Phát Triển Mô Hình Công Ty Mẹ - Công Ty Con Ở Việt Nam Trong Điều Kiện Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích ueb phát triển mô hình công ty mẹ công ty con ở việt nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Phạm Thị Vân Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Thị Hoa Mai
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Phát Triển Mô Hình Công Ty Mẹ - Công Ty Con Ở Việt Nam Trong Điều Kiện Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN HÌNH THÀNH CÔNG TY MẸ – CÔNG TY CON
• 1.1. Mô hình công ty mẹ – công ty con
• 2. CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH TRIỂN KHAI MÔ HÌNH CÔNG TY MẸ - CÔNG TY CON Ở VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH CÔNG TY MẸ - CÔNG TY CON Ở VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• Danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình công ty mẹ công ty con ở Việt Nam

Mô hình công ty mẹ - công ty con đã trở thành một phần quan trọng trong cơ cấu tổ chức doanh nghiệp tại Việt Nam. Mô hình này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực mà còn tạo ra sự liên kết chặt chẽ giữa các doanh nghiệp. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc áp dụng mô hình này càng trở nên cần thiết để nâng cao sức cạnh tranh và phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của mô hình công ty mẹ công ty con

Mô hình công ty mẹ - công ty con được hiểu là một cấu trúc tổ chức trong đó công ty mẹ nắm giữ cổ phần chi phối tại các công ty con. Điều này cho phép công ty mẹ kiểm soát và định hướng chiến lược phát triển cho các công ty con, từ đó tạo ra sức mạnh tổng hợp trong hoạt động kinh doanh.

1.2. Lợi ích của mô hình công ty mẹ công ty con trong kinh doanh

Mô hình này mang lại nhiều lợi ích như tối ưu hóa chi phí, tăng cường khả năng cạnh tranh và tạo ra sự linh hoạt trong quản lý. Các công ty con có thể hoạt động độc lập nhưng vẫn nhận được sự hỗ trợ từ công ty mẹ về tài chính và chiến lược.

II. Thách thức trong việc phát triển mô hình công ty mẹ công ty con

Mặc dù mô hình công ty mẹ - công ty con mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức. Các vấn đề như quản lý rủi ro, sự phụ thuộc vào công ty mẹ và khả năng thích ứng với thị trường là những yếu tố cần được xem xét kỹ lưỡng.

2.1. Quản lý rủi ro trong mô hình công ty mẹ công ty con

Quản lý rủi ro là một trong những thách thức lớn nhất mà các công ty mẹ phải đối mặt. Việc phụ thuộc vào các công ty con có thể dẫn đến những rủi ro tài chính và chiến lược nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

2.2. Sự phụ thuộc và ảnh hưởng đến hoạt động của công ty con

Sự phụ thuộc vào công ty mẹ có thể làm giảm tính độc lập của các công ty con, dẫn đến việc khó khăn trong việc đưa ra quyết định nhanh chóng và hiệu quả trong bối cảnh thị trường biến động.

III. Phương pháp phát triển mô hình công ty mẹ công ty con hiệu quả

Để phát triển mô hình công ty mẹ - công ty con một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và chiến lược phát triển bền vững. Việc xây dựng một hệ thống quản lý linh hoạt và hiệu quả sẽ giúp tối ưu hóa hoạt động của các công ty con.

3.1. Xây dựng chiến lược phát triển bền vững cho công ty mẹ

Công ty mẹ cần xây dựng một chiến lược phát triển bền vững, tập trung vào việc tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh. Điều này bao gồm việc đầu tư vào công nghệ và phát triển nguồn nhân lực.

3.2. Tăng cường quản lý và giám sát hoạt động của công ty con

Việc tăng cường quản lý và giám sát hoạt động của các công ty con là rất quan trọng. Công ty mẹ cần thiết lập các tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động và thường xuyên kiểm tra để đảm bảo các công ty con hoạt động theo đúng chiến lược đã đề ra.

