Luận văn thạc sĩ về lượng giá kinh tế tài nguyên đất ngập nước vùng cửa sông Hồng

Luận văn thạc sĩ phân tích kinh tế tài nguyên và môi trường đất ngập nước vùng cửa sông Hồng, góp phần bảo vệ môi trường bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Hồ Quế
• Người hướng dẫn: GS. Mai Trọng Nhuận
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Lượng Giá Kinh Tế Tài Nguyên Và Môi Trường Đất Ngập Nước Vùng Cửa Sông Hồng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 0.1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 0.2. Vị trí địa lý vùng nghiên cứu
• 0.3. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội vùng nghiên cứu
• 0.3.1. Điều kiện tự nhiên
• 0.3.1.1. Địa hình, địa mạo
• 0.3.1.2. Đặc điểm khí hậu
• 0.3.1.3. Thủy văn, hải văn
• 0.3.1.4. Tài nguyên thiên nhiên
• 0.3.1.4.1. Tài nguyên khoáng sản
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Vị trí địa lý vùng nghiên cứu
• 1.2. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội vùng nghiên cứu
• 1.2.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.2.1.1. Địa hình, địa mạo
• 1.2.1.2. Đặc điểm khí hậu
• 1.2.1.3. Thủy văn, hải văn
• 1.2.1.4. Tài nguyên thiên nhiên
• 1.2.1.4.1. Tài nguyên khoáng sản
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHI. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về lượng giá kinh tế tài nguyên đất ngập nước sông Hồng

Đất ngập nước sông Hồng là một trong những hệ sinh thái quan trọng, đóng vai trò thiết yếu trong việc duy trì đa dạng sinh học và cung cấp các dịch vụ sinh thái. Lượng giá kinh tế tài nguyên đất ngập nước không chỉ giúp xác định giá trị của các dịch vụ mà hệ sinh thái này cung cấp mà còn hỗ trợ trong việc quản lý và bảo tồn tài nguyên. Việc lượng giá này cần được thực hiện một cách khoa học và có hệ thống để đảm bảo tính chính xác và khả thi trong ứng dụng.

1.1. Định nghĩa và vai trò của đất ngập nước

Đất ngập nước được định nghĩa là các vùng đất thường xuyên hoặc tạm thời ngập nước, bao gồm các đầm lầy, bãi lầy và các khu vực ven biển. Vai trò của đất ngập nước rất đa dạng, từ việc cung cấp nơi cư trú cho nhiều loài động thực vật đến việc điều tiết nước và bảo vệ bờ biển khỏi xói mòn.

1.2. Tầm quan trọng của lượng giá kinh tế tài nguyên

Lượng giá kinh tế tài nguyên giúp xác định giá trị kinh tế của các dịch vụ mà đất ngập nước cung cấp, từ đó hỗ trợ cho việc ra quyết định trong quản lý tài nguyên. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế và bảo tồn môi trường.

II. Các thách thức trong việc bảo tồn đất ngập nước sông Hồng

Vùng đất ngập nước sông Hồng đang phải đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm biến đổi khí hậu, khai thác tài nguyên không bền vững và ô nhiễm môi trường. Những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng môi trường mà còn làm giảm giá trị kinh tế của tài nguyên đất ngập nước.

2.1. Biến đổi khí hậu và tác động đến đất ngập nước

Biến đổi khí hậu gây ra sự thay đổi trong lượng mưa và nhiệt độ, ảnh hưởng đến mức nước và chất lượng nước trong các vùng đất ngập nước. Điều này có thể dẫn đến sự suy giảm đa dạng sinh học và giảm khả năng cung cấp dịch vụ sinh thái.

2.2. Khai thác tài nguyên và ô nhiễm môi trường

Hoạt động khai thác tài nguyên như nuôi trồng thủy sản và khai thác cát đã làm suy giảm diện tích và chất lượng đất ngập nước. Ô nhiễm từ các hoạt động công nghiệp và nông nghiệp cũng làm giảm giá trị kinh tế của tài nguyên này.

III. Phương pháp lượng giá kinh tế tài nguyên đất ngập nước

Để lượng giá kinh tế tài nguyên đất ngập nước, cần áp dụng các phương pháp khoa học và chính xác. Các mô hình lượng giá như mô hình giá thị trường và mô hình hàm sản xuất hộ gia đình Cobb-Douglas có thể được sử dụng để xác định giá trị kinh tế của các dịch vụ sinh thái.

