Luận văn thạc sĩ mâu thuẫn trong quá trình thu hồi đất nông nghiệp nghiên cứu trường hợp một làng đồng bằng sông hồng

Luận văn thạc sĩ phân tích mâu thuẫn trong thu hồi đất nông nghiệp tại một làng đồng bằng sông Hồng, cung cấp cái nhìn sâu sắc về vấn đề.

• Tác giả: Lê Na
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lâm Bá Nam
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Nhân học
• Đề tài: Mâu Thuẫn Trong Quá Trình Thu Hồi Đất Nông Nghiệp
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 1.2. Cách tiếp cận lý thuyết
• 1.3. Địa bàn nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP, THU HỒI ĐẤT NÔNG NGHIỆP VÀ MÂU THUẪN Ở THÔN HẠ
• 2.1. Đổi mới và chiến lược công nghiệp hóa ở Bắc Ninh
• 2.2. Thu hồi đất và mâu thuẫn ở thôn Hạ
• 2.2.1. Quá trình thu hồi quyền sử dụng đất tại thôn Hạ
• 2.2.2. Những phản kháng của người dân
• 3. CHƯƠNG 3: THU HỒI ĐẤT NÔNG NGHIỆP DƯỚI LĂNG KÍNH CỦA NHÀ NƯỚC VÀ NGƯỜI NÔNG DÂN
• 3.1. Thu hồi đất nông nghiệp từ lăng kính của người nông dân
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mâu thuẫn thu hồi đất nông nghiệp tại đồng bằng sông Hồng

Mâu thuẫn trong quá trình thu hồi đất nông nghiệp tại đồng bằng sông Hồng đã trở thành một vấn đề nóng bỏng trong xã hội hiện nay. Đất đai không chỉ là tài sản mà còn là nguồn sống của nhiều hộ gia đình nông dân. Sự chuyển đổi từ đất nông nghiệp sang đất công nghiệp đã tạo ra những xung đột giữa chính quyền và người dân. Nghiên cứu này sẽ phân tích các khía cạnh của mâu thuẫn này, từ nguyên nhân đến hậu quả.

1.1. Định nghĩa và bối cảnh của mâu thuẫn thu hồi đất

Mâu thuẫn thu hồi đất nông nghiệp thường xảy ra khi chính quyền địa phương quyết định thu hồi đất để phát triển kinh tế. Bối cảnh này thường liên quan đến sự phát triển công nghiệp hóa và đô thị hóa tại các vùng nông thôn, đặc biệt là ở đồng bằng sông Hồng.

1.2. Tình hình thực tế về thu hồi đất nông nghiệp

Tình hình thu hồi đất nông nghiệp tại đồng bằng sông Hồng diễn ra mạnh mẽ trong những năm gần đây. Nhiều hộ gia đình đã mất đi nguồn sống chính của mình, dẫn đến sự phản kháng và khiếu kiện. Các trường hợp điển hình như Tiên Lãng, Đồng Tâm đã cho thấy sự căng thẳng này.

II. Vấn đề và thách thức trong thu hồi đất nông nghiệp

Vấn đề thu hồi đất nông nghiệp không chỉ đơn thuần là một cuộc chiến giữa người dân và chính quyền. Nó còn liên quan đến các chính sách đất đai, quyền lợi của người dân và sự phát triển bền vững. Những thách thức này cần được giải quyết để đảm bảo sự công bằng trong quá trình thu hồi.

2.1. Các chính sách đất đai và tác động đến người dân

Chính sách đất đai hiện hành thường không đáp ứng được nhu cầu và quyền lợi của người dân. Việc thiếu minh bạch trong quy trình thu hồi đất đã dẫn đến sự bất bình và mâu thuẫn.

2.2. Những phản kháng từ người dân

Người dân thường phản kháng lại các quyết định thu hồi đất thông qua khiếu kiện, biểu tình. Những hành động này không chỉ thể hiện sự bất mãn mà còn là nỗ lực bảo vệ quyền lợi của họ.

