đặt vấn đề sai. Từ này chù yếu là nói ‘in’ cho thật rõ (stress) rồi sau đó đọc cho đủ các phụ âm là người ta hiểu, vì người bản xứ chi nghe các phụ âm chứ không nghe các nguyên âm kia; nghĩa là họ nghe: in- trstng; và đê rõ các phụ âm kế tiếp thì họ có thê nói in- tr(i)st(i)ng; in - tr(ơ)st(ơ)ng; in- tr(e)st(ư)ng. Mà các âm (i)(ơ), đê làm rõ các phụ âm, thì rất nhỏ và nhanh đến độ không rõ là âm gì. Trái lại, nếu đọc to và rõ “in- tris-ting”, thì người ta lại không hiểu vì dấu nhấn lại sang 'tris1.
Từ đó, khi ta phát âm tiếng Anh (nói và nghe là hai phần gắn liền nhau - khi nói ta phát âm sai, thì khi nghe ta sẽ nghe sai!) thì điều quan trọng là phụ âm, nhất là phụ âm cuối. Lấy lại ví dụ trước: các từ fire, fight, five, file phải được đọc lần lượt là fai- (ơ)r; fai- t(ơ); fai- v(ơ), và fai- l(ơ), thì người ta mới hiểu, còn đọc Tai' thôi thì không ai hiểu cá. Ví dụ: với từ ‘girl’ chắng hạn. thà rằng bạn đọc “gơ- rôl / gơ- rơi” (dĩ nhiên chỉ nhấn “gơ”), sai hẩn với ký âm, thì người ta hiểu ngay, vì có đủ “r” và “1”, trong khi đó đọc đúng ký âm là ‘gơ:T hay ho “1” (gơ) thì họ hoàn toàn không hiểu bạn nói gì; nếu có, thì cũng do bối cảnh của câu chứ không phải là do bạn đã nói ra từ đó.
♦> Nghe tiếng Anh Ví dụ nghe một cô gái nói với một cậu trai: “I hate you!” Câu này không phải lúc nào cũng là ‘Em ghét anh'! Nói với một ngữ điệu nào đó thì có thể hiểu là: Tôi căm thù anh: hay "Thôi, đê tôi yên": hay "Anh làm tôi bực mình”. Và cách nhẩn câu cũng thế. Ví dụ trong câu sau đâv: I didn’t say Paul stole my watch! 11 Nêu người nói nhấn mạnh các từ theo 7 cach khác nhau, mồi cách nhấn một từ ( I - didn't - say - Paul - stole - m> - watch) thì nehĩa sẽ khác nhau hoàn toàn: I didn't say Paul stole mv watch! (Somebody else said that! ) I didn't say Paul stole my watch! (No! I didn’t act like that) I didn't say Paul stole my watch! (I disclosed by another way. but I didn't say) v.v Khi học tiens Việt, chúng ta nghe toàn bộ ngữ điệu, nên hiểu (và nói đúns) cao độ của một từ (nói đúng các dâu): thê nhưng khi một người nước ngoài học tiếng Việt, chúng ta phai khô công giải thích cho họ lên giọng, xuống giọng, uôn giọng như thế nào đê nói các dấu sắc, huyền, nặng, hoi - nuà (do học nsihe băna tai nên người Nam và người Trung đône hóa các thanh hỏi và ngã.
tronu khi người Băc phân biệt chúna rõ ràng). ngược lại. khi nghe tiếng Anh. cần phải nshe toàn bộ âm điệu đê năm băt những tình cám bên trong câu nói.
Nghe với cả ngừ điệu thì sẽ hiểu (và sau nav sẽ dùne) nhừns câu hay thành neữ một cách chính xác như người bản ngữ, mà không cân phai dịch ra. Ví dụ: các câu n 2 ẩn như: Oh my God! Look at this! Hoặc: No way! Hoặc You're joking/kidding! Với giọng điệu khác nhau, những câu nói hăng ngày đó có thê được hiêu là một tiếng khen hay chê. thán phục hay thât vọng, băng lòng hay bât binh, chảp thuận hay từ chối! Và từ đỏ. nsười học sẽ biết cách dùne tiếng Anh cho đúne nehĩa.
chứ không chi đúns văn phạm. khi tiếp rr.ột nhân vật quan trọn” đên côna tv bạn. bạn chuẩn bị nói một wảu mài rất trân trọn 2 và đúnc nshi thức (formal): Would you please Íto) take a seat? Thế nhimc bạn căng than” đến độ nói theo rr. ■• nL'ừ 12 điệu nào đó khiến người kia bực mình với bạn (mà bạn không hê biết), vì cho rang bạn diễu cợt người ta! Thế là hong ca một cuộc đàm phán.
