Luận văn thạc sĩ về quan hệ thương mại Việt-Trung tại Quảng Ninh giai đoạn 1991-2005

Đề tài khảo sát quan hệ thương mại Việt-Trung tại Quảng Ninh (1991-2005) với dữ liệu thực nghiệm, giải pháp cụ thể cho bài toán thực tế chuyên ngành

• Tác giả: Ngô Thị Lan Phương
• Người hướng dẫn: TS. Lê Trung Dũng
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch Sử Thế Giới
• Đề tài: Quan Hệ Thương Mại Việt - Trung Trên Địa Bàn Quảng Ninh Giai Đoạn 1991 - 2005
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TIỀM NĂNG CỦA QUẢNG NINH TRONG HỢP TÁC THƯƠNG MẠI VIỆT - TRUNG
• 1.1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên của Quảng Ninh
• 1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.2. Điều kiện tự nhiên
• 1.1.2.1. Về mặt địa hình
• 1.1.2.2. Về tài nguyên thiên nhiên
• 1.1.2.2.1. Tài nguyên khoáng sản
• 2. CHƯƠNG 2: QUAN HỆ THƯƠNG MẠI VIỆT-TRUNG TRÊN ĐỊA BÀN QUẢNG NINH GIAI ĐOẠN 1991-2005
• 3. CHƯƠNG 3: TÁC ĐỘNG CỦA QUAN HỆ THƯƠNG MẠI VIỆT - TRUNG THỜI KÌ ĐỔI MỚI ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ- VĂN HÓA - XÃ HỘI QUẢNG NINH
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tiềm năng của Quảng Ninh trong hợp tác thương mại Việt Trung

Quảng Ninh, với vị trí địa lý thuận lợi, là tỉnh ven biển nằm ở phía Đông Bắc Việt Nam. Tỉnh có đường biên giới dài 132,8 km với Trung Quốc, tạo điều kiện cho hoạt động quan hệ thương mại sôi động. Đặc biệt, Quảng Ninh là cửa ngõ quan trọng cho hàng hóa xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Trung Quốc. Theo thống kê, kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa qua cửa khẩu với thị trường Trung Quốc trung bình hàng năm đạt trên 500 triệu USD, góp phần vào sự phát triển kinh tế của tỉnh. Hoạt động này không chỉ thúc đẩy sản xuất công nghiệp mà còn nâng cao đời sống của người dân. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, vẫn tồn tại nhiều hạn chế như kim ngạch xuất nhập khẩu chưa tương xứng với tiềm năng, cơ sở vật chất còn nghèo nàn và hiện tượng buôn lậu gia tăng.

1.1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên

Quảng Ninh có địa hình đa dạng, bao gồm núi, đồi, đồng bằng và biển, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế. Vị trí địa lý của tỉnh giúp kết nối các tỉnh phía Bắc với thị trường Trung Quốc, đồng thời là cầu nối cho hàng hóa từ các tỉnh miền Nam đến Trung Quốc. Điều này không chỉ thúc đẩy hợp tác kinh tế mà còn tạo ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp trong việc mở rộng thị trường. Đặc biệt, Quảng Ninh còn nằm trong các hành lang kinh tế quan trọng, như Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, càng làm tăng vai trò của tỉnh trong thương mại quốc tế.

II. Quan hệ thương mại Việt Trung trên địa bàn Quảng Ninh giai đoạn 1991 2005

Giai đoạn 1991-2005 chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Trung Quốc tại Quảng Ninh. Kim ngạch xuất nhập khẩu tăng trưởng ổn định, với nhiều mặt hàng chủ lực như than, gạo, và các sản phẩm nông sản. Sự phát triển này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân địa phương. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đi kèm với những thách thức như tình trạng buôn lậu và gian lận thương mại. Để giải quyết vấn đề này, cần có sự can thiệp của chính sách từ các cơ quan chức năng nhằm quản lý và kiểm soát hoạt động thương mại một cách hiệu quả.

