Nghiên cứu mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu tại thị trấn Cái Rồng, Vân Đồn, Quảng Ninh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu cảnh quan nhằm xác lập mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu tại thị trấn Cái Rồng, Vân Đồn, Quảng Ninh.

• Tác giả: Đào Thị Hậu
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn An Thịnh
• Trường học: Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sử dụng và Bảo vệ Tài nguyên Môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Cảnh Quan Phục Vụ Xác Lập Một Số Mô Hình Thích Ứng Với Biến Đổi Khí Hậu Cấp Cộng Đồng Tại Thị Trấn Cái Rồng, Vân Đồn, Quảng Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 0.2. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• 0.3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 0.4. CƠ SỞ TÀI LIỆU ĐỂ THỰC HIỆN LUẬN VĂN
• 0.5. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC VÀ Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI
• 0.6. CẤU TRÚC LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CẢNH QUAN PHỤC VỤ XÁC LẬP MÔ HÌNH THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CẤP CỘNG ĐỒNG
• 1.1. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGHIÊN CỨU CẢNH QUAN PHỤC VỤ XÁC LẬP MỘT SỐ MÔ HÌNH THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CẤP CỘNG ĐỒNG
• 1.3. QUAN ĐIỂM, PHƯƠNG PHÁP VÀ CÁC BƯỚC NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC NHÂN TỐ THÀNH TẠO VÀ ĐẶC ĐIỂM PHÂN HÓA CẢNH QUAN THỊ TRẤN CÁI RỒNG
• 2.1. CÁC NHÂN TỐ THÀNH TẠO CẢNH QUAN
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Đá mẹ - địa hình
• 2.1.3. Khí hậu và thủy hải văn
• 2.1.4. Thổ nhưỡng
• 2.1.5. Hiện trạng sử dụng đất
• 2.2. ĐẶC ĐIỂM PHÂN HÓA CẢNH QUAN
• 2.2.1. Hệ thống phân loại cảnh quan
• 2.2.2. Đặc điểm các đơn vị phân loại cảnh quan
• 2.2.3. Đặc điểm các đơn vị phân vùng cảnh quan
• 2.3. PHÂN TÍCH HIỆN TRẠNG KHAI THÁC, SỬ DỤNG CẢNH QUAN
• 2.3.1. Dân cư và lao động
• 2.3.2. Đặc điểm sử dụng cảnh quan cho phát triển kinh tế - xã hội
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG XÁC LẬP MỘT SỐ MÔ HÌNH THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TẠI THỊ TRẤN CÁI RỒNG
• 3.1. PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ NƯỚC BIỂN DÂNG ĐẾN KHU VỰC THỊ TRẤN CÁI RỒNG
• 3.1.1. Diễn biến thiên tai trong những năm gần đây
• 3.1.2. Tác động của biến đổi khí hậu tới tài nguyên và các ngành kinh tế theo các kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển dâng
• 3.2. THỐNG KÊ, ĐÁNH GIÁ CÁC MÔ HÌNH SẢN XUẤT HIỆN TRẠNG THEO KHẢ NĂNG THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
• 3.2.1. Các mô hình sản xuất tại tiểu vùng đồi núi thấp bắc thị trấn Cái Rồng
• 3.2.2. Các mô hình sản xuất tại tiểu vùng đô thị trung tâm thị trấn Cái Rồng
• 3.2.3. Các mô hình sản xuất tại tiểu vùng biển đảo ven bờ vịnh Bái Tử Long
• 3.3. PHÂN TÍCH TIỀM NĂNG CẢNH QUAN CHO XÁC LẬP CÁC MÔ HÌNH THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CẤP CỘNG ĐỒNG
• 3.3.1. Phân tích, đánh giá khả năng xác lập các mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu
• 3.3.2. Phân tích, đánh giá khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu của cộng đồng địa phương
• 3.4. ĐỊNH HƯỚNG XÁC LẬP MỘT SỐ MÔ HÌNH THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CẤP CỘNG ĐỒNG TẠI THỊ TRẤN CÁI RỒNG
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình thích ứng biến đổi khí hậu tại Cái Rồng

Mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu tại thị trấn Cái Rồng, Vân Đồn, Quảng Ninh, là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu đến đời sống và sản xuất của người dân địa phương. Mô hình này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao khả năng phục hồi của cộng đồng trước các hiện tượng thời tiết cực đoan.

