CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI a. Cơ sơ lý luận về cho vay tiêu dùng a. Sự hình thành và phát triển a. Các quan điểm về cho vay tiêu dùng Hiện nay, cho vay tiêu dùng là một dịch vụ ngân hàng được quan tâm đặc biệt không chỉ bởi những tổ chức tín dụng mà cả những ngưởi tiêu dùng trên thị trường.
Trên thế giới, có rất nhiều quan điểm khác nhau về cho vay tiêu dùng. Dưới đây là một số quan điểm về cho vay tiêu dùng. Theo giáo trình Nghiệp vụ Ngân hàng thương mại (1998) của tác giả Lê Thẩm Dương và cộng sự, cho vay tiêu dùng là hình thức tín dụng tài trợ cho chi tiêu của hộ tiêu dùng (cá nhân và hộ tiêu dùng) với các chi phí về vật chất và dịch vụ (nhà cửa, đồ dùng, xe cộ, giáo dục y tế, du lịch). Cho vay tiêu dùng còn được hiểu là hoạt động cung cấp các khoản vay cho cá nhân để mua hàng hóa, dịch vụ phục vụ cho các mục đích tiêu dùng của cá nhân và hộ gia đình, phân biệt với hoạt động cho vay thương mại nhằm hướng đến mục đích sản xuất, kinh doanh.
Nguyễn Thị Kim Thanh, nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược NHNN, Ủy viên HĐQT Ngân hàng TMCP Đầu tư và phát triển Việt Nam. Dựa trên những quan điểm trên, cho vay tiêu dùng được định nghĩa như sau: Cho vay tiêu dùng là một hình thức qua đó ngân hàng chuyển cho khách hàng (cá nhân hay hộ gia đình) quyền sử dụng một lượng giá trị (tiền) trong thời gian nhất định với những thỏa thuận mà hai bên đã ký kết (về số tiền cấp, thời gian cấp, lãi suất,.) nhằm giúp cho khách hàng có thể sử dụng hàng hóa và dịch vụ trước khi họ có khả năng chi trả, tạo điều kiện cho họ có thể hưởng một cuộc sống cao hơn. Hoạt động CVTD xuất hiện nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của các cá nhân khi năng lực tài chính chưa đủ để trang trải nhu cầu, cho phép họ có thể tiêu dùng trước, chi trả sau dưới nhiều hình thức. Các khoản CVTD ngày nay thường được cung ứng bởi ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng phi ngân hàng, SVTH: Phan Thị Vi Lớp: K48H2 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 10 GVHD: TS.
Phùng Việt Hà dưới các hình thức cho vay mua xe, cho vay mua thiết bị gia đình, cho vay theo lương, cho vay qua thẻ tín dụng,. Đối với nền kinh tế Cho vay tiêu dùng có vai trò rất quan trọng trong việc thúc đẩy sự tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế, được thể hiện qua một số khía cạnh như sau: Thứ nhất, cho vay tiêu dùng là một công cụ quan trọng giúp kích cầu tiêu dùng bằng cách hỗ trợ người tiêu dùng chi tiêu ở hiện tại nhưng chi trả trong tương lai, làm gia tăng nhu cầu về hàng hóa và dịch vụ trong dân cư, cải thiện và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Thứ hai, cho vay tiêu dùng giải quyết vấn đề việc làm và góp phần nâng cao thu nhập cho người dân. Để đáp ứng cho nhu cầu ngày một tăng lên, các doanh nghiệp, nhà máy mở rộng sản xuất tạo ra nhiều sản phẩm đa dạng về mẫu mã, chủng loại với chất lượng ngày càng cao.