2.1. Tình hình xuất nhập khẩu

Tình hình xuất nhập khẩu hàng hóa giữa Việt Nam và Trung Quốc tại Quảng Ninh giai đoạn này cho thấy sự gia tăng đáng kể về kim ngạch. Các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu bao gồm nông sản, thủy sản và khoáng sản, trong khi hàng nhập khẩu chủ yếu là nguyên liệu phục vụ sản xuất. Sự phát triển này không chỉ thúc đẩy phát triển kinh tế mà còn tạo ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp trong việc mở rộng thị trường. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng kim ngạch xuất nhập khẩu vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của tỉnh, điều này đòi hỏi các giải pháp cải thiện từ phía chính quyền địa phương.

III. Tác động của quan hệ thương mại Việt Trung đến phát triển kinh tế xã hội Quảng Ninh

Quan hệ thương mại Việt-Trung đã có những tác động tích cực đến phát triển kinh tế-xã hội của Quảng Ninh. Hoạt động thương mại quốc tế không chỉ thúc đẩy sản xuất công nghiệp mà còn nâng cao đời sống của người dân. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích, cũng cần nhận diện những tác động tiêu cực như ô nhiễm môi trường và tình trạng buôn lậu. Để phát triển bền vững, cần có các chính sách quản lý hiệu quả nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực và tối ưu hóa lợi ích từ hoạt động thương mại.

3.1. Tác động đến đời sống người dân

Hoạt động thương mại với Trung Quốc đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân Quảng Ninh, nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đi kèm với những thách thức như tình trạng buôn lậu và gian lận thương mại, ảnh hưởng đến an ninh kinh tế và xã hội. Để đảm bảo sự phát triển bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng doanh nghiệp trong việc quản lý và kiểm soát hoạt động thương mại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quan hệ thương mại Việt - Trung trên địa bàn Quảng Ninh giai đoạn 1991-2005 là một chủ đề nghiên cứu quan trọng, phản ánh sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong bối cảnh đổi mới và hội nhập quốc tế. Quảng Ninh, với diện tích 5.938 km², có đường biên giới dài 132,8 km tiếp giáp với tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc) và bờ biển dài 250 km, là cửa ngõ quan trọng trong tam giác kinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh. Từ năm 1991, kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa qua cửa khẩu với thị trường Trung Quốc trung bình hàng năm đạt trên dưới 500 triệu USD, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của tỉnh với tốc độ hơn 10% mỗi năm.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm khái quát quá trình phát triển quan hệ thương mại Việt - Trung trên địa bàn Quảng Ninh, phân tích tác động của hoạt động xuất nhập khẩu đến đời sống kinh tế - xã hội, đồng thời nhận diện những hạn chế và đề xuất giải pháp phát triển bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 1991-2005, với không gian nghiên cứu bao gồm toàn bộ địa bàn hành chính tỉnh Quảng Ninh tính đến cuối năm 2005.

Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách phát triển kinh tế đối ngoại của tỉnh, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động thương mại biên giới, đồng thời thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế của Quảng Ninh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng khung lý thuyết kinh tế phát triển và lý thuyết thương mại quốc tế trong bối cảnh kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Hai mô hình nghiên cứu chính bao gồm:

• Lý thuyết thương mại quốc tế: Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất nhập khẩu, cơ cấu thị trường và vai trò của các cửa khẩu biên giới trong phát triển thương mại song phương.
• Lý thuyết phát triển kinh tế vùng: Đánh giá tác động của hoạt động thương mại biên giới đến phát triển kinh tế - xã hội địa phương, bao gồm tăng trưởng GDP, tạo việc làm và cải thiện đời sống nhân dân.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: kim ngạch xuất nhập khẩu, khu kinh tế cửa khẩu, buôn bán tiểu ngạch và chính ngạch, tác động kinh tế xã hội, và chính sách khuyến khích phát triển ngoại thương.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ các báo cáo của Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Ninh, Sở Thương mại, Tổng cục Thống kê, Cục Hải quan Quảng Ninh, cùng các tài liệu lịch sử và các công trình nghiên cứu liên quan. Ngoài ra, các số liệu thống kê về kim ngạch xuất nhập khẩu, số lượng doanh nghiệp, thu ngân sách và lao động trong lĩnh vực thương mại được khai thác để phân tích.

Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Phương pháp lịch sử: Trình bày diễn biến hoạt động thương mại Việt - Trung theo mạch thời gian, từ trước đổi mới đến giai đoạn 1991-2005.
• Phương pháp thống kê so sánh: So sánh số liệu kim ngạch xuất nhập khẩu, cơ cấu doanh nghiệp và thu ngân sách qua các năm để làm nổi bật sự phát triển và những điểm mới.
• Phương pháp tổng hợp và phân tích: Đánh giá mối quan hệ giữa hoạt động thương mại biên giới với các chỉ số kinh tế - xã hội của tỉnh.
• Phương pháp điều tra thực tế: Thu thập thông tin từ các doanh nghiệp, cơ quan quản lý và người dân tham gia hoạt động thương mại biên giới.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm số liệu thống kê toàn tỉnh và các khảo sát thực địa tại các cửa khẩu chính như Móng Cái, Hoành Mô. Phương pháp chọn mẫu kết hợp ngẫu nhiên và phi ngẫu nhiên nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu: Kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa Việt - Trung qua Quảng Ninh tăng trưởng ổn định, từ mức khoảng 500 triệu USD trung bình hàng năm trong giai đoạn 1991-2005, với tốc độ tăng trưởng bình quân trên 10% mỗi năm. Ví dụ, kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa ở Quảng Ninh từ năm 1996 đến 2005 có xu hướng tăng rõ rệt, thể hiện qua biểu đồ thống kê.

2. Cơ cấu doanh nghiệp đa dạng: Số lượng doanh nghiệp tham gia hoạt động thương mại tăng nhanh, trong đó doanh nghiệp dân doanh chiếm tỷ lệ lớn, với vốn đăng ký tăng từ năm 1992 đến 2003. Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cũng phát triển, góp phần nâng cao năng lực sản xuất và xuất khẩu.

3. Tác động tích cực đến kinh tế địa phương: Hoạt động thương mại Việt - Trung thúc đẩy sản xuất công nghiệp, du lịch và dịch vụ phát triển, góp phần nâng cao GDP bình quân đầu người của Quảng Ninh từ năm 1997 đến 2005. Thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu cũng tăng đều, tạo nguồn lực cho phát triển kinh tế xã hội.

4. Hạn chế và thách thức: Mặc dù có nhiều thành tựu, kim ngạch xuất nhập khẩu chưa tương xứng với tiềm năng của tỉnh. Cơ sở vật chất kỹ thuật còn nghèo nàn, hiện tượng buôn lậu và gian lận thương mại vẫn diễn ra, ảnh hưởng đến hiệu quả và uy tín thương mại. Hoạt động buôn bán ở chợ biên giới còn mang tính tự phát, chưa được quản lý chặt chẽ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu là do chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nước, cùng với các chính sách khuyến khích phát triển ngoại thương của tỉnh Quảng Ninh, đặc biệt là việc xây dựng khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái với nhiều ưu đãi về thuế và thủ tục hành chính. So sánh với các tỉnh biên giới phía Bắc như Lào Cai, Hà Giang, Quảng Ninh có lợi thế vượt trội về vị trí địa lý, hệ thống cảng biển và cửa khẩu, cũng như nguồn tài nguyên phong phú.

