CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. Tính cấp thiết của đề tài Với chức năng thông tin và kiểm tra các hoạt động kinh tế - tài chính của đơn vị để phục vụ cho nhu cầu quản lý của các đối tượng bên trong và bên ngoài tổ chức, công tác kế toán luôn đóng vai trò quan trọng , ảnh hưởng trực tiếp đến chất luợng, hiệu quả quản lý, điều hành tổ chức để đạt được các mục tiêu đã đề ra. Và như vậy, chỉ khi Công ty có được một hệ thống kế toán hoàn chỉnh thì kế toán mới có thể phát huy tối đa các chức năng của mình. Đó là một hệ thống kế toán mà không chỉ dựa vào các thông tin phát sinh trong quá khứ mà phải hướng đến những diễn biến trong tương lai nhằm giúp nhà quản lý hoạch định, tổ chức điều hành, kiểm soát và đưa ra được những quyết định đúng đắn, phù hợp với các mục tiêu đã định.
Hệ thống kế toán đó phải bao gồm hai phân hệ là kế toán tài chính và kế toán quản trị. Kế toán quản trị có vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin phục vụ cho việc quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh tại doanh nghiệp. Chi phí được định nghĩa là các nguồn lực mà tổ chức sử dụng để cung cấp các sản phẩm hoặc dịch vụ, việc tối thiểu hóa chi phí và kiểm soát quản lý tốt chi phí là một nội dung quan trọng để doanh nghiệp luôn tăng trưởng bền vững. Theo đó, công tác kế toán quản trị chi phí đóng vai trò to lớn trong mỗi doanh nghiệp.
Kế toán quản trị chi phí là một bộ phận của hệ thống kế toán quản trị nhằm cung cấp thông tin cần thiết về chi phí để mỗi tổ chức thực hiện chức năng quản trị yếu tố nguồn lực tiêu dùng, nhằm xây dựng kế hoạch, kiểm tra, đánh giá và ra các quyết định phù hợp. Kế toán quản trị chi phí cung cấp tài liệu dự toán chi phí sản xuất kinh doanh và tình hình thực hiện các dự toán ngân sách doanh nghiệp giúp cho nhà quản lý đánh giá được hoạt động của doanh nghiệp, từ đó có các chiến lược phù hợp. Chúng ta biết rằng xây dựng cơ bản là ngành sản xuất vật chất quan trọng mang tính chất công nghiệp nhằm tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật cho nền kinh tế quốc dân. Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng, lắp đặt được gọi chung là doanh nghiệp xây lắp.
Như vậy doanh nghiệp xây lắp là doanh nghiệp hoạt động 0 trong lĩnh vực xây dựng, lắp đặt, thi công các công trình, tư vấn kỹ thuật, lập dự án đầu tư, thiết kế, thẩm định, chuyển giao kỹ thuật, sản xuất kinh doanh phụ kiện xây lắp. Các Công ty thực hiện dự án đầu tư xây dựng bằng cách thuê Công ty xây lắp thi công thì gọi là chủ đầu tư. Công ty CP Đầu tư xây dựng và phát triển công nghệ cao (Công ty) thành lập năm 2005 tại Hà Nội, hoạt động trong lĩnh vực đầu tư xây dựng, kinh doanh bất động sản, đầu tư xây dựng mô hình tòa nhà hỗn hợp để bán và cho thuê như trung tâm thương mại, căn hộ để bán và cho thuê, kiot chợ cho thuê. Công ty không tự thi công xây dựng mà là chủ đầu tư tự thuê các nhà thầu thi công từng hạng mục trong mỗi công trình.
Dù không trực tiếp thi công nhưng Công ty phải lập dự toán xây dựng, tìm kiếm nhà thầu, giám sát thi công, kiểm tra hồ sơ thanh quyết toán của nhà thầu. Hiện tại, hệ thống kế toán tại Công ty chủ yếu là phục vụ cho công tác kế toán tài chính, để lập báo cáo tài chính cung cấp cho các đối tượng sử dụng bên trong và ngoài doanh nghiệp. Kế toán quản trị chi phí tại Công ty đã có và đã thực hiện được nội dung phân loại chi phí và lập dự toán chi phí nhưng chưa được hoàn chỉnh, chưa xây dựng thành một mô hình chính thức, chưa có sự phân tích, đánh giá để kiểm soát chi phí một cách hiệu quả. Cụ thể, khi chuẩn bị đầu tư một công trình hay một dự án, Phòng KTXD của BQLDA lập dự toán tổng mức đầu tư của công trình đó để tính toán, lựa chọn thuê nhà thầu phù hợp thi công.
Khi lựa chọn được nhà thầu phù hợp, hai bên tiến hành ký kết hợp đồng kinh tế. Hạng mục công trình thi công xong, nhà thầu thi công làm hồ sơ quyết toán gửi BQLDA và BQLDA kiểm tra, soát xét, ký biên bản nghiệm thu hoàn thành bàn giao đưa vào sử dụng đồng thời làm thủ tục thanh toán, thanh lý hợp đồng cho nhà thầu. Việc theo dõi từng hợp đồng kinh tế từ khi hạng mục công trình triển khai cho đến khi hoàn thành, bàn giao đưa vào sử dụng đều do phòng kế toán theo dõi. Kế toán chịu trách nhiệm về công nợ từng hợp đồng cũng như ghi nhận giá trị hoàn thành từng công trình để phục vụ cho việc tính giá thành công trình.
