Luận án tiến sĩ về sở thích rủi ro và tín dụng vi mô tại vùng đồng bằng sông Cửu Long

Luận án tiến sĩ nghiên cứu sở thích rủi ro vốn xã hội và rủi ro cho vay tín dụng vi mô nghiên cứu thí nghiệm tại vùng đồng, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng

• Tác giả: Vũ Đức Cần
• Người hướng dẫn: PGS. Trương Quang Thông
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Sở Thích Rủi Ro, Vốn Xã Hội Và Rủi Ro Cho Vay Tín Dụng Vi Mô – Nghiên Cứu Thí Nghiệm Tại Vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN
• 2. CHƯƠNG 2: SỞ THÍCH RỦI RO, VỐN XÃ HỘI VÀ RỦI RO CHO VAY TÍN DỤNG VI MÔ
• 3. CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA CÁC YẾU TỐ ĐẾN RỦI RO TDVM – CÁC KHẢO SÁT VÀ THÍ NGHIỆM KINH TẾ TẠI VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG
• 5. CHƯƠNG 5: THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ CÁC HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu tổng quan

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích sở thích rủi ro và tín dụng vi mô tại khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Kinh tế học hành vi đã chứng minh rằng các yếu tố xã hội và tâm lý có ảnh hưởng lớn đến quyết định tài chính của cá nhân. Trong bối cảnh Việt Nam, tín dụng vi mô đã trở thành một công cụ quan trọng trong việc giảm nghèo và phát triển kinh tế. Tuy nhiên, việc hiểu rõ về sở thích rủi ro của người vay là rất cần thiết để cải thiện hiệu quả cho vay và giảm thiểu rủi ro nợ xấu. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về mối quan hệ giữa sở thích rủi ro, vốn xã hội và rủi ro trong hoạt động cho vay tín dụng vi mô.

1.1. Vấn đề nghiên cứu

Vấn đề nghiên cứu chính là xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sở thích rủi ro và tín dụng vi mô trong khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Nghiên cứu sẽ xem xét các yếu tố như hành vi tài chính, vốn xã hội, và các đặc điểm nhân khẩu học của người vay. Mục tiêu là tìm hiểu cách mà những yếu tố này tác động đến quyết định vay vốn và khả năng trả nợ của người vay. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp các tổ chức tín dụng vi mô có những chính sách cho vay phù hợp hơn, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu rủi ro nợ xấu.

II. Sở thích rủi ro và tín dụng vi mô

Chương này sẽ phân tích sâu về sở thích rủi ro trong bối cảnh tín dụng vi mô. Theo lý thuyết triển vọng, người vay có thể có những phản ứng khác nhau đối với rủi ro tùy thuộc vào mức độ sở thích rủi ro của họ. Những người có sở thích rủi ro cao thường có xu hướng chấp nhận rủi ro lớn hơn trong các quyết định tài chính, trong khi những người e ngại rủi ro có thể tránh xa các khoản vay có rủi ro cao. Nghiên cứu sẽ chỉ ra rằng vốn xã hội cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành sở thích rủi ro. Những cộng đồng có tính tương trợ cao thường có tỷ lệ nợ xấu thấp hơn, do sự hỗ trợ lẫn nhau trong việc trả nợ.

2.1. Vai trò của vốn xã hội

Vốn xã hội được định nghĩa là mạng lưới quan hệ và sự tin tưởng giữa các cá nhân trong cộng đồng. Nghiên cứu cho thấy rằng vốn xã hội có tác động tích cực đến tín dụng vi mô. Những người vay có mối quan hệ tốt với cộng đồng thường dễ dàng hơn trong việc tiếp cận nguồn vốn và có khả năng trả nợ cao hơn. Sự tương trợ trong cộng đồng không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro cho vay mà còn tạo ra một môi trường hỗ trợ cho các doanh nghiệp nhỏ phát triển. Điều này đặc biệt quan trọng trong khu vực đồng bằng sông Cửu Long, nơi mà nhiều người dân phụ thuộc vào tín dụng vi mô để cải thiện đời sống.

III. Phân tích tác động của các yếu tố đến rủi ro tín dụng vi mô

Chương này sẽ trình bày kết quả phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro trong tín dụng vi mô. Các khảo sát và thí nghiệm kinh tế đã được thực hiện để thu thập dữ liệu từ người vay tại đồng bằng sông Cửu Long. Kết quả cho thấy rằng sở thích rủi ro và vốn xã hội đều có tác động đáng kể đến khả năng trả nợ của người vay. Những người có sở thích rủi ro cao thường ít có khả năng bị nợ xấu hơn, trong khi những người e ngại rủi ro có xu hướng gặp khó khăn trong việc trả nợ. Điều này cho thấy rằng việc hiểu rõ sở thích rủi ro của người vay là rất quan trọng trong việc quản lý rủi ro cho vay.

3.1. Kết quả hồi quy về tác động của sở thích rủi ro

Kết quả hồi quy cho thấy rằng mức độ sở thích rủi ro có mối quan hệ nghịch với tỷ lệ nợ xấu. Cụ thể, những người có sở thích rủi ro cao có khả năng trả nợ tốt hơn, trong khi những người e ngại rủi ro có tỷ lệ nợ xấu cao hơn. Điều này cho thấy rằng các tổ chức tín dụng vi mô cần xem xét sở thích rủi ro của người vay khi đưa ra quyết định cho vay. Việc áp dụng các phương pháp đánh giá rủi ro dựa trên sở thích rủi ro có thể giúp giảm thiểu rủi ro cho vay và nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức này.

IV. Hàm ý chính sách

Chương cuối cùng sẽ đưa ra các hàm ý chính sách dựa trên kết quả nghiên cứu. Các tổ chức tín dụng vi mô cần phát triển các chương trình đào tạo và tư vấn tài chính cho người vay, giúp họ hiểu rõ hơn về sở thích rủi ro và cách quản lý tài chính cá nhân. Chính phủ cũng cần có các chính sách hỗ trợ để tăng cường vốn xã hội trong cộng đồng, từ đó tạo ra một môi trường thuận lợi cho tín dụng vi mô phát triển. Việc cải thiện chính sách cho vay và quản lý rủi ro sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức tín dụng vi mô và giảm thiểu rủi ro nợ xấu.

