CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ VỐN LƯU ĐỘNG 1. Vốn lưu động và các nhân tố ảnh hưởng đến vốn lưu động 1. Khái niệm và phân loại vốn lưu động 1. Khái niệm Trong nền kinh tế quốc dân, mỗi doanh nghiệp được coi như một tế bào của nền kinh tế quốc dân.
Trong đó, doanh nghiệp đảm nhiệm một số hoặc tất cả các công đoạn trong quá trình đầu tư, sản xuất, kinh doanh, lưu thông hàng hóa trên thị trường nhằm mục đích tối đa hóa lợi nhuận. Vốn lưu động của các doanh nghiệp sản xuất là số tiền được ứng trước về tài sản lưu động sản xuất và tài sản lưu động lưu thông để nhằm đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Có thể nói, vốn lưu động là một chỉ số tài chính dùng để đo lường hiệu quả hoạt động cũng như năng lực tài chính trong ngắn hạn của một công ty. Vốn lưu động cũng là chỉ số giúp cho các nhà đầu tư có các nhận định về hiệu quả hoạt động của công ty.
Lượng tiền bị tồn đọng trong hàng tồn kho hoặc lượng tiền mà khách hàng còn đang nợ đều không thể sử dụng để chi trả bất cứ khoản nợ nào của công ty cho dù đó vẫn là các tài sản thuộc quyền sở hữu của công ty. Vì vậy, nếu một công ty không hoạt động ở mức hiệu quả cao nhất (ví dụ: thu hồi nợ chậm) thì điều này sẽ biểu hiện ra ngoài bằng một sự gia tăng trong vốn hoạt động. Có thể nhận thấy điều này rõ ràng hơn nếu so sánh vốn lưu động của công ty qua các thời kì, việc thu hồi nợ chậm có thể là dấu hiệu cho thấy những nguy cơ tiềm ẩn trong hoạt động của công ty. Tiền chính là nhựa sống của một công ty.
Nếu dòng tiền bị ảnh hưởng thì khả năng duy trì hoạt động, tái đầu tư và đáp ứng các yêu cầu về vốn cũng bị đẩy vào tình trạng xấu. Nắm rõ được tình hình nguồn tiền của công ty là điều tối quan trọng để tiến hành ra quyết định. Trong đó đánh giá tình hình nguồn tiền của doanh nghiệp dựa trên việc quản lý vốn lưu động của doanh nghiệp đó là một trong các biện pháp tốt. Phân loại vốn lưu động Để quản lý vốn lưu động có hiệu quả cần phải tiến hành phân chia vốn lưu động trong doanh nghiệp theo một số tiêu thức khác nhau như: Phân loại theo vai trò trong quá trình sản xuất kinh doanh Phân loại theo hình thái biểu hiện Bùi Quang Dũng 1 Tài chính doanh nghiệp 49B Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Phân loại theo quan hệ sở hữu Phân loại theo nguồn hình thành Phân loại theo thời gian huy động và sử dụng vốn a.
Phân loại theo vai trò trong quá trình sản xuất kinh doanh Theo cách này, ta có thể phân loại vốn lưu động trong doanh nghiệp thành 3 loại chính: - Vốn lưu động trong quá trình dự trữ sản xuất: bao gồm giá trị của các khoản nguyên vật liệu chính, nguyên vật liệu phụ, công cụ, dụng cụ, phụ tùng thay thế. - Vốn lưu động trong quá trình sản xuất: bao gồm giá trị các khoản sản phẩm dở dang, bán thành phẩm, các khoản chi phí chờ kết chuyển. - Vốn lưu động trong quá trình lưu thông: bao gồm các khoản giá trị thành phẩm, vốn bằng tiền (bao gồm cả vàng, bạc, đá quý,…); các khoản đầu tư ngắn hạn( cho vay ngắn hạn, các khoản đầu tư ngắn hạn,…); các khoản thế chấp, ký cược, ký quỹ ngắn hạn; các khoản vốn trong thanh toán. Cách phân loại này, cho thấy vai trò và sự phân bố của vốn lưu động trong từng khâu của quá trình sản xuất, kinh doanh.