IV. Ứng dụng thực tiễn mô hình công ty mẹ công ty con tại Việt Nam

Mô hình công ty mẹ - công ty con đã được áp dụng thành công tại nhiều doanh nghiệp lớn ở Việt Nam. Các tập đoàn kinh tế mạnh đã hình thành từ mô hình này, tạo ra sức mạnh tổng hợp và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

4.1. Các tập đoàn kinh tế lớn áp dụng mô hình công ty mẹ công ty con

Nhiều tập đoàn lớn như VinGroup, FPT đã áp dụng mô hình này để mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả hoạt động. Sự liên kết giữa các công ty con giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất và phân phối.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả của mô hình công ty mẹ công ty con

Nghiên cứu cho thấy rằng các công ty hoạt động theo mô hình này có hiệu quả cao hơn trong việc tối ưu hóa chi phí và tăng trưởng doanh thu. Điều này chứng tỏ rằng mô hình công ty mẹ - công ty con là một lựa chọn hợp lý cho các doanh nghiệp tại Việt Nam.

V. Kết luận và tương lai của mô hình công ty mẹ công ty con ở Việt Nam

Mô hình công ty mẹ - công ty con sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam. Với sự hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, việc áp dụng mô hình này sẽ giúp các doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh và phát triển bền vững.

5.1. Triển vọng phát triển mô hình công ty mẹ công ty con

Triển vọng phát triển mô hình này là rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang tích cực hội nhập kinh tế quốc tế. Các doanh nghiệp cần nắm bắt cơ hội để phát triển và mở rộng quy mô.

5.2. Những khuyến nghị cho doanh nghiệp trong việc áp dụng mô hình

Doanh nghiệp cần chú trọng đến việc xây dựng chiến lược phát triển bền vững và tăng cường quản lý hoạt động của các công ty con. Điều này sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, việc phát triển mô hình công ty mẹ – công ty con tại Việt Nam trở thành một yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và sức cạnh tranh của các doanh nghiệp nhà nước. Từ năm 2001 đến 2005, Việt Nam đã bắt đầu thí điểm chuyển đổi các Tổng công ty nhà nước sang mô hình công ty mẹ – công ty con, nhằm tạo ra các Tập đoàn kinh tế mạnh, có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Theo ước tính, các Tổng công ty nhà nước hiện chiếm vị trí chủ chốt trong nền kinh tế, đóng góp lớn vào ngân sách và đảm bảo các cân đối vĩ mô. Tuy nhiên, mô hình Tổng công ty truyền thống chưa phát huy được sức mạnh tổng hợp do thiếu sự liên kết chặt chẽ về lợi ích và thị trường nội bộ.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng triển khai mô hình công ty mẹ – công ty con ở Việt Nam trong giai đoạn 2001-2005, đánh giá hiệu quả và đề xuất các giải pháp phát triển mô hình này phù hợp với điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Nghiên cứu tập trung vào các Tổng công ty nhà nước trong các ngành công nghiệp, năng lượng, giao thông, viễn thông, nhằm nâng cao năng lực tài chính, quản trị và sức cạnh tranh của các doanh nghiệp. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận và thực tiễn về mô hình công ty mẹ – công ty con, đồng thời hỗ trợ quá trình đổi mới doanh nghiệp nhà nước, thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững trong môi trường kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về mô hình công ty mẹ – công ty con và lý thuyết quản trị doanh nghiệp trong môi trường hội nhập quốc tế. Mô hình công ty mẹ – công ty con được hiểu là một hệ thống liên kết các pháp nhân kinh doanh độc lập, trong đó công ty mẹ giữ vai trò trung tâm đầu tư vốn và chi phối các công ty con về mặt tài chính và chiến lược phát triển. Các khái niệm chính bao gồm:

• Công ty mẹ (Parent company): Thực thể pháp lý sở hữu trên 50% vốn cổ phần hoặc có quyền kiểm soát các công ty con.
• Công ty con (Subsidiary company): Doanh nghiệp được công ty mẹ đầu tư vốn và bị chi phối về tài chính, quản lý.
• Tập đoàn kinh tế (Holding company/Corporation): Tổ hợp các công ty mẹ và công ty con hoạt động đa ngành, đa lĩnh vực, có quy mô lớn về vốn và lao động.
• Cơ cấu sở hữu và quản lý: Mối quan hệ sở hữu vốn và quyền kiểm soát giữa công ty mẹ và công ty con, bao gồm các mô hình sở hữu trực tiếp, sở hữu chéo và sở hữu hỗn hợp.
• Chiến lược kinh doanh tập đoàn: Định hướng phát triển tổng thể, tập trung vào lĩnh vực then chốt, nghiên cứu công nghệ và mở rộng thị trường quốc tế.

Khung lý thuyết còn tham khảo các mô hình tổ chức tập đoàn kinh tế quốc tế như Zaibatsu Nhật Bản, Chaebol Hàn Quốc và các tập đoàn đa quốc gia Mỹ, nhằm rút ra bài học kinh nghiệm phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp, bao gồm:

• Phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử: Phân tích sự phát triển của mô hình công ty mẹ – công ty con trong bối cảnh lịch sử và kinh tế Việt Nam.
• Phương pháp phân tích tổng hợp: Hệ thống hóa các văn bản pháp luật, báo cáo chính sách và tài liệu nghiên cứu liên quan.
• Phương pháp thống kê toán học: Thu thập và xử lý số liệu về các Tổng công ty nhà nước, tỷ lệ vốn đầu tư, quy mô lao động và hiệu quả kinh doanh trong giai đoạn 2001-2005.
• Phương pháp phân tích hệ thống: Đánh giá cấu trúc tổ chức, cơ chế quản lý và mối quan hệ giữa công ty mẹ và công ty con.
• Phương pháp dự báo mô phỏng: Đề xuất các kịch bản phát triển mô hình công ty mẹ – công ty con trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật như Quyết định 90, 91 của Thủ tướng Chính phủ, báo cáo của Ban Đổi mới doanh nghiệp Trung ương, số liệu thống kê từ các Tổng công ty nhà nước và các nghiên cứu học thuật trong nước và quốc tế. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào 17 Tổng công ty 91 và 77 Tổng công ty 90, được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích nhằm phản ánh đa dạng ngành nghề và quy mô hoạt động. Thời gian nghiên cứu tập trung từ năm 2001 đến 2005, giai đoạn thí điểm và triển khai mô hình công ty mẹ – công ty con tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mô hình công ty mẹ – công ty con đã được thí điểm tại hơn 30 Tổng công ty nhà nước trong giai đoạn 2001-2005, trong đó có các ngành công nghiệp, năng lượng, giao thông và viễn thông. Tỷ lệ công ty mẹ nắm giữ vốn chi phối trên 51% tại các công ty con chiếm khoảng 70%, tạo điều kiện cho sự kiểm soát tài chính và chiến lược phát triển tập đoàn.

2. Hiệu quả quản lý và sử dụng vốn được cải thiện rõ rệt, với mức tăng trưởng doanh thu trung bình hàng năm của các Tổng công ty thí điểm đạt khoảng 12%, cao hơn 4% so với các Tổng công ty chưa áp dụng mô hình. Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) cũng tăng từ mức 8% lên 11% trong cùng giai đoạn.

3. Mô hình công ty mẹ – công ty con giúp tăng cường sự liên kết nội bộ và đa dạng hóa ngành nghề kinh doanh. Các tập đoàn đã mở rộng phạm vi hoạt động đa ngành, từ đơn ngành sang đa ngành, với tỷ lệ doanh thu từ các ngành phụ trợ chiếm khoảng 35% tổng doanh thu, góp phần giảm thiểu rủi ro và tăng khả năng cạnh tranh.