1.1. Đặc điểm địa lý và khí hậu của Cái Rồng

Thị trấn Cái Rồng nằm ven bờ vịnh Bái Tử Long, có địa hình đa dạng với đồi núi, đồng bằng và biển. Khí hậu nơi đây chịu ảnh hưởng của gió mùa, với mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nông nghiệp và thủy sản.

1.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến Cái Rồng

Biến đổi khí hậu đã gây ra nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan như bão lũ, nước biển dâng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp và đời sống của người dân. Các nghiên cứu cho thấy, nhiệt độ trung bình tại Cái Rồng đã tăng lên, trong khi mực nước biển cũng dâng cao, đe dọa đến an ninh lương thực và sinh kế của cộng đồng.

II. Vấn đề và thách thức trong thích ứng với biến đổi khí hậu

Thị trấn Cái Rồng đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc thích ứng với biến đổi khí hậu. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn tác động đến kinh tế và xã hội của địa phương.

2.1. Thiệt hại do thiên tai và biến đổi khí hậu

Các hiện tượng thiên tai như bão, lũ lụt đã gây thiệt hại lớn về tài sản và sinh mạng. Theo thống kê, trong những năm gần đây, số lượng thiên tai gia tăng, làm giảm năng suất nông nghiệp và ảnh hưởng đến đời sống người dân.

2.2. Khó khăn trong quản lý tài nguyên nước

Nước biển dâng cao đã làm ô nhiễm nguồn nước ngọt, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của người dân. Việc quản lý tài nguyên nước trở nên khó khăn hơn, đòi hỏi các giải pháp hiệu quả để bảo vệ nguồn nước.

III. Phương pháp và giải pháp chính cho mô hình thích ứng

Để xây dựng mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp hiệu quả nhằm giảm thiểu tác động của thiên tai và bảo vệ môi trường.

3.1. Chiến lược quản lý tài nguyên bền vững

Quản lý tài nguyên bền vững là một trong những giải pháp quan trọng giúp giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Cần xây dựng các chính sách khuyến khích sử dụng tài nguyên một cách hợp lý và hiệu quả.

3.2. Phát triển nông nghiệp thích ứng

Nông nghiệp là lĩnh vực chịu ảnh hưởng nặng nề từ biến đổi khí hậu. Việc áp dụng các mô hình nông nghiệp bền vững, như mô hình VAC (Vườn - Ao - Chuồng), có thể giúp tăng cường khả năng chống chịu và phục hồi của sản xuất nông nghiệp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Cái Rồng

Các mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu đã được áp dụng tại Cái Rồng, mang lại nhiều kết quả tích cực trong việc bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống người dân.

4.1. Kết quả từ mô hình nông nghiệp bền vững

Mô hình nông nghiệp bền vững đã giúp tăng năng suất cây trồng và giảm thiểu rủi ro do thiên tai. Nhiều hộ gia đình đã áp dụng thành công các kỹ thuật canh tác mới, góp phần nâng cao thu nhập.

4.2. Tác động tích cực đến cộng đồng

Việc áp dụng các mô hình thích ứng không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao nhận thức của cộng đồng về biến đổi khí hậu. Người dân đã chủ động tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

V. Kết luận và tương lai của mô hình thích ứng tại Cái Rồng

Mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu tại Cái Rồng đã chứng minh được tính khả thi và hiệu quả. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển để đáp ứng tốt hơn với các thách thức trong tương lai.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Cần xây dựng các chính sách và chiến lược phát triển bền vững, nhằm đảm bảo sự thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu trong tương lai. Điều này bao gồm việc đầu tư vào công nghệ và nâng cao năng lực cho cộng đồng.

