MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Theo các tài liệu nghiên cứu khoa học thì nghiện ma túy là sự lệ thuộc về mặt tâm thần, thể chất hoặc cả hai, một căn bệnh não bộ mãn tính, tái diễn. Việc tổ chức cai nghiện ma túy rất khó khăn, phức tạp, đòi hỏi phải có cơ sở khoa học, kiên trì, bền bỉ; không thể tiến hành cai nghiện một cách tùy tiện mà phải theo một quy trình nhất định; cũng không thể tiến hành cai nghiện theo kiểu chiến dịch, trong một thời gian ngắn mà phải có một chiến lược lâu dài. Theo Thông tư Liên tịch số 41/2010/TTLT/BLĐTBXH-BYT, quy trình cai nghiện ma túy gồm 5 giai đoạn: giai đoạn tiếp nhận, phân loại; giai đoạn điều trị cắt cơn, giải độc, điều trị các bệnh nhiễm trùng cơ hội; giai đoạn giáo dục tư vấn, phục hồi hành vi, nhân cách; giai đoạn lao động trị liệu, học nghề; giai đoạn phòng, chống tái nghiện, chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng.
Thủ đô Hà Nội là trung tâm văn hóa, chính trị, kinh tế và khoa học của cả nước, với số dân tăng trưởng hàng năm 2%, là một địa phương thu hút nhiều lao động ngoại tỉnh đến làm ăn, sinh sống nhất cả nước, nên Hà Nội có thành phần dân cư đa dạng, phức tạp. Bên cạnh đó, với vị trí địa lý của mình thì Hà Nội là địa bàn trung chuyển ma túy trong nước và khu vực. Tính đến 31/12/2011, toàn Thành phố có 20.583 người nghiện có hồ sơ quản lý. Trong đó, số đang ở các trại tạm giam, trường giáo dưỡng: 3.234 người, số vắng mặt tại nơi cư trú: 577 người, số đang cai nghiện tại các Trung tâm Giáo dục - Lao động xã hội là: 8.027 người, số có mặt tại nơi cư trú trên địa bàn Thành phố là 8.
Trong quyết định số 2946/QĐ-UBND ngày 29/6/2012 của UBND thành phố Hà Nội về việc Phê duyệt đề án "Tổ chức, sắp xếp các trung tâm Giáo dục - Lao động Xã hội và Trung tâm Quản lý sau cai nghiện ma túy của Thành phố Hà Nội đến năm 2015, định hướng đến năm 2020, đã nhận định: Người nghiện ma túy chủ yếu ở độ tuổi lao động từ 18 tuổi đến 45 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com tuổi, tỷ lệ người nghiện có tiền án, tiền sự cao. Hầu hết những người nghiện ma túy thường đồng thời mắc nhiều bệnh tật khiến suy giảm sức khỏe; tỷ lệ văn hóa thấp và mù chữ ở người nghiện ma túy cao; những người nghiện ma túy có nhiều thói quen xấu, chây lười không thích lao động, không có việc làm, hay vi phạm pháp luật. Cai nghiện tập trung và quản lý sau cai nghiện ma túy tại Trung tâm giúp đem lại sức khỏe, thay đổi nhận thức hành vi cho người nghiện ma túy, giúp người nghiện ma túy cách ly khỏi môi trường có ma túy, cách xa bạn nghiện, làm giảm nguy cơ tái nghiện, giảm tỷ lệ người nghiện ma túy phạm tội ngoài xã hội, góp phần làm giảm gia tăng tội phạm, đảm bảo an ninh, trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn Thủ đô. Trên cơ sở nhận định tình hình, nắm bắt thực trạng nghiện ma túy, UBND thành phố Hà Nội với chức năng, nhiệm vụ của mình đã tổ chức, sắp xếp và hệ thống các Trung tâm Giáo dục - Lao động xã hội và Trung tâm Quản lý sau cai nghiện ma túy trên địa bàn thành phố.