4. Cơ cấu tổ chức đa khối và phân cấp quản lý theo mô hình đa tầng được áp dụng phổ biến, giúp giảm mạng lưới thông tin không cần thiết và nâng cao hiệu quả điều hành. Khoảng 80% các Tổng công ty thí điểm đã thành lập Ban quản trị tập đoàn và các Ban giám đốc công ty con riêng biệt, tạo sự tự chủ và linh hoạt trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những cải thiện trên là do mô hình công ty mẹ – công ty con tạo ra cơ chế kiểm soát tài chính hiệu quả hơn so với mô hình Tổng công ty truyền thống, vốn dựa nhiều vào quản lý hành chính. Việc công ty mẹ nắm giữ quyền sở hữu vốn chi phối giúp tập trung nguồn lực tài chính, đồng thời phân quyền quản lý cho các công ty con phát huy tính tự chủ và sáng tạo trong hoạt động kinh doanh.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, mô hình này tương đồng với các tập đoàn đa quốc gia Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc, nơi mà công ty mẹ giữ vai trò trung tâm trong việc điều phối chiến lược và tài chính, đồng thời các công ty con hoạt động độc lập về pháp lý và chuyên môn. Tuy nhiên, khác biệt lớn là Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển đổi từ mô hình hành chính sang mô hình thị trường, nên việc áp dụng mô hình công ty mẹ – công ty con còn gặp nhiều thách thức về pháp lý, quản trị và văn hóa doanh nghiệp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ vốn chi phối của công ty mẹ tại các công ty con theo từng ngành, bảng so sánh hiệu quả kinh doanh trước và sau khi áp dụng mô hình, cũng như sơ đồ cấu trúc tổ chức đa khối của các tập đoàn thí điểm. Những kết quả này khẳng định mô hình công ty mẹ – công ty con là hướng đi phù hợp để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý về mô hình công ty mẹ – công ty con: Cần xây dựng và ban hành các văn bản pháp luật cụ thể quy định về quyền sở hữu vốn, trách nhiệm pháp lý, quản trị công ty mẹ và công ty con, nhằm tạo hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch cho các doanh nghiệp nhà nước chuyển đổi mô hình. Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với Bộ Tư pháp nên hoàn thành trong vòng 12 tháng tới.

2. Tăng cường năng lực quản trị và đào tạo nguồn nhân lực: Đào tạo đội ngũ quản lý cấp cao và cán bộ điều hành các công ty mẹ và công ty con về kỹ năng quản trị tài chính, chiến lược và quản lý đa ngành nghề. Các trường đại học kinh tế và các viện đào tạo doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các chương trình đào tạo chuyên sâu trong 2 năm tới.

3. Xây dựng hệ thống thông tin quản lý tập trung và minh bạch: Áp dụng công nghệ thông tin để kết nối các công ty con với công ty mẹ, đảm bảo luồng thông tin tài chính và hoạt động được cập nhật kịp thời, chính xác, phục vụ cho việc ra quyết định chiến lược. Bộ Thông tin và Truyền thông phối hợp với các tập đoàn triển khai trong 18 tháng.

4. Khuyến khích đa dạng hóa ngành nghề và mở rộng thị trường quốc tế: Các công ty mẹ cần chủ động xây dựng chiến lược phát triển đa ngành, tận dụng lợi thế vốn và công nghệ để mở rộng thị trường xuất khẩu, đồng thời giảm thiểu rủi ro kinh doanh. Ban lãnh đạo các tập đoàn cần đặt mục tiêu tăng tỷ trọng doanh thu từ thị trường quốc tế lên ít nhất 30% trong 5 năm tới.

5. Thúc đẩy cơ chế tự chủ và trách nhiệm giải trình trong các công ty con: Thiết lập các chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh rõ ràng, gắn với quyền lợi và trách nhiệm của ban lãnh đạo công ty con, đồng thời tăng cường giám sát của công ty mẹ. Các tập đoàn cần xây dựng quy chế này trong vòng 6 tháng và áp dụng ngay trong năm tài chính tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để hoàn thiện chính sách phát triển doanh nghiệp nhà nước theo mô hình công ty mẹ – công ty con, hỗ trợ quá trình tái cơ cấu và nâng cao hiệu quả quản lý vốn nhà nước.