Thà rang bạn nói đơn gian: Sit down! Với một giọng hòa nhã, thái độ tôn trọng, cử chỉ lịch thiệp và nụ cười nồng hậu. thì không ai hiếu lầm bạn! ❖ Nghe vói những gì một từ bao hàm Ngôn ngữ dùng để truyền tin, nhưng đồng thời cũng truyền cảm. Vì thê, mỗi danh từ vừa chỉ định một cái gì cụ thê (denotation), vừa kèm theo một tình cảm (connotation). Các từ “this gentleman, this man, this guy, this rascal” đều có một nghĩa như nhau là một người nam nào đó, nhưng nghĩa rộng hơn thì hoàn toàn khác; cũng như đối với một người nữ nào đó ta có thể dùng: “a lady, a woman, a girl, a whore”.
Cùng một từ như “communism” chẳng hạn. Đối với một đảng viên đảng Cộng Sản hay một cảm tình viên, thì từ ấy gợi lên bao nhiêu điều dịu dàng cao đẹp, còn đối với người chống cộng, thì từ ấy gợi lên bao nhiêu điều xấu xa, độc ác. Trong khi nghĩa cùa nó chi là một triết thuyết như trăm ngàn thuyết thuyết khác, mà dù thích dù không, người ta cũng phải dùng đê chỉ định triết thuyết do Karl Marx đề ra. Khi học tiếng Anh, muốn nâng cao vốn từ vựng thì ta cố học nhiều từ đồng nghĩa (synonyms).
Thế nhưng, không bao giờ có từ đồng nuhĩa đích thực cả: chỉ tương đương trong nghĩa hẹp chứ nghĩa mở rộng hoàn toàn khác (và cũng vì thế mà không bao giờ có hai từ hoàn toàn có nghĩa giống nhau ở hai ngôn ngừ khác nhau: mother/father không hoàn toàn là cha/mẹ - và mummy/daddy không hoàn toàn là ba/má; vì tình cảm đính kèm với các từ ấy khác hẳn giữa người Việt và người Anh). "Nghe" 13 tiêng Anh. chính là biẻt rmhe nhừnu rmhĩa rộng hơn trong các thuật ngữ minh nahe. *1* Nghe hang trái tim đế cám đicu họ cam Và cuối cùng, đối với các bạn muốn đi thật sâu vào tiêng Anh.
thì có thê phối hợp tất cả các kỳ năne đề hiểu những điêu tiêm tàng bên dưới ngôn ngừ giao tiếp; và điều này hương đên cách n<zhe văn học. Mọi ngôn ngừ đều gợi lên một cái gì đó vượt lên trên từ ngừ. Vì thế, thi ca là một ngôn ngữ đặc biệt. Người Việt nào.
dù thích hay không thích, vẫn cam được ngôn ngữ cua thi ca. Do đó, muốn nâng cao kỹ năng ‘nghe' tiêng Anh cua mình thì cần tập nghe những bài thơ. Cho đến nay, khó tìm những bài thơ audio, nhưng không phai là khône có. Tập nghe đọc thơ, dần dần, chúng ta sẽ cảm được cái tinh túy cua tiếng Anh, từ đó ta cam được vì sao cùng một tư tường mà diễn đạt cách này thì 'hay' hơn cách kia.
Bấy giờ ta mới có quyền nói: tôi đã ‘nghe' được tiếng Anh. khi muốn rmười ta cảm nhận tiếng gió mùa thu. thì Xuân Diệu đã sư dụng âm ‘r ’ trong bài "Đây Mùa Thu Tới": Những luông run rây rung rinh lá Tương tự như vậy Robert L. Stevenson viết trona "The Wind" I saw you toss the kites on high And blow the birds about the sky; And all around I heard you pass.