Từ đó, giảm thiểu tỷ lệ người thất nghiệp trong xã hội, tạo thu nhập cho người lao động. Thứ ba, cho vay tiêu dùng góp phần làm tăng tốc độ luân chuyển hàng hóa và dịch vụ, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và ổn định xã hội. Đối với ngân hàng Đối với ngân hàng thương mại, hoạt động cho vay tiêu dùng mang lại nhiều lợi ích cho ngân hàng, bao gồm lợi ích kinh tế và lợi ích phi kinh tế. Thứ nhất, cho vay tiêu dùng giúp tăng khả năng cạnh tranh của ngân hàng với các ngân hàng và các tổ chức tín dụng khác bằng cách nâng cao và mở rộng mạng lưới, đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ cho vay tiêu dùng.
Thứ hai, cho vay tiêu dùng là một công cụ marketing hiệu quả, giúp ngân hàng mở rộng quan hệ với khách hàng, từ đó làm tăng khả năng huy động tiền gửi hay các sản phẩm đi kèm khác. Thứ ba, dựa vào sự đa dạng và phong phú của các sản phẩm cho vay tiêu dùng ngân hàng thương mại có điều kiện đa dạng hóa các hoạt động kinh doanh, tăng lợi nhuận và phân tán rủi ro cho ngân hàng. Thứ tư, CVTD giúp cho đội ngũ nhân viên ngân hàng hoàn thiện kiến thức nghiệp vụ và kỹ năng giao tiếp với khách hàng, giúp tăng uy tín và hình ảnh của ngân hàng. SVTH: Phan Thị Vi Lớp: K48H2 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 11 GVHD: TS.
Phùng Việt Hà a. Đối với khách hàng Hiện nay, nhu cầu tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ của người tiêu dùng không ngừng tăng lên, nhưng lại khó có thể được thỏa mãn bằng điều kiện tài chính hiện có của khách hàng. Với sự hỗ trợ của ngân hàng bằng việc cung cấp dịch vụ CVTD, doanh nghiệp sản xuất có thể tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ của mình một cách thuận lợi, hạn chế lượng hàng tổn kho, rút ngắn thời gian quay vòng vốn là đạt được mục tiêu quan trọng nhất - tối đa hóa lợi nhuận.Cho vay tiêu dùng còn làm gia tăng sự cạnh tranh giữa các nhà cung cấp với nhau dẫn tới sự cấp thiết phải thay đổi, hoàn thiện mình trong quy trình sản xuất, chất lượng sản phẩm, chất lượng nguồn nhân lực,. Bên cạnh đó, người tiêu dùng là người được hưởng lợi ích cao nhất từ hoạt động CVTD mà các ngân hàng thương mại đã cung cấp.
Thứ nhất, người tiêu dùng có thể thỏa mãn nhu cầu chi tiêu của mình trong điều kiện nguồn tài chính eo hẹp. Nhu cầu tiêu dùng của người dân được đáp ứng một cách kịp thời tại thời điểm hiện tại, nhưng nghĩa vụ chi trả được thực hiện tại một thời gian nhất định trong tương lai, với mức phí xác định trước. Thứ hai, cho vay tiêu dùng nâng cao cơ hội tiếp cận tài chính cho người dân (đặc biệt là những người dân có thu nhập thấp, không có lịch sử tín dụng – đây là nhóm khách hàng dưới chuẩn thường bị từ chối bởi các NHTM truyền thống), và giúp cho các kế hoạch tiêu dùng diễn ra suôn sẻ giữa các chu kỳ biến động của thu nhập, do vậy góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống và gia tăng công bằng xã hội. Thứ ba, góp phần gia tăng sự hiểu biết về tài chính cho các nhóm khách hàng mới, tầng lớp dân cư ít tiếp cận các dịch vụ ngân hàng, vì vậy giúp họ quản lý tốt hơn các giao dịch tài chính cá nhân, cũng như tạo nền tảng để họ có thể sẵn sàng sử dụng các dịch vụ tài chính khác bao gồm các dịch vụ ngân hàng truyền thống.