2. Ban lãnh đạo và quản lý các Tổng công ty, Tập đoàn kinh tế nhà nước: Giúp hiểu rõ về cơ cấu tổ chức, cơ chế quản lý và chiến lược phát triển mô hình công ty mẹ – công ty con, từ đó áp dụng hiệu quả trong thực tiễn điều hành doanh nghiệp.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế và quản trị doanh nghiệp: Cung cấp tài liệu tham khảo hệ thống về mô hình công ty mẹ – công ty con, các mô hình tập đoàn kinh tế quốc tế và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam, phục vụ cho các nghiên cứu chuyên sâu và giảng dạy.

4. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành kinh tế, quản trị kinh doanh: Giúp nắm bắt kiến thức thực tiễn về mô hình tổ chức doanh nghiệp hiện đại, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, hỗ trợ học tập và nghiên cứu luận văn tốt nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình công ty mẹ – công ty con khác gì so với mô hình Tổng công ty truyền thống?
   Mô hình công ty mẹ – công ty con dựa trên quan hệ sở hữu vốn và quyền kiểm soát tài chính, trong khi mô hình Tổng công ty chủ yếu dựa vào quản lý hành chính. Công ty mẹ và công ty con là các pháp nhân độc lập, còn đơn vị thành viên trong Tổng công ty chưa đầy đủ tư cách pháp nhân. Mô hình mới giúp tăng tính tự chủ và hiệu quả quản lý.

2. Tại sao mô hình công ty mẹ – công ty con lại phù hợp với điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế?
   Mô hình này tạo ra cơ chế quản lý linh hoạt, giúp doanh nghiệp dễ dàng điều chỉnh quy mô, đa dạng hóa ngành nghề và mở rộng thị trường quốc tế. Nó cũng phù hợp với các chuẩn mực quốc tế về quản trị doanh nghiệp và giúp nâng cao sức cạnh tranh trong môi trường kinh tế toàn cầu.

3. Những thách thức chính khi áp dụng mô hình công ty mẹ – công ty con tại Việt Nam là gì?
   Bao gồm hạn chế về khung pháp lý chưa hoàn chỉnh, năng lực quản trị còn yếu, văn hóa doanh nghiệp chưa thích ứng với mô hình mới, và khó khăn trong việc xây dựng hệ thống thông tin quản lý hiệu quả. Cần có sự hỗ trợ từ nhà nước và đào tạo nguồn nhân lực để vượt qua các thách thức này.

4. Mô hình công ty mẹ – công ty con có giúp huy động vốn hiệu quả hơn không?
   Có. Mô hình này cho phép công ty mẹ dễ dàng mua bán cổ phần, thành lập công ty con mới và điều chỉnh cơ cấu vốn đầu tư, từ đó huy động vốn từ nhiều nguồn khác nhau một cách linh hoạt và hiệu quả hơn so với mô hình Tổng công ty truyền thống.

5. Làm thế nào để đảm bảo sự phối hợp hiệu quả giữa công ty mẹ và các công ty con?
   Thông qua việc xây dựng hệ thống quản lý đa khối, thiết lập các quy chế quản lý, phân cấp rõ ràng, đồng thời áp dụng công nghệ thông tin để kết nối và truyền tải thông tin kịp thời. Ngoài ra, công ty mẹ cần có vai trò giám sát và hỗ trợ chiến lược, trong khi công ty con giữ quyền tự chủ trong hoạt động kinh doanh.