5.2. Tăng cường hợp tác và chia sẻ kinh nghiệm

Hợp tác giữa các tổ chức, chính quyền và cộng đồng là rất quan trọng trong việc xây dựng mô hình thích ứng. Chia sẻ kinh nghiệm và kiến thức sẽ giúp nâng cao hiệu quả của các giải pháp đã áp dụng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu được xem là một trong những thách thức toàn cầu lớn nhất của thế kỷ XXI, ảnh hưởng sâu rộng đến môi trường, kinh tế và xã hội. Tại Việt Nam, trong khoảng 50 năm qua, nhiệt độ trung bình đã tăng khoảng 0,5°C và mực nước biển dâng cao khoảng 20 cm, gây ra các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão lũ, hạn hán, xâm nhập mặn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống và sản xuất. Thị trấn Cái Rồng, huyện đảo Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh, với diện tích 365,24 ha, nằm trong vùng vịnh Bái Tử Long, là một lãnh thổ đa dạng về địa hình và cảnh quan, bao gồm đồi núi thấp, đồng bằng và biển đảo. Đây là khu vực chịu tác động trực tiếp và mạnh mẽ của biến đổi khí hậu, đặc biệt là nước biển dâng và thiên tai bão lũ.

Mục tiêu nghiên cứu là làm rõ đặc thù phân hóa cảnh quan để xác lập một số mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu cấp cộng đồng tại thị trấn Cái Rồng, nhằm giảm nhẹ hậu quả và đảm bảo phát triển bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung trong ranh giới hành chính của thị trấn, bao gồm lãnh thổ trên đất liền và biển, giai đoạn từ năm 2000 đến 2011. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho chính quyền địa phương hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội, khai thác và bảo vệ tài nguyên phù hợp với biến đổi khí hậu, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức và năng lực thích ứng của cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về biến đổi khí hậu và thích ứng, trong đó thích ứng được hiểu là sự điều chỉnh trong các hệ thống tự nhiên và xã hội nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực và khai thác cơ hội từ biến đổi khí hậu. Lý thuyết mô hình thích ứng dựa trên hệ sinh thái (Ecosystem-based Adaptation - EbA) được áp dụng nhằm tích hợp quản lý bền vững, bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái để tăng khả năng chống chịu của cộng đồng. Ngoài ra, quan điểm hệ thống và tổng hợp được sử dụng để xem xét thị trấn Cái Rồng như một địa hệ thống với sự tương tác giữa các yếu tố tự nhiên và kinh tế - xã hội. Quan điểm lịch sử giúp đánh giá quá trình phát triển và khai thác lãnh thổ, làm cơ sở cho việc xây dựng mô hình thích ứng phù hợp. Cuối cùng, quan điểm phát triển bền vững nhấn mạnh sự hài hòa giữa phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường.

Các khái niệm chính bao gồm: biến đổi khí hậu, thích ứng biến đổi khí hậu (có kế hoạch và tự điều chỉnh), mô hình thích ứng cấp cộng đồng, cảnh quan và phân loại cảnh quan (kiểu cảnh quan, hạng cảnh quan, dạng cảnh quan), cũng như các yếu tố thành tạo cảnh quan như địa hình, khí hậu, thổ nhưỡng và sử dụng đất.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu bao gồm số liệu thống kê kinh tế - xã hội, khí tượng thủy văn, bản đồ địa hình, bản đồ sử dụng đất, kết quả điều tra xã hội học với chính quyền và người dân địa phương, cùng các tài liệu nghiên cứu trước đó. Cỡ mẫu điều tra xã hội học gồm các hộ gia đình và cán bộ quản lý địa phương, sử dụng phương pháp phỏng vấn sâu và phiếu khảo sát định lượng.

Phương pháp phân tích bao gồm: phân tích và tổng hợp tài liệu, khảo sát cảnh quan ngoài thực địa để thu thập thông tin về địa chất, địa hình, thổ nhưỡng, khí hậu và sử dụng đất; phương pháp bản đồ và GIS (MapInfo 10.0) để số hóa và xây dựng bản đồ chuyên đề cảnh quan; phân tích chi phí - lợi ích các mô hình sử dụng đất; và đánh giá khả năng thích ứng của cộng đồng dựa trên dữ liệu điều tra xã hội học.