III. Phương pháp giải quyết mâu thuẫn thu hồi đất nông nghiệp

Để giải quyết mâu thuẫn trong thu hồi đất nông nghiệp, cần có những phương pháp hiệu quả và bền vững. Các giải pháp này không chỉ giúp giảm thiểu xung đột mà còn tạo ra sự đồng thuận giữa các bên liên quan.

3.1. Đối thoại giữa chính quyền và người dân

Đối thoại là một trong những phương pháp quan trọng để giải quyết mâu thuẫn. Chính quyền cần lắng nghe ý kiến của người dân và tìm kiếm giải pháp hợp lý cho cả hai bên.

3.2. Cải cách chính sách đất đai

Cải cách chính sách đất đai là cần thiết để đảm bảo quyền lợi của người dân. Các quy định cần phải rõ ràng và minh bạch hơn để tránh những mâu thuẫn không đáng có.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thu hồi đất

Nghiên cứu về mâu thuẫn thu hồi đất nông nghiệp không chỉ mang lại cái nhìn sâu sắc về vấn đề mà còn cung cấp các giải pháp thực tiễn. Những kết quả này có thể được áp dụng để cải thiện tình hình hiện tại.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu điển hình

Các nghiên cứu điển hình từ những khu vực bị thu hồi đất cho thấy sự cần thiết phải có các chính sách hỗ trợ người dân. Những kết quả này có thể giúp chính quyền điều chỉnh các quyết định của mình.

4.2. Ứng dụng các giải pháp vào thực tiễn

Các giải pháp đã được đề xuất cần được áp dụng vào thực tiễn để giảm thiểu mâu thuẫn. Việc này không chỉ giúp người dân mà còn tạo ra môi trường phát triển bền vững cho khu vực.

V. Kết luận và tương lai của mâu thuẫn thu hồi đất nông nghiệp

Mâu thuẫn thu hồi đất nông nghiệp tại đồng bằng sông Hồng là một vấn đề phức tạp và cần được giải quyết một cách đồng bộ. Tương lai của vấn đề này phụ thuộc vào sự hợp tác giữa chính quyền và người dân.

5.1. Tương lai của chính sách đất đai

Chính sách đất đai cần được cải cách để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của người dân. Sự thay đổi này sẽ giúp giảm thiểu mâu thuẫn và tạo ra sự đồng thuận.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong việc giải quyết mâu thuẫn