Kết luận

• Mô hình công ty mẹ – công ty con là xu hướng tất yếu trong quá trình đổi mới doanh nghiệp nhà nước và hội nhập kinh tế quốc tế tại Việt Nam.
• Việc thí điểm mô hình này trong giai đoạn 2001-2005 đã mang lại những kết quả tích cực về hiệu quả quản lý, sử dụng vốn và mở rộng đa ngành nghề.
• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp lý, nâng cao năng lực quản trị và phát triển chiến lược kinh doanh phù hợp.
• Các giải pháp đề xuất cần được triển khai đồng bộ trong vòng 1-3 năm tới để phát huy tối đa lợi ích của mô hình.
• Kêu gọi các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu tiếp tục phối hợp nghiên cứu, áp dụng và hoàn thiện mô hình công ty mẹ – công ty con nhằm xây dựng các Tập đoàn kinh tế mạnh, góp phần phát triển kinh tế bền vững của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN HÌNH THÀNH CÔNG TY MẸ – CÔNG TY CON 1.1 Mô hình công ty mẹ – công ty con 1.1 Khái niệm “Công ty mẹ – công ty con” là cách gọi được chuyển ngữ từ Tiếng Anh “Holding company” và “Subsidiaries” sang tiếng Việt. Holding company là công ty nắm vốn, Subsidiaries company là công ty nhận vốn. Từ “mẹ – con” là cách gọi ở Việt Nam. Thực chất, công ty mẹ là nhà tài phiệt, quan hệ giữa công ty mẹ và công ty con là sự chi phối của nhà tài phiệt vào hoạt động sản xuất – kinh doanh của công ty con nhờ vốn của nhà tài phiệt tại các Tổng công ty đó.

Nhà tài phiệt này khác các cổ đông thông thường ở chỗ, do có nhiều vốn nên có thể cùng lúc là cổ đông của nhiều công ty. Vì là cổ đông của nhiều công ty, hơn thế nữa là cổ đông chi phối hoặc đặc biệt, nên nhà tài phiệt có thể tác động đặc biệt đối với hoạt động của các công ty con. Tính chất đặc biệt này thể hiện trước hết ở sự chi phối lớn do tỷ trọng vốn lớn trong các công ty con. Thứ đến là khả năng tác động toàn diện của công ty mẹ vào các công ty con do cùng lúc có vốn tại nhiều công ty con nên có tầm nhìn bao quát toàn ngành, toàn thị trường, biết chỗ yếu, chỗ mạnh của nhiều công ty để có hành vi tác động chính xác tại mỗi công ty con cụ thể.

Công ty mẹ có thể là một công ty hoạt động tài chính thuần tuý (chuyên dùng vốn để mua cổ phần 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tại các công ty con), cũng có thể là một công ty vừa hoạt động tài chính, vừa trực tiếp sản xuất-kinh doanh. Việc hình thành công ty mẹ, công ty con sẽ dẫn đến hình thành Tập đoàn kinh tế. Trong một TĐKT có một công ty mẹ nắm quyền lãnh đạo, chi phối hoạt động của các công ty con về mặt tài chính và chiến lược phát triển. Tập đoàn kinh tế được gọi là Holding company ở Anh, là Tập đoàn (Corporation) ở Mỹ, Nhật Bản là Keiretsu hay Zaibatsu, Hàn Quốc là Chaebol, Trung Quốc là các Tập đoàn xí nghiệp,… Ở Việt Nam, Quyết định 91 ngày 7/3/1994 của Thủ tướng Chính phủ gọi là Tập đoàn kinh doanh.

Theo tinh thần của Nghị quyết Trung ương 3 – Khoá IX về sắp xếp, đổi mới và nâng cao hiệu quả DNNN đưa ra mô hình công ty mẹ – công ty con (công ty mẹ – công ty con). Khi nói đến công ty mẹ – công ty con là nhấn mạnh sự chi phối hoặc lệ thuộc chủ yếu về mặt tài chính của một doanh nghiệp với một DN khác thay cho mối quan hệ hành chính không hiệu quả ở các Tổng công ty Nhà nươc hiện nay. Đến nay, có nhiều định nghĩa về mô hình công ty mẹ – công ty con: - Theo diễn giải của chuẩn mực kế toán quốc tế ISA (International Acounting Standard), công ty mẹ (Parent company) là một thực thể pháp lý có ít nhất một đơn vị trực thuộc - gọi là công ty con (Subsidiary). Công ty con là thực thể pháp lý bị kiểm soát bởi công ty mẹ.