Timeline nghiên cứu trải dài từ năm 2000 đến 2011, với các bước chính: thu thập và tổng hợp dữ liệu, khảo sát thực địa, xây dựng bản đồ cảnh quan, đánh giá tác động biến đổi khí hậu, phân tích mô hình hiện trạng và khả năng thích ứng, cuối cùng là đề xuất mô hình thích ứng và giải pháp khả thi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân hóa cảnh quan đa dạng: Thị trấn Cái Rồng được phân thành ba tiểu vùng cảnh quan chính gồm đồi núi thấp phía bắc, đô thị trung tâm và biển đảo ven bờ vịnh Bái Tử Long. Diện tích đất nông nghiệp chiếm 53,04%, trong đó đất lâm nghiệp chiếm gần 49,28%, đất phi nông nghiệp chiếm 46,03%, với đất ở đô thị chiếm 22,36%. Đặc điểm địa hình đa dạng với núi thấp, đồi, đồng bằng và bãi triều tạo nên sự phân hóa cảnh quan rõ rệt.

2. Ảnh hưởng rõ rệt của biến đổi khí hậu: Nhiệt độ trung bình năm tăng khoảng 0,5°C trong 50 năm qua, mực nước biển dâng 20 cm, cùng với tần suất và cường độ bão lũ gia tăng đã tác động mạnh đến các cảnh quan ven biển và biển đảo. Biên độ thủy triều lớn (3,5-4m) tạo điều kiện thuận lợi cho nuôi trồng thủy sản nhưng cũng làm tăng nguy cơ xâm nhập mặn, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp.

3. Hiện trạng sử dụng đất và mô hình sản xuất: Các mô hình sản xuất tại tiểu vùng đồi núi thấp chủ yếu là trồng rừng keo và bạch đàn; tiểu vùng đô thị trung tâm tập trung phát triển quần cư và dịch vụ; tiểu vùng biển đảo phát triển nuôi trồng thủy sản lồng bè. Phân tích chi phí - lợi ích cho thấy mô hình trồng cây keo và bạch đàn có hiệu quả kinh tế nhưng cần cân nhắc tác động môi trường và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

4. Khả năng thích ứng của cộng đồng: Qua điều tra xã hội học, khoảng 70% hộ dân nhận thức được tác động của biến đổi khí hậu và có các biện pháp tự điều chỉnh như thay đổi mùa vụ, đa dạng hóa sinh kế. Tuy nhiên, chỉ khoảng 40% có kế hoạch thích ứng có hệ thống và cần sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương.

Thảo luận kết quả

Sự phân hóa cảnh quan đa dạng của thị trấn Cái Rồng tạo điều kiện thuận lợi để xây dựng các mô hình thích ứng phù hợp với từng tiểu vùng. Ví dụ, cảnh quan ven biển chịu tác động trực tiếp của nước biển dâng và bão lũ nên cần ưu tiên các mô hình bảo vệ bờ biển, phát triển rừng ngập mặn và nuôi trồng thủy sản bền vững. Trong khi đó, tiểu vùng đồi núi thấp có thể tập trung vào phát triển rừng trồng và nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, mô hình thích ứng dựa trên hệ sinh thái (EbA) được đánh giá hiệu quả hơn các biện pháp kỹ thuật thuần túy nhờ tính bền vững và chi phí thấp. Kết quả điều tra xã hội học cho thấy sự tham gia của cộng đồng là yếu tố then chốt để thành công của các mô hình thích ứng, đồng thời cần nâng cao nhận thức và năng lực quản lý.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ phân bố diện tích sử dụng đất theo tiểu vùng, bảng thống kê chi phí - lợi ích các mô hình sản xuất, biểu đồ nhận thức và hành vi thích ứng của cộng đồng. Bản đồ cảnh quan và bản đồ định hướng mô hình thích ứng cũng là công cụ trực quan quan trọng hỗ trợ hoạch định chính sách.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và nhân rộng mô hình thích ứng dựa trên cảnh quan: Phát triển các mô hình thích ứng phù hợp với từng tiểu vùng cảnh quan, như mô hình rừng ngập mặn bảo vệ bờ biển, mô hình trồng rừng keo, bạch đàn ở đồi núi thấp, và mô hình nuôi trồng thủy sản bền vững tại vùng biển đảo. Thời gian thực hiện trong 3-5 năm, chủ thể là chính quyền địa phương phối hợp với các tổ chức nghiên cứu và cộng đồng dân cư.

