CHƯƠNG 1 Tổng quan về mạng xã hội ảo 1.1 Khái niệm mạng xã hội: “Mạng xã hội ảo” (tiếng Anh: social network) hoặc “Mạng giao lưu” là một thuật ngữ xuất hiện từ những năm giữa thập niên 90 của thế kỉ XX. Trên thế giới đã có những định nghĩa khác nhau để giải thích cho thuật ngữ này. Ở Việt Nam, “mạng xã hội ảo” vẫn còn mới mẻ, chưa có một định nghĩa chính thức nào. “Mạng xã hội, hay gọi là mạng xã hội ảo là dịch vụ nối kết các thành viên cùng sở thích trên Internet lại với nhau, với nhiều mục đích khác nhau, không phân biệt thời gian và không gian” “Mạng xã hội ảo được hình thành khi một nhóm người khởi xướng gửi đi thông điệp mời những người quen của họ gia nhập mạng.
Các thành viên mới sẽ lặp lại quá trình trên và tạo nên một mạng liên kết rộng lớn”. “Mạng xã hội ảo là một dịch vụ trực tuyến, nền tảng hoặc website dựa trên sự xây dựng và phản ánh các mạng lưới xã hội hoặc các quan hệ xã hội giữa con người với nhau.” - Bách khoa toàn thư mở (Wikipedia) “Một cấu trúc xã hội được hình thành dựa trên các cá nhân hoặc các tổ chức được kết nối thông qua những liên kết định tuyến từ sự quen biết ngẫu nhiên nhằm thắt chặt quan hệ” - Dịch theo định nghĩa từ trang Opencontent.org 10 “Mạng xã hội ảo là dịch vụ trên nền tảng web, cung cấp phương tiện cho người sử dụng để tương tác với nhau, như chia sẻ file, viết blog, tạo nhóm thảo luận. nhằm xây dựng những cộng đồng người có cùng sở thích với nhau” - Dịch từ định nghĩa của trang Hallman.org “Mạng xã hội ảo là một cộng đồng mạng cho phép người sử dụng tạo lập và chia sẻ những nội dung cá nhân thông qua nền tảng internet” - Dịch từ định nghĩa của trang Online-bookable.com “Mạng xã hội ảo như một đồ thị, trong đó các nút có thể là cá nhân hoặc tổ chức, còn các liên kết là mô phỏng mối quan hệ trong xã hội thực.” - Vũ Văn Kiêm, người đồng sáng lập ra mạng Thehetre. Trên thực tế, mạng xã hội ảo là một lĩnh vực vô cùng phức tạp và đa dạng của thế giới mạng.
Về mặt bản chất, bất cứ một website nào được xây dựng nhằm mục tiêu kết nối những người sử dụng có chung sở thích nào đó và có mang tính cộng đồng đều được coi là mạng xã hội ảo. Như thế có nghĩa là: bên cạnh những trang web “mạng xã hội ảo” thường thấy hiện nay như Facebook, Friendster, MySpace, My Opera, Zing Me. thì những website như forum, các trang chia sẻ video, các hình thức blog. cũng đều được coi là mạng xã hội ảo.
Lịch sử hình thành của mạng xã hội ảo: Mạng xã hội ảo ra đời sớm trên hệ thống World wide web bắt đầu từ hình thức các cộng đồng trực tuyến mang tính sơ khai với những cái tên như TheGlobe.com (1995) và Tripod. Phần nhiều trong số các cộng đồng ban đầu ấy được dựa trên việc tạo mối tương tác giữa các cá nhân với nhau thông qua các chat room (tạm hiểu: khu tán gẫu), 11 và khuyến khích người sử dụng chia sẻ thông tin và quan điểm của bản thân qua các trang cá nhân bằng cách cung cấp những công cụ viết dễ sử dụng và một không gian ảo riêng miễn phí hoặc giá rẻ. Trang Classmates với mục đích kết nối bạn học cũng ra đời trong khoảng thời gian này. Nó tạo nên một phương pháp tiếp cận khác đơn giản chỉ bằng việc kết nối người sử dụng qua địa chỉ email.
