CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm cơ bản và lý thuyết về kế toán bán hàng tại doanh nghiệp thương mại: 1. Một số khái niệm cơ bản - Khái niệm về bán hàng (Quan điểm Mác – Lê Nin (Giáo trình Kinh tế học chính trị Mác – Lenin, NXB Chính trị Quốc Gia): là khâu cuối cùng trong hoạt động kinh doanh của một DNTM, đó chính là quá trình chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa từ tay người bán sang tay người mua để nhận quyền sỡ hữu về tiền tệ hoặc quyền được đòi tiền từ người mua. - Khái niệm về doanh thu (theo chuẩn mực kế toán Việt Nam – VAS 14 đoạn 03): là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm phát triển vốn chủ sở hữu.
- Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ (Đoạn b, mục 2.2 phần IV, thông tư của Bộ Tài Chính số 89/2002/TT – BTC ngày 9/10/2002) là toàn bộ số tiền thu được hoặc sẽ thu được từ các giao dịch như bán hàng hóa…bao gồm các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có). - Các khoản giảm trừ doanh thu (chuẩn mực kế toán Việt Nam – VAS 14 đoạn 03): + Chiết khấu thương mại: Là khoản tiền doanh nghiệp đã giảm trừ hoặc đã thanh toán cho người mua hàng do người mua hàng với khối lượng lớn theo thỏa thuận đã ghi trên hợp đồng mua bán hoặc cam kết mua bán hàng. + Hàng bán bị trả lại: Là giá trị của số sản phẩm, hàng hóa bị trả lại do việc giao hàng không đúng chủng loại, qui cách, hàng bị kém mất phẩm chất. + Giảm giá hàng bán: Là khoản giảm giá hàng bán cho người mua do sản phẩm hàng hóa kém chất lượng, không đúng quy cách theo quy định của hợp đông kinh tế.
- Doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ: Là số chênh lệch giữa tổng doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ với các khoản giảm trừ doanh thu. GVHD: Ths Lưu Thị Duyên. 6 SV: Vũ Thị Hoa – K8CK9A Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán - Giá vốn hàng bán (Hệ thống tài khoản Việt Nam HTTK/6/632): Là trị giá thực tế của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, bất động sản đầu tư đã tiêu thụ trong kỳ. Một số vấn đề lý thuyết lien quan đến kế toán bán hàng tại các doanh nghiệp thương mại: 1.1 Các phương thức bán hàng Bán buôn hàng hóa: Là phương thức bán hàng cho các đơn vị thương mại, các doanh nghiệp sản xuất…để thực hiện bán ra hoặc để gia công chế biến hàng hóa rồi bán ra.
Trong bán buôn hàng hóa thường bao gồm hai phương thức sau: + Bán buôn qua kho: Theo phương thức này, hàng hóa mua vào được doanh nghiệp nhập kho rồi từ kho xuất bán ra. Trong phương thức này cũng có hai hình thức là: - Bán buôn qua kho theo hình thức nhận hàng: Theo hình thức này, khách hàng đến kho của doanh nghiệp trực tiếp nhận hàng và áp tải về. - Bán buôn qua kho theo hình thức gửi hàng: Theo hình thức này, bên bán sẽ chuyển hàng hóa đến kho của bên mua hoặc tại địa điểm do bên mua quy định. Chi phí vận chuyển hàng gửi bán có thể do bên bán chịu hoặc bên mua chịu tùy theo hợp đồng kinh tế đã ký kết.
+ Bán buôn chuyển thẳng: Theo phương thức này, doanh nghiệp mua hàng từ nhà cung cấp rồi đem bán ngay hoặc chuyển bán ngay cho khách hàng, không đem về nhập kho của doanh nghiệp. Phương thức này có thể thực hiện theo các hình thức sau: - Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp: DNTM bán buôn sau khi nhận hàng từ nhà cung cấp của mình thì giao bán trực tiếp cho khách hàng của mình tại địa điểm do hai bên thỏa thuận. - Bán buôn vân chuyển thẳng theo hình thức gửi hàng: Theo hình thức này, DNTM sau khi mua hàng, nhận hàng mua, dùng phương tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài để vận chuyển hàng đến giao cho bên mua ở địa điểm đã được thỏa thuận. Bán lẻ hàng hóa: Là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các tổ chức kinh tế hoặc các đơn vị kinh tế mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ.
Phương thức này thường có các hình thức sau: GVHD: Ths Lưu Thị Duyên. 7 SV: Vũ Thị Hoa – K8CK9A Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán - Bán lẻ thu tiền tập trung: Theo phương thức này, nhân viên bán hàng chỉ phụ trách việc giao hàng, còn việc giao hàng sẽ có người chuyên trách làm công việc này. - Bán lẻ thu tiền trực tiếp: Theo phương thức này, nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền và giao hàng cho khách. 1) Bán hàng tự phục vụ: Theo hình thức này, người mua sẽ tự chọn hàng hóa mình cần sau đó mang đến bộ phận thu tiền để thanh toán tiền hàng, nhân viên thu tiền sẽ tiến hành thu tiền và lập hóa đơn bán hàng.