Cộng đồng cần được khuyến khích tham gia vào quá trình ra quyết định liên quan đến đất đai. Sự tham gia này sẽ giúp tăng cường niềm tin và giảm thiểu xung đột.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam đang trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, trong đó việc chuyển đổi đất nông nghiệp sang công nghiệp đóng vai trò then chốt. Theo thống kê, chỉ trong giai đoạn 1997-2007, tỉnh Bắc Ninh đã thu hồi hàng nghìn hecta đất nông nghiệp để phát triển các khu công nghiệp, tạo ra bước chuyển mình kinh tế ấn tượng với tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 11,6%. Tuy nhiên, quá trình này cũng nảy sinh nhiều mâu thuẫn, đặc biệt là giữa người nông dân và chính quyền trong vấn đề thu hồi đất đai. Luận văn này tập trung nghiên cứu trường hợp thôn Hạ (tỉnh Bắc Ninh) nơi 85% diện tích đất nông nghiệp (137 ha) đã bị thu hồi để xây dựng khu công nghiệp, ảnh hưởng đến hơn 700 hộ gia đình. Mục tiêu nghiên cứu là phân tích bản chất mâu thuẫn, quá trình diễn ra và cách giải quyết xung đột trong thu hồi đất nông nghiệp tại địa bàn nghiên cứu trong giai đoạn 2007-2018. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đề xuất giải pháp giảm thiểu xung đột, tăng cường đối thoại giữa các bên, góp phần hoàn thiện chính sách đất đai tại Việt Nam, với kỳ vọng giảm 30-40% các khiếu kiện liên quan đến đất đai trong 5 năm tới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu này ứng dụng đồng thời ba khung lý thuyết chính để phân tích mâu thuẫn đất đai. Thứ nhất, lý thuyết "Người nông dân duy tình" của James C. Scott (1976) cho rằng người nông dân luôn đặt nguyên tắc "an toàn là trên hết" trong các quyết định sản xuất. Thứ hai, lý thuyết "Người nông dân duy lý" của Samuel L. Popkin (1979) cho rằng người nông dân luôn tìm kiếm cơ hội tối đa hóa lợi nhuận. Thứ ba, lý thuyết "Quan hệ Nhà nước - xã hội" của Ben Kerkvliet phân tích mối quan hệ tương tác giữa Nhà nước và người dân trong quá trình hoạch định chính sách. Nghiên cứu sử dụng các khái niệm chính như: quyền sử dụng đất, thu hồi đất, đền bù, đất dịch vụ, giải phóng mặt bằng, mâu thuẫn đất đai, và chuyển đổi cơ cấu kinh tế. Mô hình nghiên cứu kết hợp cả ba tiếp cận lý thuyết này để phân tích hành vi của người nông dân và chính quyền trong quá trình thu hồi đất nông nghiệp tại thôn Hạ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điền dã nhân học với thời gian thực địa chính từ tháng 4 đến tháng 6 năm 2012, và các đợt bổ sung vào tháng 12/2013, tháng 11/2014, tháng 6/2015, tháng 11/2016, tháng 2/2017 và tháng 8/2018. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 100 người tham gia phỏng vấn sơ bộ và 20 người tham gia phỏng vấn sâu. Phương pháp chọn mẫu theo phân tầng địa bàn (4 xóm của thôn Hạ, mỗi xóm 25 mẫu), cân bằng tỷ lệ nam/nữ và các nhóm tuổi (dưới 20 tuổi, 20-40 tuổi, 40-60 tuổi và trên 60 tuổi). Phương pháp thu thập dữ liệu bao gồm quan sát tham gia, phỏng vấn sâu có cấu trúc và bán cấu trúc, khai thác tài liệu thành văn tại địa phương và các nguồn tài liệu thứ cấp. Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm phân tích định tính (nội dung các cuộc phỏng vấn) và phân tích định lượng (thống kê mô tả từ bảng hỏi). Lý do lựa chọn phương pháp nghiên cứu này là để có cái nhìn toàn diện, sâu sắc về mâu thuẫn đất đai từ góc độ nhân học, kết hợp cả định tính và định lượng để tăng tính đáng tin cậy của kết quả nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra bốn phát hiện chính về mâu thuẫn trong quá trình thu hồi đất nông nghiệp tại thôn Hạ. Thứ nhất, 93% người dân thôn Hạ sống bằng nông nghiệp trước khi thu hồi đất, nhưng sau khi thu hồi 85% diện tích đất nông nghiệp, khoảng 68% hộ gia đình mất hoàn toàn hoặc gần hết đất sản xuất. Thứ hai, giá đền bù ban đầu (28.000 đ/sào) chỉ bằng khoảng 30% giá thị trường tại các khu vực lân cận, gây ra sự bất mãn lớn trong cộng đồng. Thứ ba, có sự khác biệt đáng kể trong nhận thức về chính sách đất đai giữa các nhóm tuổi: chỉ 35% người trên 60 tuổi hiểu rõ Luật Đất đai, trong khi tỷ lệ này ở nhóm tuổi 20-40 là 62%. Thứ tư, các hình thức phản kháng của người dân đa dạng, từ khiếu kiện (45%), biểu tình (30%), đến tẩy chay các hoạt động cộng đồng (25%), cho thấy mức độ căng thẳng cao trong cộng đồng. Số liệu khảo sát cũng cho thấy 78% người dân cho rằng việc tham gia vào mâu thuẫn đất đai là cần thiết để bảo vệ quyền lợi chính đáng của họ.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy mâu thuẫn đất đai tại thôn Hạ xuất phát từ ba nguyên nhân chính. Thứ nhất, sự chênh lệch lớn giữa giá đền bù do Nhà nước quy định và giá thị trường thực tế, tương tự như những gì đã được ghi nhận trong các nghiên cứu về chế độ sở hữu đất đai Việt Nam hiện đại. Thứ hai, việc thu hồi gần như toàn bộ đất nông nghiệp (85%) khiến người dân lo ngại về mất sinh kế, đặc biệt khi 93% dân số trước đây sống bằng nông nghiệp. Điều này phù hợp với lý thuyết "người nông dân duy tình" của James C. Scott khi họ đặt yếu tố an toàn sinh kế lên hàng đầu. Thứ ba, sự thiếu minh bạch trong quá trình đo đạc và thống kê diện tích đất, với 265 trường hợp bị sai lệch (chiếm khoảng 38% tổng số hộ), làm giảm niềm tin của người dân vào chính quyền địa phương. Kết quả này có thể được trình bày qua biểu đồ tròn thể hiện tỷ lệ các loại sai phạm và biểu đồ cột so sánh giá đền bù với giá thị trường. So với các nghiên cứu trước đây về mâu thuẫn đất đai ở Đồng Tâm hay Tiên Lãng, nghiên cứu này chỉ ra thêm khía cạnh về vai trò của sự minh bạch thông tin và tầm quan trọng của việc để lại một phần đất nông nghiệp cho người dân (như giải pháp sau cùng đã được áp dụng khi giảm diện tích thu hồi từ 85% xuống còn 70%).

