Luận văn xây dựng mô hình đại học đổi mới thích ứng CMCN 4.0 tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu ussh xây dựng mô hình đại học đổi mới nhằm thích ứng với cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Nguyễn Hữu Thành Chung
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Hải
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Xây Dựng Mô Hình Đại Học Đổi Mới Nhằm Thích Ứng Với Cuộc Cách Mạng Công Nghiệp Lần Thứ Tư (Nghiên Cứu Trường Hợp Đại Học Quốc Gia Hà Nội)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MÔ HÌNH ĐẠI HỌC ĐỔI MỚI
• 1.1. Sự phát triển của các mô hình đại học
• 1.2. Nghiên cứu và triển khai các mức độ sẵn sàng của công nghệ trong mô hình đại học đổi mới
• 1.3. Hoạt động đổi mới trong trường đại học
• 1.4. Các tiêu chí đánh giá trường đại học nghiên cứu
• 1.5. Hệ sinh thái đổi mới
• 1.6. Xây dựng ba trụ cột
• 1.7. Thực hiện hai chính sách
• 1.8. Kết hợp chính sách đổi mới
• 1.9. Tiểu kết
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐẠI HỌC ĐỔI MỚI TRÊN THẾ GIỚI
• 2.1. Đào tạo đổi mới
• 2.2. Giáo dục đại chúng và khai phóng
• 2.3. Tăng cường đầu tư, nhân rộng và xây dựng hệ sinh thái
• 2.4. Động lực của đổi mới
• 2.5. Giáo dục suốt đời
• 2.6. Mở rộng cơ hội học tập khai phóng và liên ngành
• 2.7. Nâng cao năng lực cạnh tranh của các trường đại học
• 2.8. Các đặc trưng của mô hình đại học
• 2.9. Áp dụng kinh nghiệm Hoa Kỳ
• 2.10. Tiểu kết
• 3. CHƯƠNG 3: ÁP DỤNG MÔ HÌNH ĐẠI HỌC ĐỔI MỚI NHẰM THÍCH ỨNG VỚI CMCN 4.0 Ở ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
• 3.1. Kết quả xây dựng đại học định hướng nghiên cứu của ĐHQGHN
• 3.2. Các giá trị và đặc trưng đại học nghiên cứu của ĐHQGHN
• 3.3. Kết quả đánh giá mức độ phù hợp chuẩn đại học nghiên cứu của trường đại học và viện nghiên cứu thành viên thuộc ĐHQGHN
• 3.4. Nhận xét về Bộ tiêu chí đại học nghiên cứu của ĐHQGHN
• 3.5. Áp dụng xây dựng mô hình đại học đổi mới
• 3.6. Các đặc trưng của đại học định hướng đổi mới (Innovation – driven University)
• 3.7. Đo lường và đối sánh mức độ thích ứng của trường đại học đối với CMCN 4.0
• 3.8. Tiểu kết
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình đại học đổi mới tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Mô hình đại học đổi mới tại Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) được xây dựng nhằm thích ứng với cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Mô hình này không chỉ tập trung vào việc đào tạo mà còn chú trọng đến nghiên cứu và phát triển, tạo ra một môi trường học tập và làm việc sáng tạo. ĐHQGHN đã xác định rõ vai trò của mình trong việc thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế tri thức và khuyến khích sinh viên tham gia vào các hoạt động khởi nghiệp.

1.1. Đặc điểm nổi bật của mô hình đại học đổi mới

Mô hình đại học đổi mới tại ĐHQGHN có những đặc điểm nổi bật như: tích hợp công nghệ vào giảng dạy, khuyến khích nghiên cứu ứng dụng và phát triển các chương trình đào tạo linh hoạt. Điều này giúp sinh viên phát triển kỹ năng mềm và khả năng thích ứng với môi trường làm việc hiện đại.

1.2. Vai trò của ĐHQGHN trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0

ĐHQGHN đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho nền kinh tế. Trường đã triển khai nhiều chương trình hợp tác với doanh nghiệp để tạo ra các cơ hội thực tập và việc làm cho sinh viên, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu khoa học phục vụ thực tiễn.

II. Thách thức trong việc áp dụng mô hình đại học đổi mới

Mặc dù mô hình đại học đổi mới tại ĐHQGHN đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như sự thiếu hụt nguồn lực, sự chênh lệch giữa nghiên cứu và thực tiễn, và sự cần thiết phải thay đổi tư duy trong giáo dục là những yếu tố cần được giải quyết.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực và cơ sở vật chất

Một trong những thách thức lớn nhất là việc thiếu hụt nguồn lực tài chính và cơ sở vật chất để triển khai các chương trình đổi mới. ĐHQGHN cần đầu tư nhiều hơn vào cơ sở hạ tầng và trang thiết bị hiện đại để phục vụ cho việc giảng dạy và nghiên cứu.