Qua đó, các nhà quản trị tài chính có biện pháp điều chỉnh cơ cấu vốn lưu động sao cho có hiệu quả cao nhất. Phân loại theo hình thái biểu hiện Khi đó, vốn lưu động tại doanh nghiệp có thể được chia thành 2 loại: - Vốn vật tư, hàng hóa: là các khoản vốn lưu động có hình thái biểu hiện bằng hiện vật cụ thể như nguyên, nhiên vật liệu, sản phẩm dở dang, thành phẩm, bán thành phẩm,… - Vốn bằng tiền: bao gồm các khoản vốn tiền tệ như tiền mặt tồn quỹ, tiền gửi ngân hàng, các khoản vốn trong thanh toán, các khoản đầu tư chứng khoán ngắn hạn,. Cách phân loại này, giúp cho các nhà quản trị doanh nghiệp xem xét, đánh giá mức tồn kho, khả năng dự trữ và khả năng thanh toán của doanh nghiệp. Phân loại theo quan hệ sở hữu Theo cách này, người ta tách vốn lưu động thành 2 loại chính: - Vốn chủ sở hữu: là số vốn lưu động thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp, doanh nghiệp có đầy đủ các quyền sử dụng, chi phối cũng như định đoạt.
Tuy nhiên, tùy theo mỗi loại hình doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác nhau mà vốn chủ sở hữu trong doanh nghiệp có những nội dung cụ Bùi Quang Dũng 2 Tài chính doanh nghiệp 49B Chuyên đề thực tập tốt nghiệp thể riêng như: vốn đầu tư từ Ngân sách Nhà Nước trong các doanh nghiệp Nhà nước, vốn do chủ doanh nghiệp tư nhân tự bỏ ra trong các doanh nghiệp tư nhân, vốn góp cổ phần trong doạnh nghiệp cổ phần, vốn góp từ các thành viên trong doanh nghiệp lien doanh, vốn tự bổ sung từ lợi nhuận của doanh nghiệp,… - Các khoản nợ: chính là các khoản vốn lưu động được hình thành từ vốn vay các ngân hàng thương mại hoặc vốn vay từ các tổ chức tài chính khác, vốn vay thông qua phát hành trái phiếu, các khoản vay nợ ngân hàng chưa thanh toán, các khoản thuế phí phải nộp Nhà nước nhưng chưa đến hạn. Doanh nghiệp chỉ có quyền sử dụng trong một thời hạn nhất đinh. Từ cách phân chia ta có thể thấy kết cấu vốn lưu động của doanh nghiệp được hình thành bằng vốn của bản thân doanh nghiệp hay các khoản nợ. Qua đó có các quyết định huy động, quản lý và sử dụng vốn lưu động hợp lý hơn, đảm bảo an ninh tài chính trong vấn đề sử dụng vốn của doanh nghiệp.
Phân loại từ nguồn hình thành Căn cứ vào cách phân chia này, ta có thể chia vốn lưu động ra thành: - Nguồn vốn điều lệ: là số vốn lưu động trong doanh nghiệp được hình thành từ nguồn vốn điều lệ ban đầu khi thành lập hoặc nguồn vốn điều lệ bổ sung trong quá trình sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp. Tùy từng loại hình doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác nhau mà nguồn vốn cũng có sự khác biệt. - Nguồn vốn tự bổ sung: là nguồn vốn lưu động được doanh nghiệp tự bổ sung trong quá trình sản xuất kinh doanh từ lợi nhuận sau thuế được doanh nghiệp giữ lại để tái đầu tư. - Nguồn vốn liên doanh, liên kết: là số vốn lưu động được hình thành từ vốn góp liên doanh của các bên tham gia.