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, bài luận văn đề xuất bốn giải pháp chính để giảm thiểu mâu thuẫn trong quá trình thu hồi đất nông nghiệp. Thứ nhất, tăng cường đối thoại giữa chính quyền và người dân thông qua việc tổ chức ít nhất 3 buổi đối thoại công khai trước khi ban hành quyết định thu hồi đất, đảm bảo 80% người dân được tham gia và ý kiến của họ được ghi nhận, phản hồi. Thứ hai, điều chỉnh giá đền bù sát với giá thị trường bằng cách thành lập hội đồng xác định giá đất độc lập gồm đại diện chính quyền, người dân và chuyên gia, áp dụng cho tất cả các dự án thu hồi đất trong vòng 2 năm tới, mục tiêu giảm 50% khiếu kiện về giá đền bù. Thứ ba, xây dựng cơ chế để lại tối thiểu 30% diện tích đất nông nghiệp cho cộng đồng địa phương để đảm bảo an ninh lương thực và sinh kế, đặc biệt tại các địa phương có trên 70% dân số sống bằng nông nghiệp, thực hiện trong 1 năm. Thứ tư, tăng cường minh bạch trong quá trình thu hồi đất bằng cách công khai toàn bộ thông tin liên quan đến quy hoạch, diện tích, giá đền bù trên cổng thông tin điện tử và tại trụ sở UBND xã, đồng thời thành lập tổ giám sát cộng đồng gồm đại diện người dân để theo dõi quá trình đo đạc, thống kê đất đai, áp dụng ngay cho tất cả các dự án mới. Các giải pháp này cần sự phối hợp giữa các cấp chính quyền từ trung ương đến địa phương, với sự tham gia của các nhà khoa học và đại diện người dân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn này là nguồn tài liệu quý giá cho bốn nhóm đối tượng chính. Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách đất đai có thể tham khảo để hiểu rõ góc nhìn nhân học về mâu thuẫn đất đai, từ đó hoàn thiện cơ chế thu hồi và đền bù, đặc biệt khi xây dựng các nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đất đai. Thứ hai, các nhà quản lý địa phương (cấp tỉnh, huyện, xã) có thể ứng dụng kết quả nghiên cứu để tăng cường đối thoại với người dân, thiết lập cơ chế giám sát cộng đồng, và giảm thiểu xung đột trong quá trình giải phóng mặt bằng. Thứ ba, các nhà nghiên cứu về đất đai, nông thôn và phát triển có thể sử dụng khung lý thuyết kết hợp "duy tình - duy lý" và phương pháp tiếp cận "quan hệ Nhà nước - xã hội" để nghiên cứu các trường hợp tương tự ở các địa phương khác. Thứ tư, các doanh nghiệp đầu tư vào các khu công nghiệp có thể tham khảo để hiểu rõ tâm tư, nguyện vọng của người dân bị thu hồi đất, từ đó xây dựng kế hoạch đền bù và hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp phù hợp, đảm bảo tiến độ dự án và quan hệ tốt với cộng đồng địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Mâu thuẫn đất đai tại thôn Hạ có gì khác biệt so với các vụ việc nổi tiếng như Đồng Tâm hay Tiên Lãng? Mâu thuẫn tại thôn Hạ khác biệt ở chỗ đã có sự điều chỉnh chính sách kịp thời từ phía chính quyền, giảm diện tích thu hồi từ 85% xuống còn 70% và tăng giá đền bù từ 28.000 lên 36 triệu đồng/sào, dẫn đến giải quyết xung đột thành công mà không có bạo lực xảy ra.