4.1. Đề xuất chính sách cho các tổ chức tín dụng vi mô

Các tổ chức tín dụng vi mô nên xem xét việc áp dụng các mô hình cho vay linh hoạt hơn, phù hợp với sở thích rủi ro của từng nhóm người vay. Việc này không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro mà còn tạo điều kiện cho người vay tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn. Đồng thời, các tổ chức cũng cần tăng cường các hoạt động hỗ trợ cộng đồng, nhằm xây dựng vốn xã hội và tạo ra một mạng lưới hỗ trợ vững chắc cho người vay. Điều này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả cho vay và giảm thiểu tình trạng nợ xấu trong tín dụng vi mô.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Vũ Đức Cần với đề tài "Sở thích rủi ro, vốn xã hội và rủi ro cho vay tín dụng vi mô – Nghiên cứu thí nghiệm tại vùng đồng bằng sông Cửu Long" được thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, mã số 9340201, bảo vệ năm 2019), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trương Quang Thông và TS. Nguyễn Đức Quang (Đại học Middlesex, London, Anh Quốc).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Tài chính vi mô (TCVM) và tín dụng vi mô (TDVM) đóng vai trò then chốt trong công cuộc xóa đói giảm nghèo và cải thiện sinh kế cho dân cư thu nhập thấp. Tại Việt Nam, nhu cầu tiếp cận vốn nhỏ lẻ phục vụ sản xuất và tiêu dùng rất lớn nhưng nguồn cung tín dụng chính thức còn hạn hẹp. Báo cáo của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) cho thấy đến cuối năm 2018, tổng dư nợ toàn nền kinh tế đạt khoảng 7,2 triệu tỷ đồng, trong đó tín dụng phi chính thức chiếm hơn 20%. Thị trường cho vay tiêu dùng chứng kiến sự gia tăng của 16 công ty tài chính (trong đó 6 công ty là công ty con của các ngân hàng thương mại lớn gồm Fccom của MSB, Fe Credit của VPBank, HD Saison của HDBank, SHB Finance của SHB, MCredit của MB và Tài chính Bưu điện của SeABank). Tình trạng thiếu hụt vốn chính thức khiến "tín dụng đen" bùng phát tại nhiều địa phương, làm gia tăng rủi ro kinh tế - xã hội.

Về mặt học thuật, rủi ro tín dụng đối với các khoản vay nhỏ lẻ là thách thức trọng yếu của các tổ chức tài chính. Hầu hết các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam tiếp cận hoạt động TCVM dựa trên các chỉ tiêu tài chính, phân tích định tính hoặc khảo sát mức sống dân cư một cách rời rạc. Chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống về tác động của các nhân tố hành vi cá nhân—cụ thể là sở thích rủi ro và các cấu phần của vốn xã hội—đối với rủi ro nợ xấu trong hoạt động TDVM thông qua phương pháp kinh tế học thực nghiệm tại hiện trường (artefactual field experiment), đồng thời kiểm chứng sự khác biệt giữa hai khu vực nông thôn và đô thị tại vùng Đồng bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL).

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của luận án là xác định, phân tích và lượng hóa tác động của các nhân tố hành vi (sở thích rủi ro, vốn xã hội) cùng các đặc điểm xã hội - nhân khẩu học của người vay vốn đến rủi ro cho vay TDVM tại các tổ chức tín dụng (TCTD) và tổ chức TCVM ở khu vực ĐBSCL.

Luận án tập trung giải quyết hai câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

1. Sở thích rủi ro (risk preference) cũng như các yếu tố xã hội - nhân khẩu học khác của người vay vốn có ảnh hưởng như thế nào đến rủi ro trong hoạt động cho vay TDVM của các tổ chức TCVM?
2. Vốn xã hội (social capital) cũng như các yếu tố xã hội - nhân khẩu học khác của người vay vốn vi mô có ảnh hưởng như thế nào đến rủi ro trong hoạt động cho vay TDVM của các tổ chức TCVM?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Khách hàng vay vốn TDVM tại các TCTD (như Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn - Agribank, Ngân hàng Chính sách Xã hội - NHCSXH), các tổ chức TCVM chính thức, bán chính thức và các chương trình tín dụng đoàn thể. Nghiên cứu tập trung vào đặc điểm hành vi (thái độ rủi ro, vốn xã hội) và tình trạng phát sinh nợ xấu của người vay.
• Phạm vi không gian: Thực hiện khảo sát và thí nghiệm thực địa tại 6 tỉnh thuộc vùng ĐBSCL đại diện cho cả khu vực nông thôn và thành thị, bao gồm: Kiên Giang, Hậu Giang, Vĩnh Long, Tiền Giang, Bến Tre và Long An.
• Phạm vi mẫu: 176 khách hàng vay vốn TDVM trực tiếp tham gia phỏng vấn và các trò chơi thí nghiệm kinh tế.
• Phạm vi thời gian: Toàn bộ 6 đợt khảo sát và thí nghiệm thực địa được tiến hành từ tháng 05/2017 đến tháng 10/2017.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng thuật hệ thống tài liệu nghiên cứu quốc tế và trong nước xoay quanh hai trục lý thuyết trọng tâm: sở thích rủi ro và vốn xã hội trong mối liên hệ với tín dụng vi mô.

Nghiên cứu về sở thích rủi ro trong tín dụng vi mô

Lý thuyết nền tảng khởi nguồn từ lý thuyết thỏa dụng kỳ vọng (Expected Utility Theory) của Neumann và Morgenstern (1944), giả định con người ra quyết định hợp lý tối đa hóa độ thỏa dụng. Tversky và Kahneman (1979, 1992) phát triển lý thuyết triển vọng (Prospect Theory), chứng minh con người e ngại rủi ro trong miền lời nhưng lại tìm kiếm rủi ro trong miền lỗ so với một điểm tham chiếu.

Trong hoạt động tín dụng, Stiglitz và Weiss (1981) lập luận về hiện tượng nghịch tuyển và rủi ro đạo đức, cho rằng người vay có nợ xấu thường có động cơ đầu tư vào các dự án mạo hiểm với kỳ vọng lợi nhuận cao và sẵn sàng chấp nhận mức lãi suất cao. Ngược lại, thí nghiệm thực địa của Zeballos và cộng sự (2014) tại Bolivia chỉ ra rằng người vay không có nợ xấu lại là những người tìm kiếm rủi ro nhiều hơn nhóm có nợ xấu; người nghèo không hoàn trả được nợ không phải vì đầu tư mạo hiểm mà do quá e ngại rủi ro dẫn đến đầu tư không hiệu quả hoặc sử dụng sai mục đích khoản vay.

