Luận Văn Thạc Sĩ: Mô Hình Thương Mại Biên Giới Và Ứng Dụng Tại Tỉnh Lào Cai

Luận văn thạc sĩ phân tích mô hình thương mại biên giới và ứng dụng thực tiễn tại tỉnh Lào Cai, đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

• Tác giả: Phạm Thùy Trang
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thường Lạng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế Quốc Tế
• Đề tài: Mô Hình Thương Mại Biên Giới: Áp Dụng Hiệu Quả Tại Tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MÔ HÌNH THƯƠNG MẠI BIÊN GIỚI CỦA MỘT ĐỊA PHƯƠNG
• 1.1. Cơ sở lý thuyết của mô hình thương mại biên giới
• 1.2. Lý thuyết lợi thế tuyệt đối của Adam Smith
• 1.3. Lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo
• 1.4. Mô hình H – O về lợi thế so sánh
• 1.5. Một số lý thuyết thương mại khác
• 1.6. Mô hình thương mại biên giới
• 1.7. Lợi thế so sánh địa phương biên giới
• 1.8. Chính sách thương mại biên giới và điều lệ thực thi
• 1.9. Phương thức triển khai thực hiện
• 1.10. Điều kiện thực hiện mô hình
• 1.11. Cơ sở hạ tầng thương mại
• 1.12. Tỷ giá hối đoái
• 1.13. Thủ tục hành chính, kiểm dịch động thực vật, kiểm soát
• 1.14. Bộ máy tổ chức điều hành
• 2. CHƯƠNG 2: MÔ HÌNH THƯƠNG MẠI BIÊN GIỚI CỦA TỈNH LÀO CAI (VIỆT NAM) VỚI TỈNH VÂN NAM (TRUNG QUỐC)
• 2.1. Quá trình phát triển thương mại biên giới của tỉnh Lào Cai
• 2.2. Từ năm 2011 đến nay
• 2.3. Phân tích mô hình thương mại biên giới
• 2.4. Lợi thế so sánh của tỉnh Lào Cai (Việt Nam) và tỉnh Vân Nam (Trung Quốc)
• 2.5. Chính sách thương mại biên giới của tỉnh
• 2.6. Cơ cấu mặt hàng
• 2.7. Điều kiện thực hiện
• 2.8. Phương thức tổ chức thực hiện
• 2.9. Đánh giá mô hình thương mại biên giới tỉnh Lào Cai (Việt Nam) với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc)
• 2.9.1. Những kết quả và nguyên nhân
• 2.9.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN MÔ HÌNH THƯƠNG MẠI BIÊN GIỚI CỦA TỈNH LÀO CAI
• 3.1. Định hướng hoàn thiện mô hình thương mại biên giới
• 3.2. Dự báo tình hình xuất khẩu của tỉnh Lào Cai (Việt Nam) sang tỉnh Vân Nam (Trung Quốc)
• 3.3. Phương hướng hoàn thiện mô hình
• 3.4. Giải pháp hoàn thiện mô hình thương mại biên giới
• 3.4.1. Xác định mô hình thương mại biên giới phù hợp
• 3.4.2. Giải pháp hoàn thiện mô hình thương mại địa phương
• 3.4.3. Tiếp cận các mô hình thương mại biên giới hiện đại
• 3.4.3.1. Với Chính phủ
• 3.4.3.2. Với Bộ Công Thương
• 3.4.3.3. Với UBND tỉnh Lào Cai
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Mô hình thương mại biên giới

Mô hình thương mại biên giới là một khái niệm quan trọng trong kinh tế quốc tế, đặc biệt là ở các khu vực biên giới như Tỉnh Lào Cai. Mô hình này dựa trên các lý thuyết kinh tế như lợi thế tuyệt đối của Adam Smith và lợi thế so sánh của David Ricardo. Lợi thế so sánh cho phép các địa phương chuyên môn hóa sản xuất hàng hóa mà họ có hiệu quả cao nhất, từ đó tối ưu hóa nguồn lực và tăng cường giao thương quốc tế. Chính sách thương mại biên giới đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hợp tác kinh tế giữa các quốc gia láng giềng.

1.1. Lý thuyết lợi thế tuyệt đối

Lý thuyết lợi thế tuyệt đối của Adam Smith nhấn mạnh rằng các quốc gia nên tập trung sản xuất và xuất khẩu hàng hóa mà họ có chi phí thấp nhất. Ví dụ, Việt Nam có lợi thế trong sản xuất vải, trong khi Trung Quốc có lợi thế trong sản xuất thép. Sự chuyên môn hóa này giúp tăng hiệu quả kinh tế và thúc đẩy thương mại quốc tế.