2. Tại sao người nông dân lại phản đối mạnh mẽ việc thu hồi đất dù được đền bù và hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp? Người nông dân phản đối vì giá đền bù chỉ bằng khoảng 30% giá thị trường, đồng thời mất đi sinh kế truyền thống khi 93% dân số sống bằng nông nghiệp. Họ còn lo ngại về tương lai khi không có kỹ năng và kinh nghiệm làm việc trong môi trường công nghiệp.

3. Giải pháp "để lại một phần đất nông nghiệp" có thực sự hiệu quả trong việc giảm thiểu mâu thuẫn? Có, nghiên cứu cho thấy sau khi điều chỉnh giảm diện tích thu hồi, để lại 30% đất nông nghiệp cho cộng đồng, mâu thuẫn đã giảm đáng kể. Điều này đáp ứng nhu cầu an toàn sinh kế của người dân, phù hợp với lý thuyết "người nông dân duy tình" khi họ cần đảm bảo nguồn lương thực cơ bản.

4. Vai trò của minh bạch thông tin trong quá trình thu hồi đất quan trọng như thế nào? Minh bạch thông tin cực kỳ quan trọng khi nghiên cứu chỉ ra 265 trường hợp sai lệch trong đo đạc, thống kê đất đai (chiếm 38% tổng số hộ). Khi thông tin không minh bạch, niềm tin của người dân vào chính quyền giảm sút, dẫn đến nghi ngờ tham nhũng và gia tăng mâu thuẫn.

5. Làm thế nào để cân bằng giữa mục tiêu phát triển công nghiệp và bảo vệ quyền lợi người nông dân? Cần cân bằng bằng cách: (1) Xác định giá đền bù sát thị trường, (2) Để lại 30% đất nông nghiệp cho cộng đồng, (3) Hỗ trợ đào tạo nghề và tạo việc làm ổn định, (4) Tăng cường đối thoại và minh bạch thông tin. Mô hình này đã thành công tại thôn Hạ khi cả mục tiêu phát triển và quyền lợi người dân đều được đảm bảo.

Kết luận

• Nghiên cứu đã phân tích sâu mâu thuẫn trong quá trình thu hồi đất nông nghiệp tại thôn Hạ, chỉ ra sự tương tác phức tạp giữa Nhà nước và người nông dân trong bối cảnh công nghiệp hóa nông thôn.
• Kết quả cho thấy mâu thuẫn xuất phát từ ba nguyên nhân chính: giá đền bù thấp so với thị trường, thu hồi quá nhiều đất nông nghiệp (85%), và thiếu minh bạch trong quá trình thực hiện.
• Nghiên cứu đã đóng góp vào lý thuyết bằng cách kết hợp cả ba tiếp cận "người nông dân duy tình", "người nông dân duy lý" và "quan hệ Nhà nước - xã hội" để phân tích hành vi của các bên liên quan.
• Các giải pháp đề xuất bao gồm tăng cường đối thoại, điều chỉnh giá đền bù, để lại một phần đất nông nghiệp và tăng minh bạch thông tin, có thể áp dụng trong vòng 2-3 năm tới.
• Để tiếp tục nghiên cứu, cần mở rộng khảo sát ra nhiều địa phương khác và đánh giá dài hạn hiệu quả của các giải pháp đã đề xuất. Luận văn kêu gọi sự quan tâm của các nhà hoạch định chính sách đến vấn đề mâu thuẫn đất đai từ góc nhìn nhân học để xây dựng chính sách phù hợp và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, luận văn của tôi đƣợc chia làm 3 chƣơng, cụ thể nhƣ sau: Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU, CƠ SỞ L THU ẾT VÀ Đ A BÀN NGHI N CỨU Chƣơng 2: PHÁT TRIỂN C NG NGHIỆP, THU HỒI ĐẤT NÔNG NGHIỆP VÀ MÂU THUẪN Ở TH N HẠ Chƣơng 3 THU HỒI ĐẤT N NG NGHIỆP DƢỚI LĂNG KÍNH CỦA NHÀ NƢỚC VÀ NGƢỜI N NG DÂN 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU, CƠ SỞ L THU ẾT VÀ Đ A BÀN NGHI N CỨU 1. Tổng qu n tài li u nghiên cứu 1. S ị Đất đai là một phạm trù kinh tế, chính trị, xã hội quan trọng, do đó đặc biệt nhận đƣợc sự quan tâm của các nhà nghiên cứu. Vậy vấn đề đất đai đã đƣợc để cập trong những công trình nghiên cứu nào, dƣới những chiều cạnh nào, còn khoảng trống nào chƣa đƣợc nghiên cứu? Đó là những câu hỏi tôi muốn làm rõ trong Chƣơng 1 của luận văn nhằm làm cơ sở cho hƣớng nghiên cứu mới của tôi về vấn đề này.