Nghiên cứu của Binswanger (1980) tại vùng bán nhiệt đới Ấn Độ (SAT) cho thấy phụ nữ e ngại rủi ro hơn nam giới và người ở khu vực nhiều rủi ro có xu hướng né tránh rủi ro cao hơn. Vieider và cộng sự (2015) khảo sát 504 hộ tại Ethiopia ghi nhận người độc thân ít e ngại rủi ro hơn, trong khi phụ nữ và người cao tuổi né tránh rủi ro nhiều hơn. Eckel và Grossman (2008) khẳng định nữ sinh viên ngại rủi ro hơn nam giới. Giné và cộng sự (2010) tại Peru chỉ ra cơ chế cho vay nhóm có thể gia tăng mức độ chấp nhận rủi ro đối với người vay e ngại rủi ro.

Tại Việt Nam, Vieider và cộng sự (2013) nhận định nông dân Việt Nam nhìn chung trung lập với rủi ro ở mức trung bình, thu nhập tương quan nghịch với tính né tránh rủi ro. Tanaka và cộng sự (2010) và Nguyen và cộng sự (2016) khảo sát nông dân miền Bắc và miền Nam, kết luận người có thu nhập cao kiên nhẫn hơn và quan tâm đến tương lai nhiều hơn người nghèo.

Nghiên cứu về vốn xã hội trong hoạt động tín dụng

Vốn xã hội được nhìn nhận là mạng lưới liên kết, lòng tin và các chuẩn mực tương hỗ (Bourdieu, 1986; Coleman, 1988; Fukuyama, 2001-2002; Portes, 1998). Karlan (2005) định nghĩa vốn xã hội là khả năng và mối quan hệ giúp cá nhân khắc phục sự phi đối xứng thông tin; thực nghiệm tại Peru của Karlan chứng minh người có vốn xã hội cao có tỷ lệ hoàn trả nợ và tiết kiệm cao hơn. Glaeser và cộng sự (1999, 2000) đo lường lòng tin (trust) và sự tin cậy (trustworthiness) qua thí nghiệm tiền tệ, nhận thấy sự gắn kết xã hội làm gia tăng lòng tin, trong khi khoảng cách chủng tộc/quốc tịch làm giảm sự đáng tin cậy. Cassar và cộng sự (2010) với 1.554 người tham gia tại 259 nhóm vay thực nghiệm xác nhận lòng tin thúc đẩy sự đóng góp nhóm. Wenner (1995) tại Costa Rica và Wydick (1999) tại Guatemala chỉ ra giám sát ngang hàng và thông tin địa phương giúp giảm tỷ lệ nợ xấu. Ngược lại, Akram và Routray (2013) tại Pakistan phát hiện chỉ số vốn xã hội có mối quan hệ không đáng kể với việc tham gia TCVM.

Ở Việt Nam, nghiên cứu vốn xã hội chủ yếu gắn với kinh tế nông thôn: Nguyễn Tuấn Anh và Thomése (2007) phân tích vai trò vốn xã hội trong dồn điền đổi thửa; Ngô Thị Phương Lan (2011) nghiên cứu vốn xã hội trong phân tán rủi ro khi chuyển dịch từ trồng lúa sang nuôi tôm tại ĐBSCL; Appold và Nguyễn Quý Thanh (2004) xem xét vốn xã hội đối với vay vốn khởi nghiệp; Đinh Hồng Hải (2013), Lê Ngọc Hùng (2008), Trần Hữu Dũng (2003) phân tích khía cạnh lý thuyết và chi phí duy trì vốn xã hội. Nghiên cứu thực nghiệm về TCVM có Mai Thị Hồng Đào (2016), Phan Đình Khôi (2013), Đinh Phi Hổ và Đồng Đức (2015), Nguyễn Hồng Thu (2018).

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Tổng quan tài liệu cho thấy chưa có công trình nào tại Việt Nam tích hợp đồng thời hai yếu tố hành vi là sở thích rủi ro và vốn xã hội để giải thích xác suất nợ xấu của người vay TDVM. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng cách áp dụng phương pháp thí nghiệm hiện trường có thưởng bằng tiền mặt thật, đo lường trực tiếp hành vi lựa chọn của khách hàng vay vốn tại ĐBSCL, đồng thời kiểm định sự khác biệt hành vi giữa khu vực nông thôn và thành thị.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

Luận án xây dựng khung phân tích dựa trên sự kết hợp giữa ba khối lý thuyết:

1. Lý thuyết triển vọng (Prospect Theory): Cung cấp cơ sở phân tích hành vi của người vay đối với rủi ro qua hàm giá trị $V(x)$ lồi ở miền lỗ và lõm ở miền lời, phản ánh tâm lý e ngại tổn thất (loss aversion) và hiệu ứng chắc chắn (certainty effect). Sở thích rủi ro được chia thành ba nhóm: e ngại rủi ro (risk-averse), trung lập với rủi ro (risk-neutral) và tìm kiếm rủi ro (risk-seeking).
2. Lý thuyết vốn xã hội (Social Capital Theory): Tiếp cận vốn xã hội cá nhân qua hai trụ cột hành vi thực nghiệm: mức độ hợp tác/đóng góp cho cộng đồng (reciprocity/public goods contribution) và lòng tin/sự đáng tin cậy (trust/trustworthiness).
3. Lý thuyết thông tin bất cân xứng trong tín dụng vi mô: Kết hợp quan điểm của Stiglitz và Weiss (1981) và Karlan (2005) về vai trò của sàng lọc, áp lực xã hội và giám sát cộng đồng trong việc giảm thiểu rủi ro đạo đức.
4. Đo lường nợ xấu: Luận án định lượng rủi ro tín dụng bằng biến nhị phân $Y$ ($Y = 1$ nếu người vay từng có nợ xấu quá hạn không thể trả đúng hạn, $Y = 0$ nếu trả nợ tốt đúng hạn), căn cứ theo quy định phân loại nợ của NHNN Việt Nam (Thông tư 43/2016/TT-NHNN). Hiệu quả và tính bền vững của tổ chức TCVM được quy chiếu theo các tiêu chí: Tự bền vững về thể chế (ISS), Tự bền vững về hoạt động (OSS) và Tự bền vững về tài chính (FSS).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính (phỏng vấn sâu, tham vấn chuyên gia để thiết kế kịch bản thí nghiệm) và phương pháp nghiên cứu định lượng thực nghiệm (artefactual field experiment).