2. Nâng cao năng lực và nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn về biến đổi khí hậu và kỹ thuật thích ứng cho người dân và cán bộ quản lý. Mục tiêu tăng tỷ lệ hộ dân có kế hoạch thích ứng có hệ thống lên trên 70% trong vòng 2 năm.

3. Hoàn thiện hệ thống hạ tầng và quy hoạch sử dụng đất: Rà soát, điều chỉnh quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và hạ tầng kỹ thuật theo kịch bản biến đổi khí hậu, ưu tiên xây dựng đê biển, hệ thống thoát nước, và các công trình đa mục tiêu chống ngập lụt. Thời gian thực hiện 5 năm, chủ thể là các cơ quan quản lý nhà nước.

4. Tăng cường giám sát và cảnh báo sớm thiên tai: Xây dựng hệ thống giám sát biến đổi khí hậu và thiên tai, cung cấp thông tin kịp thời cho cộng đồng để chủ động ứng phó. Chủ thể là các cơ quan khí tượng thủy văn và chính quyền địa phương, triển khai trong 1-2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý nhà nước: Sử dụng kết quả nghiên cứu để hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch sử dụng đất và xây dựng các chương trình thích ứng với biến đổi khí hậu phù hợp với đặc điểm cảnh quan địa phương.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực môi trường, địa lý và biến đổi khí hậu: Tham khảo phương pháp nghiên cứu cảnh quan, mô hình thích ứng dựa trên hệ sinh thái và dữ liệu thực địa để phát triển các nghiên cứu tiếp theo hoặc áp dụng cho các vùng khác.

3. Tổ chức phi chính phủ và các dự án phát triển cộng đồng: Áp dụng các mô hình thích ứng cấp cộng đồng, tổ chức các chương trình nâng cao nhận thức và hỗ trợ kỹ thuật cho người dân nhằm tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu.

4. Người dân và cộng đồng địa phương: Nắm bắt thông tin về tác động biến đổi khí hậu và các mô hình thích ứng hiệu quả, từ đó chủ động điều chỉnh sinh kế, bảo vệ môi trường và tham gia vào các hoạt động phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng như thế nào đến thị trấn Cái Rồng?
   Biến đổi khí hậu làm tăng nhiệt độ trung bình khoảng 0,5°C, mực nước biển dâng 20 cm, gây ra bão lũ, xâm nhập mặn và thời tiết cực đoan, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và đời sống người dân.

2. Mô hình thích ứng dựa trên hệ sinh thái là gì?
   Là mô hình sử dụng quản lý bền vững, bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái để tăng khả năng chống chịu của cộng đồng với biến đổi khí hậu, ví dụ như trồng rừng ngập mặn bảo vệ bờ biển hoặc đa dạng hóa sinh kế dựa trên tài nguyên thiên nhiên.

3. Phương pháp nghiên cứu chính trong luận văn là gì?
   Bao gồm khảo sát thực địa, phân tích bản đồ và GIS, điều tra xã hội học với cộng đồng và chính quyền, phân tích chi phí - lợi ích các mô hình sản xuất, kết hợp tổng hợp tài liệu và số liệu thống kê.

4. Làm thế nào để nâng cao khả năng thích ứng của cộng đồng địa phương?
   Thông qua đào tạo, nâng cao nhận thức, hỗ trợ kỹ thuật và tài chính, xây dựng kế hoạch thích ứng có hệ thống, đồng thời phát triển các mô hình sinh kế bền vững phù hợp với điều kiện địa phương.

5. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu này đối với phát triển bền vững?
   Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các mô hình thích ứng hiệu quả, giúp giảm thiểu thiệt hại do biến đổi khí hậu, bảo vệ tài nguyên và môi trường, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại thị trấn Cái Rồng.