1.2. Lý thuyết lợi thế so sánh

David Ricardo phát triển lý thuyết lợi thế so sánh, cho rằng ngay cả khi một quốc gia không có lợi thế tuyệt đối, họ vẫn có thể tham gia thương mại bằng cách tập trung vào sản phẩm có hiệu quả tương đối cao hơn. Ví dụ, Việt Nam có lợi thế so sánh trong sản xuất gạo so với Trung Quốc, mặc dù năng suất lao động thấp hơn.

II. Áp dụng hiệu quả tại Tỉnh Lào Cai

Tỉnh Lào Cai đã áp dụng mô hình thương mại biên giới một cách hiệu quả, đặc biệt trong hợp tác với Tỉnh Vân Nam (Trung Quốc). Từ năm 2011 đến nay, thương mại biên giới tại Lào Cai đã có sự phát triển đáng kể, với kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 1 tỷ USD vào năm 2014. Kinh tế biên giới của Lào Cai được thúc đẩy bởi các chính sách thương mại cởi mở và cải cách hành chính, giúp tăng cường hiệu quả quản lý và thúc đẩy giao thương quốc tế.

2.1. Lợi thế so sánh của Lào Cai

Lào Cai có lợi thế so sánh trong các mặt hàng nông sản và khoáng sản, đặc biệt là gạo và quặng sắt. Nhờ vào vị trí địa lý thuận lợi, Lào Cai đã trở thành cầu nối quan trọng trong hành lang kinh tế Côn Minh – Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, giúp tăng cường giao thương với Trung Quốc.

2.2. Chính sách thương mại biên giới

Chính sách thương mại biên giới của Lào Cai tập trung vào việc cải thiện cơ sở hạ tầng thương mại, đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp Trung Quốc. Các dự án FDI từ Trung Quốc, như dự án đường dây tải điện 220kV Hà Khẩu – Lào Cai, đã góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

III. Phát triển kinh tế biên giới

Phát triển kinh tế biên giới là một trong những mục tiêu chiến lược của Tỉnh Lào Cai. Thông qua việc áp dụng mô hình thương mại biên giới, Lào Cai đã tận dụng được các lợi thế địa lý và kinh tế để thúc đẩy tăng trưởng. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế như quy mô thị trường nội địa nhỏ và kết cấu hạ tầng thương mại chưa đồng bộ. Để hoàn thiện mô hình, Lào Cai cần tiếp tục cải thiện chính sách thương mại và tăng cường hợp tác với các đối tác quốc tế.

3.1. Định hướng phát triển

Định hướng phát triển của Lào Cai tập trung vào việc mở rộng thị trường xuất khẩu, đa dạng hóa mặt hàng và nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm. Các giải pháp bao gồm xây dựng các khu kinh tế cửa khẩu và tăng cường hợp tác với các tỉnh láng giềng của Trung Quốc.

3.2. Giải pháp hoàn thiện mô hình

Các giải pháp hoàn thiện mô hình thương mại biên giới bao gồm cải thiện cơ sở hạ tầng, đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng cường năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp địa phương. Đồng thời, Lào Cai cần tiếp cận các mô hình thương mại hiện đại và tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới (WB).

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, thương mại biên giới trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Tỉnh Lào Cai (Việt Nam) và tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) có vị trí địa kinh tế đặc biệt quan trọng, nằm trên tuyến hành lang kinh tế Côn Minh – Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, là vùng đệm khu mậu dịch ASEAN + Trung Quốc. Từ năm 2011 đến 2016, kim ngạch xuất nhập khẩu qua cửa khẩu quốc tế tỉnh Lào Cai đạt khoảng 2,144 triệu USD, trong đó năm 2014 đạt 1 tỷ USD và riêng 10 tháng năm 2015 gần 1 tỷ USD, cho thấy sự phát triển sôi động của thương mại biên giới. Tuy nhiên, hoạt động xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu phụ và các hình thức tạm nhập tái xuất có sự sụt giảm, đồng thời quy mô thị trường nội địa còn nhỏ, kết cấu hạ tầng thương mại yếu kém, và thị trường xuất khẩu chủ yếu phụ thuộc vào Trung Quốc.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xây dựng mô hình thương mại biên giới phù hợp cho tỉnh Lào Cai với tỉnh Vân Nam, phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp hoàn thiện mô hình đến năm 2020. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2011-2016, với trọng tâm là thương mại biên giới giữa hai tỉnh. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc khai thác hiệu quả lợi thế địa lý, nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương và tăng cường hợp tác kinh tế song phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng ba lý thuyết kinh tế quốc tế chủ đạo để xây dựng mô hình thương mại biên giới:

1. Lý thuyết lợi thế tuyệt đối của Adam Smith: Nhấn mạnh sự chuyên môn hóa sản xuất dựa trên chi phí lao động thấp nhất, giúp các địa phương biên giới tập trung vào sản phẩm có lợi thế tuyệt đối để tăng hiệu quả kinh tế.

2. Lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo: Giải thích rằng ngay cả khi một địa phương không có lợi thế tuyệt đối, vẫn có thể tham gia thương mại bằng cách chuyên môn hóa sản xuất mặt hàng có lợi thế so sánh tương đối cao hơn, từ đó tối đa hóa lợi ích thương mại.

3. Mô hình Heckscher-Ohlin (H-O): Phân tích sự khác biệt về nguồn lực sản xuất (vốn và lao động) giữa các địa phương, từ đó xác định các mặt hàng có hàm lượng yếu tố sản xuất phù hợp để xuất khẩu, đồng thời nhập khẩu các mặt hàng sử dụng yếu tố khan hiếm.

Ngoài ra, luận văn còn tham khảo các lý thuyết về thương mại nội bộ ngành, khoảng cách công nghệ và các chính sách thương mại biên giới nhằm làm rõ các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động thương mại biên giới.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định lượng và định tính:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu từ Sở Công Thương, Ban Quản lý Khu kinh tế cửa khẩu, Cục Thống kê, Cục Hải quan tỉnh Lào Cai, Ngân hàng Thế giới (WB) và các nguồn thông tin trực tuyến.

• Phương pháp phân tích: Phân tích thống kê mô tả, so sánh, tổng hợp và quy nạp để đánh giá thực trạng thương mại biên giới. Sử dụng chỉ số lợi thế so sánh (RCA) để xác định các mặt hàng có lợi thế xuất khẩu.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Dữ liệu thu thập bao gồm toàn bộ số liệu thương mại biên giới giai đoạn 2011-2016, đảm bảo tính đại diện và toàn diện cho phân tích.

• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích giai đoạn 2011-2016, đồng thời đề xuất giải pháp hoàn thiện mô hình đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu: Kim ngạch xuất nhập khẩu qua cửa khẩu quốc tế tỉnh Lào Cai tăng từ 8,88 triệu USD năm 1995 lên 2,144 triệu USD năm 2016, với mức tăng trưởng trung bình khoảng 15%/năm trong giai đoạn 2011-2016. Tuy nhiên, kim ngạch qua các cửa khẩu phụ và hình thức tạm nhập tái xuất giảm 2,5% so với năm 2014.

2. Cơ cấu mặt hàng xuất nhập khẩu: Mặt hàng xuất khẩu chủ yếu là nguyên liệu thô như gỗ, quặng sắt, đồng, chè và thảo quả, chiếm khoảng 60% tổng kim ngạch xuất khẩu. Mặt hàng nhập khẩu chủ yếu là máy móc, thiết bị, nguyên liệu phục vụ sản xuất, chiếm 55% tổng kim ngạch nhập khẩu.

3. Lợi thế so sánh địa phương: Chỉ số RCA cho thấy tỉnh Lào Cai có lợi thế so sánh cao trong các mặt hàng nông sản và khoáng sản, trong khi tỉnh Vân Nam có lợi thế về sản xuất công nghiệp và hàng tiêu dùng. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho sự trao đổi hàng hóa bổ sung giữa hai bên.

4. Hạn chế về cơ sở hạ tầng và chính sách: Kết cấu hạ tầng thương mại còn thiếu và yếu, đặc biệt là hệ thống kho bãi, logistics và dịch vụ hỗ trợ xuất nhập khẩu chưa phát triển đồng bộ. Thủ tục hành chính còn phức tạp, thời gian thông quan kéo dài, ảnh hưởng đến hiệu quả thương mại biên giới.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu chủ yếu do vị trí địa lý thuận lợi, sự phát triển của hành lang kinh tế Côn Minh – Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng và các chính sách ưu đãi thương mại biên giới. Tuy nhiên, sự phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc và mặt hàng xuất khẩu chủ yếu là nguyên liệu thô làm giảm giá trị gia tăng và tính bền vững của thương mại.