Hạng mục thiết kế	Nội dung chi tiết trong luận án
Địa bàn khảo sát	6 tỉnh ĐBSCL: Kiên Giang, Hậu Giang, Vĩnh Long, Tiền Giang, Bến Tre, Long An
Quy mô mẫu	176 khách hàng vay vốn TDVM (tham gia đầy đủ khảo sát và 3 trò chơi)
Thời gian thực địa	Tháng 05/2017 đến tháng 10/2017
Căn cứ tiền thưởng	Thu nhập và chi tiêu bình quân 1 ngày/người tại Việt Nam (Bảng 3.2 trong văn bản)
Kỹ thuật ước lượng chính	Hồi quy Binary Logistic
Kiểm định tính vững	Hồi quy Probit (Robustness check)
Công cụ xử lý	Phần mềm thống kê SPSS

Thiết kế ba trò chơi thí nghiệm kinh tế:

• Thí nghiệm 1: Khơi gợi sở thích rủi ro (Risk Game): Áp dụng quy trình của Eckel và Grossman (2002). Người tham gia chọn một trong các phương án canh bạc với xác suất 50/50 tung đồng xu, có mức độ rủi ro và giá trị kỳ vọng tăng dần để phân loại đối tượng thành nhóm e ngại rủi ro, trung lập hoặc tìm kiếm rủi ro (đối chiếu tham chiếu với phương pháp Holt và Laury, 2002).
• Thí nghiệm 2: Đóng góp cho cộng đồng (Public Goods Game): Áp dụng theo Camerer và Fehr (2003). Người tham gia được cấp một khoản tiền ban đầu và quyết định giữ lại cho bản thân hay đóng góp vào quỹ chung của nhóm/cộng đồng để đo lường tính vị tha và tinh thần hợp tác tương trợ.
• Thí nghiệm 3: Trò chơi niềm tin (Trust Game): Áp dụng theo Camerer và Fehr (2003) và Berg và cộng sự (1995). Người gửi (Người 1) quyết định chuyển một phần tiền cho Người 2; số tiền này được nhân lên gấp 3 lần; Người 2 sau đó quyết định gửi lại bao nhiêu tiền cho Người 1. Thí nghiệm đo lường đồng thời mức độ tin tưởng (số tiền gửi đi) và mức độ đáng tin cậy/tương hỗ (số tiền hoàn trả).

Mô hình kinh tế lượng

Luận án thiết lập hàm hồi quy Logistic dạng: $$P(Y_i = 1) = \frac{1}{1 + e^{-(\beta_0 + \sum \beta_j X_{ji})}}$$ Trong đó:

• $Y_i$: Tình trạng nợ xấu của người vay thứ $i$ (1: có nợ xấu, 0: không có nợ xấu).
• $X_{ji}$: Các biến độc lập gồm: Biến đo lường sở thích rủi ro (các mức lựa chọn trong Risk Game); Biến đo lường vốn xã hội (tỷ lệ đóng góp trong Public Goods Game, số tiền gửi và gửi lại trong Trust Game); Các biến kiểm soát nhân khẩu học và khoản vay (giới tính, độ tuổi, học vấn, nơi sinh sống nông thôn/thành thị, tài sản thế chấp, nguồn thu nhập chính, quy mô món vay, nơi vay vốn).
• Mức độ phù hợp tổng quát được kiểm định qua -2 Log Likelihood, kiểm định Omnibus, Hosmer-Lemeshow và Wald test.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu tổng quan

Chương 1 thiết lập cơ sở hình thành đề tài nghiên cứu. Tác giả nêu bật bối cảnh bùng nổ của thị trường tài chính tiêu dùng tại Việt Nam, sự chênh lệch cung cầu trên thị trường vốn vi mô chính thức và thực trạng phát triển TDVM tại ĐBSCL. Nội dung chương xác lập mục tiêu nghiên cứu, hệ thống hai câu hỏi nghiên cứu cốt lõi, xác định đối tượng là 176 khách hàng vay vốn tại 6 tỉnh ĐBSCL trong giai đoạn tháng 5 đến tháng 10 năm 2017. Chương này cũng phân định rõ những đóng góp mới về mặt học thuật và thực tiễn của luận án, đồng thời giới thiệu cấu trúc tổng thể gồm 5 chương.

Chương 2: Sở thích rủi ro, vốn xã hội và rủi ro cho vay tín dụng vi mô

Chương 2 hoàn thiện nền tảng lý thuyết và tổng quan tài liệu. Trọng tâm của chương là:

• Trình bày chi tiết lý thuyết thỏa dụng kỳ vọng và lý thuyết triển vọng của Tversky và Kahneman (1979) thông qua 7 vấn đề tình huống thực nghiệm và đồ thị hàm giá trị giả thiết (Hình 2.1).
• Phân tích cơ chế tác động của sở thích rủi ro đến hành vi vay và trả nợ trong TDVM; so sánh các luận điểm đối lập giữa trường phái Stiglitz - Weiss (1981) và phát hiện thực nghiệm của Zeballos và cộng sự (2014).
• Phân tích vai trò của vốn xã hội đối với hoạt động tín dụng, lược khảo các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế và bối cảnh đặc thù của vốn xã hội nông thôn Việt Nam.
• Khái quát các tiêu chuẩn đánh giá rủi ro và hiệu quả TCVM, phân loại nợ xấu theo thông lệ quốc tế và quy định hiện hành của NHNN Việt Nam, từ đó xác lập khung lý thuyết nghiên cứu của luận án (Hình 2.2).

Chương 3: Thiết kế nghiên cứu

Chương 3 trình bày chi tiết quy trình thực nghiệm kinh tế hiện trường và phương pháp phân tích định lượng:

• Cơ sở lựa chọn địa bàn 6 tỉnh ĐBSCL và chọn mẫu 176 quan sát.
• Phân tích và lựa chọn phương pháp khơi gợi sở thích rủi ro của Eckel và Grossman (2002) (so sánh với Holt và Laury, BART); lựa chọn Public Goods Game và Trust Game của Camerer và Fehr (2003).
• Căn cứ xác định mức chi trả thưởng trong các trò chơi dựa trên số liệu thống kê thu nhập và chi tiêu bình quân đầu người một ngày tại Việt Nam (Bảng 3.2).
• Quy trình 5 bước tổ chức thực nghiệm thực địa: chuẩn bị cơ sở vật chất, giải thích quy tắc trò chơi trung lập, phát phiếu quyết định độc lập, thực hiện tung đồng xu/tính toán kết quả và chi trả tiền mặt ngay tại chỗ.
• Thiết lập 4 mô hình hồi quy Binary Logistic (mô hình riêng cho Risk Game, Public Goods Game, Trust Game và mô hình tổng hợp cả 3 trò chơi), đi kèm phương pháp kiểm định tính vững bằng mô hình Probit.