2.2. Sự chênh lệch giữa nghiên cứu và thực tiễn

Nhiều nghiên cứu tại ĐHQGHN chưa được ứng dụng vào thực tiễn, dẫn đến việc không phát huy được giá trị của tri thức. Cần có các chính sách khuyến khích việc chuyển giao công nghệ và kết nối giữa trường đại học và doanh nghiệp.

III. Phương pháp xây dựng mô hình đại học đổi mới hiệu quả

Để xây dựng mô hình đại học đổi mới hiệu quả, ĐHQGHN cần áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành. Việc phát triển các chương trình đào tạo linh hoạt và đa dạng cũng là một yếu tố quan trọng.

3.1. Áp dụng công nghệ trong giảng dạy

Việc áp dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy giúp sinh viên tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng và hiệu quả hơn. Các công cụ học tập trực tuyến và mô hình học tập kết hợp sẽ tạo ra môi trường học tập linh hoạt.

3.2. Tăng cường hợp tác với doanh nghiệp

Hợp tác với doanh nghiệp không chỉ giúp sinh viên có cơ hội thực tập mà còn tạo ra các dự án nghiên cứu ứng dụng. Điều này giúp nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng nhu cầu thực tế của thị trường lao động.

IV. Ứng dụng thực tiễn của mô hình đại học đổi mới tại ĐHQGHN

Mô hình đại học đổi mới tại ĐHQGHN đã được áp dụng thành công trong nhiều lĩnh vực, từ nghiên cứu khoa học đến khởi nghiệp. Các chương trình đào tạo đã được thiết kế lại để phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động, đồng thời khuyến khích sinh viên tham gia vào các hoạt động nghiên cứu và phát triển.

4.1. Kết quả nghiên cứu và phát triển

Nhiều nghiên cứu tại ĐHQGHN đã được công bố trên các tạp chí quốc tế, góp phần nâng cao uy tín của trường. Các dự án nghiên cứu cũng đã nhận được sự hỗ trợ từ các tổ chức trong và ngoài nước.

4.2. Khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo

ĐHQGHN đã tạo ra một hệ sinh thái khởi nghiệp, hỗ trợ sinh viên và giảng viên trong việc hiện thực hóa các ý tưởng khởi nghiệp. Các cuộc thi khởi nghiệp và chương trình ươm tạo đã giúp nhiều dự án thành công.

V. Kết luận và tương lai của mô hình đại học đổi mới

Mô hình đại học đổi mới tại ĐHQGHN đang trên đà phát triển mạnh mẽ, với nhiều cơ hội và thách thức. Để tiếp tục phát huy hiệu quả, cần có sự đầu tư đồng bộ từ cả nhà nước và xã hội, cùng với sự tham gia tích cực của các doanh nghiệp.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

ĐHQGHN sẽ tiếp tục mở rộng các chương trình đào tạo và nghiên cứu, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế để nâng cao chất lượng giáo dục. Việc xây dựng các chương trình đào tạo liên ngành cũng sẽ được chú trọng.

5.2. Tầm nhìn dài hạn cho mô hình đại học đổi mới

Mô hình đại học đổi mới không chỉ là một xu hướng tạm thời mà còn là một tầm nhìn dài hạn cho sự phát triển bền vững của giáo dục đại học tại Việt Nam. ĐHQGHN sẽ tiếp tục là một trong những đơn vị tiên phong trong việc thực hiện các đổi mới này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư đang tái định hình nền kinh tế tri thức toàn cầu, khoảng cách giữa nghiên cứu khoa học hàn lâm và thương mại hóa sản phẩm đang tạo nên rào cản lớn đối với giáo dục đại học. Tại Việt Nam, hơn 90% doanh nghiệp thuộc khối vừa và nhỏ với năng lực nghiên cứu và phát triển còn hạn chế, dẫn đến tỷ lệ ứng dụng kết quả khoa học công nghệ từ trường đại học vào sản xuất chỉ đạt mức khiêm tốn dưới 15% so với tiềm năng. Nút thắt này khiến nhiều đề tài nghiên cứu bị đình trệ trong giai đoạn chuyển giao, rơi vào vùng khoảng trống được gọi là "thung lũng chết".

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ tập trung giải quyết vấn đề xây dựng mô hình đại học đổi mới nhằm thích ứng với những đòi hỏi khắt khe của kỷ nguyên số. Mục tiêu cụ thể của công trình là chứng minh tính tất yếu của mô hình đại học đổi mới, phân tích các rào cản ngăn chặn quá trình thương mại hóa sáng chế, và thiết lập khung kiến trúc vận hành phù hợp cho các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu về thời gian tập trung trong giai đoạn 5 năm từ năm 2013 đến năm 2018, thời điểm cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư bắt đầu tạo tác động sâu rộng tại Việt Nam. Về không gian, nghiên cứu được triển khai cụ thể tại Đại học Quốc gia Hà Nội cùng các đơn vị đào tạo, nghiên cứu thành viên trọng điểm như Đại học Công nghệ, Đại học Khoa học Tự nhiên và Khoa Y Dược.