3.1. Mô hình giá thị trường trong lượng giá

Mô hình giá thị trường sử dụng giá cả thị trường để xác định giá trị của các dịch vụ mà đất ngập nước cung cấp. Phương pháp này có thể áp dụng cho các dịch vụ như du lịch sinh thái và khai thác thủy sản.

3.2. Mô hình hàm sản xuất hộ gia đình Cobb Douglas

Mô hình Cobb-Douglas giúp phân tích mối quan hệ giữa đầu vào và đầu ra trong sản xuất nông nghiệp, từ đó xác định giá trị kinh tế của đất ngập nước trong việc hỗ trợ sản xuất nông nghiệp.

IV. Kết quả nghiên cứu về giá trị kinh tế đất ngập nước sông Hồng

Nghiên cứu cho thấy giá trị kinh tế của đất ngập nước sông Hồng rất cao, bao gồm cả giá trị sử dụng trực tiếp và gián tiếp. Các dịch vụ như bảo vệ bờ biển, điều tiết nước và cung cấp nơi cư trú cho đa dạng sinh học đều có giá trị kinh tế đáng kể.

4.1. Giá trị sử dụng trực tiếp của đất ngập nước

Giá trị sử dụng trực tiếp bao gồm các dịch vụ như khai thác thủy sản, du lịch và cung cấp nước. Những dịch vụ này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của cộng đồng địa phương.

4.2. Giá trị sử dụng gián tiếp của đất ngập nước

Giá trị sử dụng gián tiếp bao gồm các dịch vụ như điều tiết nước, hấp thụ carbon và bảo vệ bờ biển. Những dịch vụ này có vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái và bảo vệ môi trường.

V. Giải pháp quản lý và bảo tồn tài nguyên đất ngập nước

Để bảo tồn và quản lý hiệu quả tài nguyên đất ngập nước, cần có các giải pháp tổng hợp và bền vững. Việc áp dụng cơ chế chi trả dịch vụ môi trường và nâng cao nhận thức cộng đồng là rất cần thiết.

5.1. Cơ chế chi trả dịch vụ môi trường

Cơ chế chi trả dịch vụ môi trường giúp tạo ra nguồn tài chính cho việc bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên đất ngập nước. Điều này khuyến khích cộng đồng tham gia vào việc bảo vệ môi trường.

5.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị đất ngập nước

Nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của đất ngập nước là rất quan trọng. Các chương trình giáo dục và truyền thông có thể giúp cộng đồng hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc bảo tồn tài nguyên này.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của đất ngập nước sông Hồng

Đất ngập nước sông Hồng có giá trị kinh tế và sinh thái rất lớn. Việc lượng giá kinh tế tài nguyên đất ngập nước không chỉ giúp bảo tồn mà còn hỗ trợ phát triển bền vững. Tương lai của đất ngập nước phụ thuộc vào các giải pháp quản lý hiệu quả và sự tham gia của cộng đồng.

6.1. Tầm nhìn cho tương lai bền vững

Tương lai bền vững cho đất ngập nước sông Hồng cần được xây dựng dựa trên sự hợp tác giữa các bên liên quan, từ chính quyền đến cộng đồng địa phương. Các chính sách bảo tồn cần được thực hiện đồng bộ và hiệu quả.

6.2. Khuyến khích nghiên cứu và phát triển

Khuyến khích nghiên cứu và phát triển trong lĩnh vực lượng giá kinh tế tài nguyên đất ngập nước sẽ giúp nâng cao hiểu biết và cải thiện các phương pháp quản lý. Điều này sẽ góp phần vào việc bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên quý giá này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vùng đất ngập nước (ĐNN) cửa sông Hồng là một hệ sinh thái đặc thù với diện tích rộng lớn, bao gồm vùng lõi các cồn Ngạn, Lu, Mờ, Vành và vùng ĐNN ven biển thuộc các xã vùng đệm huyện Giao Thủy (Nam Định) và Tiền Hải (Thái Bình). Với lượng phù sa trung bình khoảng 100 triệu tấn/năm, vùng đất này đã hình thành nên hệ sinh thái đa dạng, đóng vai trò quan trọng trong bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, từ năm 1995 đến 1998, gần 71,4% diện tích rừng ngập mặn tại Vườn quốc gia Xuân Thủy đã bị chuyển đổi thành đầm tôm, gây ra nhiều biến động sinh thái nghiêm trọng.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là lượng giá giá trị kinh tế tài nguyên và môi trường đất ngập nước vùng cửa sông Hồng, bao gồm cả giá trị sử dụng trực tiếp và gián tiếp, nhằm đề xuất các giải pháp quản lý và sử dụng bền vững tài nguyên ĐNN. Nghiên cứu được thực hiện trong phạm vi các xã ven biển thuộc huyện Giao Thủy và Tiền Hải, với dữ liệu thu thập từ năm 2010 đến 2012. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp các số liệu định lượng về giá trị kinh tế của ĐNN, hỗ trợ công tác quản lý tài nguyên, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết kinh tế môi trường và quản lý tài nguyên thiên nhiên, trong đó có:

• Lý thuyết giá trị kinh tế tài nguyên thiên nhiên: phân loại giá trị thành giá trị sử dụng trực tiếp (nuôi trồng, khai thác) và gián tiếp (bảo vệ môi trường, hấp thụ cacbon, chắn sóng).
• Mô hình giá thị trường: xác định giá trị thặng dư sản xuất từ các sản phẩm khai thác và nuôi trồng thủy sản.
• Mô hình hàm sản xuất hộ gia đình Cobb-Douglas: đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố đầu vào như vốn, lao động và diện tích rừng ngập mặn đến năng suất nuôi tôm.
• Phương pháp chi phí thay thế và chi phí thiệt hại tránh được: ước lượng giá trị các dịch vụ sinh thái không có thị trường trực tiếp như bảo vệ bờ biển, hấp thụ cacbon.
• Phương pháp chi phí du lịch và chuyển giao lợi ích: đánh giá giá trị kinh tế từ hoạt động du lịch sinh thái và chuyển giao giá trị từ các nghiên cứu tương tự.

Các khái niệm chính bao gồm: đất ngập nước ven biển (ĐNNVB), rừng ngập mặn (RNM), đa dạng sinh học (ĐDSH), thặng dư sản xuất, giá trị sử dụng trực tiếp và gián tiếp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu bao gồm tài liệu thứ cấp (báo cáo, bản đồ quy hoạch, số liệu thống kê huyện Giao Thủy và Tiền Hải) và dữ liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát thực địa, phỏng vấn hộ dân và chuyên gia. Khảo sát thực địa được tiến hành vào các tháng 11/2011 và 4/2012, tập trung thu thập thông tin về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, hoạt động nuôi trồng và khai thác thủy sản, cũng như hiện trạng sử dụng đất ngập nước.

Phương pháp chọn mẫu dựa trên công thức tính kích cỡ mẫu với mức sai số chấp nhận 10%, thu thập 80 bảng hỏi cho hộ nuôi tôm trên diện tích khoảng 1.982 ha và 90 bảng hỏi cho hộ nuôi ngao trên diện tích khoảng 2.135 ha. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS và Excel để phân tích thống kê, lượng giá giá trị kinh tế theo các mô hình và phương pháp đã nêu.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2010 đến 2012, bao gồm thu thập tài liệu, khảo sát thực địa, xử lý số liệu và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên và nhân sinh đến giá trị kinh tế ĐNN:

   • Lũ lụt mùa mưa làm giảm năng suất nuôi trồng thủy sản do ngập úng và ô nhiễm, làm giảm doanh thu du lịch trong các tháng mưa.
   • Trung bình mỗi năm có 1-2 cơn bão cấp 8-9 ảnh hưởng nghiêm trọng đến rừng ngập mặn và hoạt động kinh tế.
   • Tốc độ xói lở bờ biển tại một số khu vực như Giao An lên đến 8-16 m/năm, làm thu hẹp diện tích nuôi trồng và thay đổi điều kiện môi trường.
   • Biến đổi khí hậu gây dâng cao mực nước biển, ảnh hưởng đến sinh trưởng rừng phi lao và rừng ngập mặn, làm giảm chức năng bảo vệ bờ biển và đa dạng sinh học.

2. Giá trị kinh tế sử dụng trực tiếp:

   • Diện tích nuôi tôm đạt khoảng 1.982 ha với năng suất từ 4-8 tấn/ha/năm, doanh thu nuôi tôm tại một số xã đạt từ 300 đến 800 triệu đồng/năm.
   • Diện tích nuôi ngao khoảng 2.135 ha, sản lượng hàng năm đạt xấp xỉ 25.000 tấn, đóng góp lớn vào thu nhập của người dân vùng đệm.
   • Giá trị sản xuất nông nghiệp năm 2010 tại huyện Giao Thủy đạt 359 tỷ đồng, tại Tiền Hải đạt 919,5 tỷ đồng, trong đó thủy sản chiếm tỷ trọng lớn.

