đất ở Việt Nam đa số lại chua vì lượng mưa lớn từ 1500 - 2000 mm/năm. Khi lượng mưa tăng làm cho quá trình khoáng hoá dẫn đến hàm lượng sét tăng lên kéo theo dung tích hấp thu lại tăng. Ngược lại khi mưa nhiều đã rửa trôi các cation kiềm và kiềm thổ dẫn đến hàm lượng mùn và độ chua tăng [6,7].

Chế độ nước, nhiệt độ trong đất và độ sâu tầng đất là nhóm nhân tố ảnh hưởng quyết định đến phân bố hình thái và sự phát triển của hệ rễ thông qua đó ảnh hưởng đến tính ổn định của quần thể rừng. Đá mẹ dưới tác dụng của các yếu tố ngoại cảnh tạo thành mẫu chất. Sinh vật đã hút chất dinh dưỡng từ mẫu chất do đá vỡ vụn ra để sinh sống và khi chết đi lại tạo ra một lượng chất hữu cơ. Cứ như vậy sinh vật ngày càng nhiều và lượng chất hữu cơ tạo ra ngày càng nhiều hơn nên mẫu chất chuyển thành đất ngày càng tăng.

Ngoài ra, vi sinh vật làm nhiệm vụ tổng hợp và phân giải chất hữu cơ và cố định đạm từ khí trời. Trong quá trình phân giải vi sinh vật một mặt chuyển hoá các chất hữu cơ thành các chất khoáng đơn giản để nuôi sống cơ thể chúng, mặt khác nó lại tổng hợp nên một dạng chất hữu cơ đặc biệt trong đất. Đó là hợp chất mùn - thành phần cơ bản trong đất. Ngoài ra, động vật chúng chuyển hoá vật chất qua hoạt động sống, các vật chất khi qua cơ thể động vật trong đất đã chuyển hoá thành các chất dễ tiêu cho cây và có tác dụng xới xáo làm cho đất tơi xốp [7].

Nhìn chung độ phì của đất có ảnh hưởng nhiều mặt đến đời sống của cây rừng, đá mẹ ảnh hưởng trực tiếp đến đặc điểm lý hoá học của đất thông qua đó ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng phát triển của cây rừng và của rừng. Ngược lại, rừng ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hình thành đất các đặc tính lý hoá học của đất và vi sinh vật đất. Thực vật màu xanh có tác dụng 6 đến quá trình phong hoá đá tăng cường tích luỹ chất hữu cơ trong đất. Với chức năng tự quang hợp, thực vật màu xanh đã tạo nên một lượng sinh khối lớn và khi chết đi đã trả lại cho đất toàn bộ lượng vật chất khô đó.

Thông thường 1ha cây xanh có thể trả lại cho đất bằng cành khô lá rụng cả nó khoảng20 - 25 tấn/năm. Chất hữu cơ từ xác thực vật đã làm tăng hàm lượng mùn trong đất, làm cho đất có kết cấu tốt hơn, chế độ nhiệt, nước thuận lợi hơn. Điều kiện khí hậu thuận lợi và thành phần vi sinh vật trong đất phong phú lại đóng góp tích cực vào quá trình phân giải thảm mục để biến thành mùn. Cây bụi thảm tươi là thành phần quan trọng trong quần xã rừng.

Mối quan hệ giữa cây bụi thảm tươi và cây rừng vừa có lợi vừa có hại.