Ý nghĩa thực tiễn của luận văn gắn liền với việc hiện thực hóa Chỉ thị số 16/CT-TTg ngày 04/05/2017 về việc tăng cường năng lực tiếp cận cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 và Quyết định số 1665/QĐ-TTg ngày 30/10/2017 phê duyệt Đề án hỗ trợ học sinh sinh viên khởi nghiệp đến năm 2025. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở luận cứ giúp các cơ sở giáo dục đại học nâng cao tỷ lệ thương mại hóa tài sản trí tuệ lên 20-30%, đồng thời duy trì và nâng cao thứ hạng trong nhóm 200 đại học hàng đầu châu Á.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của hai hệ thống lý thuyết nền tảng:

• Lý thuyết tiến hóa mô hình đại học: Phân tích tiến trình phát triển từ Đại học 1.0 (truyền thụ kiến thức), Đại học 2.0 (kết hợp đào tạo và nghiên cứu khoa học cơ bản), Đại học 3.0 (đại học sáng nghiệp - chuyển giao công nghệ) đến Đại học 4.0 (đại học đổi mới - Innovation-Driven University). Mô hình Đại học 4.0 đóng vai trò dẫn dắt các ngành công nghiệp công nghệ cao, vốn hóa tài sản tri thức dựa trên nền tảng công nghệ thông minh và Internet kết nối vạn vật.
• Thang đo mức độ sẵn sàng công nghệ (TRL - Technology Readiness Level): Chuỗi 9 cấp độ phát triển công nghệ từ TRL 1 (phát hiện nguyên lý cơ bản) đến TRL 9 (hệ thống hoàn chỉnh được thương mại hóa). Trong đó, vùng "thung lũng chết" xuất hiện từ TRL 4 đến TRL 7, nơi sản phẩm mẫu cần nguồn vốn đầu tư lớn để thử nghiệm thực tế trước khi thâm nhập thị trường.

Khung lý thuyết vận hành của luận văn triển khai qua chuỗi mô hình 3-2-1:

• 3 trụ cột đầu tư: Trụ cột nghiên cứu công nghệ do ngân sách nhà nước tài trợ tại các phòng thí nghiệm đại học; Trụ cột phát triển sản phẩm do liên minh công nghiệp hỗ trợ; Trụ cột phát triển cạnh tranh do các công ty nòng cốt tài trợ cho quy mô công nghiệp.
• 2 chính sách phối hợp: Chính sách Công nghệ đẩy (Technology Push) thúc đẩy từ cực nghiên cứu hàn lâm và chính sách Thị trường kéo (Market Pull) định hướng nghiên cứu từ nhu cầu của doanh nghiệp.
• 1 hệ sinh thái đổi mới: Vận hành chu trình đổi mới tuần hoàn (Virtuous Innovation Cycle) kết hợp ưu thế giữa vùng kinh tế nghiên cứu và vùng kinh tế thương mại.

Các khái niệm then chốt được sử dụng xuyên suốt gồm: Đại học đổi mới, Thung lũng chết, Doanh nghiệp khởi nguồn công nghệ (Spin-off), Vốn hóa tri thức và Quyền sở hữu trí tuệ (IP).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng kết hợp giữa dữ liệu sơ cấp và dữ liệu thứ cấp:

• Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các chiến lược phát triển giáo dục đại học quốc tế như Đề án 5-100 và Sáng kiến Công nghệ Quốc gia (NTI) của Nga, Đề án Chế tạo Trung Quốc 2025, cùng chương trình Cao đẳng Khởi nghiệp Hải ngoại (NOC) của Đại học Quốc gia Singapore (NUS).
• Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp phỏng vấn sâu với cỡ mẫu gồm 25 chuyên gia, nhà khoa học và cán bộ quản lý cấp cao tại 6 đơn vị trực thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội.

Phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích (Purposive Sampling) được lựa chọn nhằm tiếp cận đúng các đối tượng am hiểu sâu sắc về quản trị đại học và chiến lược khoa học công nghệ. Phương pháp phân tích tài liệu và đối sánh chuẩn (Benchmarking) theo các tiêu chí xếp hạng của Quacquarelli Symonds (QS) và Carnegie được áp dụng để xác định khoảng cách phát triển của đại học nghiên cứu tại Việt Nam. Timeline nghiên cứu, thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành trong 12 tháng, từ tháng 01/2017 đến tháng 01/2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và phân tích thực tiễn mang lại 4 phát hiện quan trọng:

• Thực trạng khoảng cách TRL tại trường đại học: Trên 75% các công trình nghiên cứu tại các trường thành viên thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội tập trung ở mức TRL 1 đến TRL 3 (nghiên cứu cơ bản trong phòng thí nghiệm). Chỉ khoảng 10-15% đề tài tiếp cận được TRL 4 đến TRL 6 (chế tạo mẫu thử nghiệm) và dưới 5% dự án đạt mức TRL 8 đến TRL 9 để thương mại hóa toàn diện. Điều này minh chứng cho sự tồn tại rõ nét của "thung lũng chết", khiến nguồn lực nghiên cứu chưa tạo ra giá trị kinh tế tương xứng.
• Bài học quốc tế về quy mô đầu tư và thể chế: Tại Trung Quốc, 82% các trường đại học đã bắt buộc giảng dạy môn học đổi mới sáng tạo từ năm 2016, với quỹ khởi nghiệp trong và ngoài trường lần lượt đạt 1,02 tỷ và 1,28 tỷ Nhân dân tệ, thu hút hơn 3 triệu sinh viên tham gia. Tại Singapore, chương trình NOC của NUS đã cấp học bổng cho khoảng 1.000 sinh viên xuất sắc mỗi năm thực hành khởi nghiệp tại Thung lũng Silicon và Thượng Hải. Tại Liên bang Nga, sáng kiến NTI hướng tới mục tiêu mỗi trường đại học thành viên sở hữu 20 sáng chế, 5 công ty spin-off và 10 bản quyền công nghệ mỗi năm.
• Đối sánh tiêu chuẩn đại học nghiên cứu: Số liệu đối sánh năm 2017 của Đại học Quốc gia Hà Nội với chuẩn Top 200 châu Á cho thấy năng lực công bố quốc tế tăng trưởng trên 20% mỗi năm. Tuy nhiên, tỷ lệ doanh thu từ dịch vụ khoa học công nghệ và chuyển giao tri thức chỉ đóng góp khoảng 10-15% tổng nguồn thu của toàn hệ thống.
• Thiết lập Khung mô hình "543": Đề xuất cấu trúc Đại học đổi mới thích ứng CMCN 4.0 gồm 3 phân hệ: Mô hình "5 trong 1" về chuẩn đầu ra tích hợp kỹ năng công dân số; Mô hình "4 trong 1" tái cấu trúc tổ chức (kết nối Viện nghiên cứu, Trung tâm đổi mới, Vườn ươm công nghệ và Doanh nghiệp spin-off); và Mô hình "3 trong 1" liên kết ba trục Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến điểm nghẽn chuyển giao công nghệ tại Việt Nam xuất phát từ sự thiếu hụt hành lang pháp lý cho việc định giá và góp vốn bằng tài sản trí tuệ. Khác với Hoa Kỳ, nơi Đạo luật Bayh-Dole năm 1980 cho phép trường đại học toàn quyền sở hữu và thương mại hóa phát minh tạo ra từ ngân sách nhà nước, các nhà khoa học Việt Nam vẫn gặp nhiều rào cản khi thành lập doanh nghiệp spin-off ngay trong khuôn viên trường.

Dữ liệu nghiên cứu cho thấy sự tương quan chặt chẽ giữa chính sách công nghệ đẩy và thị trường kéo. Để khắc phục rủi ro cao của chính sách công nghệ đẩy đơn thuần, mô hình đề xuất đã tích hợp quy trình đổi mới push-pull khép kín. Bằng cách biểu diễn dữ liệu thông qua ma trận đối sánh 9 mức TRL với các dòng vốn tài trợ tương ứng, các nhà quản lý có thể xác định chính xác thời điểm doanh nghiệp cần tham gia đồng tài trợ (ngay từ mức TRL 4 thay vì đợi đến TRL 7), qua đó giảm thiểu 50% độ sâu của thung lũng chết và rút ngắn 30% thời gian đưa sản phẩm ra thị trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao được đề xuất nhằm chuyển đổi Đại học Quốc gia Hà Nội thành đại học định hướng đổi mới:

• Tái cấu trúc bộ máy và thành lập Văn phòng Chuyển giao Tri thức & Công nghệ (TTO): Kiện toàn hệ thống quản trị, thành lập văn phòng TTO chuyên nghiệp tại Đại học Quốc gia Hà Nội giai đoạn 2018-2020. Giải pháp hướng tới target metric tăng 35% số lượng đơn đăng ký sáng chế được cấp bằng bảo hộ và giảm thời gian thẩm định hợp đồng chuyển giao công nghệ xuống dưới 60 ngày. Chủ thể thực hiện: Ban Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội và Ban Khoa học Công nghệ.
• Xây dựng Quỹ Hỗ trợ Đổi mới Sáng tạo và Vườn ươm Doanh nghiệp Khoa học Công nghệ: Thiết lập quỹ đầu tư mạo hiểm học đường với quy mô mục tiêu 50 tỷ đồng theo hình thức hợp tác công - tư (PPP) trước năm 2022. Target metric là ươm tạo thành công ít nhất 10 doanh nghiệp spin-off và tài trợ cho 25 dự án khởi nghiệp sinh viên mỗi năm. Chủ thể thực hiện: Các trường đại học thành viên liên kết với mạng lưới cựu sinh viên và các quỹ đầu tư mạo hiểm.
• Đổi mới toàn diện chương trình đào tạo theo mô hình Giáo dục Khai phóng và Tư duy Thiết kế: Tích hợp các học phần Tư duy thiết kế (Design Thinking) và kỹ năng khởi nghiệp 4.0 vào 100% chương trình đào tạo cử nhân từ năm học 2019-2021, học tập kinh nghiệm từ mô hình Cao đẳng Yale-NUS và Đại học Nam Kinh. Target metric là 100% sinh viên tốt nghiệp đạt chuẩn đầu ra kỹ năng số và tư duy đổi mới. Chủ thể thực hiện: Ban Đào tạo cùng Hội đồng Khoa học các trường thành viên.
• Hoàn thiện cơ chế liên kết "Ba nhà" và chính sách chia sẻ lợi nhuận sở hữu trí tuệ: Ban hành khung quy chế phân chia nguồn thu từ thương mại hóa sáng chế với tỷ lệ tối thiểu 30-50% dành cho nhóm tác giả phát minh đến năm 2025. Chủ thể thực hiện: Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp cùng Bộ Giáo dục và Đào tạo và Đại học Quốc gia Hà Nội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng:

• Lãnh đạo và nhà quản lý cơ sở giáo dục đại học: Sử dụng khung kiến trúc mô hình "543" và bộ tiêu chí đối sánh đại học 4.0 để định hình chiến lược tái cấu trúc tổ chức, xây dựng vườn ươm khởi nghiệp và phân bổ nguồn lực nghiên cứu khoa học hiệu quả.
• Cơ quan hoạch định chính sách khoa học, công nghệ và giáo dục: Tham khảo các luận cứ về rào cản pháp lý của "thung lũng chết" để xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật, hoàn thiện cơ chế tự chủ đại học, quản lý tài sản công và chính sách ưu đãi thuế cho doanh nghiệp đầu tư R&D vào trường đại học.
• Giảng viên, nhà khoa học và trưởng nhóm nghiên cứu: Nắm bắt quy trình phát triển sản phẩm theo 9 cấp độ TRL, phương pháp tiếp cận thị trường kéo và kỹ năng quản trị tài sản trí tuệ nhằm nâng cao khả năng thương mại hóa đề tài nghiên cứu.
• Doanh nghiệp, quỹ đầu tư mạo hiểm và cộng đồng khởi nghiệp: Xác định cơ hội hợp tác chiến lược với trường đại học thông qua mô hình đồng nghiên cứu, đặt hàng giải pháp công nghệ nguồn và đầu tư vào các doanh nghiệp spin-off tiềm năng.

Câu hỏi thường gặp

• Mô hình Đại học đổi mới khác biệt như thế nào so với Đại học nghiên cứu truyền thống? Đại học nghiên cứu truyền thống tập trung vào sáng tạo tri thức cơ bản (TRL 1-3) phục vụ công bố hàn lâm. Ngược lại, Đại học đổi mới tích hợp tinh thần khởi nghiệp và công nghệ thông minh, chủ động hoàn thiện toàn bộ chuỗi TRL 1-9 nhằm thương mại hóa sản phẩm, thành lập công ty spin-off và tạo ra ít nhất 10-20 sản phẩm ứng dụng thực tế mỗi năm.

• "Thung lũng chết" trong chuyển giao công nghệ xuất hiện tại giai đoạn nào và do nguyên nhân gì? Thung lũng chết xuất hiện tại các mức TRL 4 đến TRL 7, khi ý tưởng cần được thử nghiệm và chế tạo mẫu quy mô công nghiệp. Nguyên nhân chính do ngân sách nhà nước thường kết thúc sau giai đoạn nghiên cứu cơ bản, trong khi doanh nghiệp tư nhân chưa sẵn sàng giải ngân vì mức độ rủi ro công nghệ vẫn vượt quá 70%.

• Mô hình 3-2-1 giúp trường đại học vượt qua Thung lũng chết bằng cách nào? Mô hình kết nối 3 nguồn vốn tài trợ (nhà nước, liên minh công nghiệp, công ty nòng cốt), kết hợp 2 chính sách công nghệ đẩy và thị trường kéo, cùng 1 chu trình đổi mới tuần hoàn. Cơ chế này giúp san bằng khoảng trống tài chính và rút ngắn 2-3 năm thời gian hoàn thiện công nghệ.

• Làm thế nào để phân chia quyền sở hữu trí tuệ hợp lý giữa nhà khoa học và nhà trường? Áp dụng kinh nghiệm từ Đạo luật Bayh-Dole của Hoa Kỳ, trường đại học nên giữ quyền sở hữu văn bằng bảo hộ nhưng trao quyền tự chủ khai thác thương mại cho tác giả, đồng thời chia sẻ minh bạch 30-50% doanh thu thuần từ bản quyền sáng chế cho nhóm nghiên cứu trực tiếp.