3. Giá trị kinh tế sử dụng gián tiếp:

   • Rừng ngập mặn tại Vườn quốc gia Xuân Thủy và khu bảo tồn Tiền Hải có khả năng hấp thụ cacbon đáng kể, góp phần giảm hiệu ứng nhà kính.
   • Giá trị chắn sóng, gió bão và bảo vệ bờ biển được ước tính tương đương chi phí xây dựng và duy trì đê biển, giúp giảm thiệt hại thiên tai.
   • Giá trị cung cấp, tích lũy và tái tạo chất dinh dưỡng, điều tiết nước ngầm và lưu giữ đồng hóa chất thải góp phần duy trì chất lượng môi trường và đa dạng sinh học.

4. Tác động của hoạt động kinh tế và xã hội:

   • Khoảng 50% thu nhập của người dân vùng đệm phụ thuộc vào các hoạt động liên quan đến đất ngập nước, trong đó hộ nghèo có tỷ lệ phụ thuộc lên đến 43%.
   • Nếu ngừng khai thác và nuôi trồng thủy sản, tỷ lệ hộ nghèo có thể tăng từ 17,6% lên 27,3%, tương đương khoảng 100 hộ tái nghèo.
   • Hoạt động du lịch sinh thái còn nhỏ lẻ, chưa phát huy hết tiềm năng, nhưng có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế và bảo tồn môi trường.

Thảo luận kết quả

Các kết quả cho thấy vùng đất ngập nước cửa sông Hồng có giá trị kinh tế đa dạng và quan trọng, không chỉ từ các hoạt động khai thác trực tiếp như nuôi trồng thủy sản, nông nghiệp mà còn từ các dịch vụ sinh thái gián tiếp như bảo vệ bờ biển và hấp thụ cacbon. Sự biến động tự nhiên như lũ lụt, bão, xói lở và biến đổi khí hậu đang đặt ra thách thức lớn cho việc duy trì và phát triển bền vững các giá trị này.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và khu vực, giá trị kinh tế của ĐNN cửa sông Hồng tương đối cao, đặc biệt là giá trị nuôi trồng thủy sản và dịch vụ bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, áp lực từ phát triển kinh tế thị trường và khai thác quá mức đang làm suy giảm chất lượng và diện tích ĐNN, đe dọa đa dạng sinh học và sinh kế cộng đồng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện tỷ lệ diện tích nuôi tôm, ngao, giá trị sản xuất theo năm, tốc độ xói lở bờ biển, cũng như bảng so sánh thu nhập hộ nghèo và không nghèo phụ thuộc vào ĐNN. Các phân tích thống kê mô hình Cobb-Douglas cho thấy diện tích rừng ngập mặn có ảnh hưởng tích cực đến năng suất nuôi tôm, nhấn mạnh vai trò của bảo tồn rừng trong phát triển kinh tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và bảo tồn rừng ngập mặn

   • Thực hiện các biện pháp phục hồi và bảo vệ rừng ngập mặn tại Vườn quốc gia Xuân Thủy và khu bảo tồn Tiền Hải.
   • Mục tiêu nâng cao diện tích rừng ngập mặn thêm khoảng 10% trong vòng 5 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Ban quản lý Vườn quốc gia, chính quyền địa phương, cộng đồng dân cư.

2. Phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững

   • Áp dụng kỹ thuật nuôi tôm sinh thái, giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và hóa chất độc hại.
   • Tăng cường đào tạo, tập huấn kỹ thuật cho người dân, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.
   • Mục tiêu tăng năng suất nuôi tôm lên 20% trong 3 năm.
   • Chủ thể: Hợp tác xã, Trung tâm bảo tồn sinh vật biển, chính quyền địa phương.

3. Xây dựng cơ chế chi trả dịch vụ môi trường

   • Áp dụng cơ chế chi trả dịch vụ môi trường nhằm khuyến khích cộng đồng bảo vệ tài nguyên đất ngập nước.
   • Thiết lập quỹ hỗ trợ tài chính cho các hộ dân tham gia bảo tồn.
   • Chủ thể: Bộ Tài nguyên và Môi trường, chính quyền địa phương.