Kết luận

• Đã phân tích chi tiết các nhân tố thành tạo và đặc điểm phân hóa cảnh quan thị trấn Cái Rồng, làm cơ sở xác lập mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu cấp cộng đồng.
• Xác định rõ tác động của biến đổi khí hậu và nước biển dâng đến các tiểu vùng cảnh quan khác nhau, từ đó đề xuất các mô hình thích ứng phù hợp.
• Đánh giá khả năng thích ứng của cộng đồng địa phương, nhận diện các điểm mạnh và hạn chế trong nhận thức và hành động.
• Đề xuất các giải pháp khả thi, bao gồm xây dựng mô hình thích ứng dựa trên cảnh quan, nâng cao năng lực cộng đồng, hoàn thiện quy hoạch và hạ tầng, tăng cường giám sát và cảnh báo sớm.
• Tiếp tục triển khai nghiên cứu mở rộng, nhân rộng mô hình thích ứng tại các vùng khác và tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan để nâng cao hiệu quả ứng phó với biến đổi khí hậu.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ môi trường và phát triển bền vững là trách nhiệm của toàn xã hội. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng địa phương cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các mô hình thích ứng hiệu quả, góp phần xây dựng tương lai an toàn và thịnh vượng cho thị trấn Cái Rồng và các vùng ven biển khác.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu cho những nghiên cứu này là chương trình nghiên cứu biển (KT-03) trong đó có đề tài “Đánh giá điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và kinh tế xã hội hệ thống đảo ven bờ Việt Nam trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội biển” (KT-03-12) do Lê Đức An chủ trì. Sau 5 năm thực hiện, các đặc điểm cơ bản về địa lý tự nhiên cũng như kiểm kê số lượng các đảo ven bờ Việt Nam đã được nêu ra. Các kết quả này đã lần lượt được các tác giả tham gia nghiên cứu công bố trong các hội nghị khoa học hoặc trong các tạp chí khoa học chuyên ngành khác nhau. Tiêu biểu là công trình phân tích lịch sử phát triển của các đảo ven bờ Việt Nam trong giai đoạn Pleistocen muộn - Holocen trên cơ sở tuổi tuyệt đối được xác định bằng phương pháp phóng xạ C14, trong đó có quần đảo Cô Tô của A.

Korotky và đồng nghiệp. Cũng trong thời gian này, nghiên cứu đáy biển đã được tiến hành trong khuôn khổ đề tài “Điều tra địa chất và tìm kiếm khoáng sản rắn biển nông (0-30 mét nước) ven bờ Việt Nam tỷ lệ 1:500.000” do Nguyễn Biểu chủ trì. Dựa theo nguyên tắc hình thái-động lực, các kiểu địa hình đáy biển ven bờ (0-30 mét nước) khu vực Hải Phòng - Quảng Ninh đã được phân chia và biểu diễn trên bản đồ tỷ lệ 1: 500. Một số kết quả cơ bản về hệ thống đảo và đáy biển ven đảo vịnh Bắc Bộ đã được TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Ngoài ra, trên cơ sở khảo sát thực địa khá chi tiết và phân tích thêm các tài liệu hiện có, những người thực hiện đề tài đã có những đánh giá nhất định về tiềm năng khoáng sản rắn ở dải ven biển, trong đó có các đảo và đáy biển nông ven bờ Quảng Ninh cũng như một số nhận xét về lịch sử phát triển, đặc biệt là trong Kainozoi của biển nông ven bờ vịnh Bắc Bộ. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGHIÊN CỨU CẢNH QUAN PHỤC VỤ XÁC LẬP MỘT SỐ MÔ HÌNH THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CẤP CỘNG ĐỒNG 1. Biến đổi khí hậu và thích ứng với biến đổi khí hậu Theo Công ước khung của Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu (1992), biến đổi khí hậu được định nghĩa là “ những biến đổi trong môi trường vật lý hoặc sinh học gây ra những ảnh hưởng có hại đáng kể đến thành phần, khả năng phục hồi hoặc sinh sản của các hệ sinh thái tự nhiên và được quản lý hoặc đến hoạt động của các hệ thống kinh tế - xã hội hoặc đến sức khỏe và phúc lợi của con người”. Biến đổi khí hậu hiện nay không còn là vấn đề của một quốc gia riêng lẻ là đã trở thành một vấn đề chung có tính chất toàn cầu.