2) Bán hàng trả góp: Theo hình thức này, người mua được trả tiền mua hàng thành nhiều lần trong một thời gian nhất định và người mua phải trả cho doanh nghiệp bán hàng một số tiền lớn hơn giá bán trả tiền ngay một lần. Bán đại lý: Là phương thức bán hàng mà trong đó DNTM giao hàng cho cơ sở đại lý, ký gửi để các cơ sở này trực tiếp bán hàng. Sau khi bán được hàng, cơ sở đại lý thanh toán tiền hàng cho DNTM và được hưởng một khoản tiền gọi là hoa hồng đại lý.2 Các phương thức thanh toán Hiện nay các DNTM thường áp dụng các phương thức thanh toán sau: Phương thức thanh toán trực tiếp: Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển từ người mua sang người bán sau khi quyền sở hữu hàng hóa được chuyển giao. Thanh toán trực tiếp có thể bằng tiềm mặt, ngân phiếu, séc hoặc có thể bằng hàng hóa.
Phương thức thanh toán trả chậm: Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển giao sau một khoảng thời gian so với thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa, do đó hình thành khoản công nợ phải thu của khách hàng. Nợ phải thu cần hạch toán quản lý chi tiết cho từng đối tượng phải thu và ghi chép theo từng lần thanh toán. Nội dung kế toán bán hàng trong doanh nghiệp 1. Quy định kế toán bán hàng theo các chuẩn mực kế toán Việt Nam Chuẩn mực kế toán 01 “chuẩn mực chung” VAS 01 được ban hành và công bố theo quyết định 165/2002/QĐ – BTC ngày 31/12/2001 của Bộ tài chính.
Mục đích của chuẩn mực này là quy định và GVHD: Ths Lưu Thị Duyên. 8 SV: Vũ Thị Hoa – K8CK9A Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán hướng dẫn những chuẩn mực kế toán cơ bản. các nguyên tắc kế toán cơ bản liên quan đến kế toán bán hàng: Cơ sở dồn tích: Mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính của doanh nghiệp liên quan đến tài sản, nợ phải trả, nguồn vốn chủ sở hữu, không căn cứ và thời điểm thực tế thu hoặc thực tế chi tiền hoặc tương đương tiền. Báo cáo tài chính lập trên cơ sở dồn tích phản ánh tình hình tài chính của doanh nghiệp trong quá khứ, hiện tại và tương lai.
Nguyên tắc phù hợp: Việc ghi nhận doanh thu và chi phí phải phù hợp với nhau. Khi ghi nhận một khoản doanh thu thì phải ghi nhận một khoản chi phí tương ứng có liên quan đến việc tạo ra doanh thu đó. Chi phí tương ứng với doanh thu gồm chi phí của kỳ tạo ra doanh thu và chi phí của các kỳ trước hoặc chi phí phải trả nhưng liên quan đến doanh thu của kỳ đó. Nguyên tắc giá gốc: Nguyên tắc giá gốc cho phép kế toán ghi nhận đối tượng kế toán theo giá vốn ban đầu khi hình thành và không cần điều chỉnh theo giá thị trường trong suốt thời gian tồn tại của đối tượng kế toán ở đơn vị kế toán.
Nguyên tắc hoạt động liên tục: Báo cáo tài chính được lập trên cơ sở giả định doanh nghiệp đang hoạt động liên tục và sẽ tiếp tục hoạt động bình thường trong tương lai gần, nghĩa là doanh nghiệp không có ý định cũng như không buộc phải ngừng hoạt động hoặc thu hẹp đáng kể quy mô hoạt động của mình. Nguyên tắc nhất quán: Các chính sách, phương pháp kế toán doanh nghiệp đã chọn phải được áp dụng nhất quán từ kỳ này sang kỳ khác. Chỉ nên thay đổi chính sách và phương pháp kế toán khi có lý do đặc biệt và ít nhất phải sang kỳ kế toán sau. Nguyên tắc này đảm bảo cho các thông tin mang tính ổn định và có thể so sánh được.
Nguyên tắc thận trọng: Nguyên tắc này yêu cầu việc ghi tăng vốn chủ sở hữu chỉ được thực hiện khi có bằng chứng chắc chắn, còn việc ghi giảm vốn chủ sở hữu phải được ghi nhận ngay từ khi có chứng cứ về khả năng có thể xảy ra. Nguyên tắc trọng yếu: Chỉ rõ kế toán phải thu thập, xử lý và cung cấp đầy đủ những thông tin có tính chất trọng yếu, còn những thông tin không trọng yếu, ít có tác dụng hoặc có ảnh hưởng không đáng kể tới quyết định của người sử dụng thông tin thì có thể bỏ qua. GVHD: Ths Lưu Thị Duyên. 9 SV: Vũ Thị Hoa – K8CK9A Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán Các yêu cầu cơ bản của kế toán mà kế toán bán hàng phải tuân thủ: Đầy đủ: Phải phản ánh đầy đủ nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh vào chứng từ kế toán, sổ kế toán và báo cáo tài chính.
Kịp thời: Phản ánh kịp thời, đúng thời gian quy định thông tin, số liệu kế toán. Rõ ràng, dễ hiểu và chính xác: Thông tin, số liệu kế toán phỉ được phản ánh rõ ràng, chính xác và dễ hiểu. Trung thực: Các thông tin và số liệu kế toán phải phản ánh trung thực, đúng thực tế về hiện trạng, bản chất sự việc, nội dung và giá trị của nghiệp vụ kinh tế, tài chính. Liên tục: Thông tin, số liệu kế toán phải được phản ánh liên tục từ khi phát sinh đến khi kết thúc hoạt động kinh tế, tài chính, từ khi thành lập đến khi chấm dứt hoạt động của đơn vị kế toán; số liệu kế toán phản ánh kỳ này phải kế tiếp theo số liệu kế toán của kỳ trước.