Tuy nhiên, hạn chế về cơ sở hạ tầng và quản lý thương mại biên giới đã làm giảm hiệu quả hoạt động. So với một số nghiên cứu gần đây về thương mại biên giới Việt - Trung, kết quả nghiên cứu này khẳng định vai trò quan trọng của Quảng Ninh nhưng cũng chỉ ra những điểm cần cải thiện để phát triển bền vững.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện kim ngạch xuất nhập khẩu theo năm, cơ cấu doanh nghiệp theo loại hình và vốn đăng ký, cũng như bảng thống kê thu ngân sách và lao động trong lĩnh vực thương mại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cấp cơ sở hạ tầng cửa khẩu và cảng biển: Đầu tư hiện đại hóa hệ thống cửa khẩu Móng Cái và các cảng biển trọng điểm nhằm tăng năng lực thông quan, giảm thời gian và chi phí vận chuyển. Chủ thể thực hiện là UBND tỉnh phối hợp với Bộ Giao thông Vận tải, thời gian thực hiện trong 3-5 năm.

2. Tăng cường quản lý và kiểm soát buôn lậu: Xây dựng hệ thống giám sát hiện đại, phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng hải quan, biên phòng và công an để ngăn chặn buôn lậu và gian lận thương mại. Thực hiện ngay và liên tục, do các cơ quan chức năng tỉnh chủ trì.

3. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Tổ chức đào tạo, nâng cao kỹ năng cho cán bộ quản lý và lao động trong lĩnh vực thương mại biên giới, đặc biệt về nghiệp vụ hải quan và thương mại quốc tế. Thời gian 2-3 năm, do Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với các trường đại học thực hiện.

4. Khuyến khích đa dạng hóa sản phẩm xuất khẩu: Hỗ trợ doanh nghiệp phát triển các mặt hàng mới có giá trị gia tăng cao, tận dụng lợi thế tài nguyên và thị trường Trung Quốc. Chủ thể là Sở Công Thương và các hiệp hội doanh nghiệp, triển khai trong 3 năm.

5. Tăng cường hợp tác thương mại biên giới: Thúc đẩy các hoạt động giao lưu thương mại, hội chợ, triển lãm tại khu vực biên giới nhằm mở rộng thị trường và nâng cao uy tín thương hiệu. Thời gian thực hiện hàng năm, do UBND tỉnh và các đối tác Trung Quốc phối hợp tổ chức.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng và điều chỉnh chính sách phát triển thương mại biên giới, nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển kinh tế địa phương.

2. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu và đầu tư: Thông tin chi tiết về thị trường, cơ chế chính sách và tiềm năng phát triển giúp doanh nghiệp định hướng chiến lược kinh doanh và mở rộng thị trường.

3. Giảng viên và sinh viên ngành lịch sử, kinh tế và thương mại quốc tế: Tài liệu tham khảo quý giá về lịch sử phát triển thương mại biên giới, các yếu tố ảnh hưởng và chính sách phát triển kinh tế vùng.

4. Các tổ chức nghiên cứu và phát triển kinh tế vùng: Cung cấp dữ liệu và phân tích chuyên sâu phục vụ cho các nghiên cứu liên quan đến phát triển kinh tế biên giới và hợp tác quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Quan hệ thương mại Việt - Trung tại Quảng Ninh phát triển như thế nào trong giai đoạn 1991-2005?
   Hoạt động thương mại tăng trưởng ổn định với kim ngạch xuất nhập khẩu trung bình trên 500 triệu USD mỗi năm, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế địa phương.

2. Những yếu tố nào giúp Quảng Ninh trở thành trung tâm thương mại biên giới quan trọng?
   Vị trí địa lý thuận lợi, hệ thống cảng biển và cửa khẩu phát triển, nguồn tài nguyên phong phú, cùng truyền thống buôn bán lâu đời và chính sách khuyến khích của Nhà nước.

3. Các hạn chế chính trong hoạt động thương mại biên giới tại Quảng Ninh là gì?
   Cơ sở vật chất kỹ thuật còn nghèo nàn, hiện tượng buôn lậu và gian lận thương mại diễn ra, quản lý chợ biên giới còn mang tính tự phát, ảnh hưởng đến hiệu quả và uy tín thương mại.