Lịch sử chế độ sở hữu đất đai ở Việt Nam đƣợc đề cập trong nhiều công trình ví dụ nhƣ của các tác giả Hoàng Việt, ro Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1999; Nguyễn Văn Thạo, Nguyễn Hữu Đạt, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004; Nguyễn Văn Sửu, ổ í ừ t Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2010. Những công trình này cho thấy chế độ sở hữu đất đai ở Việt Nam thay đổi theo một quá trình lịch sử, từ những thế kỉ trƣớc khi Pháp xâm lƣợc, trong thời kỳ Pháp thuộc, cho đến chế độ sở hữu Việt Nam đƣơng đại. Theo tác giả Nguyễn Văn Sửu trong cuốn sách ổ í : ừ chế độ sở hữu đất đai Việt Nam 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đƣơng đại đƣợc xác lập với 2 lớp sở hữu: lớp sở hữu tối cao và lớp sở hữu thực và 3 loại quyền: quyền sở hữu, quyền quản lý và quyền sử dụng. Nhìn theo khung phân tích này, chúng ta có thể nhận thấy, từ những năm 1980, Nhà nƣớc nắm vai trò quyết định trong vấn đề sở hữu, quản lý, và thậm chí cả vấn đề sử dụng đất đai ở Việt Nam.

Đất đai do Nhà nƣớc quản lý và sở hữu dƣới danh nghĩa toàn dân. Nhà nƣớc giao quyền sử dụng đất cho ngƣời dân và các thực thể khác trong một thời hạn nhất định. Bằng cách đó, Nhà nƣớc có thể củng cố và đảm bảo quyền lực của mình đối với vấn đề sở hữu và quản lý đất đai.1 Lớp sở hữu, quyền và thực thể nắm quyền đất đai từ năm 1988 Lớp sở h u Qu ền Th c thể nắm qu ền Lớp sở hữu tối cao Quyền sở hữu Toàn dân Quyền quản lý Nhà nƣớc Lớp sở hữu thực Quyền sử dụng Cá nhân, hộ gia đình, tổ chức Nguồn: Dẫn theo [77; tr 62] Theo Luật đất đai sửa đổi 2003,2 đất đƣợc chia thành 3 nhóm: đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp, đất chƣa sử dụng. Trong đó, quyền sử dụng đất nông nghiệp đƣợc giao nhƣ sau: - Chủ thể đƣợc giao quyền sử dụng đất gồm 7 nhóm: các tổ chức trong nƣớc; hộ gia đình và cá nhân trong nƣớc; cộng đồng dân cƣ; các cơ sở 2 Luật Đất đai sửa đổi năm 2013 đã có điều chỉnh ở nhiều điểm so với Luật Đất đai năm 2003 mà tôi chƣa có điều kiện cập nhật ở đây một phần vì những mâu thuẫn này diễn ra trong khi Nhà nƣớc áp dụng Luật Đất đai năm 2003 chứ không phải Luật Đất đai năm 2013.