Biến đổi khí hậu tác động đến thực tế cuộc sống trên tất cả các phương diện quan trọng là nước, lương thực, năng lượng, môi trường sống, sức khỏe con người. Trái Đất tiếp tục nóng lên, băng tan làm mực nước biển dâng cao có thể khiến hàng trăm triệu người lâm vào nạn đói, thiếu nước sạch, mất đất, lụt lội và bệnh tật. Do đó, thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng trở lên cấp bách và quan trọng. Thuật ngữ “thích ứng” (adaptation) được hiểu là "sự điều chỉnh trong các hệ thống tự nhiên hoặc con người nhằm ứng phó với những biến đổi thực tế hoặc dự kiến của khí hậu hoặc các ảnh hưởng của chúng, để giảm bớt tác hại hoặc khai thác những cơ hội mang lại lợi ích" (IPCC, 2007).

Như vậy, thích ứng là cả một quá trình điều chỉnh được con người hoạch định, đòi hỏi sự tham gia của nhiều đối tượng, nhiều thành phần và được thực hiện ở nhiều cấp độ khác nhau theo từng bước trong một quá trình thống nhất, được thực hiện lâu dài. Thích ứng cần được thực hiện sao cho hiệu quả nhất và phù hợp nhất, không gây xáo trộn lớn đến cuộc sống của người dân cũng như không ảnh hưởng đến hoạt động kinh tế - xã hội của khu vực. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Thích ứng biến đổi khí hậu phản ánh tất cả những phản ứng đối với biến đổi khí hậu nhằm làm giảm những tác động tiêu cực do biến đổi khí hậu gây ra. Thích ứng biến đổi khí hậu không phải là chấp nhận và chung sống với biến đổi khí hậu mà đòi hỏi về sự nâng cao nhận thức, điều chỉnh hành vi, nghiên cứu tìm tòi ra các công nghệ và biện pháp khác nhau nhằm phòng tránh và giảm nhẹ những hậu quả bất lợi của biến đổi khí hậu ra.

Sự thích ứng với khí hậu là một quá trình, qua đó con người làm giảm những tác động bất lợi của khí hậu về sức khỏe và đời sống và sử dụng những cơ hội thuận lợi mà môi trường khí hậu mang lại (Brurton,1992). Phạm vi của các hành động thích ứng rất rộng. Thích ứng không được hiểu theo một nghĩa hẹp và có thể được thực hiện theo nhiều hình thức khác nhau. Ví dụ, thích ứng có thể gồm các hành động bảo vệ sinh kế và đời sống, duy trì sức khỏe cộng đồng, duy trì nền kinh tế và các nguồn lực, ngăn chặn suy thoái môi trường.

Những hành động thích ứng này có thể được thực hiện theo biện pháp công nghệ, biện pháp về hành vi, biện pháp về quản lý hoặc biện pháp về chính sách. Thích ứng có thể thực hiện ở bất kỳ quy mô nào, theo các chương trình và chiến lược của các tổ chức quốc tế đối với các hành động được thực hiện bởi các cá nhân và các hộ gia đình. Các cuộc thảo luận quốc tế thường tập trung vào việc thúc đẩy thích ứng dự phòng - "thích ứng thực hiện trước khi xảy ra tác động của biến đổi khí hậu" - hay là thích ứng chủ động (IPCC, 2007). Điều này nhấn mạnh sự cần thiết để thực hiện các bước điều chỉnh trước khi có thể xảy ra các tác động của biến đổi khí hậu để cộng đồng và xã hội chủ động chuẩn bị đối với những thay đổi và làm giảm tác động và gánh nặng chi phí trong tương lai.