Kiểm soát ở đây được hiểu là: sở hữu trực tiếp hoặc gián tiếp nhiều hơn 50% số phiếu bầu; hoặc sở hữu 50% số phiếu bầu hoặc ít hơn nhưng nắm quyền đối với hơn 50% số phiều bầu theo sự thoả thuận với các cổ đông khác; hoặc nắm quyền lãnh đạo, điều hành liên quan đến các chính sách tài chính hay sản xuất kinh doanh của các công ty và được quy định tại điều lệ, theo sự thoả thuận hay hợp đồng; hoặc có quyền bổ nhiệm hay miễn nhiệm phần lớn các thành viên của HĐQT, ban 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lãnh đạo; hay có quyền quyết định, định hướng đến phần lớn số phiếu bầu tại các cuộc họp HĐQT, ban lãnh đạo. - Theo Luật công ty của Anh năm 1985, công ty mẹ được hiểu là công ty nắm cổ phần khống chế (trên 50%) ở công ty khác (công ty con). Tuy nhiên, theo từ điển chính thức năm 1989 để phù hợp với “Hướng dẫn chính thức lần thứ 7 về Luật công ty (Seven Company Law Directive) của Cộng đồng châu Âu (EC) thì (A) là công ty mẹ của công ty con (B) khi: (1) A là cổ đông nắm giữ đa số phiếu bầu ở B; (2) là cổ đông và có quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm phần lớn thành viên HĐQT của B; (3) A có quyền quyết định về chính sách tài chính và sản xuất kinh doanh của B bằng sự thoả thuận chính thức, hợp đồng; (4) A là cổ đông của B và có quyền kiểm soát phần lớn phiếu bầu một cách độc lập hay liên kết với các cổ đông khác; hoặc (5) A có quyền lợi tham gia điều hành (participating interest - được hiều là nắm giữ 20% cổ phần) và trên thực tế thực hiện quyền chi phối đối với B hoặc A và B có cùng một cơ chế quản lý thống nhất. Ngoài ra, nếu giữa B và C có quan hệ tương tự như A và B thì giữa A và C có quan hệ như mô hình trên (công ty mẹ – công ty con).

Định nghĩa cụ thể là: Công ty mẹ – công ty con là hình thức tổ chức tổ chức sản xuất kinh doanh được liên kết bởi nhiều pháp nhân kinh doanh, nhằm thống nhất mục tiêu chiến lược hợp nhất những nguồn lực của các doanh nghiệp, đồng thời thực hiện sự phân công, hợp tác theo chiến lược dài hạn hoặc kế hoạch ngắn hạn trong sản xuất kinh doanh giữa các doanh nghiệp để tạo ra sức mạnh tổng hợp, nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh. Công ty mẹ giữ vai trò trung tâm đầu tư vốn vào các công ty con, theo đó, chi phối các công ty con theo nhiều cấp độ, tuỳ theo tỷ lệ vốn đầu tư vào công ty đó. Mức đầu tư của công ty mẹ vào các công ty con có thể là 100% vốn, giữ cổ phần chi phối, hoặc cổ phần không chi phối. Các doanh nghiệp là công ty con tham 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] gia mô hình này đều là những pháp nhân đầy đủ, được liên kết công ty mẹ theo những mức độ khác nhau: chặt chẽ, nửa chặt chẽ và không chặt chẽ.

Định nghĩa trên có ý nghĩa khái quát cao, đã phản ánh đầy đủ các đặc điểm chung: Công ty mẹ và công ty con đều là các doanh nghiệp độc lập, có tư cách pháp nhân, có vốn và tài sản riêng; Công ty mẹ là một trong các chủ sở hữu của công ty con; Công ty mẹ có thể có một hoặc nhiều công ty con. Công ty con là công ty có vốn đầu tư của công ty mẹ, bị công ty mẹ chi phối bằng việc nắm giữ trên 50% vốn cổ phần và do đó có quyền biểu quyết trong Hội đồng quản trị. Những công ty mặc dù có vốn của công ty mẹ nhưng công ty mẹ không nắm quyền chi phối thì không phải là công ty con. Mối quan hệ giữa công ty mẹ và công ty con được xác định theo quy định pháp luật và điều lệ công ty, nó tương đối ổn định song việc hình thành công ty mẹ – công ty con lại rất linh hoạt.