Chương 4: Phân tích tác động của các yếu tố đến rủi ro TDVM – Các khảo sát và thí nghiệm kinh tế tại vùng Đồng bằng Sông Cửu Long

Chương 4 là phần thực nghiệm trọng tâm, thể hiện toàn bộ kết quả phân tích thống kê mô tả, kiểm định phi tham số và ước lượng kinh tế lượng:

• Thống kê mô tả: Trình bày đặc điểm mẫu khảo sát qua các bảng thống kê và biểu đồ (Hình 4.1 đến Hình 4.9) về cơ cấu nợ xấu, học vấn, nơi sinh sống (nông thôn chiếm đa số nhưng có tỷ lệ đáng kể ở thành thị), nguồn thu nhập chính và tỷ lệ sử dụng tài sản thế chấp.
• Thống kê lựa chọn trong thí nghiệm: Phân bổ người tham gia theo các mức độ rủi ro trong Risk Game, tỷ lệ đóng góp quỹ công và các tỷ lệ gửi tiền trong Trust Game.
• Kiểm định sự khác biệt: Kiểm định Chi-square và ANOVA (Bảng 4.5 đến Bảng 4.12) cho thấy:
  • Có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về đặc điểm nợ xấu giữa nhóm người tìm kiếm rủi ro và nhóm người e ngại rủi ro.
  • Có sự khác biệt rõ rệt về tỷ lệ nợ xấu theo mức độ đóng góp quỹ cộng đồng.
  • Người có vai trò gửi tiền nhiều hơn trong Trust Game thể hiện tỷ lệ nợ xấu thấp hơn đáng kể.
• Kết quả hồi quy Binary Logistic (Bảng 4.13 đến Bảng 4.19):
  • Mức độ ưa thích rủi ro có hệ số âm có ý nghĩa thống kê đối với xác suất nợ xấu: người có xu hướng tìm kiếm rủi ro càng cao thì khả năng bị nợ xấu càng giảm; ngược lại, người càng e ngại rủi ro thì xác suất rơi vào nợ xấu càng lớn.
  • Vốn xã hội (tỷ lệ đóng góp cho cộng đồng và số tiền gửi trong trò chơi niềm tin) có hệ số âm có ý nghĩa thống kê đối với biến nợ xấu: người có tính tương trợ cao và tin tưởng đối tác có tỷ lệ nợ xấu thấp hơn.
  • Biến quy mô khoản vay có tác động làm giảm xác suất nợ xấu.
  • Biến nơi cư trú (thành thị so với nông thôn) không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê đối với rủi ro nợ xấu.
• Kiểm định tính vững (Bảng 4.20 và 4.21): Ước lượng mô hình Probit cho kết quả đồng nhất về dấu và mức ý nghĩa thống kê của các biến hành vi, khẳng định độ tin cậy của kết quả hồi quy Logistic.

Chương 5: Thảo luận kết quả nghiên cứu và các hàm ý chính sách

Chương 5 thảo luận sâu các kết quả thực nghiệm thu được từ Chương 4, đối chiếu với các lý thuyết kinh tế và bối cảnh thực tế tại Việt Nam:

• Thảo luận bản chất của hành vi e ngại rủi ro tại vùng ĐBSCL: người vay nghèo quá thận trọng thường đầu tư vào các phương án sản xuất manh mún, lợi nhuận thấp, không đủ bù đắp chi phí sinh hoạt và hoàn trả nợ gốc khi gặp biến cố. Trong khi đó, người có xu hướng chấp nhận rủi ro dám mở rộng quy mô sản xuất và đạt hiệu quả vốn tốt hơn.
• Đề xuất các hàm ý chính sách phân cấp:
  • Đối với các tổ chức TCVM và TCTD: Đưa tiêu chí vốn xã hội và hành vi tín nhiệm cộng đồng vào quy trình thẩm định tín dụng; cải tiến phương thức cho vay nhóm tương hỗ; thiết kế quy mô món vay phù hợp để nâng cao hiệu quả sinh lời của hộ vay.
  • Đối với Chính phủ và NHNN: Hoàn thiện khung pháp lý cho TCVM (theo Luật các TCTD 2010), có cơ chế hỗ trợ nguồn vốn ưu đãi dài hạn cho tổ chức TCVM, tăng cường quản lý chấn chỉnh các công ty tài chính tiêu dùng và ngăn chặn tín dụng đen tại khu vực nông thôn.
• Trình bày các hạn chế về cỡ mẫu, dữ liệu cắt ngang và gợi mở hướng nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và học thuật

1. Luận án là một trong những công trình thực nghiệm hiện trường đầu tiên tại Việt Nam kết hợp đồng thời sở thích rủi ro và vốn xã hội để giải thích rủi ro tín dụng vi mô, bổ sung bằng chứng thực nghiệm quan trọng cho lĩnh vực kinh tế học hành vi và tài chính hành vi tại các nước đang phát triển.
2. Kết quả nghiên cứu bác bỏ giả thuyết của Stiglitz và Weiss (1981) trong bối cảnh người vay TDVM tại ĐBSCL, đồng thời ủng hộ kết luận thực nghiệm của Zeballos và cộng sự (2014): những người tìm kiếm rủi ro có xác suất nợ xấu thấp hơn, trong khi những người càng e ngại rủi ro lại có khả năng bị nợ xấu cao hơn. Điều này giải thích hiện tượng người nghèo e ngại rủi ro thường chọn mô hình sản xuất kém hiệu quả, dẫn đến mất khả năng trả nợ.
3. Luận án khẳng định vai trò giảm thiểu rủi ro nợ xấu của vốn xã hội: tinh thần tương trợ cộng đồng (đo qua Public Goods Game) và lòng tin (đo qua Trust Game) có mối tương quan nghịch chiều có ý nghĩa thống kê với rủi ro nợ xấu TDVM.