4. Chính sách nào đã được áp dụng để thúc đẩy thương mại biên giới tại Quảng Ninh?
   Các chính sách ưu đãi thuế, đơn giản hóa thủ tục xuất nhập khẩu, phát triển khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái, và các quy định quản lý chợ biên giới nhằm tạo môi trường kinh doanh thuận lợi.

5. Hoạt động thương mại biên giới ảnh hưởng thế nào đến đời sống người dân Quảng Ninh?
   Thúc đẩy sản xuất công nghiệp, du lịch và dịch vụ phát triển, tạo việc làm và nâng cao thu nhập, góp phần cải thiện đời sống kinh tế - xã hội của các tầng lớp dân cư, đặc biệt là vùng biên giới.

Kết luận

• Luận văn đã trình bày toàn diện về quan hệ thương mại Việt - Trung trên địa bàn Quảng Ninh giai đoạn 1991-2005, làm rõ vai trò quan trọng của hoạt động xuất nhập khẩu trong phát triển kinh tế địa phương.
• Phân tích số liệu cho thấy kim ngạch xuất nhập khẩu tăng trưởng ổn định, doanh nghiệp thương mại đa dạng và tác động tích cực đến GDP và thu ngân sách tỉnh.
• Đồng thời, luận văn chỉ ra những hạn chế về cơ sở hạ tầng, quản lý và hiện tượng buôn lậu cần được khắc phục để phát triển bền vững.
• Đề xuất các giải pháp nâng cấp cơ sở vật chất, tăng cường quản lý, phát triển nguồn nhân lực và đa dạng hóa sản phẩm xuất khẩu nhằm thúc đẩy thương mại biên giới.
• Khuyến nghị các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu tiếp tục khai thác tiềm năng thương mại biên giới, góp phần đưa Quảng Ninh trở thành đầu tàu phát triển kinh tế vùng và quốc gia.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan chức năng và doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật số liệu để điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TIỀM NĂNG CỦA QUẢNG NINH TRONG HỢP TÁC THƯƠNG MẠI VIỆT - TRUNG 1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên của Quảng Ninh 1. Vị trí địa lý Quảng Ninh là tỉnh ven biển nằm ở phía Đông Bắc của Việt Nam. Chiều ngang Đông Tây khoảng dài nhất là 195 km, chiều dọc Nam Bắc khoảng dài nhất là 102 km.

Điểm cực Bắc là dãy núi cao thuộc bản Bình Tƣờng, thôn Mỏ Toòng xã Hoành Mô, huyện Bình Liêu, cực Nam là đảo Hạ Mại xã Ngọc Vừng huyện Vân Đồn. Cực Tây là sông Vàng Chua xã Bình Dƣơng và Nguyễn Huệ huyện Đông Triều. Cực Đông trên đất liền là Mũi Gót, phƣờng Trà Cổ thị xã Móng Cái 1. Formatted: Font color: Text 1 Formatted: Font color: Text 1 Quảng Ninh là một vùng đất cổ có lịch sử lâu đời.

Khảo cổ học đã phát hiện hàng loạt di chỉ từ sơ kỳ đồ đá mới liên tiếp cho tới đồ đồng, đồ sắt với di chỉ Soi Nhụ (xã Thạch Hà, Cẩm Phả - nay là xã Hạ Long, huyện Vân Đồn) thuộc văn hóa Hòa Bình, Bắc Sơn, Cái Bèo, Hạ Long, cách ngày nay khoảng trên dƣới vài vạn năm. Địa phận của Quảng Ninh hiện nay là một phần rất nhỏ của bộ Ninh Hải và Lục Hải, 2 trong 15 bộ của nƣớc Văn Lang thời các vua Hùng, và là một phần đất của huyện Khúc Dƣơng nƣớc Âu Lạc thời vua Thục. Đầu thế kỷ II trƣớc Công nguyên, nhà Hán chiếm Âu Lạc, vùng Quảng Ninh ngày nay nằm trong quận Giao Chỉ. Từ thế kỷ X, sau khi giành lại độc lập, Quảng Ninh thuộc trấn Triều Dƣơng; thời Ngô - Đinh - Tiền Lê thuộc châu Vĩnh An; đời Lý thuộc lộ Hải Đông; đời Trần - trấn An Bang; thời Lê sơ - trấn Quảng Yên; thời Lê và đầu Nguyễn - tỉnh Quảng Yên.