So sánh với các nghiên cứu trong khu vực, kết quả cho thấy Lào Cai có tiềm năng phát triển thương mại biên giới tương đối lớn nhưng chưa được khai thác hiệu quả do hạn chế về hạ tầng và chính sách. Việc áp dụng mô hình H-O giúp xác định rõ các yếu tố sản xuất dồi dào của địa phương để tập trung phát triển ngành nghề phù hợp, nâng cao lợi thế so sánh.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu, bảng phân tích cơ cấu mặt hàng và biểu đồ chỉ số RCA theo từng nhóm sản phẩm để minh họa rõ nét các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng thương mại: Ưu tiên xây dựng và nâng cấp hệ thống kho bãi, trung tâm logistics, cải thiện giao thông vận tải và hạ tầng cửa khẩu. Mục tiêu nâng cao năng lực lưu thông hàng hóa, giảm chi phí logistics trong vòng 3 năm tới, do UBND tỉnh và các cơ quan liên quan thực hiện.

2. Đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả thông quan: Áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý hải quan, rút ngắn thời gian thông quan xuống dưới 24 giờ cho các mặt hàng chủ lực. Bộ Công Thương phối hợp với Cục Hải quan tỉnh triển khai trong 2 năm.

3. Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và nâng cao giá trị gia tăng sản phẩm: Khuyến khích doanh nghiệp phát triển sản phẩm chế biến sâu, mở rộng thị trường sang các nước ASEAN và châu Á khác. Thực hiện trong 5 năm với sự hỗ trợ của Sở Công Thương và các hiệp hội ngành hàng.

4. Xây dựng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và phát triển nguồn nhân lực: Tổ chức đào tạo nâng cao năng lực quản lý, kỹ năng thương mại quốc tế cho doanh nghiệp địa phương; hỗ trợ tiếp cận vốn và công nghệ. Thực hiện liên tục, do Trung tâm Xúc tiến thương mại và các cơ quan đào tạo phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách địa phương và trung ương: Giúp xây dựng và điều chỉnh chính sách thương mại biên giới phù hợp với thực tiễn, nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển kinh tế vùng biên giới.

2. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu và đầu tư FDI: Cung cấp thông tin về lợi thế so sánh, cơ hội thị trường và các rào cản thương mại, từ đó định hướng chiến lược kinh doanh và đầu tư hiệu quả.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả kinh tế quốc tế: Là tài liệu tham khảo quan trọng về mô hình thương mại biên giới, lý thuyết kinh tế áp dụng và phân tích thực tiễn tại địa phương biên giới Việt Nam – Trung Quốc.

4. Cơ quan quản lý hải quan, thương mại và logistics: Hỗ trợ cải tiến quy trình, nâng cao năng lực quản lý và phát triển dịch vụ hỗ trợ xuất nhập khẩu, góp phần thúc đẩy thương mại biên giới phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Thương mại biên giới là gì và tại sao quan trọng với tỉnh Lào Cai?
   Thương mại biên giới là hoạt động trao đổi hàng hóa và dịch vụ qua biên giới giữa các quốc gia. Với Lào Cai, thương mại biên giới tận dụng vị trí địa lý thuận lợi, thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương và tăng cường hợp tác với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc).

2. Lợi thế so sánh của tỉnh Lào Cai trong thương mại biên giới là gì?
   Lào Cai có lợi thế so sánh trong các mặt hàng nông sản, khoáng sản và sản phẩm thô, dựa trên nguồn lực lao động và tài nguyên thiên nhiên, giúp tỉnh phát triển xuất khẩu hiệu quả.

3. Những hạn chế chính trong mô hình thương mại biên giới hiện nay là gì?
   Hạn chế gồm kết cấu hạ tầng thương mại yếu kém, thủ tục hành chính phức tạp, thị trường xuất khẩu phụ thuộc vào Trung Quốc và giá trị gia tăng sản phẩm thấp.