Như vậy, việc lập dự toán và ghi nhận chi phí thực tế đã có nhưng lại thiếu đi sự đánh giá, phân tích để tìm ra nguyên nhân chênh lệch chi phí giữa dự toán và thực tế, từ đó có giải pháp đề xuất phù hợp. Đặc biệt là chưa có bộ phận kế toán chính thức chuyên 1 về quản trị chi phí mà chỉ có sự đan xen giữa kế toán quản trị chi phí và kế toán tài chính. Như vậy, qua nghiên cứu hệ thống kế toán tại Công ty thì hiện tại Công ty chỉ tập trung vào kế toán tài chính, mục đích hướng tới là các báo cáo tài chính để nộp cho các cơ quan chức năng, cung cấp cho các đối tượng ngoài doanh nghiệp. Báo cáo quản trị chi phí để cung cấp thông tin nội bộ cho Công ty phục vụ cho việc lập kế hoạch, kiểm soát và đánh giá việc lập kế hoạch bắt buộc phải thực hiện khi tính toán cân đối đến lợi nhuận của Công ty nhưng chưa trở thành báo cáo bắt buộc, chỉ báo cáo khi Ban Lãnh đạo yêu cầu chứ chưa có một hệ thống kế toán quản trị chi phí riêng để có thể cung cấp thông tin khi cần thiết bất cứ thời điểm nào.
Công ty đã lập dự toán về chi phí đầu tư xây dựng cơ bản từng công trình cũng như việc ghi nhận giá trị thực tế của từng hạng mục phát sinh nhưng lại chưa có sự đánh giá, phân tích để tìm ra giải pháp tối thiểu hóa chi phí và sử dụng chi phí có hiệu quả, hệ thống tài khoản kế toán chưa được xây dựng cho mục đích quản trị chi phí. Vì những lý do đó, Đề tài “Xây dựng mô hình Kế toán quản trị chí phí tại Công ty CP Đầu tư xây dựng và phát triển Công nghệ cao” được lựa chọn làm Luận văn thạc sỹ nhằm nghiên cứu một cách có hệ thống về Kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây lắp nói chung , góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn, qua đó đề xuất giải pháp xây dựng mô hình Kế toán quản trị chi phí tại Công ty. Tổng quan về công trình nghiên cứu Qua nghiên cứu thực tế về luận văn thạc sĩ, có rất nhiều tác giả nghiên cứu và phân tích về kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp. Đối với những doanh nghiệp đã có mô hình kế toán quản trị chi phí, tác giả nghiên cứu đưa ra giải pháp để hoàn thiện mô hình , đối với những doanh nghiệp chưa có mô hình kế toán quản trị chi phí thì tác giả nghiên cứu để đi đến xây dựng mô hình kế toán quản trị chi phí tại doanh nghiệp.
Cụ thể, năm 2008 có tác giả Văn Quốc Vinh chuyên ngành Kế toán, Tài vụ và phân tích hoạt động kinh doanh, nghiên cứu về “ Xây dựng mô hình kế toán quản trị 2 chi phí trong tổng Công ty Bưu Chính Việt Nam” do PGS.TS Nguyễn Thị Đông hướng dẫn đã trình bày về phương hướng, giải pháp xây dựng mô hình kế toán quản trị trong Tổng Công ty Bưu Chính Việt Nam. Phần cơ sở lý luận trong luận văn nghiên cứu của mình tác giả Văn Quốc Vinh đã cô đọng được lý thuyết về kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp trên các mặt vai trò, chức năng, đối tượng nghiên và cũng nêu lên ba loại mô hình kế toán quản trị hiện đang được áp dung. Tuy nhiên, khi nghiên cứu về các phương pháp sử dụng trong kế toán quản trị chi phí thì tác giả có nêu lên các phương pháp nghiên cứu, nhưng lại chưa nêu cụ thể nội dung, cách thức tiến hành của từng phương pháp cũng như việc chưa đưa ra được sơ đồ bộ máy tổ chức của ba mô hình kế toán quản trị chi phí đã đề cập đến. Tác giả đã lồng ghép luôn việc nghiên cứu kinh nghiệm thực hiện kế toán quản trị trong ngành dịch vụ bưu chính của một số nước trên thế giới và áp dụng vào ngành dịch vụ bưu chính của Việt nam, tuy nhiên phần này tác giả lại đưa vào mục cơ sở lý luận nên bố cục chưa được hợp lý.
Phần này tác giả nên đề cập ở chương 2, trước khi đi vào phân tích thực trạng kế toán quản trị chi phí trong Tổng Công ty Bưu Chính Việt Nam. Trong chương 2 của phần thực trạng kế toán chi phí kinh doanh dịch vụ tại Tổng Công ty Bưu Chính Việt Nam, tác giả đã nêu bật được hệ thống kế toán chi phí, những thành quả đạt được và tồn tại tại Tổng Công ty. Tuy nhiên, tác giả chỉ nêu lên thực trạng kế toán tại Tổng Công ty chứ không tách rõ ràng giữa kế toán quản trị về chi phí và kế toán tài chính, do đó khi phân tích ưu nhược điêm cũng chỉ nói chung trong hệ thống kế toán mà thực tế là nói về kế toán tài chính nhiều hơn. Do đó, chưa làm nổi bật được thực trạng hệ thống kế toán quản trị chi phí tại Tổng Công ty đã có những gì, cần thêm những gì và cần khắc phục những gì.
Tuy nhiên, trong chương 3 phương hướng và giải pháp xây dựng mô hình kế toán quản trị chi phí tại Tổng Công ty thì tác giả đã đề cập tương đối hệ thống và đầy đủ về sự cần thiết phải xây dựng, cách thức xây dựng, điều kiện để xây dựng trong đó có nêu lên điều kiện từ phía Tổng Công ty và đặc biệt là cần có điều kiện từ phía Nhà nước từ việc hỗ trợ cho Tổng Công ty đến việc xây dựng một chính sách riêng cho hệ thống kế tóan quản trị chi phí.