Luận văn: Giải quyết việc làm trong phát triển kinh tế xã hội ở Kiên Giang

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu thực trạng và giải pháp giải quyết việc làm gắn liền với quá trình phát triển kinh tế xã hội tại tỉnh Kiên Giang.

• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Giải quyết việc làm trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội ở Kiên Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ

Tóm tắt

I. Tổng quan giải quyết việc làm trong phát triển kinh tế Kiên Giang

Nguồn nhân lực giữ vai trò nền tảng trong toàn bộ hoạt động sản xuất của cải vật chất. Quản lý và sử dụng lao động hiệu quả tạo động lực tăng trưởng bền vững cho địa phương. Ngược lại, tình trạng thất nghiệp kéo dài gây sức ép nặng nề lên ngân sách nhà nước và trật tự an ninh. Tỉnh Kiên Giang sở hữu vị trí chiến lược tại vùng kinh tế trọng điểm Đồng bằng sông Cửu Long. Tỉnh có tiềm năng phát triển toàn diện từ nông nghiệp, thủy sản đến du lịch và thương mại biên giới. Tuy nhiên, quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa đang đặt ra nhiều thách thức mới về việc làm. Nền kinh tế địa phương đòi hỏi sự chuyển dịch cơ cấu lao động tương ứng với cơ cấu kinh tế. Luận văn thạc sĩ kinh tế tập trung làm rõ mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và giải quyết việc làm. Nghiên cứu xác lập cơ sở khoa học để đánh giá thực trạng phân bổ nguồn nhân lực tại địa bàn tỉnh. Các luận điểm lý luận được đối chiếu trực tiếp với điều kiện thực tiễn của Kiên Giang qua từng giai đoạn phát triển. Kết quả nghiên cứu cung cấp góc nhìn toàn diện về bài toán việc làm hiện nay.

1.1. Khung lý thuyết về việc làm và phát triển kinh tế xã hội

Lý thuyết kinh tế hiện đại coi việc làm là thước đo sức khỏe của nền kinh tế. Tạo việc làm đầy đủ giúp tối ưu hóa nguồn lực sản xuất xã hội. Người lao động có việc làm ổn định sẽ gia tăng thu nhập và kích cầu tiêu dùng nội địa. Ngược lại, thất nghiệp dẫn đến suy giảm tổng sản phẩm quốc nội và lãng phí chất xám. Do đó, các chính sách việc làm luôn gắn liền với mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô. Tại cấp độ địa phương, giải quyết việc làm trực tiếp quyết định tốc độ giảm nghèo. Đây là cơ sở cốt lõi để nâng cao chỉ số phát triển con người.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn thạc sĩ kinh tế

Đề tài hướng tới việc hệ thống hóa các cơ sở lý luận về lao động và việc làm. Nghiên cứu phân tích sâu các yếu tố tác động đến cung cầu lao động tại Kiên Giang. Mục tiêu chính là đánh giá hiệu quả của các chương trình mục tiêu quốc gia về việc làm trên địa bàn. Luận văn chỉ ra những điểm nghẽn trong công tác phân bổ nguồn nhân lực địa phương. Từ đó, tác giả đề xuất các giải pháp kinh tế có tính khả thi cao. Các kiến nghị nhằm đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa và hiện đại hóa giai đoạn mới.

II. Thực trạng giải quyết việc làm trong phát triển kinh tế Kiên Giang

Thực tế lao động tại Kiên Giang bộc lộ nhiều điểm nghẽn mang tính cơ cấu sâu sắc. Lực lượng lao động nông thôn chiếm tỷ trọng lớn nhưng thời gian sử dụng lao động thực tế còn thấp. Tỷ lệ thời gian lao động có hoạt động kinh tế ở vùng nông thôn mới chỉ đạt mức gần 70%. Khoảng 30% thời gian còn lại rơi vào tình trạng nông nhàn sau vụ thu hoạch. Sự thiếu hụt các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ chế biến khiến tình trạng thiếu việc làm thêm trầm trọng. Bên cạnh đó, tốc độ chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ diễn ra tương đối chậm. Năng suất lao động bình quân ở khu vực nông thôn chưa cao. Nguồn lao động trẻ dồi dào nhưng phần lớn thiếu kỹ năng chuyên môn kỹ thuật. Doanh nghiệp đầu tư vào các ngành công nghiệp mũi nhọn thường xuyên gặp khó khăn khi tuyển dụng nhân sự chất lượng cao. Sự bất cập giữa cơ cấu đào tạo và nhu cầu của thị trường lao động tạo ra khoảng cách lớn. Thực trạng này kìm hãm tốc độ phát triển kinh tế chung của tỉnh.