4. Các giải pháp chính để hoàn thiện mô hình thương mại biên giới là gì?
   Tăng cường đầu tư hạ tầng, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và nâng cao năng lực doanh nghiệp là các giải pháp trọng tâm.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp địa phương tận dụng tốt lợi thế thương mại biên giới?
   Doanh nghiệp cần tập trung phát triển sản phẩm có lợi thế so sánh, nâng cao chất lượng, áp dụng công nghệ mới và chủ động mở rộng thị trường thông qua các hoạt động xúc tiến thương mại.

Kết luận

• Thương mại biên giới tỉnh Lào Cai với tỉnh Vân Nam có tiềm năng phát triển lớn, kim ngạch xuất nhập khẩu tăng trưởng ổn định trong giai đoạn 2011-2016.
• Lợi thế so sánh của Lào Cai tập trung vào các mặt hàng nông sản và khoáng sản, trong khi Vân Nam có lợi thế về công nghiệp chế biến.
• Hạn chế về cơ sở hạ tầng, thủ tục hành chính và sự phụ thuộc thị trường Trung Quốc là những thách thức cần khắc phục.
• Đề xuất các giải pháp đồng bộ về hạ tầng, chính sách, đa dạng hóa thị trường và nâng cao năng lực doanh nghiệp nhằm hoàn thiện mô hình thương mại biên giới đến năm 2020.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu trong việc phát triển thương mại biên giới bền vững, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương và hợp tác quốc tế.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan chức năng và doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả để điều chỉnh phù hợp với diễn biến thị trường và chính sách quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: MÔ HÌNH THƯƠNG MẠI BIÊN GIỚI CỦA MỘT ĐỊA PHƯƠNG 1. Cơ sở lý thuyết của mô hình thương mại biên giới 1. Lý thuyết lợi thế tuyệt đối của Adam Smith Khoảng nửa cuối thế kỉ XVIII, Adam Smith (1723 – 1790) trong cuốn “Của cải của các dân tộc”, xuất bản năm 1776, phê phán hạn chế chủ yếu của chủ nghĩa trọng thương, đồng thời đưa ra luận điểm mới nhằm giải thích nguồn gốc, bản chất và lợi ích của thương mại quốc tế. Ông cho rằng sự giàu có của một quốc gia phụ thuộc vào lượng giá trị hàng hóa sản xuất được, mà không chỉ đo bằng số lượng vàng được quốc gia tích trữ.

Adam Smith đưa ra nhận định: “Sự giàu có của mỗi quốc gia đạt được không phải do những quy định chặt chẽ của chính quyền mang lại mà là nhờ vào tự do kinh doanh.” Giải thích bản chất TMQT, Adam Smith cho rằng thương mại quốc tế muốn bền vững phải dựa trên cơ sở tự nguyện và các bên đều có lợi, thêm vào đó, là sự trao đổi ngang giá. Nội dung cơ bản của lý thuyết lợi thế tuyệt đối của Adam Smith được diễn giải như sau: - TM diễn ra tự do giữa các quốc gia - Lợi thế tuyệt đối được hiểu là chi phí lao động để sản xuất hàng hóa thấp nhất. Hàng hóa được đưa từ nơi có giá cả thấp sang nơi có giá cả cao. - Mô hình TMQT của một quốc gia là chuyên môn hóa sản xuất và XK hàng hóa có lợi thế tuyệt đối và NK hàng hóa không có lợi thế tuyệt đối.

- Nếu hiểu theo nghĩa rộng, mỗi quốc gia tập trung nguồn lực và chuyên môn hóa sản xuất vào loại sản phẩm có lợi thế tuyệt đối thì tài nguyên đất nước sẽ được khai thác có hiệu quả hơn và thông qua trao đổi TMQT, các quốc gia đều có lợi hơn do tổng lượng các loại sản phẩm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng cuối cùng ở mỗi quốc gia tăng lên và chi phí rẻ hơn so với trường hợp phải sản xuất toàn bộ, hàng hóa mỗi 7 nước đều có lợi hơn nhiều so với trường hợp không tham gia trao đổi TMQT (mặc dù lợi ích đạt được sẽ không đều nhau giữa các quốc gia). Có thể làm sáng tỏ bằng việc xem xét bảng sau: Bảng 1.1: Chi phí lao động cho sản xuất thép và vải ở Việt Nam và Trung Quốc Quốc gia Sản phẩm Việt Nam Trung Quốc Thép 5 3 Vải 2 6 Khi chưa có trao đổi thương mại quốc tế, Trung Quốc và Việt Nam là hai thị trường biệt lập với hai mức giá tương quan khác nhau. Trong điều kiện tự cung tự cấp, Trung Quốc là nước có hiệu quả cao hơn trong sản xuất thép vì để làm ra 1 đơn vị thép, nước này chỉ cần 3 lao động, trong khi đó Việt Nam phải cần đến 5 lao động. Ngược lại, Việt Nam có hiệu quả hơn trong sản xuất vải vì để sản xuất 1 đơn vị vải, Việt Nam chỉ cần 2 lao động, còn Trung Quốc phải dùng 6 lao động.