Từ năm 2012, trên địa bàn thành phố Hà Nội có 10 Trung tâm Giáo dục - Lao động xã hội và Quản lý sau cai nghiện ma túy, trong đó 07 Trung tâm Giáo dục - Lao động xã hội, 02 Trung tâm Quản lý sau cai nghiện ma túy do ngành Lao động Thương binh và xã hội quản lý, 01 Trung tâm quản lý sau cai nghiện ma túy thuộc Tổng đội Thanh niên xung kích xây dựng kinh tế Thủ đô quản lý. Các Trung tâm Giáo dục - Lao động xã hội và Quản lý sau cai nghiện ma túy của Thành phố đang hoạt động có hiệu quả, đáp ứng tốt yêu cầu của thực tế công tác đấu tranh phòng, chống tệ nạn ma túy, thực hiện tốt các quy định của pháp luật về công tác cai nghiện tập trung và quản lý sau cai nghiện ma túy; Việc tổ chức quản lý, chữa trị, giáo dục tập trung tại Trung tâm đối với các đối tượng nghiện ma túy vừa đảm bảo việc cai nghiện có hiệu quả, bền vững, góp phần đảm bảo an ninh, trật tự, an toàn xã hội lại vừa đảm bảo hiệu quả kinh tế. Đây là một chính sách nhân đạo của Nhà nước, rất cần được duy trì và phát huy cả trong hiện tại và trong thời gian tới. 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Để tiếp tục nâng cao chất lượng hiệu quả của công tác cai nghiện phục hồi, giáo dục tại Trung tâm và tăng cường thực hiện các biện pháp quản lý sau cai nghiện, thành phố Hà Nội đã xây dựng các mô hình hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng cho người sau cai nghiện.
Trong đó có Trung tâm quản lý dạy nghề và giải quyết việc làm Số 1 Hà Nội, mà từ ngày 20/8/2012 được đổi tên thành Trung tâm Quản lý sau cai nghiện Số 1 Hà Nội theo Quyết định số 3734/QĐ-UBND của UBND thành phố Hà Nội với chức năng tổ chức quản lý, dạy nghề, giải quyết việc làm cho người sau cai nghiện ma túy; Giáo dục phục hồi sức khỏe, phục hồi hành vi nhân cách và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để người sau cai nghiện ma túy tái hòa nhập cộng đồng vì lợi ích của chính họ, gia đình họ và lợi ích chung của cộng đồng xã hội với đầy đủ hành lang pháp lý và quy trình quản lý hỗ trợ người sau cai nghiện ma túy tái hòa nhập cộng đồng hiệu quả, thể hiện tính nhân văn, trách nhiệm của Nhà nước trong vấn đề nghiện ma túy. Người nghiện ma túy là một trong số những đối tượng dễ bị tổn thương cần sự trợ giúp của công tác xã hội. CTXH đóng vai trò quan trọng trong việc khơi dậy những tiềm năng, những thế mạnh của bản thân để họ tự giải quyết vấn đề cho chính mình. Từ những lý do trên, tôi chọn đề tài “Mô hình hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng cho người sau cai nghiện ma túy tại Trung tâm quản lý dạy nghề và giải quyết việc làm số 1 Hà Nội” làm đề tài luận văn thạc sỹ, chuyên ngành Công tác xã hội.
Tổng quan tình hình nghiên cứu 2. Nghiên cứu nƣớc ngoài Từ hàng ngàn năm trước Công nguyên, nhiều Bộ lạc trên thế giới đã biết làm cho tinh thần sảng khoái và chống mệt mỏi bằng cách ăn hoặc hút một số loại cây cỏ có chứa chất gây nghiện như cây thuốc phiện ở Châu Á, cây Côca ở Nam Mỹ và cây Cần sa, cây Khát ở Châu Phi. Vào năm 1860 tác giả Syndenham đã viết “trong số những bài t huố c mà thươ ̣ng đế đã ban 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com phát cho con người , không có gì có thể chữa bê ̣nh hiê ̣u quả như thuố c phiê ̣n”. Đó chin ́ h là quan điể m mà từ đó dẫn đế n la ̣m du ̣ng thuố c phiê ̣n trong lich ̣ sử loài người.