Thứ tư, làm giảm nhu cầu đối với các dịch vụ tín dụng phi chính thức, hạn chế cho vay nặng lãi, “tín dụng đen”. SVTH: Phan Thị Vi Lớp: K48H2 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 12 GVHD: TS. Phùng Việt Hà a. Đối tượng cho vay Đối tượng cho vay tiêu dùng là các cá nhân và các hộ gia đình.
Hiện nay, có nhiều cách để phân loại đối tượng cho vay tiêu dùng, cách phổ biến nhất là chia nhóm đối tượng dựa trên khả năng tài chính của khách hàng. Phân loại đối tượng khách hàng dựa trên khả năng tài chính của khách hàng Nhóm đối tượng KH Đặc điểm Nhóm đối tượng có thu Nhu cầu vay tiêu dùng không cao, việc vay tiêu dùng chỉ để nhập thấp cân bằng giữa thu nhập và chi tiêu. Nhóm đối tượng có thu Nhu cầu vay tiêu dùng khá cao, khách hàng trong nhóm đối nhập trung bình tượng này muốn vay để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của mình hơn là việc sử dụng những khoản tiết kiệm của mình để chi tiêu. Nhóm đối tượng có thu Nhu cầu vay tiêu dùng nảy sinh làm tăng khả năng thanh toán nhập cao và coi như một khoản phụ trợ linh hoạt để chi tiêu khi nguồn vốn tích lũy của mình đang được sử dụng cho các mục đích trung và dài hạn.
Quy mô các khoản vay Quy mô các khoản vay tiêu dùng thường nhỏ nhưng số lượng các khoản vay lại rất lớn do nhu cầu vay tiền của các cá nhân, hộ gia đình nhằm mục đích tiêu dùng trong khi giá trị của hàng hóa, dịch vụ tiêu dùng không quá lớn. Người tiêu dùng với trình độ và nhận thức ngày càng cao sẽ vay nhiều hơn để nâng cao mức sống của bản thân và đáp ứng các kế hoạch chi tiêu trên cơ sở về triển vọng về thu nhập trong tương lai. Kinh tế càng phát triển thì nhu cầu vay tiêu dùng của dân cư càng tăng lên. Bên cạnh đó, do tính rủi ro của các khoản vay tiêu dùng đối với các NHTM là rất lớn, nên các ngân hàng đều phải thận trọng trong việc cho vay với những quy định về tỷ lệ cho vay, tài sản đảm bảo, khả năng trả nợ vay đối với những đối tượng có nhu cầu vay tiêu dùng.
SVTH: Phan Thị Vi Lớp: K48H2 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 13 GVHD: TS. Phùng Việt Hà a. Lãi suất Trong thực tế, mức lãi suất áp dụng đối với những khoản CVTD được đánh giá là cao hơn những khoản cho vay thông thường. Lãi suất CVTD cao hơn bởi các nguyên nhân như sau: - Đối tượng khách hàng của các khoản vay tiêu dùng là cá nhân, hộ gia đình.
Quy mô vay tiêu dùng thường nhỏ (phù hợp với giá cả của hàng hóa, dịch vụ tiêu dùng), kỳ hạn khoản vay thường là ngắn hạn và trung hạn. - Phần lớn các khoản vay tiêu dùng được cung cấp dưới hình thức cho vay trả góp và không có tài sản đảm bảo, thường được thực hiện bởi các công ty tài chính. Các công ty này không có chức năng huy động vốn từ dân cư như ngân hàng. - Đối tượng khách hàng của các khoản vay tiêu dùng thường là người dân khó hoặc không vay được từ các ngân hàng thương mại.
Các đặc điểm này tác động đến quá trình hình thành và chi phí hình thành khoản vay, từ đó, làm cho lãi suất CVTD thường cao hơn so với lãi suất cho vay thương mại. Bên cạnh đó, mức lãi suất CVTD cũng có sự chênh lệch lớn giữa các sản phẩm khác nhau và các khách hàng khác nhau, phụ thuộc vào tính chất của sản phẩm cũng như mức độ rủi ro của từng khách hàng.