Sau cuộc cải cách hành chính của Minh Mạng năm 1831, tỉnh Quảng Yên gồm 1 phủ là 1 Xin xem hình 1.1 (Bản đồ hành chính Quảng Ninh , năm 1999) 7 z Hải Đông, 3 huyện là Hoa Phong, Hoành Bồ, Yên Hƣng và 3 châu là Vạn Ninh, Vân Đồn và Tiên Yên. Thời Pháp thuộc, năm 1906, Toàn quyền Đông Dƣơng ra Nghị định thành lập tỉnh Hải Ninh gồm toàn bộ phủ Hải Ninh (với 3 châu Móng Cái, Hà Cối, Tiên Yên) tách từ Quảng Yên ra, tỉnh lỵ đặt tại Móng Cái. Sau Cách mạng tháng Tám 1945, năm 1946, Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa quyết định thành lập “Khu đặc biệt Hồng Gai” gồm châu Cẩm Phả và thị xã (Cẩm Phả bến, Cẩm Phả mỏ, Hà Tu, Hà Lầm, Bãi Cháy và Hòn Gai). Năm 1955, Bộ Nội vụ ra Quyết định sáp nhập khu Hồng Gai với tỉnh Quảng Yên thành khu Hồng Quảng.

Ngày 1-1-1964, tỉnh Quảng Ninh ra đời trên cơ sở hợp nhất tỉnh Hải Ninh với khu Hồng Quảng [13, 6-7] Tỉnh Quảng Ninh hiện nay có 1 thành phố Hạ Long, 3 thị xã: Móng Cái, Cẩm Phả, Uông Bí và 10 huyện: Bình Liêu, Hải Hà, Đầm Hà, Tiên Yên, Ba Chẽ, Vân Đồn (huyện đảo), Hoành Bồ, Cô Tô (huyện đảo), Đông Triều và Yên Hƣng. Với tổng diện tích 5938 km2, Quảng Ninh có 132,8 km đƣờng biên giới trên đất liền và 250 km biên giới trên biển với Trung Quốc [15,7], trong đó thị xã Móng Cái là khu vực tiếp giáp trực tiếp với thị xã Đông Hƣng thuộc tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc). Cùng với Hải Phòng, Quảng Ninh giữ vai trò là cánh cổng lớn mở ra biển cho toàn bộ vùng Bắc Bộ, và là một tỉnh trọng điểm trong tam giác tăng trƣởng kinh tế ở phía bắc (Hà Nội -Hải Phòng- Quảng Ninh). Trong khi đó, bên kia Đông Hƣng-Quảng Tây đƣợc xác định là thị xã mở cửa ven biên giới của Trung Quốc, là cửa ngõ thuận lợi duy nhất để Trung Quốc thông thƣơng với Đông Nam Á 2.

Do đó Quảng Ninh có nhiều Formatted: Font color: Text 1 Formatted: Font color: Text 1 điều kiện thuận lợi để phát triển buôn bán qua biên giới, đƣa khu vực này trở 2 Xin xem hình 1.2 (Bản đồ hành chính Quảng Tây , năm 2006 ) 8 z thành một trong những trung tâm thƣơng mại Việt - Trung lớn của các tỉnh biên giới phía Bắc. Bên cạnh đó, phía bắc Quảng Ninh giáp với tỉnh Lạng Sơn, phía tây giáp Bắc Ninh, Hải Dƣơng, phía nam giáp Hải Phòng. Những tỉnh láng giềng này là những vùng sản xuất hàng hoá lớn, tạo điều kịên cho Quảng Ninh có thể khai thác quỹ hàng hoá tiêu dùng, vật tƣ sản xuất…phục vụ tiêu dùng trong tỉnh và xuất khẩu. Rộng hơn nữa, trong quan hệ buôn bán với Trung Quốc, Quảng Ninh còn là cầu nối cho tất cả các tỉnh phía trong, từ các tỉnh đồng bằng đến các tỉnh trung du Bắc bộ; từ Sài Gòn và các tỉnh miền Nam đến Đà Nẵng và các tỉnh miền Ttrung nƣớc ta.