• Đại học Quốc gia Hà Nội có những lợi thế gì để tiên phong áp dụng mô hình Đại học 4.0? Đại học Quốc gia Hà Nội sở hữu hệ sinh thái đào tạo đa ngành với hơn 60% giảng viên đạt trình độ tiến sĩ, đóng góp hơn 25% công bố quốc tế chất lượng cao của cả nước và liên tục đứng trong nhóm 200 đại học hàng đầu châu Á theo bảng xếp hạng QS năm 2017.

Kết luận

• Xác lập hệ thống lý luận hoàn chỉnh về lộ trình chuyển đổi từ Đại học 1.0 đến Đại học 4.0 nhằm thích ứng với cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư.
• Nhận diện chính xác bản chất của "thung lũng chết" trong phát triển công nghệ từ TRL 4 đến TRL 7 và đề xuất giải pháp vượt rào cản thông qua cơ chế 3-2-1.
• Phân tích sâu sắc bài học kinh nghiệm quốc tế từ Trung Quốc (82% trường giảng dạy khởi nghiệp), Singapore (chương trình NOC với 1.000 sinh viên) và Nga (Sáng kiến NTI 2035).
• Xây dựng thành công Khung mô hình "543" phù hợp với đặc thù quản trị và nguồn lực của Đại học Quốc gia Hà Nội.
• Đề xuất 4 giải pháp chiến lược khả thi gắn liền với lộ trình triển khai từ năm 2018 đến năm 2025.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp một giải pháp quản trị khoa học đột phá, mở đường cho việc vốn hóa tri thức và xóa bỏ khoảng cách giữa nghiên cứu hàn lâm và thị trường tại Việt Nam.

Lộ trình tiếp theo đòi hỏi Đại học Quốc gia Hà Nội hoàn thiện khung pháp lý về quản lý tài sản trí tuệ trong giai đoạn 2019-2020 và nhân rộng mô hình vườn ươm spin-off đến năm 2025.

Các nhà quản lý giáo dục, viện nghiên cứu và doanh nghiệp hãy chủ động áp dụng ngay các giải pháp của luận văn để chung tay xây dựng hệ sinh thái đại học đổi mới vững mạnh, đóng góp thiết thực vào sự thịnh vượng kinh tế quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của Luận văn đƣợc chia thành 3 chƣơng: - Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về mô hình đại học đổi mới - Chƣơng 2. Thực trạng đại học đổi mới trên thế giới - Chƣơng 3. Áp dụng mô hình đại học đổi mới nhằm thích ứng với CMCN 4.0 vào đại học tại Việt Nam 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MÔ HÌNH ĐẠI HỌC ĐỔI MỚI 1. Sự phát triển của các mô hình đại học Trong lịch sử phát triển, đại học thế giới luôn thích ứng với các bối cảnh kinh tế xã hội và trong nhiều trƣờng hợp đã tham gia dẫn dắt sự phát triển của các cuộc cách mạng công nghiệp. Sự phát triển từ đại học 1.0 thƣờng đƣợc phân chia tùy theo mục tiêu và phƣơng thức tạo ra giá trị gia tăng của đại học đó. Theo Engovatova và Kuznetsov (Kuznetsov,2016), Đại học 1.0 thực hiện chức năng truyền thụ kiến thức thức, bồi dƣỡng nhân tài và đào tạo chuyên gia.0 thực hiện cả hai chức năng đào tạo và nghiên cứu, góp phần tạo ra tri thức mới thông qua nghiên cứu và có thể triển khai dịch vụ tƣ vấn cho cộng đồng.

Ở mức độ này, đại học có thể phát triển một số công nghệ theo đặt hàng của doanh nghiệp. Mặc dù, đại học chƣa thực thi đƣợc hoạt động sở hữu trí tuệ, nhƣng có thể thƣơng mại hóa tri thức thông qua hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) (Kuznetsov,2016). Cùng với hoạt động đào tạo và nghiên cứu, đại học 3.0 thực hiện chức năng chuyển giao công nghệ. Ở đó, sở hữu trí tuệ đƣợc quản lý hiệu quả.

Công nghệ đƣợc thƣơng mại hóa. Văn hóa khởi nghiệp bằng công nghệ đƣợc thiết lập.0 có thể đáp ứng nhanh yêu cầu của doanh nghiệp trong việc đào tạo chuyên gia hoặc nghiên cứu cung cấp các giải pháp công nghệ mới mà doanh nghiệp quan tâm.0 là đại học sáng nghiệp (Entrepreneurial University) (Kuznetsov,2016). 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1: Sự phát triển của các mô hình đại học tƣơng ứng với mức độ gia tăng giá trị (Kuznetsov, 2016) Đại học 4.0 hoạt động nhƣ là một nơi cung cấp tri thức của tƣơng lai; trở thành ngƣời dẫn dắt sự phát triển công nghiệp công nghệ cao và thực thi việc vốn hóa nguồn tài sản tri thức và công nghệ của mình. Theo quan điểm của tác giả, khái niệm đại học đổi mới là: đại học 3.0 (mang tinh thần khởi nghiệp) đƣợc trang bị công nghệ thông minh (Web 3.0, IoT…) Xu thế phát triển đại học với tinh thần đổi mới và sáng nghiệp thể hiện rất nổi bật.