Đóng góp về mặt thực tiễn và chính sách

• Phát hiện về quy mô khoản vay: Khi quy mô món vay tăng lên ở mức độ phù hợp, tỷ lệ nợ xấu của khách hàng có xu hướng giảm xuống do người vay có đủ nguồn lực để tổ chức sản xuất kinh doanh hiệu quả.
• Phát hiện về địa bàn cư trú: Không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về tỷ lệ nợ xấu giữa khu vực nông thôn và đô thị tại 6 tỉnh ĐBSCL, cung cấp cơ sở để các tổ chức tài chính mở rộng mạng lưới TDVM ra cả hai khu vực.
• Hệ thống giải pháp thực tiễn:
  • Kiến nghị các TCTD và tổ chức TCVM xây dựng bộ công cụ phỏng vấn/chấm điểm tín dụng phi tài chính, tích hợp mức độ tham gia hoạt động cộng đồng và uy tín xã hội của khách hàng thay vì chỉ dựa vào tài sản thế chấp.
  • Khuyến nghị Chính phủ và NHNN hoàn thiện thể chế hướng dẫn thi hành Luật các TCTD liên quan đến TCVM, tạo điều kiện huy động vốn xã hội, đồng thời siết chặt kiểm soát các hình thức tín dụng đen và cho vay tiêu dùng biến tướng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Luận án tự xác định các hạn chế và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo dựa trên phạm vi nghiên cứu thực tế:

• Hạn chế về quy mô và không gian mẫu: Mẫu nghiên cứu dừng lại ở 176 khách hàng tại 6 tỉnh ĐBSCL. Dù đã đại diện cho khu vực nghiên cứu, quy mô mẫu còn khiêm tốn và chưa bao phủ toàn bộ 13 tỉnh thành của vùng ĐBSCL cũng như các vùng kinh tế - sinh thái khác tại Việt Nam.
• Hạn chế về bản chất dữ liệu: Dữ liệu thu thập là dữ liệu cắt ngang (cross-sectional data) tại một thời điểm (năm 2017), chưa theo dõi được sự biến động về sở thích rủi ro, vốn xã hội và lịch sử hoàn trả nợ của người vay qua chuỗi thời gian (panel data).
• Hạn chế về môi trường thí nghiệm: Dù tiền thưởng được quy đổi sát với mức chi tiêu bình quân ngày, các trò chơi thực nghiệm vẫn mang tính chất mô phỏng với số tiền giới hạn, có thể chưa phản ánh trọn vẹn hành vi của đối tượng khi đứng trước các quyết định tài chính thực tế có quy mô tiền tệ rất lớn.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng nghiên cứu ra các khu vực miền núi phía Bắc, Tây Nguyên hoặc Duyên hải miền Trung; thiết kế các nghiên cứu dài hạn (longitudinal studies) để quan sát động thái hành vi; bổ sung các biến số thực nghiệm về sở thích thời gian (time preference, tính kiên nhẫn) và tác động của biến đổi khí hậu đến rủi ro sinh kế của hộ vay.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo có giá trị ứng dụng cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về quy trình thiết kế và thực thi thí nghiệm kinh tế hiện trường (artefactual field experiment), phương pháp xây dựng kịch bản 3 trò chơi (Risk Game, Public Goods Game, Trust Game) và quy trình xử lý dữ liệu thực nghiệm bằng mô hình hồi quy Binary Logistic kết hợp kiểm định tính vững Probit trên phần mềm SPSS.
• Đối với cán bộ quản trị và tín dụng tại các tổ chức TCVM, TCTD (Agribank, NHCSXH, Quỹ CEP, Quỹ Tín dụng Nhân dân): Cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế các bảng tiêu chí đánh giá tín nhiệm khách hàng dựa trên vốn xã hội, sự tin cậy và thái độ rủi ro, hỗ trợ ra quyết định cấp tín dụng vi mô không có tài sản bảo đảm.
• Đối với các cơ quan quản lý nhà nước (Chính phủ, NHNN): Cung cấp luận cứ thực chứng để hoạch định chính sách phát triển TCVM, xây dựng khuôn khổ kiểm soát rủi ro tín dụng nhỏ lẻ và triển khai các chương trình tài chính toàn diện nhằm đẩy lùi nạn tín dụng đen.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng cỡ mẫu bao nhiêu và triển khai tại những địa phương nào?

Luận án khảo sát và tiến hành thí nghiệm thực địa trực tiếp với 176 khách hàng vay vốn TDVM tại 6 tỉnh thuộc vùng ĐBSCL, bao gồm: Kiên Giang, Hậu Giang, Vĩnh Long, Tiền Giang, Bến Tre và Long An, trong khoảng thời gian từ tháng 05/2017 đến tháng 10/2017.

2. Các trò chơi thí nghiệm kinh tế nào được áp dụng để đo lường hành vi của người vay?

Tác giả sử dụng 3 trò chơi kinh tế thực nghiệm có thưởng bằng tiền mặt thật:

• Thí nghiệm khơi gợi sở thích rủi ro (Risk Game) theo phương pháp của Eckel và Grossman (2002).
• Thí nghiệm đóng góp cho cộng đồng (Public Goods Game) theo phương pháp của Camerer và Fehr (2003).
• Thí nghiệm về lòng tin (Trust Game) theo phương pháp của Camerer và Fehr (2003) và Berg và cộng sự (1995).

3. Mối quan hệ giữa sở thích rủi ro và rủi ro nợ xấu được kết luận như thế nào?

Kết quả hồi quy thực nghiệm cho thấy người có mức độ tìm kiếm rủi ro càng cao thì xác suất bị nợ xấu càng thấp; ngược lại, người càng e ngại rủi ro thì khả năng bị nợ xấu càng cao. Kết quả này trái ngược với giả thuyết của Stiglitz và Weiss (1981) nhưng hoàn toàn nhất quán với phát hiện thực nghiệm của Zeballos và cộng sự (2014) tại Bolivia.

4. Vốn xã hội có ảnh hưởng như thế nào đến khả năng hoàn trả nợ của người vay TDVM?

Vốn xã hội tác động tích cực đến việc giảm thiểu rủi ro cho vay TDVM. Cụ thể, những người có mức độ đóng góp cao cho quỹ cộng đồng trong Public Goods Game và những người thể hiện lòng tin cao (chuyển nhiều tiền cho đối tác) trong Trust Game có tỷ lệ phát sinh nợ xấu thấp hơn đáng kể so với những người còn lại.