4. Phát triển du lịch sinh thái có kiểm soát

   • Quy hoạch phát triển du lịch sinh thái tại các điểm như Vườn quốc gia Xuân Thủy, Cồn Vành.
   • Xây dựng hệ thống xử lý nước thải, quản lý rác thải và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho du khách.
   • Mục tiêu tăng lượng khách du lịch lên 30% trong 5 năm, đồng thời giảm thiểu tác động môi trường.
   • Chủ thể: Ban quản lý khu bảo tồn, ngành du lịch, cộng đồng địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý tài nguyên và môi trường

   • Sử dụng số liệu và phân tích để xây dựng chính sách bảo tồn và phát triển bền vững vùng đất ngập nước.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành khoa học môi trường, kinh tế tài nguyên

   • Tham khảo phương pháp lượng giá kinh tế tài nguyên và mô hình phân tích tác động môi trường.

3. Cộng đồng dân cư và các tổ chức phi chính phủ hoạt động bảo vệ môi trường

   • Hiểu rõ giá trị kinh tế và sinh thái của đất ngập nước để tham gia bảo vệ và phát triển bền vững.

4. Ngành thủy sản và du lịch sinh thái

   • Áp dụng các giải pháp kỹ thuật và quản lý nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển du lịch thân thiện môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần lượng giá kinh tế đất ngập nước?
   Lượng giá kinh tế giúp xác định giá trị thực của tài nguyên, từ đó hỗ trợ quản lý, bảo tồn và phát triển bền vững, tránh khai thác quá mức gây suy thoái môi trường.

2. Phương pháp nào được sử dụng để lượng giá giá trị kinh tế ĐNN?
   Luận văn sử dụng phương pháp giá thị trường, chi phí thay thế, chi phí thiệt hại tránh được, chi phí du lịch và chuyển giao lợi ích, kết hợp mô hình hàm sản xuất Cobb-Douglas.

3. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến vùng đất ngập nước như thế nào?
   Biến đổi khí hậu gây dâng cao mực nước biển, làm giảm diện tích rừng ngập mặn, thay đổi tập tính sinh trưởng của các loài động thực vật, ảnh hưởng đến năng suất nuôi trồng thủy sản.

4. Làm thế nào để phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững tại vùng nghiên cứu?
   Áp dụng kỹ thuật nuôi sinh thái, giảm sử dụng hóa chất độc hại, tăng cường đào tạo kỹ thuật, đồng thời bảo vệ và phục hồi rừng ngập mặn để duy trì môi trường sống.

5. Vai trò của du lịch sinh thái trong phát triển kinh tế vùng đất ngập nước?
   Du lịch sinh thái góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập cho cộng đồng, đồng thời nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường, tuy nhiên cần phát triển có kiểm soát để tránh tác động tiêu cực.

Kết luận

• Vùng đất ngập nước cửa sông Hồng có giá trị kinh tế đa dạng, bao gồm cả giá trị sử dụng trực tiếp và gián tiếp, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế và bảo tồn môi trường.
• Các yếu tố tự nhiên như lũ lụt, bão, xói lở và biến đổi khí hậu đang gây áp lực lớn lên hệ sinh thái và sinh kế người dân.
• Hoạt động nuôi trồng thủy sản và khai thác thủy sản là nguồn thu nhập chính của người dân vùng đệm, chiếm khoảng 50% thu nhập, đặc biệt quan trọng với hộ nghèo.
• Cần có các giải pháp quản lý tổng hợp, bảo tồn rừng ngập mặn, phát triển nuôi trồng bền vững, xây dựng cơ chế chi trả dịch vụ môi trường và phát triển du lịch sinh thái có kiểm soát.
• Tiếp tục nghiên cứu, cập nhật số liệu và triển khai các chính sách phù hợp trong vòng 5 năm tới để đảm bảo phát triển bền vững vùng đất ngập nước cửa sông Hồng.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ và phát huy giá trị tài nguyên đất ngập nước – nguồn sống bền vững cho tương lai!