Ban đầu, các loại cây này được sử dụng trong các nghi lễ với mục đích ma thuật, vui thú và sau đó là được sử dụng để chữa bệnh. Dần dần những người sử dụng bị lệ thuộc vào các loại cây này, họ phải sử dụng nhiều lần trong ngày với số lượng tăng lên, cho đến khi họ không thể rời bỏ được chúng. Chất gây nghiện của các loại cây cỏ đã tạo cho họ ảo giác đê mê, tạo cảm giác hưng phấn và bay bổng. Vào năm 1806, Surterner đã phân lâ ̣p đươ ̣c mô ̣t chấ t tinh khiế t đă ̣c trưng cho tác du ̣ng chính của thuố c phiê ̣n và go ̣i là morphin bắ t nguồ n từ tên morphurs, tên của mô ̣t vi ̣thầ n của giấ c mơ thời Hy La ̣p cổ đa ̣i.
Cũng để chỉ tác dụng của chất này , người ta còn go ̣i bằ ng tên Narcotic , nghĩa là mê mẫn, túy lúy. Vào năm 1855 lầ n đầ u tiên Gedecke đã chiế t suấ t cocain từ lá cây Coca. Đế n năm 1880 Arnep chứng minh cocain có tác du ̣ng gây tê ta ̣i chỗ. Cũng vào thời gian này bác sỹ tâm thần người Do Thái là Dicmun Frơt dùng cocain để chữa bệnh nghiện thuốc phiện và morphin , nhưng it́ lâu sau người ta phát hiê ̣n ra những tai ho ̣a của nó vì bản thân cocain cũng là chấ t gây nghiê ̣n ma ̣nh [5, tr.
Với sự phát triể n của khoa ho ̣c kỹ thuâ ̣t , ngoài những sản phẩm có sẵn từ thiên nhiên như : thuố c phiê ̣n, coca, cầ n sa,. người ta dựa vào cấ u trúc hóa học của những chất có sẵn trong tự nhiên để từ đó bán tổng hợp nhằ m thu đươ ̣c các chấ t có cấ u trúc tương tự và cũng có đươ ̣c những tác dụng dược lý tương tự. Mă ̣t khác , khi nghiên cứu cấ u trúc của những chất có sẵn trong tự nhiên người ta đã tổ ng hơ ̣p đươ ̣c các chấ t có khung cơ bản giố ng các chấ t có sẵn trong tự nhiên, có tác dụng tương tự nhưng khắc phục đươ ̣c các nhươ ̣c điể m có thể phu ̣c vu ̣ trong y ho ̣c. Kết quả đã thu được hàng loạt các hợp chất khác nhau, có tác dụng khác nhau được sử dụng vì mục 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com đích y học.
Tuy nhiên, do có những tính chất làm thay đổi trạng thái, ý thức, tâm trạng … của người sử dụng nên nó ngày càng bị lạm dụng ngoài mục đích y học và trở thành các chất ma túy bị cấm hoặc khuyến cáo không nên sử dụng, bởi tác hại rất lớn của các chất này đối với mọi lứa tuổi trong cộng đồng xã hội trên toàn thế giới. Người ta go ̣i đó là các chấ t ma túy tổ ng hơ ̣p hay bán tổ ng hơ ̣p. Cũng từ đó, số lượng người nghiện ma túy ngày càng tăng. Đồng thời, cuộc chiến chống ma túy của các Nhà nước cũng ngày càng gian nan và quyết liệt hơn nhằm bảo vệ an ninh, trật tự, đời sống xã hội lành mạnh cho công dân của mình.
Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu, tôi chưa bắt gặp bất kỳ một nghiên cứu nước ngoài nào về mô hình hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng cho người sau cai nghiện.