2.1. Vấn đề thời gian lao động nông nhàn tại vùng nông thôn

Số liệu khảo sát thực tế phản ánh sự lãng phí thời gian lao động tại các huyện nông thôn Kiên Giang. Thời gian làm việc của cư dân nông nghiệp chỉ đạt mức dưới 70% quỹ thời gian chuẩn. Phần lớn thời gian nông nhàn chưa được tận dụng để tạo ra giá trị thặng dư. Thu nhập bình quân của hộ gia đình nông dân vì thế phụ thuộc hoàn toàn vào chu kỳ mùa vụ. Khi đối mặt với rủi ro thiên tai hoặc biến động thị trường, đời sống người dân dễ rơi vào khó khăn. Tình trạng này cản trở quá trình tích lũy vốn phục vụ tái sản xuất mở rộng.

2.2. Cơ cấu giới tính và rào cản chất lượng nguồn nhân lực

Cơ cấu dân số trong độ tuổi thanh niên tại Kiên Giang ghi nhận tỷ lệ nữ giới cao hơn nam giới. Đặc điểm này tạo ra khó khăn nhất định cho việc bố trí lao động vào các ngành công nghiệp nặng và khai thác biển. Trong khi đó, các ngành đòi hỏi tay nghề cao như chế biến thủy sản xuất khẩu lại thiếu công nhân qua đào tạo. Tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo nghề còn ở mức cao. Tác phong công nghiệp và kỷ luật lao động của người dân chưa đáp ứng được chuẩn mực của các doanh nghiệp hiện đại.

III. Giải pháp đẩy mạnh giải quyết việc làm tại tỉnh Kiên Giang

Để giải quyết triệt để bài toán việc làm, tỉnh Kiên Giang cần thực hiện đồng bộ hệ thống chính sách phát triển. Trọng tâm hàng đầu là đổi mới công tác giáo dục và đào tạo nghề theo định hướng nhu cầu thị trường. Đào tạo nghề phải gắn chặt với quy hoạch phát triển kinh tế từng vùng sinh thái trong tỉnh. Chính quyền cần khuyến khích các cơ sở đào tạo nghề tư nhân và doanh nghiệp trực tiếp tham gia dạy nghề. Đồng thời, tỉnh cần đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu cây trồng và vật nuôi nhằm tăng vụ, xen canh, tận dụng triệt để thời gian nông nhàn. Việc phát triển các làng nghề truyền thống và công nghiệp chế biến nông sản tại chỗ sẽ tạo ra nhiều chỗ làm mới. Tỉnh cũng cần mở rộng chính sách tín dụng ưu đãi cho hộ nghèo và thanh niên lập nghiệp. Nguồn vốn vay kịp thời giúp người dân tự tạo việc làm và mở rộng sản xuất kinh doanh. Cùng với đó, việc hoàn thiện hệ thống thông tin thị trường lao động sẽ kết nối hiệu quả người tìm việc với người sử dụng lao động.

3.1. Đổi mới giáo dục nghề nghiệp gắn với nhu cầu thực tế

Công tác đào tạo nghề cần chuyển dịch mạnh mẽ từ số lượng sang chất lượng thực tế. Tỉnh cần tổ chức các cuộc khảo sát định kỳ về nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp trên địa bàn. Chương trình dạy nghề phải cập nhật công nghệ mới và rèn luyện tác phong công nghiệp cho học viên. Các trường nghề cần hợp tác chặt chẽ với khu công nghiệp và doanh nghiệp thủy sản để bảo đảm đầu ra. Mục tiêu đào tạo là giúp học viên vững tay nghề, có ý thức kỷ luật và nhanh chóng thích ứng với môi trường sản xuất hiện đại.

3.2. Đa dạng hóa mô hình sinh kế và hỗ trợ nguồn vốn vay

Đa dạng hóa cây trồng và vật nuôi là giải pháp then chốt để xóa bỏ thời gian nông nhàn tại nông thôn. Nông dân cần được hỗ trợ kỹ thuật thâm canh tăng vụ và phát triển kinh tế trang trại. Các quỹ tín dụng chính sách xã hội cần đơn giản hóa thủ tục giải ngân cho người lao động. Vốn vay ưu đãi giúp người trẻ khởi nghiệp và mở rộng cơ sở sản xuất kinh doanh dịch vụ. Đây là đòn bẩy quan trọng thúc đẩy kinh tế hộ gia đình phát triển bền vững và giảm nghèo hiệu quả.