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Sông Hồng với một lƣợng phù sa lớn (trung bình 100 triê ̣u tấn/năm) và khoảng thời gian dài lắng đọng trầm tích đã tạo nên vùng đất ngập nƣớc cửa sông Hồng ngày nay. Vùng nghiên cứu có đầy đủ các chức năng của một vùng đất ngập nƣớc điển hình, đây chính là yếu tố quan trọng để hình thành Khu Ramsar Xuân Thủy và Khu bảo tồn Thiên nhiên Tiền Hải. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển, vùng đất ngập nƣớc cửa sông Hồng đã trải qua nhiều biển động. Đặc biệt là giai đoạn từ 1995 - 1998 có gần 71,4% diện tích RNM tại Xuân Thủy đã bị thay thế bằng các đầm tôm [12].

Trƣớc thực trạng đó, 02/01/2003 Ban quản lý Vƣờn quốc gia Xuân Thủy đã ra đời kết hợp với Ban quản lý Khu bảo tồn Thiên nhiên Tiền Hải đƣợc thành lập trƣớc đó (04/10/1995) nhằm bảo tồn hệ sinh thái điển hình đất ngập nƣớc cửa sông ven biển miền Bắc Việt Nam. Ngoài ra, VQG Xuân Thủy và Khu bảo tồn Thiên nhiên Tiền Hải thành lập góp phần tuyên truyền giáo dục môi trƣờng, đẩy mạnh du lịch sinh thái và phát triển bền vững kinh tế - xã hội của cộng đồng địa phƣơng. Sự ra đời của tổ chức có thẩm quyền đã đóng góp quan trọng vào việc bảo tồn đất ngập nƣớc cửa sông Hồng. Tuy nhiên, gần đây trƣớc sức ép của nền kinh tế thị trƣờng làm nảy sinh nhiều mâu thuẫn, có tính xung đột giữa lợi ích phát triển kinh tế trƣớc mắt với nguy cơ làm phá hủy môi trƣờng sinh thái, đa dạng sinh học về lâu dài.

Không những thế, hoạt động nhân sinh tại vùng nghiên cứu cũng diễn ra mạnh nhƣ công nghiệp, khai thác khoáng sản, du lịch…gây hại trực tiếp đến tài nguyên - môi trƣờng trong khu vực. Do đó cần có một giải pháp thiết thực để cộng đồng dân cƣ sống quanh vùng hiểu đƣợc giá trị của vùng đất ngập nƣớc mà họ đang sử dụng làm tƣ liệu sản xuất. Để làm đƣợc điều đó cần lƣợng giá kinh tế vùng đất ngập nƣớc và đƣa giá trị kinh tế này vào trong giáo dục cộng đồng. Lƣợng giá kinh tế tài nguyên nói chung và đất ngập nƣớc nói riêng là yếu tố quan trọng trong quản lý môi trƣờng ở Việt Nam.

Khu vực nghiên cứu đã có một số công trình lƣợng giá kinh tế, tuy nhiên phạm vi chỉ tập trung ở Vƣờn quốc gia Xuân Thủy. Trƣớc thực tiễn đó, đề tài luận văn “Lượng giá kinh tế tài nguyên và môi trường đất ngập nước vùng cửa sông Hồng” đƣợc thực hiện nhằm mục tiêu là lƣợng giá giá trị sử dụng trực tiếp và gián tiếp tài nguyên - môi trƣờng vùng ĐNN và đề xuất các giải pháp quản lý sử dụng hợp lý, hƣớng tới sự phát triển bền vững trong tƣơng lại tại khu vực cửa sông Hồng. Để đạt đƣợc mục 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tiêu trên, luận văn giải quyết các nhiệm vụ: thu thập các tài liệu liên quan nhằm phục vụ cho mục tiêu nghiên cứu (điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, môi trƣờng, tài nguyên, các loại tai biến trong vùng…); Tiến hành khảo sát thực địa, điều tra phỏng vấn, thu thập các số liệu tại hiện trƣờng; Xác định các yếu tố ảnh hƣởng đến giá trị kinh tế của vùng đất ngập nƣớc cửa sông Hồng; Xử lý các số liệu đã thu thập bằng phần mềm (Excel, SPSS…) nhằm định giá đƣợc giá trị kinh tế của mỗi nhóm giá trị (giá trị sử dụng trực tiếp và giá trị sử dụng gián tiếp); Đề xuất các giải pháp quản lý và sử dụng bền vững tài nguyên ĐNN. Luận văn đƣợc hoàn thành tại Khoa Môi trƣờng - Trƣờng Đại học Khoa học Tự nhiên - Đại học Quốc gia Hà Nội dƣới sự giúp đỡ và hƣớng dẫn tận tình của GS.