Trong trường hợp này, Việt Nam được coi là có lợi thế tuyệt đối trong sản xuất vải và bất lợi tuyệt đối trong sản xuất thép và Trung Quốc thì có lợi thế tuyệt đối trong sản xuất thép nhưng lại bất lợi tuyệt đối trong sản xuất vải. Trong điều kiện có trao đổi TMQT, theo lý thuyết tuyệt đối của A.Smith Trung Quốc sẽ chuyên môn hóa vào sản xuất thép còn Việt Nam sẽ chuyên môn hóa sản xuất vải rồi trao đổi với nhau thì cả hai quốc gia đều thu được lợi ích. Tóm lại, theo lý thuyết lợi thế tuyệt đối của A. Smith nguồn gốc TMQT là sự khác biệt lợi thế tuyệt đối giữa hai quốc gia hay việc chuyên môn hóa sản xuất dựa vào lợi thế tuyệt đối sẽ có lợi cho các nước tham gia trao đổi.

Vận dụng lý thuyết vào phát triển thương mại của một địa phương biên giới có thể rút ra hai vấn đề có tính phương pháp luận sau: Thứ nhất, mỗi địa phương biên giới nên định hướng và tập trung chuyên môn hóa vào các mặt hàng, ngành, lĩnh vực hay loại hình kinh doanh sản xuất có lợi thế 8 tuyệt đối để tận dụng hiệu quả nguồn lực của địa phương. Đồng thời, thông qua trao đổi thương mại biên giới, xuất khẩu những sản phẩm mà địa phương có lợi thế tuyệt đối và nhập khẩu loại hàng hóa mà nước ngoài sản xuất hiệu quả hơn sẽ đem lại lợi ích cao hơn do tổng lượng sản phẩm trao đổi của địa phương tăng và chi phí cũng rẻ hơn so với các tỉnh không có biên giới. Thứ hai, Chính phủ cũng như các địa phương biên giới nên chú trọng nghiên cứu và có giải pháp, chính sách nhằm xác định đúng những mặt hàng, ngành, lĩnh vực hoặc những sản phẩm mà địa phương có lợi thế tuyệt đối để sản xuất và thúc đẩy XK, từ đó làm tăng trưởng hiệu quả giá trị của cải, thúc đẩy phát triển nền kinh tế. Lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo Lý thuyết lợi thế tuyệt đối của A.

Smith giải thích một phần nguồn gốc, bản chất và lợi ích của thương mại, tuy nhiên chưa thể giải thích được TMQT trong mọi trường hợp. David Ricardo (1772 – 1823) đã chỉ ra những hạn chế đó và phát triển lý thuyết lợi thế so sánh (Comparative advantage) hay còn gọi là quy luật lợi thế so sánh. Quy luật lợi thế so sánh được D. Ricardo trình bày trong tác phẩm “Những nguyên lý Kinh tế Chính trị và Thuế”, xuất bản năm 1817.

Theo đó, trong quan hệ TMQT, một quốc gia bất lợi trong việc sản xuất tất cả các mặt hàng thì vẫn có thể chọn mặt hàng có hiệu quả tương đối cao hơn – mặt hàng có lợi thế so sánh để trao đồi. Một bước tiến quan trọng của D. Ricardo so với A.Smith là đưa ra một số giả định: - Thế giới chỉ có hai quốc gia, hai mặt hàng và một quốc gia có lợi thế tuyệt đối hai mặt hàng, còn quốc gia kia ở vào tình trạng ngược lại - Lao động là yếu tố sản xuất duy nhất và không thể di chuyển giữa các quốc gia - Công nghệ sản xuất không đổi - Thương mại hoàn toàn tự do giữa hai quốc gia. 9 Ta xem xét bảng: Bảng 1.2: Minh họa lợi thế so sánh của hai quốc gia Quốc gia Sản phẩm Việt Nam Trung Quốc Gạo (kg/người/giờ) 2 4 Vải (m/người/giờ) 1 6 Trong trường hợp này, Việt Nam không có lợi thế tuyệt đối trong sản xuất cả hai loại hàng hóa là gạo và vải so với Trung Quốc.