IV. Ý nghĩa ứng dụng của luận văn giải quyết việc làm ở Kiên Giang

Luận văn thạc sĩ kinh tế mang lại giá trị khoa học và giá trị thực tiễn quan trọng cho địa phương. Công trình cung cấp bức tranh toàn cảnh về cung cầu lao động tại Kiên Giang trong giai đoạn đổi mới. Hệ thống dữ liệu điều tra thực tế trong luận văn là nguồn tài liệu tham khảo tin cậy cho các nhà hoạch định chính sách. Kết quả nghiên cứu giúp cơ quan quản lý lao động địa phương xây dựng kế hoạch phân bổ nhân lực sát với thực tế hơn. Các giải pháp đề xuất không chỉ giải quyết tình trạng thiếu việc làm trước mắt mà còn định hình chiến lược nhân lực dài hạn. Nghiên cứu khẳng định đào tạo nghề và chuyển dịch cơ cấu kinh tế là hai trụ cột không thể tách rời. Việc áp dụng đồng bộ các giải pháp sẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững. Đồng thời, các kết luận nghiên cứu còn có thể áp dụng cho các tỉnh lân cận có điều kiện tương đồng trong vùng Tây Nam Bộ.

4.1. Đóng góp lý luận và giá trị thực tiễn cho địa phương

Về mặt lý luận, luận văn làm sáng tỏ mối liên hệ biện chứng giữa phát triển kinh tế thị trường và giải quyết việc làm cấp tỉnh. Về mặt thực tiễn, công trình đưa ra các căn cứ khoa học giúp tỉnh Kiên Giang hoàn thiện quy hoạch lao động. Các khuyến nghị giúp nâng cao hiệu quả giải ngân vốn từ quỹ quốc gia hỗ trợ việc làm. Nghiên cứu cũng giúp các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại địa phương điều chỉnh giáo trình phù hợp với yêu cầu thực tiễn của doanh nghiệp.

4.2. Khả năng nhân rộng mô hình cho vùng Tây Nam Bộ

Nhiều tỉnh trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long cũng gặp khó khăn tương tự về lao động nông nhàn và chất lượng nhân lực thấp. Khung phân tích và hệ thống giải pháp của luận văn có thể chuyển giao cho các địa phương lân cận. Việc liên kết đào tạo nghề và chia sẻ dữ liệu việc làm giữa các tỉnh sẽ tối ưu hóa thị trường lao động vùng. Đây là tiền đề quan trọng nhằm nâng cao sức cạnh tranh kinh tế chung của toàn bộ vùng kinh tế Tây Nam Bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Việc Làm Và Các NHÂN Tố ảnh Hưởng Đến Việc Làm ở KIÊN GIANG 1. Một số vấn đề lý luận cơ bản về lao động việc làm Lao động, việc làm, thất nghiệp ngày càng không còn giới hạn của mỗi nước mà là vấn đề kinh tế - xã hội nổi cộm hiện nay của các nước. Bởi lẽ một nước mà lao động thiếu việc làm, thất nghiệp không chỉ gây ảnh hưởng tiêu cực cho nước đó, mà còn gây ảnh hưởng tiêu cực đến nhiều nước khác. Thế giới cho rằng vấn đề dân số, lao động, việc làm là một trong những vấn đề kinh tế xã hội phức tạp và gay gắt trên phạm vi toàn thế giới.

Vì nó vừa là nền tảng, và là chủ thể, vừa là lực lượng sản xuất hàng đầu của xã hội, vừa là người tiêu dùng của cải vật chất do lao động làm ra. Kinh nghiệm của nhiều nước trên thế giới cho thấy: dân số, lao động và việc làm là một trong những tiêu chuẩn cơ bản để xây dựng mô hình kinh tế - xã hội, là nhân tố quan trọng cho sự ổn định kinh tế - chính trị - xã hội, bản thân nó vừa là vấn đề xã hội, vừa là vấn đề kinh tế, vừa là vấn đề chính trị - văn hóa. Một trong những nguyên nhân cơ bản trực tiếp của những hiện tượng tiêu cực đang lan tràn trong đời sống kinh tế - xã hội hiện nay ở các nước trên thế giới là tình trạng thất nghiệp đang trầm trọng. Những người thất nghiệp đó họ không có nguồn thu nhập chính đáng bằng lao động của mình nên tự phát tham gia vào quá trình "phân phối lại" số của cải vật chất của xã hội bằng mọi con đường, dưới mọi hình thức, thậm chí có một bộ phận bị tha hóa nghiêm trọng, họ rơi vào tận đáy xã hội - đó là số tội phạm, gái mãi dâm.