Đại học đổi mới gồm các đặc trƣng riêng, tạo nên sự khác biệt với đại học thông thƣờng. Nghiên cứu và triển khai các mức độ sẵn sàng của công nghệ trong mô hình đại học đổi mới Khả năng ứng dụng và chuyển giao công nghệ vào thực tiễn không chỉ phụ thuộc việc nắm bắt các qui luật tự nhiên, các nguyên lý khoa học mà còn phụ thuộc vào khả năng thiết kế ý tƣởng công nghệ, phát triển thử nghiệm trong phòng thí nghiệm, thử nghiệm ở qui mô nhỏ, chế tạo và kiểm tra trong môi trƣờng thử nghiệm, hoàn thiện sản phẩm và vận hành trong môi trƣờng thực. Điều này có nghĩa là khả năng ứng dụng và chuyển giao kết quả nghiên cứu rất phụ thuộc và mức độ sẵn sàng công nghệ (Technology Readiness Level – TRL). 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khái niệm mức độ sẵn sàng của công nghệ đƣợc sử dụng rất hữu ích để xác địch mức độ hoàn thiện của các công nghệ đặc thù, cung cấp một sự hiểu biết chung và định vị trạng thái của công nghệ đó trong toàn bộ chuỗi đổi mới.

Bằng cách đánh giá một dự án công nghệ theo các tham số của mỗi mức TRL, ngƣời ta có thể chỉ ra mức độ sẵn sàng về công nghệ và tiến trình, hiện trạng của dự án.2: TRL mô tả theo mô hình lớp vỏ quả hạch (Thompson, 2015). Mức độ sẵn sàng của công nghệ đƣợc chia thành 9 mức. Mức TRL 1 là mức độ sẵn sàng thấp nhất, và mức TRL 9 là mức độ sẵn sàng cao nhất. Theo sơ đồ lớp vỏ quả hạch (nutshell) (Thompson, 2015), các mức TRL đƣợc trình bày trên hình 1.

Theo đó, các mức độ sẵn sàng của công nghệ là: - TRL 1: Phát hiện các nguyên lý cơ bản - TRL 2: Định hình khái niệm công nghệ - TRL 3: Kiểm chứng mức độ khả thi của công nghệ - TRL 4: Thử nghiệm công nghệ trong phòng thí nghiệm - TRL 5: Thử nghiệm công nghệ trong môi trƣờng thích hợp - TRL 6: Trình diễn công nghệ trong môi trƣờng thích hợp - TRL 7: Mô hình trình diễn trong môi trƣờng thực - TRL 8: Hệ thống đƣợc hoàn thiện và kiểm định 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - TRL 9: Hệ thống hoàn chỉnh đƣợc thƣơng mại hóa Qui trình nghiên cứu phát triển các mức độ sẵn sàng của công nghệ 9 TRL đƣợc trình bày ở hình 1.2, đƣợc Việt hóa và trình bày dƣới đây. Trong chuỗi phát triển đổi mới này: - TRL 1: Mức độ sẵn sàng công nghệ thấp nhất. Ở mức này, các nghiên cứu khoa học cơ bản mới là chủ yếu, các nghiên cứu ứng dụng và phát triển mới chỉ đƣợc manh nha. - TRL 2: Sau khi các nguyên lý cơ bản đƣợc phát hiện, các nghiên cứu định hƣớng ứng dụng mới đƣợc hình thành.

- TRL 3: Các nghiên cứu và phát triển ý tƣởng công nghệ bắt đầu đƣợc triển khai. - TRL 4: Các cấu phần, mô đun công nghệ đƣợc thiết kế, lắp đặt và thử nghiệm trong phòng thí nghiệm. - TRL 5: Các mô đun công nghệ cơ bản, tách rời đƣợc tích hợp và kiểm tra trong môi trƣờng thử nghiệm. - TRL 6: Mẫu thử đầu tiên đƣợc chế tạo và kiểm tra trong môi trƣờng thử nghiệm.

- TRL 7: Mẫu chế tạo thử lần hai đƣợc trình diễn trong môi trƣờng hoạt động thực tế. Ở mức độ này, quá trình kiểm tra, mô phỏng có thể đƣợc áp dụng. - TRL 8: Công nghệ đƣợc tích hợp trong sản phẩm hoàn chỉnh và thử nghiệm trong điều kiện thực tế. - TRL 9: Công nghệ đƣợc tích hợp trong sản phẩm thƣơng mại hóa cuối cùng.