Một công ty hôm nay là công ty con song ngày mai có thể chỉ là công ty liên kết hoặc hoàn toàn độc lập nếu công ty mẹ bán một phần hoặc toàn bộ cổ phần của công ty con đó cho một công ty khác. Ngược lại, một công ty có thể trở thành công ty mẹ của công ty khác nếu nó mua lại được số cổ phần đủ để chi phối công ty đó. Mối quan hệ giữa công ty mẹ và công ty con là mối quan hệ của chủ sở hữu với doanh nghiệp có vốn đầu tư của mình. Ngoài mối quan hệ chủ sở hữu thì các mối quan hệ khác về kinh tế như mua – bán, thuê - cho thuê, vay – cho vay đều là mối quan hệ giữa hai pháp nhân đầy đủ và thể hiện thông qua hợp đồng kinh tế.

Tóm lại, mô hình công ty mẹ – công ty con là mô hình tổ chức sản xuất thể hiện sự kết hợp hài hoà các loại hình doanh nghiệp trên cơ sở quyền sở hữu được phân tách rõ ràng. Với nhiều loại hình DN, nhiều hình thức sở hữu khác nhau, việc huy động vốn giữa các thành phần kinh tế được thuận lợi, quá trình tích tụ và tập trung vốn được đẩy nhanh. Các doanh nghiệp thành viên trong mô hình có mức độ tự chủ cao, tự thân hoạt động theo thị trường miễn 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sao đạt được lợi nhuận cao nhất. Mô hình này cho phép huy động tối đa nguồn lực xã hội đầu tư vào sản xuất - kinh doanh mà quyền sở hữu điều tiết của Nhà nước vẫn được đảm bảo.

Ngày nay, hội nhập kinh tế quốc tế đang được trao đổi sôi nổi, việc mô hình hoá các công ty của Việt Nam cũng mang ý nghĩa mới này.2 Các hình thức tổ chức mô hình công ty mẹ – công ty con Mối liên kết giữa công ty mẹ và công ty con rất phong phú và đa dạng, tuỳ thuộc vào loại hình kinh doanh, vào sức mạnh và khả năng chi phối của công ty mẹ, có 3 dạng liên kết sau: - Mô hình liên kết bằng vốn được áp dụng với những công ty mẹ có khả năng tiềm lực tài chính to lớn (thường là các ngân hàng hoặc công ty tài chính), được hình thành thông qua con đường nhất thể hoá kinh doanh bằng cách thôn tính, sáp nhập hoặc xoá bỏ tư cách pháp nhân của một số doanh nghiệp. Qua việc nắm giữ các cổ phần chi phối, thuê mướn các doanh nghiệp có liên quan. Công ty mẹ nắm giữ quyền lãnh đạo các doanh nghiệp này trong việc đua ra các quyết sách về nhân, tài, vật lực, biến chúng thành các công ty con. Khi đó công ty mẹ với tư cách thực hiện quyền chủ sở hữu quyết định về cơ cấu tổ chức quản lý, bổ nhiệm, miễn nhiệm, khen thưởng, kỷ luật các chức danh chủ yếu; quyết định điều chỉnh vốn điều lệ; chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ vốn điều lệ cho công ty khác; quyết định dự án đầu tư theo quy định của Nhà nước, lập báo cáo tài chính của công ty mẹ; quyết định việc sử dụng lợi nhuận của công ty con,… Tuy nhiên, công ty con vẫn là một pháp nhân độc lập, tiến hành các hoạt động kinh doanh độc lập tương đối.