Trong hai chục năm qua, các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Trung quốc nhƣ: cao su, gạo, hồ tiêu, hạt điều, dầu thực vật…và nhiều hàng công nghệ khác chủ yếu là qua cửa ngõ này. Ngƣợc lại, hàng nhập khẩu từ Trung Quốc cũng theo tàu biển và ô tô từ đây vào miền Nam. Ngoài nguồn hàng trong nƣớc, Quảng Ninh cũng là nơi chuyển tải hàng hoá từ nhiều nƣớc Đông Nam Á và Đông Á đến với thị trƣờng Trung Quốc. Đặc biệt trong những năm gần đây, Quảng Ninh đƣợc xác định là tỉnh nằm trong dự án xây dựng hai hành lang kinh tế kinh tế: Côn Minh - Lào Cai- Hà Nội- Hải Phòng- Quảng Ninh; Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng- Quảng Ninh và vành đai kinh tế Bắc Bộ.

Điều này càng làm tăng vai trò quan trọng của Quảng Ninh trong hợp tác thƣơng mại Việt- Trung. Điều kiện tự nhiên *Về mặt địa hình Cùng với những ƣu thế về mặt vị trí địa lý, Quảng Ninh còn đƣợc thiên nhiên ƣu đãi cho những điều kiện tự nhiên hết sức thuận lợi. Không ít ngƣời đã ví Quảng Ninh nhƣ đất nƣớc Việt Nam thu nhỏ. Ở đây có sông, có rừng, có biển, và đặc biệt sản vật hết sức phong phú.

9 z Quảng Ninh có địa hình đa dạng, gồm cả núi, đồi, đồng bằng và biển. Địa hình đa dạng này đã tạo điều kiện cho Quảng Ninh phát triển các loại hình kinh tế theo hƣớng kết hợp kinh tế biển- đồng bằng - kinh tế vùng đồi, tạo nên quỹ hàng hoá phong phú cung ứng cho thị trƣờng trong nƣớc và xuất khẩu. Địa hình Quảng Ninh đƣợc chia thành 2 vùng chính: Miền tây gồm các địa phƣơng: Đông Triều, Uông Bí, Yên Hƣng, Hoành Bồ, Hạ Long, Cẩm Phả. Vùng này kinh tế phát triển, dân cƣ tập trung đông, hình thành nhiều trung tâm đô thị: Hạ Long, Uông Bí, Cẩm Phả, đƣợc xác định là khu vực kinh tế động lực của tỉnh.

Nơi đây tập trung phần lớn tài nguyên khoáng sản, thuận lợi phát triển công nghiệp khai khoáng, sản xuất vật liệu xây dựng. Miền tây còn là trung tâm giao lƣu buôn bán hàng hoá, phát triển kinh tế - văn hoá- xã hội của tỉnh. Ngoài ra khu vực ven biển còn có các vũng, vịnh, đầm, đảo thuận tiện cho nuôi trồng thuỷ sản, phát triển nghề cá, du lịch, dịch vụ cảng biển. Miền đông gồm các huyện Ba Chẽ, Vân Đồn, Tiên Yên, Đầm Hà, Bình Liêu, Hải Hà, Cô Tô và thị xã Móng Cái.