Mai Trọng Nhuận. 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Vị trí địa lý vùng nghiên cứu Vùng nghiên cứu bao gồm vùng lõi (cồn Ngạn, cồn Lu, cồn Mờ, cồn Vành) và vùng ĐNN ven biển của các xã vùng đệm: xã Giao Thiện, Giao An, Giao Lạc, Giao Xuân, Giao Hải huyện Giao Thủy (tỉnh Nam Định) và các xã Đông Minh, Nam Thịnh, Nam Hƣng, Nam Phú huyện Tiền Hải (tỉnh Thái Bình).

Phía Đông và phía Nam giáp vịnh Bắc Bộ với chiều dài đƣờng bờ biển là 55km (từ cửa Trà Lý đến cửa Hà Lạn), phía Bắc giáp huyện Thái Thụy (Thái Bình), phía Tây, Tây Nam giáp các huyện Kiến Xƣơng (Thái Bình), Xuân Trƣờng, Hải Hậu (Nam Định) [11]. Vùng có tọa độ địa lý: + Từ 20006’50,44” đến 20025’08,71” Vĩ độ Bắc + Từ 106026’02,25” đến 106042’50,42” Kinh độ Đông Hình 1. Sơ đồ vị trí nghiên cứu vùng cửa Sông Hồng 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội vùng nghiên cứu 1.

Điều kiện tự nhiên 1. Địa hình, địa mạo Vùng nghiên cứu bao gồm kiểu địa hình biển ven bờ và phần đất liền ven biển: phần đất liền ven biển là trũng châu thổ hiện đại của sông Hồng nhô ra biển, có địa hình thấp (khoảng 1m trở xuống), bằng phẳng và hơi lƣợn sóng, nghiêng dần ra phía biển, bị chia cắt bởi các sông và lạch thoát triều. Một số khu vực đất tại xã Đông Minh (huyện Tiền Hải) vƣợt cao lên nhƣ khu gò nổi cao khoảng 1,5 -1,7 m so với mặt nƣớc biển. Đây là dấu tích những cồn cát duyên hải đƣợc hình thành do tác dụng của sóng biển, trong quá trình bồi tạo, nhân dân thƣờng gọi là “Cồn”.

Vùng đất cao cũng gặp nhiều khó khăn trong canh tác. Đất thƣờng bị hạn, chỉ nơi nào có nƣớc tƣới cho đồng ruộng thì lúa mới đƣợc mùa. Miền đất cao lại chịu ảnh hƣởng của các mạch nƣớc ngầm ven biển thấm lên mặt, đất thƣờng nhiễm mặn [22]. Phần biển ven bờ, đƣợc phân định rõ rệt theo độ sâu.

Từ 0-3m nƣớc có địa hình rất thoải và từ 0-20m nƣớc, địa hình hơi dốc. Độ dốc tăng lên khi càng ra xa. Phía ngoài đê biển tử cửa Trà Lý đến cửa Hà Lạn hình thành các cồn ngầm chắn cửa lớn nhƣ cồn Thủ, cồn Vành, còn Đen, còn Ngạn, cồn Lu và cồn Xanh (cồn Mờ). Do phù sa sông Hồng bồi lắng và ảnh hƣởng mạnh mẽ của thuỷ triều, cốt đất có độ cao trung bình từ 0,5 đến 0,9 m.

Địa hình thoải thấp dần từ Đông Bắc xuống Tây Nam, phân ra thành 2 vùng rõ rệt, đó là: Vùng Cồn Ngạn: tính từ giáp sông Hồng về phía Tây tới xã Giao Xuân và giáp đê Trung ƣơng về phía Tây Nam tới sông Trà, tổng diện tích vùng này kể cả phần mới Hình 1. Khảo sát tại cồn mờ bồi tụ là 3. Nguyễn Hồ Quế, 2011 Vùng Cồn Lu: chạy song song với Cồn Ngạn từ sông Trà tới chân sóng có diện tích là 1. Vùng này có cốt đất khá cao, là điểm dừng chân của nhiều loài chim di cƣ phƣơng Bắc trú đông hàng năm, đã đƣợc Chính phủ Việt Nam đăng ký là điểm bảo vệ đất ngập nƣớc quốc tế từ năm 1989 khi tham gia Công ƣớc Ramsar - công ƣớc về những vùng đất ngập nƣớc có tầm quan trọng quốc tế [18].