Tuy nhiên, lao động ở Việt Nam có năng suất lao động trong việc sản xuất gạo bằng 1/2 của Trung Quốc và năng suất trong sản xuất vải bằng 1/6 của Trung Quốc. Vì vậy, Việt Nam có lợi thế so sánh trong việc sản xuất gạo Ngược lại, tuy Trung Quốc có lợi thế tuyệt đối trong cả hai loại hàng hóa là gạo và vải, nhưng lợi thế tuyệt đối trong sản xuất vải của Trung Quốc là 6:1 lớn hơn lợi thế tuyệt đối trong sản xuất gạo là 4:2 nên Trung Quốc có lợi thế so sánh trong việc sản xuất vải. Tóm lại, Trung Quốc có cả lợi tuyết tuyệt đối và lợi thế so sánh trong việc sản xuất vải. Việt Nam tuy không có lợi thế tuyệt đối trong sản xuất sản phẩm nào nhưng vẫn có lợi thế so sánh trong việc sản xuất gạo.

Và theo quy luật lợi thế so sánh, cả hai quốc gia sẽ có lợi từ thương mại quốc tế nếu Trung Quốc chuyên môn hóa sản xuất vải và XK một phần để đổi lấy gạo do Việt Nam sản xuất (Việt Nam sẽ chuyên môn hóa sản xuất và XK gạo). Ricardo cho rằng, cơ sở thương mại đem lại lợi ích cho các quốc gia tham gia là lợi thế so sánh. Nội dung của quy luật lợi thế so sánh được xem xét trên nhiều góc độ: Một quốc gia chuyên môn hóa sản xuất và XK hàng hóa có thể sản xuất với hiệu quả cao hơn một cách tương đối hay giá cả thấp hơn một cách tương đối so với quốc gia khác và NK trở lại những sản phẩm không có lợi thế so sánh. Khác với lợi thế tuyệt đối của A.

Smith, lợi thế so sánh được hiểu là quan hệ tương quan thuận lợi hơn về chi phí lao động và chi phí cơ hội trong sản xuất các mặt hàng được đưa ra để trao đổi so với mặt hàng còn lại. 10 Mức lợi thế so sánh, biểu hiện khả năng mở rộng thị trường sản phẩm (X) trên thị trường thế giới, được xác định bằng công thức sau: RCA = : Trong đó: RCA (revealed of comparative advantage): Lợi thế so sánh hiện hữu E1: Kim ngạch XK sản phẩm X của quốc gia trong một năm EC: Tổng kim ngạch XK của quốc gia trong một năm E2: Tổng kim ngạch XK sản phẩm X của thế giới trong một năm EW: Tổng kim ngạch XK của toàn thế giới về tất cả các mặt hàng trong một năm Nếu RCA ≤ 1: Sản phẩm X không có lợi thế so sánh 1 ≤ RCA ≤ 2,5: Sản phẩm X có lợi thế so sánh (mức lợi thế cao dần khi RCA tiến tới 2,5) RCA ≥ 2,5: Sản phẩm X có lợi thế so sánh rất cao. Qua lý thuyết lợi thế tuyệt đối của A. Smith và lợi thế so sánh của D.

Ricardo có thể rút ra nhận xét là một ngành, lĩnh vực kinh doanh hay một sản phẩm nào đó có lợi thế tuyệt đối không nhất thiết là có lợi thế so sánh. Lợi thế tuyệt đối và lợi thế so sánh nêu trên thực chất có mối quan hệ với lợi thế theo quy mô của một nước hoặc một địa phương, có được nhờ lợi thế địa lý, nguồn lực hoặc/và năng suất lao động hay công nghệ sản xuất, năng lực kinh doanh. Vận dụng lý thuyết lợi thế so sánh này vào điều kiện phát triển thương mại của một địa phương biên giới, có thể nhận định là: Các biện pháp chính sách của chính phủ, của chính quyền cấp địa phương biên giới trong việc thúc đẩy kinh doanh và tăng năng suất lao động đối với ngành thương mại (hoặc một sản phẩm nhất định) sẽ góp phần cải tiến và nâng cấp lợi thế so sánh của địa phương về ngành thương mại (hoặc sản phẩm dịch vụ thương mại đó).