Like ladies’ skirts across the grass. Tác già đã làm cho ta cam được làn gió hiu hiu \ó i các âm ‘r ’ và 's' nôi tiêp và quyện vào nhau tronu câu cuối, kèm vái hình ảnh độc đáo cua vá} cua các mệnh phụ lướt qua trẽn co 14 (điều mà người Việt Nam hoàn toàn không có kinh nghiệm, vì mọi nét yêu kiều đều gắn liền với tà áo dài). ❖ Nghe tiếng Anh và "nghe" tiếng Anh 1. "Nghe " trong n gũ cảnh.
Tôi từng nhấc đi nhắc lại rằng đừng bao giờ tra từ điển khi mình nghe một diễn từ. Điều chủ yếu là nghe và lặp lại được những âm thanh đã nghe, rồi dần dần hiểu được một từ mới, khi nó xuất hiện trong nhiều nội dung khác nhau. Ví dụ: bạn nghe nhiều lần (âm thanh) ‘oubou' mà không hiểu nghĩa, lần lượt trong những câu sau: - To play the ‘oubou’ you need to have strong arms. - The ‘oubou’ is considered one o f the most difficult instruments to play.
- The ‘oubou’ is very difficult to play, because Karen must force air at very high pressure into the tiny double reed. Lần đầu tiên, bạn không biết âm ‘oubou’ chi cái gì, nhưng vì đi với “play” nên bạn đoán ràng đó là một cái gì để ‘chơi'. Như thế là đã ‘hiểu’ một cách tổng quát. Lần thứ hai, với từ ‘instrument’ bạn biết ràng đó là cái để ‘chơi’ nhưng không phai là trong thể thao, mà là trong âm nhạc.
Lần thứ ba, với cụm từ ‘must force air’ thì ta biết ràng đó là một nhạc cụ thổi hơi (khí nhạc) chứ không phải là nhạc cụ dây hay gõ. Và ta tạm hiểu như thế, mà không cần biết phái viết thế nào, cho đến khi đọc câu sau: The oboe looks very similar to the clarinet, but sounds very different! The là ta biết được rõ ràng đó là một nhạc khí tương tự như clarinet, và từ mà ta nghe là ‘oubou’ thì được viết là oboe (và ta đọc đúng ngay mà không cần phải tra từ điển!) 15 Đây cũng là vấn đề ‘hiểu ’ một từ. Chúne ta co cam giá*-' răng nêu dịch được tiếng ấy ra là ta hiếu ngay, thẻ nhưng điêu này là sai hoàn toàn. Nếu bạn học theo quá trinh neưọc.
nghĩa là khởi sự biết từ ấy dưới dạng chữ viết, bạn sẽ tra tư điên và đọc là: kèn ô-boa! Bạn thấy hài lòns vì mình đã hiểu. Nhưng thực ra. nếu bạn khôna phải là một nhạc sĩ. thì ‘kèn ô-boa' cũng chi đơn gián là một loại nhạc cụ.
Ngay trong tiếng mẹ đe. ta có thê hài lòng với khái niệm mơ hồ về một từ. nhưnơ khi học ngoại ngữ thì ta có cái cam giác sai lầm là phải trờ lại với từ mẹ đe mới gọi là hiêu. Đối với tôi, “nightingale” là một loại chim có tiêng hót hay và thường hót vào ban đêm, còn có dịch ra là 'sơn ca' hay khọa mi' thì cũng bàng thừa, vì tôi chưa bao giờ tháy và biêt chim 'sơn ca" hay ‘họa mi’.
Thậm chí không biết là có phai một loài chim hay hai loài chim khác nhau, vì ca hai từ đêu được dịch là "nightingale”. Nghe trong toàn bộ bối cảnh. Ta thườrm nghĩ rằng: ‘Mỗi từ có một níihĩa nhất định’. Hoàn toàn sai.
- Thừ tra từ ‘tiêu cực’ trong từ điển: negative. Như thế, ‘một cán bộ tiêu cực" phai được dịch là 'a negative cadre'! Nếu cụm từ tiếng Việt có ý nghĩa rõ ràng thì cụm từ dịch ra tiếng Anh (như trên) là hoàn toàn vô nghĩa. Nói cách khác: khi neười Anh nói 'neeative'. thì người Việt hiêu là 'tiêu cực': nhưne khi nsười Việt nói 'tiêu cực', thì người Anh khône thỏ hiêu là ‘negative.
ta không thê nào hiêu đúng rmhĩa một tư tiếne Anh nếu khôntỉ đặt vào trong bôi canh cua nó.