Vào thời điểm ban đầu, các mạng xã hội ảo chủ yếu xoay quanh hồ sơ người sử dụng. Nó cho phép cá nhân biên tập thông tin và tìm kiếm, kết nối tới những người bạn có cùng sở thích trên mạng. Trang web tiêu biểu cho dạng kết nối này là SixDegrees ra đời vào năm 1997. Những hình thức mạng xã hội ảo mới được phát triển vào những năm cuối của thập kỉ 90.
Các trang web bắt đầu phát triển nhiều tiện ích hơn nữa cho người sử dụng để tìm và quản lý danh sách bạn bè. Những thế hệ mới hơn của các trang mạng xã hội ảo được bắt đầu thể hiện sự phát triển mạnh, cho thấy khả năng bùng nổ trong tương lai. Năm 2002, trang Friendster ra đời, trở thành trào lưu mới tại Hoa Kỳ. Trang web này cũng đánh dấu một mốc quan trọng, thể hiện những tác động ban đầu của một trang “mạng xã hội ảo” với “đời sống thực”.
Tuy nhiên, với hàng triệu thành viên ghi danh, server của trang này cũng thường xuyên quá tải, gây bất bình cho người sử dụng và đặt ra vấn đề rất lớn trong công tác bảo mật – an ninh thông tin. Tháng 8 năm 2003, My Space chính thức xuất hiện với nhiều tính năng mới vuợt trội, đặc biệt là khả năng cho phép người sử dụng chia sẻ các tệp tin giải trí như video clip, nhạc và hình ảnh… Chỉ trong vòng một năm, trang web này nhanh chóng trở thành trang mạng xã hội ảo đầu tiên có số lượt xem vượt 12 qua cả trang công cụ tìm kiếm thông dụng nhất thế giới là Google, sau đó nó được mua lại bởi tập đoàn New Corporation và có thêm những thay đổi đáng kể trong giao diện lẫn tính năng. Cũng trong năm 2004, trang mạng xã hội Facebook ra đời, dựa trên nền tảng lập trình “Facebook Platform” đã đánh dấu bước tiến mới khi cho phép người sử dụng tự tạo những công cụ (apps) cho cá nhân và những thành viên khác cùng dùng. Nền tảng này đã nhanh chóng tạo cho Facebook hàng trăm ứng dụng hấp dẫn và thu hút hàng triệu người cùng sử dụng chỉ trong một thời gian ngắn.
Hiện nay trên thế giới đang tồn tại rất nhiều trang mạng xã hội ảo với các khu vực người sử dụng khác nhau. Bên cạnh Facebook và Twitter được sử dụng rộng rãi trên toàn cầu còn có những trang như MySpace và LinkedIn tại thị trường Bắc Mỹ; Nexopia chủ yếu ở Canada; Bebo, Hi5 tại Hà Lan; StudiVZ tại Đức, Decayene, Tagged, Badoo, XING, Skyrock tại thị trường châu Âu. Có những trang mạng xã hội còn đuợc các cư dân mạng (netizen) trên thế giới coi như cái tên đặc trưng khi nhắc tới mạng xã hội ảo của quốc gia đó như: Cyworld của Hàn Quốc (http://cyworld.kr) Mixi của Nhật Bản (http://mixi.jp) Facebook của Hoa Kỳ (http://facebook.com) Qzone của Trung Quốc (http://qzone.v… Một điều đáng chú ý là nhiều trang mạng xã hội ảo nổi tiếng đang có những bước xâm nhập vào thị trường Việt Nam. 13 Tại Việt Nam, mạng xã hội ảo đi tiên phong và sớm trở thành trào lưu một thời là trang Yahoo! 360o của Yahoo.