4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Ngoài ra, cồn Xanh (cồn Mờ) đang trong quá trình bồi đắp để mở rộng diện tích và nâng cao cồn đất, đƣợc cấu tạo chủ yếu bởi cát biển. cồn Xanh luôn luôn ngập nƣớc lúc triều cƣờng. Lúc nƣớc ròng, cồn Xanh gồm 2 dải cát, một dải cát nằm ở vị trí phía Đông và một dải cát nằm ở vị trí Đông Nam. Bên cạnh các địa hình dƣơng nêu trên, khu vực nghiên cứu bao gồm lòng lạch sông và lạch triều là địa hình âm, thƣờng xuyên ngập nƣớc.

Lòng lạch sông và lạch triều đang đƣợc trầm tích (bùn, sét và cát) bồi đắp, nâng cao cốt đất và thu hẹp dòng chảy. Lòng lạch sông và lạch triều chủ yếu có lớp trầm tích bùn nhão, có diện tích lớn và có tiềm năng mở rộng quỹ đất trong tƣơng lai. Đặc điểm khí hậu Vùng nghiên cứu nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhƣng với đặc điểm là giáp biển nên khí hậu mang nét đặc trƣng của vùng khí hậu duyên hải đƣợc điều hoà bởi biển cả, mùa đông thƣờng ấm hơn, mùa hè thƣờng mát hơn so với khu vực sâu trong nội địa. Nhiệt độ trung bình trong năm từ 23 - 240C, nhiệt độ cao nhất lên tới 390C và thấp nhất là 4,10C.

Chênh lệch nhiệt độ giữa ngày nóng và ngày lạnh khoảng 15 - 200C, trong một ngày đêm khoảng 8 - 100C [11]. Lƣợng mƣa trung bình hàng năm từ 1.000 mm, tập trung chủ yếu vào mùa hè (từ tháng 4 đến tháng 10) và chiếm đến 80% lƣợng mƣa cả năm. Vào mùa này lƣợng mƣa cao điểm có ngày cƣờng độ lên tới 200 - 350 mm/ngày. Mùa khô kéo dài từ tháng 11 đến tháng 3 với tổng lƣợng mƣa khoảng 20% lƣợng mƣa cả năm, các tháng 12 và tháng 1 lƣợng mƣa thƣờng nhỏ hơn lƣợng bốc hơi.

Tháng 2 và tháng 3 là thời kỳ mƣa phùn ẩm ƣớt [11]. Độ ẩm không khí dao động từ 80 - 90% nhƣng phân bố không đều giữa các tháng, phụ thuộc vào chế độ mƣa. Mùa đông độ ẩm không khí dao động trong khoảng 77 - 81%, mùa hè trung bình đạt 84 - 86%. Bức xạ mặt trời lớn, số giờ nắng trung bình từ 1.800 giờ/năm, tổng nhiệt lƣợng cả năm khoảng 1.

Gió thịnh hành là gió Đông Nam mang theo không khí nóng ẩm với tốc độ trung bình từ 2 - 5 m/giây. Mùa gió Tây Nam, hƣớng gió chính là Nam và Đông Nam với tốc độ gió trung bình đạt 3,2-3,9 m/s, cao nhất vào tháng 5-7. 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Vùng nghiên cứu còn chịu ảnh hƣởng của dải hội tụ nhiệt đới, do đó thƣờng chịu tác động của gió bão. Hiện tƣợng này thƣờng xuất hiện vào mùa hè từ tháng 5 đến tháng 7 có khi kéo dài tới tháng 11 và kèm theo mƣa to có sức tàn phá lớn.

Mỗi năm trung bình có từ 2 - 3 cơn bão đổ bộ vào vùng nghiên cứu, có năm có tới 6 cơn bão gây thiệt hại rất lớn cho sản xuất và đời sống nhân dân. Mùa đông có gió mùa Đông Bắc mang theo không khí lạnh, có thể trồng các cây trồng ôn đới trong sản xuất nông nghiệp [11]. Thủy văn, hải văn Vùng nghiên cứu có mạng lƣới sông ngòi phát triển với hai hệ thống sông tự nhiên và sông đào. Các sông chính trong vùng nghiên cứu gồm có sông Hồng, sông Trà Lý, sông Lân, sông Long Hầu…nằm kẹp giữa các cửa Trà Lý, Ba Lạt, Hà Lạn…Do là vùng tiếp giáp với biển nên chế độ dòng chảy của sông rất phức tạp.