Đây là vùng có biên giới đất liền với Trung Quốc, mật độ dân cƣ thƣa, chủ yếu là núi đồi, độ dốc lớn, địa hình bị chia cắt mạnh tạo thành nhiều thung lũng khe suối, thuận tiện cho phát triển chăn nuôi gia súc, gia cầm, trồng cây công nghiệp, cây đặc sản và đặc biệt là phát triển buôn bán qua biên giới với Trung Quốc [68,3]. Với đặc điểm địa hình nêu trên, Quảng Ninh là tỉnh có những tiềm năng to lớn trong hoạt động ngoại thƣơng và du lịch, đặc biệt là đối với nƣớc láng giềng Trung Quốc. Thật không quá khi khẳng định hầu hết đất nƣớc có sản vật gì là Quảng Ninh có sản vật ấy. Đây là những tiềm lực hết sức quan trọng để Quảng Ninh phát triển kinh tế- xã hội nhất là đẩy mạnh hoạt động ngoại thƣơng xuất nhập khẩu.

10 z * Về tài nguyên thiên nhiên +Tài nguyên khoáng sản Khoáng sản ở Quảng Ninh đặc biệt phong phú với nhiều loại trữ lƣợng lớn, chất lƣợng cao mà nhiều tỉnh, thành phố cả nƣớc không có đƣợc nhƣ than, cao lanh tấn mài, sét, cát, thuỷ tỉnh, đá vôi… Than là tài nguyên đặc trƣng của Quảng Ninh có trữ lƣợng rất lớn, khoảng 3,8 tỷ tấn, cho phép khai thác 30 - 40 triệu tấn mỗi năm. Tuyến mỏ than Quảng Ninh dài 150km, từ đảo Kế Bào (huyện Cẩm Phả) đến Mạo Khê (huyện Đông Triều) [57,34-35].Chất lƣợng than Quảng Ninh từ lâu đã có tiếng vang trên thị trƣờng quốc tế. Cuối thế kỉ XIX, chủ lò nấu thuỷ tinh ở Hoa Nam (Trung Quốc) rất ƣa thích dùng than Quảng Ninh. Khi than Quảng Ninh bán rộng rãi sang nhiều nƣớc, dƣ luận đánh giá nó có thể là địch thủ của các loại than tốt nhất trên thế giới.

Pôn Muy-nie, một nhà báo Pháp khi đánh giá về chất lƣợng than nơi đây đã viết: “Than ở vùng mỏ kì lạ này là một thứ than đặc biệt tốt. Đó là một thứ than gầy rất thuần khiết và rất rắn. Than này còn thuần khiết hơn cả loại than tốt nhất của nước Anh” [57, 35]. Than đã và đang là mặt hàng xuất khẩu chiến lƣợc, đem về nguồn ngoại tệ lớn cho tỉnh.

Về lâu dài than vẫn là nguồn tài nguyên trọng yếu tạo ra ngành công nghiệp chủ lực và là vốn xuất khẩu tiềm tàng của hoạt động ngoại thƣơng trên địa bàn Quảng Ninh 3. Formatted: Font color: Text 1 Formatted: Font color: Text 1 Các loại nguyên liệu làm vật liệu xây dựng nhƣ đá vôi, sét, cao lanh…cũng rất phong phú và phân bố rộng khắp trong tỉnh. Các mỏ đá vôi đều là những mỏ lớn chất lƣợng cao, điều kiện khai thác thuận lợi. Các mỏ sét phân bố tập trung ở các huyện Đông Triều, Hoành Bồ, Giếng Đáy (Hạ Long), đây là nguồn nguyên liệu có thể đáp ứng nhu cầu sản xuất vật liệu xây dựng cung cấp cho thị trƣờng trong nƣớc và một phần cho xuất khẩu.

3 Xin xem hình 1.3 (Nhà máy tuyển than Cửa Ông, năm 2005) 11 z + Biển và tài nguyên biển Quảng Ninh có đƣờng bờ biển dài với 250 km và khoảng 6 vạn cây số vuông mặt biển tạo rất nhiều thuận lợi cho việc khai thác và nuôi trồng hải sản. Biển ở đây có nhiều đặc sản nhƣ: bào ngƣ, sá sùng (mồi), hải sâm, mực ống, tôm hùm (tôm rồng), vây cá, cá song, cá trình, cá mú đỏ, cá mú xanh .