Tuy nhiên, trang web này mới chủ yếu tập trung vào tính năng Blog (nhật kí điện tử). Các hiệu ứng và công cụ khác phải sử dụng đến thao tác copy-paste các đoạn mã nhúng từ những trang web khác. Do những phức tạp trong cách thức sử dụng mã để viết bài và thiếu các chức năng liên kết thành viên một cách mạnh mẽ, cộng thêm vấn đề bảo mật lỏng lẻo… trang web này đã chính thức bị đóng cửa vào tháng 7/2009. Yahoo Việt Nam sau đó đã tiến hành chuyển các thành viên cũ sang sử dụng trang Yahoo! Plus.
Một số trang mạng xã hội ảo đang có mặt trên thị trường Việt Nam gồm có: My Opera (http://my.com) Zing Me (http://me.vn) Tầm Tay (http://tamtay.vn (http://go.vn) Cyworld (http://cyworld.vn) - mạng xã hội du nhập từ Hàn Quốc. Trường xưa (http://truongxua.v… Chưa có một kết quả thống kê chính thức về số lượng người sử dụng mạng xã hội ảo. Hầu hết là những con số áng chừng bởi lẽ một đơn vị người sử dụng có thể tự tạo cho mình nhiều tài khoản tại các trang mạng xã hội ảo khác nhau hoặc ngay trong cùng một mạng. Mặc dù vậy, vẫn cần phải nhìn nhận rằng: xu hướng phát triển mạng xã hội ảo trong tương lai sẽ không dừng lại thậm chí còn mở rộng liên tục.
Một số khái niệm cơ bản trên mạng xã hội ảo: 1. Trang riêng: Khu vực cá nhân được cung cấp cho người sử dụng khi họ chính thức là thành viên của mạng xã hội ảo. Có thể hiểu trang này như một website của cá nhân người sử dụng. Tại trang riêng, họ có thể thay đổi giao diện, đăng và tùy chỉnh phạm vi hiển thị thông tin, cài đặt các chức năng khác.
Tại một số trang web, trang riêng này được đồng nhất với hồ sơ cá nhân thành viên (user profile). Tài nguyên: Tài nguyên (hay tài nguyên số) trên mạng internet là một khái niệm rộng. Nó bao gồm các tệp (file) văn bản, hình ảnh, âm thanh, video clip, các chương trình ứng dụng, phần mềm… Trong khuôn khổ ứng dụng mạng xã hội ảo trong quảng bá du lịch, người viết chỉ dừng lại ở mức độ bao quát đến tài nguyên dưới dạng các văn bản, hình ảnh, âm thanh, các đoạn video clip. Đây là các dạng dữ liệu mang tính cô đọng về thông tin và dễ hấp dẫn người theo dõi trên các mạng xã hội ảo.
Từ lâu, những nhà làm chương trình quảng cáo đã luôn có sự vận dụng tối đa lợi thế mà các tài nguyên này (cũng như việc chia sẻ chúng trong cộng đồng người sử dụng internet trên khắp thế giới) để nâng cao hiệu quả trong các chiến dịch quảng cáo của mình 1. Forum: Diễn đàn trực tuyến trên mạng. Tại đây các thành viên tham gia tụ họp và đóng góp ý kiến như một cộng đồng thực. Các thành viên có thể tự mở đề tài và cùng nhau thảo luận.
Một forum có sự điều hành từ ban quản trị, hoạt động theo một hoặc nhiều nội dung. Chức năng viết bài của forum tương tự như 15 của Blog song có những hạn chế nhất định để đảm bảo cho hoạt động của forum đó. Kết nối - Liên kết: Thuật ngữ dùng để chỉ mối liên hệ giữa các thành viên trong cùng một mạng xã hội. Blog: Được hiểu theo nghĩa ban đầu là một dạng nhật kí điện tử.
Trên thực tế, trong blog người viết có thể đăng tải bất cứ thông tin nào mà họ muốn. Ngoài ra, blog còn hỗ trợ khả năng chèn code (thường là chèn nhạc, video clip, hình ảnh và các hiệu ứng khác) để giúp người sử dụng thêm các hiệu ứng cần thiết cho bài viết của mình sinh động hơn. Người viết ở đây đồng thời đóng vai trò là người quản lý các bài viết của mình.