5. Có sự khác biệt về rủi ro nợ xấu giữa khu vực nông thôn và thành thị hay không?

Kết quả kiểm định thống kê và phân tích hồi quy trong luận án xác nhận không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về tỷ lệ nợ xấu giữa khách hàng vay vốn TDVM sinh sống tại khu vực thành thị và khu vực nông thôn tại địa bàn nghiên cứu.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Vũ Đức Cần đã giải quyết thành công khoảng trống nghiên cứu về tác động của các nhân tố hành vi đối với rủi ro cho vay tín dụng vi mô tại vùng ĐBSCL bằng phương pháp thí nghiệm kinh tế hiện trường. Kết quả thực nghiệm khẳng định người tìm kiếm rủi ro ít có nguy cơ nợ xấu hơn người e ngại rủi ro, đồng thời vốn xã hội thể hiện qua tính tương trợ cộng đồng và lòng tin đóng vai trò then chốt giúp giảm thiểu nợ xấu. Công trình cung cấp hệ thống bằng chứng thực nghiệm giá trị, gợi mở các hàm ý chính sách thiết thực cho các tổ chức tài chính vi mô và cơ quan quản lý trong việc thiết kế sản phẩm tín dụng và nâng cao hiệu quả xóa đói giảm nghèo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN 1. Trên thế giới, kinh tế học hành vi đã và đang phát triển với tốc độ nhanh và đã chứng minh được sự tác động tích cực của nó đối với nhiều lĩnh vực, ngành nghề trong một nền kinh tế bao gồm cả lĩnh vực kinh tế cũng như lĩnh vực xã hội. Nhiều nhà khoa học đã mô phỏng các thí nghiệm về hành vi của con người để vận dụng các kết quả nghiên cứu đó vào việc ra quyết định, quyết định các vấn đề kinh tế-xã hội trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội kể cả của một cá nhân, một doanh nghiệp hoặc một tổ chức. Quyết định về một vấn đề nào đó của một cá nhân có thể ảnh hưởng không những đến bản thân cá nhân họ mà còn có thể ảnh hưởng đến cả một tổ chức hoặc thậm chí cả một xã hội.

Trong lĩnh vực ngân hàng, TCVM đã hình thành và phát triển từ lâu trên thế giới và thông qua các nghiên cứu của các nhà kinh tế đã cho thấy và chứng minh được vai trò, tác động của nó đối với phát triển kinh tế nói chung và cho công cuộc xóa đói giảm nghèo nói riêng. TCVM tại Việt Nam mới chỉ phát triển gần đây, hoạt động của các tổ chức TCVM chính thức còn rất hạn chế so với nhu cầu rất lớn của nền kinh tế. Thống kê của NHNN Việt Nam đến cuối năm 2018 có 16 công ty tài chính với 6 công ty là công ty con của các ngân hàng lớn gồm: Fccom của ngân hàng Hàng hải, Fe Credit của VP Bank, HD Saison của HD Bank, SHB Finance của SHB, MCredit của MB Bank và Tài chính Bưu điện của SEA Bank. Hiện nay, sự ra đời của các công ty tài chính đang bùng nổ tại Việt Nam nhằm khai thác mảng cho vay tiêu dùng hiện còn tiềm năng rất lớn và đang còn chưa đáp ứng được theo nhu cầu của thị trường tại Việt Nam.

Theo báo cáo của NHNN Việt Nam1, tính đến cuối năm 2018 tổng dư nợ toàn nền kinh tế khoảng 7,2 triệu tỷ đồng, trong đó tổng dư nợ tín dụng phi chính thức chiếm khoảng hơn 20%. Tuy nhiên, do nguồn cung vốn tín dụng chính thức không đáp ứng được nhu cầu của người dân, đặc biệt là những món vay nhỏ, lẻ hoặc người vay không có tài sản đảm bảo để thế chấp cho các tổ chức cho vay chính thức, dẫn đến tình trạng bùng 1 https://www.vn/ luan an 2 phát "tín dụng đen" tại khắp nơi dưới hình thức các công ty tài chính cho vay tiêu dùng, làm ảnh hưởng xấu đến tình hình kinh tế-xã hội tại nhiều địa phương. Do vậy, nghiên cứu vấn đề rủi ro trong hoạt động TDVM, tác động của rủi ro trong TDVM đối với hoạt động TCVM là vấn đề cấp thiết và quan trọng đối với Việt Nam hiện nay. Qua đó, giúp cho Chính phủ, NHNN, các TCTD cũng như các tổ chức TCVM có những thể chế, chính sách, quy định hoặc sản phẩm phù hợp để đáp ứng nhu cầu của người dân cũng như hạn chế phần nào vấn nạn "tín dụng đen", tạo điều kiện cho người dân tiếp cận được nguồn vốn vay chính thức phù hợp với điều kiện thực tế của họ.

Đói nghèo luôn là vấn đề cực kỳ quan trọng đối với mọi quốc gia trên thế giới. Có giảm thiểu được nghèo đói, ổn định cuộc sống cho người dân thì mới có thể phát triển nền kinh tế hiệu quả và bền vững. TCVM đã được phát triển từ lâu trên thế giới, và cho đến nay, nó đã khẳng định được vai trò và tầm quan trọng trong việc giảm thiểu đói nghèo và giúp cải thiện đời sống trong cộng đồng tại nhiều quốc gia trên thế giới. Mặc dù ra đời sau, nhưng các tổ chức TCVM ở Việt Nam đã có những đóng góp không nhỏ trong việc cải thiện đời sống cho những người dân nghèo, hoàn cảnh khó khăn và không có điều kiện để vay vốn cho mục đích sản xuất, tiêu dùng.

từ các nguồn vốn vay chính thức. Trong Luật các TCTD năm 2010, tổ chức TCVM được thừa nhận tại Việt Nam như là một loại hình TCTD chính thức. Đến nay, các phương thức và mô hình hoạt động của các tổ chức TCVM ở Việt Nam ngày càng được hoàn thiện và phát triển. Tuy nhiên trong quá trình hoạt động, vẫn còn rất nhiều vấn đề vướng mắc nảy sinh mà các cơ quan Nhà nước có liên quan cần xem xét, đánh giá và điều chỉnh để có thể giúp cho hoạt động của các tổ chức TCVM đạt hiệu quả cao nhất.