13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3: Các quá trình trong chuỗi các mức độ sẵn sàng công nghệ TRL (Thompson, 2015). Nhƣ vậy, các mức độ sẵn sàng của công nghệ có vai trò rất quan trọng. Chúng rất tiện ích trong việc xác định trạng thái, mức độ phát triển của một công nghệ cụ thể. Từ đó, cho phép đƣa ra các quyết định liên quan đến chuyển giao công nghệ.

Đó là thƣớc đo khả năng chuyển giao công nghệ. Tuy nhiên, khi sử dụng tiếp cận TRL cũng có một số hạn chế nhƣ: - Các trở ngại khi hoàn thiện công nghệ chƣa đƣợc tính đến. Trạng thái của công nghệ khi sản xuất thử có thể quay trở lại mức TRL khác nếu có vấn đề phát sinh ở bất kỳ giai đoạn nào. - Phƣơng pháp tiếp cận công nghệ hoàn thiện khá đơn giản: Mức TRL cao rất khó áp dụng để phát triển phần cấu tạo sản phẩm.

- Chỉ tập trung vào phát triển sản phẩm. Sự sẵn sàng của sự đổi mới để tiếp cận thị trƣờng, hoặc sẵn sàng của tổ chức để thực hiện đổi mới không đƣợc tính đến trong quy trình TRL. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Bối cảnh cụ thể về quy mô của TRL: Trạng thái công nghệ cần sử dụng phải đƣợc lựa chọn cẩn thận dựa trên nhu cầu của tổ chức. Trong một cách diễn đạt khác, quy trình 9 TRL đƣợc mô tả trong mối liên hệ với chức năng, nhiệm vụ của các loại hình tổ chức KH&CN nhƣ trên hình 1.

Theo đó, ba mức TRL đầu tiên thực chất là hoạt động sáng tạo tri thức mới, các nghiên cứu cơ bản thực hiện tại các phòng thí nghiệm của các trƣờng đại học. Trong giai đoạn này, trƣờng đại học phải tìm kiếm các khoản tài trợ và cơ hội hợp tác nghiên cứu.4: Mô tả các mức độ sẵn sàng công nghệ trong mối quan hệ với chức năng, nhiệm vụ của các loại hình tổ chức KH&CN và nguồn tài trợ (Mahidol University, 2016) Giai đoạn phát triển công nghệ tập trung vào ba mức tiếp theo: TRL 4 – mẫu thử quy mô phòng thí nghiệm; TRL 5: Mẫu thử trong môi trƣờng thích hợp và TRL 6 – Mẫu thử hệ thống. Quá trình phát triển công nghệ đƣợc triển khai tại các trung tâm đổi mới (Innovation Centers), cần phải có sự hợp tác của nhiều đối tác và tài trợ của các nhà tài trợ thiên thần (Angel inventor), cựu sinh viên. để hỗ trợ cho các hoạt động tiền ƣơm tạo.

Về bản chất, giai đoạn phát triển công nghệ thứ hai nêu trên đã manh nha các yếu tố kinh doanh. Tuy nhiên, quá trình phát triển kinh doanh thực sự tập 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trung vào ba mức sẵn sàng công nghệ cuối cùng: TRL 7 – Trình diễn mẫu thử hệ thống; TRL 8 – chuẩn bị thƣơng mại hóa (kiểm định, đăng lý kinh doanh) và TRL 9 – Thƣơng mại hóa sản phẩm cuối cùng. Giai đoạn phát triển công nghệ và sản phẩm thƣơng mại này chủ yếu thực hiện tại các trung tâm ƣơm tạo công nghệ (Innotech and Business Incubator) nhờ các nguồn tài trợ của các nhà tài trợ thiên thần, đối tác khai thác bằng sở hữu trí tuệ, quỹ đầu tƣ mạo hiểm và các nguồn tài trợ khác… Lƣu ý rằng, cách mô tả này cho thấy rất rõ là: các sản phẩm thƣơng mại hóa cuối cùng hoàn toàn có thể tiếp cận đến khách hàng, ngƣời dùng và do các công ty khởi nghiệp thực hiện.5: Mức độ hoàn thiện công nghệ theo tiếp cận chuyển giao tri thức và công nghệ (Mahidol University, 2016) Theo tiếp cận chuyển giao công nghệ, thang bậc của 9 TRL đƣợc mô tả nhƣ trên hình 1. Rõ ràng là, theo tiếp cận này, nghiên cứu cơ bản, hàn lâm ở các mô hình trƣờng đại học truyền thống với ba mức TRL đầu tiên chỉ có thể chuyển giao đƣợc các dịch vụ tƣ vấn, dịch vụ nghiên cứu và đào tạo tiến sĩ.

Ba mức TRL tiếp theo phải đƣợc thực hiện thông qua hợp tác giữa trƣờng đại 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] học và doanh nghiệp. Kết quả nhận đƣợc trong giai đoạn này nhận đƣợc thông qua thực hiện các dự án nghiên cứu và hình thành các sáng chế.