Chính vì vậy, không thể nói đến yếu tố con người là vấn đề quý nhất của xã hội một cách trừu tượng, siêu thực, mà con người là vốn quý nhất - xét cả về phương diện sản xuất, chỉ trong sự phù hợp với những nhu cầu về nó 6 của sự phát triển nền kinh tế. Sự mất cân đối giữa số cung và cầu về lao động tới một giới hạn nào đó là sự nguy hại cho sự phát triển bình thường của một quốc gia dân tộc. Theo đánh giá của tổ chức lao động quốc tế (ILO), thế giới ngày nay đang ở trong tình trạng khủng hoảng thị trường lao động trầm trọng nhất kể từ những năm 30 đến nay. Năm 1994 trên thế giới có trên 120 triệu người thất nghiệp.

Song trên thực tế hiện nay con số đó có thể còn cao hơn nhiều. Tỷ lệ thất nghiệp ở các nước Mỹ, Anh, Pháp, Cộng hòa Liên bang Đức, Italia trong những năm 80 - 90 mắc từ 7 - 12%, ở Nhật khoảng 2%, những năm gần đây đã lên trên 3%, Thái Lan 6%, Malayxia 3,5% [30]. Ước tính, nếu các nước tư bản chủ nghĩa phát triển hiện nay giảm thời gian lao động xuống còn 30 giờ/tuần, trong đó 10% dùng để đào tạo liên tục, thì có thể đủ việc làm cho mọi người trong độ tuổi lao động. Nhưng một khi quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa còn giữ địa vị thống trị, sản xuất giá trị thặng dư cho nhà tư bản vẫn là động lực cơ bản của sản xuất, thì điều đó không thể xảy ra được.

Tại Hội nghị toàn thể lần thứ 81 của ILO tháng 6/1994 đã nêu: giải quyết việc làm, chống đói nghèo, phát triển nguồn nhân lực là nội dung chủ yếu của chương trình hành động của ILO trong thập kỷ từ nay đến năm 2000 [30]. Đồng thời, trong Hội nghị thượng đỉnh về phát triển xã hội tại Copenhagen (Đan Mạch) vào tháng 3/1995 đã nêu 3 vấn đề được tập trung thảo luận là chống đói nghèo, mở rộng việc làm và hòa nhập xã hội. Hội nghị đã tuyên bố: Chúng tôi cam kết thúc đẩy việc thực hiện mục tiêu có đủ việc làm như một ưu tiên cơ bản của chính sách kinh tế và xã hội của mình và làm cho mọi người nam cũng như nữ có một cuộc sống bảo đảm và bền vững thông qua tự do lựa chọn công ăn việc làm. Hội nghị cũng khẳng định ở cấp quốc gia của các nước cần phải có các giải pháp vĩ mô về việc làm [30].

Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về lao động việc làm 7 Vấn đề con người trong đó có việc làm nằm ở vị trí trung tâm của nhiều hệ thống quan điểm chính trị - xã hội từ trước đến nay. Bởi vì hơn bao giờ hết, vấn đề nhân tố con người và khai thác tiềm năng của con người trong quá trình phát triển của xã hội có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng như ngày nay. Chủ nghĩa Mác - Lênin trong khi làm sâu sắc thêm nhận thức của mình về chủ nghĩa xã hội đều khẳng định vị trí cao nhất và bao trùm của vấn đề con người; chiến lược con người được khẳng định như chiến lược của mọi chiến lược. Nhân tố con người được phát huy và khai thác đầy đủ hơn nhằm tạo ra động lực để tiến hành công cuộc đổi mới xã hội, đồng thời sự nghiệp giải phóng con người được coi như là mục tiêu cao nhất của chủ nghĩa xã hội.

Ăngghen đã từng khẳng định: “ xã hội cộng sản là xã hội mỗi thành viên của nó có thể phát triển hoàn toàn tự do và phát huy tiềm năng, sức lực của mình, đồng thời không xâm phạm đến những điều kiện cơ bản của xã hội" [27,354]. Mác - Ăngghen nhấn mạnh: Thay thế cho xã hội tư bản với những gai cấp và đối kháng giai cấp sẽ là một liên hiệp mới mà trong đó "Sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của mọi người" [27,260]. Lý luận Chủ nghĩa Mác - Lênin về con người, đã được những thành tựu mới của các nhà khoa học, trong nhiều công trình lý luận xuất hiện những năm gần đây đã làm sáng tỏ ra các khía cạnh chủ yếu sau đây: con người là một thực thể xã hội mang bản chất xã hội, nhưng đồng thời là một thực thể tự nhiên, một cấu trúc sinh vật học. Do đó, con người có nhu cầu vật chất và nhu cầu đó cần được thỏa mãn bên cạnh những nhu cầu về tinh thần, có lợi ích vật chất cùng với lợi ích tinh thần chi phối lý trí, tình cảm và hành động, một trong những nhu cầu đó chính là lao động, việc làm.