Nhà nước cần quan tâm chú trọng hơn nữa đến mục tiêu hỗ trợ về chính sách, thể chế hoặc hỗ trợ huy động thêm nhiều nguồn vốn từ xã hội để gia tăng quy mô vốn của các tổ chức TCVM, nhằm giúp họ có điều kiện cung cấp nguồn vốn vay cải thiện cuộc sống của người nghèo ngày càng tốt hơn. luan an 3 Cho đến nay, ngoài các tổ chức TCTD gồm Agribank, NHCSXH và các TCTD khác có cung cấp dịch vụ cho vay TDVM, các tổ chức TCVM thuộc khu vực bán chính thức và phi chính thức hoạt động khá tốt, tiếp tục đóng góp một phần nguồn vốn vay TDVM hữu hiệu, hỗ trợ và giúp đỡ cho người nghèo tại các vùng nông thôn sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn giảm thiểu đói nghèo và ổn định cuộc sống. Ngoài ra, nhiều chương trình của các tổ chức NGO và các tổ chức xã hội cũng có những đóng góp tích cực cho người nghèo ở những vùng nông thôn sâu, vùng xa và đặc biệt là cho phụ nữ nghèo. Nghiên cứu của Nguyễn Đức Hải (2012), Phạm Bích Liên (2016), Nguyễn Quỳnh Phương (2017) đã khái quát về việc phát triển TCVM tại Việt Nam với đối tượng là các tổ chức TCVM chính thức và bán chính thức tại Việt Nam.

Thông qua đó, các tác giả đề ra các giải pháp, khuyến nghị chính sách để phát triển hoạt động của các tổ chức TCVM tại Việt Nam. Sở thích rủi ro và rủi ro trong hoạt động cho vay TDVM. Thuật ngữ TDVM1 trong luận án này được hiểu là những món vay nhỏ, lẻ của các TCTD và các tổ. Căn cứ theo thông tư số 43/2016/TT-NHNN ngày 30/12/2016 của NHNN Việt Nam thì mức cho vay tối đa với một khách hàng của các tổ chức TCVM, các công ty Tài chính là 100 triệu đồng.

Mặt khác, TDVM là một trong những dịch vụ của các tổ chức TCVM (tín dụng vi mô, tiết kiệm vi mô, bảo hiểm, thanh toán) bao gồm ba sản phẩm dịch vụ tín dụng là cho vay cá thể, cho vay theo nhóm tương hỗ và cho vay gián tiếp theo nhóm tương hỗ qua trung gian thứ ba (Nguyễn Kim Anh và cộng sự, 2017). Như vậy trong luận án này có thể hiểu TDVM là một sản phẩm cho vay trong hoạt động tín dụng của các TCTD và là một trong những dịch vụ chính của các tổ chức TCVM tại Việt Nam. Trong một nền kinh tế, TDVM là hoạt động tín dụng trực tiếp đối với khách hàng với những món vay nhỏ lẻ, do vậy rủi ro tín dụng và vấn đề quản lý rủi ro 1 Khái. Việt Nam (https://www.vn/webcenter/portal/vi/menu/hdk/tcvm/).

luan an 4 TDVM là một thách thức lớn đối với các TCTD có hoạt động TDVM, các tổ chức TCVM cũng như với xã hội. Người ta có thể dựa vào thái độ và hành vi của một người đối với vấn đề rủi ro để dự đoán các hành vi kinh tế, việc ra quyết định của họ và nó có ảnh hưởng trực tiếp từ hành vi, hoạt động của người vay vốn đến rủi ro như đầu tư, sản xuất, tiêu dùng và hành vi đối với rủi ro. Đã có nhiều nghiên cứu về TCVM và khung lý thuyết trên thế giới có mức độ ảnh hưởng lớn đến việc ra quyết định trong hoàn cảnh rủi ro đó là lý thuyết thỏa dụng kỳ vọng (expected utility theory) được Neumann và Morgenstern (1944) đưa ra. Lý thuyết triển vọng (prospect theory) của Tversky và Kahnerman (1979) đã chỉ ra rằng con người thường tìm rủi ro về phía mất và né tránh rủi ro về phía được.

Từ lý thuyết này, Tversky và Kahnerman đã đưa ra lý thuyết triển vọng, với định nghĩa hàm giá trị (value function) của lý thuyết triển vọng xác định bởi điểm lời và điểm lỗ so với điểm tham chiếu. Nghiên cứu của Wen và cộng sự (2014) kết luận rằng sở thích rủi ro có liên quan đến thái độ đối với rủi ro trong việc ra quyết định của các nhà đầu tư. Như vậy, có thể thấy rằng sở thích rủi ro là việc hướng tới các quyết định rủi ro của các cá nhân, các nhà đầu tư đối với tài sản nhằm mục đích thu được mức sinh lợi cao nhất. Ackert và Deaves (2013) cho rằng việc thực hiện các quyết định tập trung chủ yếu vào cái được và cái mất.

Handa (1971) cho rằng sở thích rủi ro là việc lựa chọn giữa một tài sản có rủi ro cao so với tài sản có rủi ro thấp để nhà đầu tư có thể nhận được một tỷ suất lợi nhuận cao hơn. Việc ra quyết định gặp rủi ro là vấn đề phổ biến và mức độ mà mọi người sẵn sàng chấp nhận nguy cơ tạo thành sở thích rủi ro. Để phân tích kinh tế hoặc đưa ra các quy định chính sách thì việc đánh giá và đo lường sở thích rủi ro của các cá nhân là đặc biệt quan trọng. Nghiên cứu của Charness và cộng sự (2013), Eckel, Dave và cộng sự (2010) đúc kết rằng kinh tế học có thể xem xét, tập trung vào các phương pháp gợi mở khi phân tích điều tra sở thích rủi ro và sở thích được gợi ra có thể bị tác động và ảnh hưởng bởi thước đo được sử dụng.

luan an 5 Theo Stiglitz và Weiss (1981) thì người vay vốn có động cơ và khuynh hướng đầu tư nhiều hơn vào các dự án có nhiều rủi ro. Có nghĩa là người vay vốn có nợ xấu sẵn sàng chấp nhận lãi suất cao cho những món vay của mình (chấp nhận rủi ro cao). Thí nghiệm của Zeballos và cộng sự (2014) tại Bolivia cho thấy những người vay không có nợ xấu tìm kiếm rủi ro nhiều hơn là người vay có nợ xấu. Kết quả này trái ngược với giả thuyết của Stiglitz và Weiss (1981): Những người đầu tư vào những dự án kém rủi ro hơn là những người có nợ xấu.

Người nghèo không trả được nợ vay của họ bởi vì họ không dám chấp nhận rủi ro do đó làm cho khoản vay không có hiệu quả và kết quả là họ không thể hoàn trả lại khoản vay của họ (Zeballos và cộng sự, 2014).