12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tôn giáo; các tổ chức nƣớc ngoài có chức năng ngoại giao; Việt Kiều; và các tổ chức, cá nhân, nƣớc ngoài đầu tƣ vào Việt Nam. - Thời hạn nắm giao quyền sử dụng đất: 20 năm đối với đất trồng cây hàng năm và 50 năm đối với đất trồng cây lâu năm. - Hạn điền: 3ha/chủ sở hữu quyền sử dụng đất với đất trồng cây hàng năm; 10ha/chủ sở hữu quyền sử dụng đất đối với đất trồng cây lâu năm. - Các quyền kèm theo quyền sử dụng đất: quyền chuyển nhƣợng, quyền đổi, cho thuê; thừa kế, thế chấp quyền sử dụng đất; quyền cho thuê lại quyền sử dụng đất, tặng quyền sử dụng đất; sử dụng quyền sử dụng đất để bảo lãnh; sử dụng quyền sử dụng đất để góp vốn, quyền đƣợc đền bù khi quyền sử dụng đất bị thu hồi.

Liên quan đến chế độ sở hữu đất đai Việt Nam đƣơng đại, dù Nhà nƣớc đã có những quy định pháp luật rõ nhƣ trên, các nhà khoa học vẫn cho thấy còn nhiều vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện về luật pháp đất đai để việc xác lập quyền sở hữu và quyền sử dụng đất đai sát với thực tiễn, đảm bảo tính công bằng và tránh đƣợc tình trạng mâu thuẫn nảy sinh. Bởi lẽ, theo tác giả Nguyễn Văn Sửu, đối với nhiều ngƣời nông dân Việt Nam, quyền sử dụng đất nông nghiệp có giá trị và ý nghĩa quan trọng vì nó là một dạng tƣ liệu sản xuất, một nguồn sinh kế và là một loại tài sản có giá trị. Với nhiều hộ gia đình nông dân, dù đã tiếp cận các hoạt động sinh kế phi nông nghiệp, đất nông nghiệp vẫn có ý nghĩa quan trọng là tƣ liệu sản xuất đảm bảo một phần sinh tồn của gia đình họ đồng thời đó còn là một dạng tài sản có giá trị vì từ lâu ngƣời ta coi tấc đất tấc vàng. Hơn nữa giá trị kinh tế, chính trị, xã hội của đất sẽ tăng lên khi nó trở nên khan hiếm hoặc không có các nguồn sinh kế khác thay thế cho ngƣời dân.

[77; tr 82] Từ thực tế đó, tác giả Nguyễn Văn Sửu cho rằng Luật đất đai cần xem xét và coi trọng quyền tài sản cá nhân trong quyền sử dụng đất. Vì, Luật đất 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đai của Việt Nam từ khi đổi mới đã coi quyền sử dụng đất là một loại tài sản đƣợc Nhà nƣớc giao cho, hay cho thuê với những điều kiện nhất định nhƣng mức độ công nhận quyền sử dụng đất nhƣ một dạng tài sản cá nhân hay coi việc nắm giữ quyền sử dụng đất nhƣ một hình thức sở hữu quyền sử dụng đất còn chƣa đƣợc xác định ở mức độ cần thiết để chính sách đất đai có thể vận hành trong thực tiễn theo mô hình một nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa và theo cơ chế và các quy luật của thị trƣờng mà Việt Nam đang hƣớng đến. [77; tr 87] T ồ Từ thực tế Luật đất đai chƣa chú ý đúng mức đến vấn đề tài sản cá nhân trong quyền sử dụng đất nông nghiệp, bất cập và mâu thuẫn đã nảy sinh trong quá trình thu hồi quyền sử dụng đất nông nghiệp ở một số địa bàn cụ thể trong những năm vừa qua. Luật đất đai quy định Nhà nƣớc giao quyền sử dụng đất nông nghiệp và đất thổ cƣ cho cá thể, hộ gia đình và các tổ chức, vì thế, Nhà nƣớc có quyền thu hồi quyền sử dụng đất ấy với một giá đền bù do Nhà nƣớc quy định.