Tuy nhiên, sự phân biệt này có thể không rõ ràng trong thực tế và theo thời gian - bởi các hành động thường theo một số dạng của sự kiện xảy ra: người ta có thể ứng phó bị động đối với sự thay đổi bằng cách dự kiến thay đổi lớn hơn trong tương lai. IPCC cũng phân biệt giữa thích ứng tự điều chỉnh và thích ứng có kế hoạch. Thích ứng tự điều chỉnh không chỉ là hoạt động có ý thức hoặc có hiểu biết nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu mà đơn giản là ứng phó với những thay đổi đã xảy ra, thông thường "được bắt đầu bởi những thay đổi sinh thái trong các hệ TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thống tự nhiên và bằng sự thay đổi thị trường hoặc phúc lợi trong hệ thống xã hội loài người" (IPCC, 2007). Dạng thích ứng này cũng có thể được gọi là thích ứng tự phát.

Thích ứng tự điều chỉnh là loại thích ứng phổ biến nhất được thực hiện độc lập bởi các cộng đồng địa phương ở Việt Nam và các khu vực khác. Thích ứng tự điều chỉnh trái ngược với thích ứng có kế hoạch. Thích ứng có kế hoạch là "kết quả của một quyết định chính sách thận trọng dựa trên nhận thức rằng các điều kiện đã thay đổi hoặc sắp thay đổi và hành động đó là cần thiết để quay lại, duy trì, hoặc để đạt được một trạng thái mong muốn" (IPCC, 2007). Thích ứng có kế hoạch là những gì mà Chính phủ Việt Nam hướng tới đầu tiên để thực hiện trên phạm vi toàn quốc.

Thích ứng loại này nên bao gồm các hoạt động nhờ đó các tổ chức hướng tới định dạng thích ứng và giảm thiểu tình trạng dễ bị tổn thương trong tương lai, bằng cách đánh giá sự phân bố của các tác động khí hậu, khả năng của các cá nhân để ứng phó với biến đổi khí hậu, các phương án thích ứng và các cách thức để những người tiên phong cung cấp và truy cập vào nguồn lực bên ngoài để thúc đẩy việc thích ứng (Adger, 2000). Sự khác biệt giữa hai hình thức thích ứng trên là không rõ ràng. Không chỉ chính phủ có thể thực hiện thích ứng có kế hoạch, mà cả cộng đồng cũng thực hiện được, nếu họ được tiếp cận với thông tin về rủi ro khí hậu. Các hành động thích ứng được Chính phủ thực hiện mang lại lợi ích lớn hơn có thể là ví dụ cho thích ứng tự điều chỉnh.

Các hoạt động thích ứng tại Việt Nam do đó có thể là các dự án, chính sách và văn bản pháp luật cụ thể để giải quyết các rủi ro của biến đổi khí hậu, như trồng rừng ngập mặn để bảo vệ bờ biển, cũng như các hoạt động truyền bá nhiều hơn nữa để nâng cao các quy chuẩn xây dựng và thực thi các quy chuẩn đó, đa dạng hóa sinh kế bản địa nhằm giảm sự phụ thuộc vào những dạng tài nguyên có nguy cơ rủi ro, hoặc thiết lập các đề án để hỗ trợ các hộ gia đình dễ bị tổn thương trong thời gian khủng hoảng (Adger và cộng sự, 2002). Một số hành động có thể được cho là thích ứng, một số khác lại được mô tả là không thích ứng, nếu các hành động này có thể làm tăng nguy cơ rủi ro khiến con người phải đối mặt trong tương lai. Giải quyết vấn đề về BĐKH phải có tư duy về lâu dài, chẳng hạn như quản lý rừng bền vững, thay vì chỉ tập trung vào những lợi ích ngắn hạn, như khai thác gỗ tối đa. Nó cũng có nghĩa là xem xét các hành động TIEU LUAN MOI download : [e-mail] khác nhau sẽ ảnh hưởng đến những người khác nhau như thế nào, bởi vì những gì được coi là thích ứng đối với một cá nhân hoặc nhóm người lại có thể làm tăng tình trạng dễ bị tổn thương cho người khác, nhóm người khác.

Tất cả điều này đòi hỏi không chỉ là xây dựng các giải pháp dựa trên mục tiêu hạn hẹp, mà cần được tích hợp với các chiến lược phát triển bền vững và xoá đói giảm nghèo (Viner và Bouwer, 2006; Schipper và Pelling, 2006).