Lao động là một phạm trù vĩnh viễn, nó ra đời, tồn tại và phát triển cùng với sự xuất hiện, tồn tại và phát triển của loài người. Nói đến vai trò quan trọng của lao động, nhà kinh tế học thuộc phái cổ điển Anh - William Pelty - đã nói: "Lao động là cha, đất là mẹ của mọi của cải". Mác, lao 8 động, đó là sự kết hợp giữa sức lao động của con người (yếu tố hàng đầu cơ bản nhất của lực lượng sản xuất) với đối tượng lao động, là hoạt động có mục đích của con người nhằm cải tạo tự nhiên. Phát minh vĩ đại của Mác - Ăngghen đó là: hai ông đã khẳng định sản xuất vật chất là cơ sở cho sự phát triển của xã hội loài người.

Sản xuất vật chất càng tiến bộ thì càng nâng cao ý nghĩa nhân tố con người trong hoạt động và phát triển sản xuất. Cách mạng khoa học kỹ thuật (và ngày nay là cách mạng khoa học - công nghệ) không những không dẫn đến giảm vai trò của con người, mà còn càng nâng cao chức năng sáng tạo của con người, đề ra cho lao động những yêu cầu mới cao hơn. Nói đến lao động là nói đến sự hoạt động có mục đích, có ý thức của con người tác động vào đối tượng lao động để tạo ra của cải, sản phẩm hàng hóa. Do đó không có lao động chung chung, trừu tượng - lao động thể hiện ở việc làm.

Càng nhiều người lao động khác nhau, có chuyên môn nghề nghiệp khác nhau càng làm cho cơ cấu lao động cụ thể, việc làm đa tầng, đa dạng hơn. Lao động là phương tiện để sinh sống, là nguồn gốc chân chính của những thu nhập đảm bảo cho sự tồn tại, phát triển của mọi thành viên và của toàn xã hội. Không có cá nhân nào lại có quyền trút cho người khác cái nghĩa vụ lao động của mình vốn là điều kiện tự nhiên của sự sống còn của loài người. Nhưng lao động và việc làm gắn chặt với hình thái kinh tế - xã hội, chính hình thái kinh tế - xã hội lại chi phối tính chất, cơ chế sử dụng lao động và việc làm.

ở các hình thái kinh tế - xã hội trước, như chế độ chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa, thì người lao động bị bóc lột dưới hình thức này hoặc hình thức khác, lao động không được quý trọng và vì thế trong nhiều trường hợp người ta coi thứ lao động là sự bắt buộc, là cái tất yếu để kiếm sống. Còn trong chủ nghĩa xã hội phải làm sao cho lao động trở thành "nghĩa vụ thiêng liêng, là nguồn sống, nguồn hạnh phúc của chúng ta" 9 [32,12], lao động trở thành sự hứng thú, là phương tiện tự biểu hiện, tự khẳng định của con người. Lao động, việc làm gắn chặt với nhau trong bản chất, mục tiêu của chủ nghĩa xã hội như Bác Hồ đã nói "Không có chế độ nào tôn trọng con người, chú ý xem xét những lợi ích cá nhân đúng đắn và bảo đảm cho nó được thỏa mãn bằng chế độ xã hội chủ nghĩa" [31,38] và "Chủ nghĩa xã hội làm cho dân giàu nước mạnh, dân có giàu thì nước mới mạnh" [31,44]. Đó là vấn đề đặt ra cho nền kinh tế nước ta trong hiện tại và tương lai.

Quan điểm của Đảng ta về vấn đề lao động, việc làm Ngày nay, nhân dân ta đang bước vào một cuộc chiến đấu mới vì cuộc sống ấm no, hạnh phúc, vì công bằng xã hội. Thời cơ lịch sử của sự phát triển của đất nước đã đến. Công cuộc đổi mới đang diễn ra nhanh chóng và vững chắc. Chủ trương xây dựng nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đang từng bước định hình và khẳng định vai trò của nó trong xã hội mới.