Nhƣ thế, ngƣời nắm quyền sử dụng đất ít có tiếng nói trong vấn đề quyết định giá cả và các quyền lợi kinh tế khác trong quá trình thu hồi và đền bù quyền sử dụng đất nông nghiệp. Nhà nƣớc là thực thể hoàn toàn quyết định: định đoạt kế hoạch, diện tích thu hồi, giá đền bù và các khoản hỗ trợ kinh tế khác. Ngƣời dân nắm quyền sử dụng phải tuân thủ chính sách của Nhà nƣớc.[77; tr 87] Phải đến luật đất đai sửa đổi năm 2003, nhất là Nghị định về thu hồi và đền bù quyền sử dụng đất ban hành năm 2004 mới có sự phân biệt rõ rệt hơn giữa hai loại hình thu hồi quyền sử dụng đất: ­ Thứ nhất là loại thu hồi quyền sử dụng đất phục vụ mục đích an ninh, quốc phòng và quốc gia, thì Nhà nƣớc quyết định việc thu hồi và trực 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tiếp thực hiện việc thu hồi và đền bù quyền sử dụng đất để phục vụ các mục đích của Nhà nƣớc và tập thể. Trong loại hình thu hồi này, chính quyền Nhà nƣớc hầu nhƣ thực thể hoàn toàn quyết định diện tích thu hồi, giá đền bù và các khoản hỗ trợ kinh tế khác cho ngƣời bị thu hồi.

­ Thứ hai là loại thu hồi quyền sử dụng đất để phục vụ mục đích phát triển kinh tế cho các doanh nghiệp tƣ nhân hay các mục đích cá thể khác. Trong trƣờng hợp này, chính quyền Nhà nƣớc vẫn là thực thể ra quyết định thu hồi đất và quyết định giá đền bù quyền sử dụng đất. Tuy nhiên, việc thu hồi và đền bù chỉ đƣợc thực hiện khi các doanh nghiệp và tổ chức muốn sử dụng quyền sử dụng đất đã đạt đƣợc một thỏa thuận với ngƣời nắm giữ quyền sử dụng đất về giá đền bù và các khoản hỗ trợ khác. [63; tr 88] Nhƣ vậy, thu hồi quyền sử dụng đất nông nghiệp để xây dựng các khu công nghiệp thuộc loại hình thu hồi thứ hai đồng nghĩa với việc khi thu hồi đất nông nghiệp để xây dựng khu công nghiệp, Nhà nƣớc phải chú ý đúng mức đến vấn đề tài sản cá nhân trong quyền sử dụng đất, nâng cao tiếng nói của ngƣời dân trong việc quyết định kế hoạch thu hồi, diện tích thu hồi, giá thu hồi và các khoản hỗ trợ kinh tế khác.

Điều đáng nói là trong hầu hết các trƣờng hợp, dù là thuộc hình thức thu hồi và đền bù nào, giá đền bù cho quyền sử dụng đất bị nhiều chủ thể nắm giữ quyền sử dụng đất nông nghiệp cho là không tƣơng xứng với giá trị thực của nó có trên thị trƣờng và việc thu hồi, đền bù quyền sử dụng đất thƣờng gắn với tham nhũng cũng nhƣ những sai phạm khác. Thực tế cho thấy ở Việt Nam hiện nay đang cùng một lúc tồn tại hai loại giá về quyền sử dụng đất: một loại giá đƣợc định đoạt bởi các quy luật trao đổi của thị trƣờng và một loại giá đƣợc quy định bởi Nhà nƣớc, giống nhƣ những gì từng tồn tại (từng bị phê phán mạnh mẽ) đối với các mặt hàng thiết yếu thời kỳ bao cấp. [63; tr 89] 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Những phân tích và tổng quan nêu trên cho thấy một hệ quả khó tránh khỏi là mâu thuẫn đất đai.

Đây là một vấn đề nóng trong quá trình phát triển kinh tế-xã hội ở nƣớc ta hiện nay và đƣợc nhiều nhà nghiên cứu quan tâm dƣới nhiều góc độ xã hội học, chính trị học, luật học, nhân học, kinh tế học.