Vốn góp có thể bằng tiền hoặc hiện vật như vật tư, hàng hóa, nguyên nhiên liệu,… theo thỏa thuận ký kết giữa các bên liên doanh. - Nguồn vốn đi vay: là khoản vốn mà doanh nghiệp vay từ các ngân hàng thương mại hoặc tổ chức tín dụng, vốn vay từ người lao động trong doanh nghiệp, vay các doanh nghiệp đối tác. - Nguồn vốn huy động từ thị trường vốn: Là số vốn có được bằng cách phát hành cổ phiếu, trái phiếu. Bùi Quang Dũng 3 Tài chính doanh nghiệp 49B Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Việc phân chia vốn lưu động theo cách này giúp cho các nhà quản lý doanh nghiệp thấy được cơ cấu nguồn vốn tài trợ cho các nhu cầu vốn lưu động trong kinh doanh của mình.
Trên góc độ quản lý tài chính, thì mọi nguồn tài trợ đều có chi phí sử dụng. Vì thế, các nhà quản lý doanh nghiệp cần xem xét cơ cấu nguồn tài trợ tối ưu để giảm chi phí sử dụng vốn của doanh nghiệp mình. Phân loại theo thời gian huy động và sử dụng vốn Theo cách này, nguồn vốn lưu động được chia thành: - Nguồn vốn lưu động tạm thời: là nguồn vốn lưu động có tính chất ngắn hạn, chủ yếu là để đáp ứng các nhu cầu có tính tạm thời phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Nguồn vốn này bao gồm các khoản vay ngắn hạn ngân hàng, các khoản tín dụng ngắn hạn và các khoản nợ ngắn hạn khác.
- Nguồn vốn lưu động thường xuyên: là nguồn vốn lưu động có tính chất ổn định nhằm hình thành nên TSLĐ thường xuyên, cần thiết. Việc phân loại nguồn vốn lưu động như trên, giúp xem xét huy động các nguồn vốn lưu động một cách phù hợp với thời gian sử dụng để nâng cao hiệu quả tổ chức và sử dụng vốn lưu đông trong doanh nghiệp mình. Ngoài ra nó còn giúp cho nhà quản lý lập các kế hoạch tài chính hình thành nên những dự định về tổ chức nguồn vốn lưu động trong tương lai, trên cơ sở xác định quy mô, số lượng VLĐ cần thiết để lựa chọn nguồn vốn lưu động này mang lại hiệu quả cao nhất cho doanh nghiệp. Chu trình luân chuyển vốn lưu động Vốn lưu động của các doanh nghiệp là số tiền ứng trước về tài sản lưu động sản xuất và tài sản lưu động trong lưu thông nhằm đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp diễn ra liên tục nên vốn lưu động cũng vận động liên tục, chuyển hoá từ hình thái này qua hình thái khác. Sự vận động của vốn lưu động trải qua các giai đoạn và chuyển hoá từ hình thái ban đầu là tiền tệ sang các hình thái vật tư hàng hoá và cuối cùng quay trở lại hình thái tiền tệ ban đầu gọi là sự tuần hoàn luân chuyển của vốn lưu động. Cụ thể là sự tuần hoàn của vốn lưu động được chia thành các giai đoạn như sau: - Giai đoạn 1(T-H): Khởi đầu vòng tuần hoàn, vốn lưu động tồn tại dưới hình thái tiền tệ được dùng để mua sắm các yếu tố đầu vào để dự trữ cho sản xuất. Như vậy, ở giai đoạn này vốn lưu động đã chuyển từ hình thái ban đầu là tiền tệ sang hình thái vốn vật tư hàng hoá.
Bùi Quang Dũng 4 Tài chính doanh nghiệp 49B Chuyên đề thực tập tốt nghiệp - Giai đoạn 2(H-SX-H’): Ở giai đoạn này, doanh nghiệp tiến hành quá trình sản xuất. Các vật tư dự trữ được đưa dần vào sản xuất và các sản phẩm hàng hoá được chế tạo ra. Như vậy, vốn lưu động đã từ hình thái vốn vật tư hàng hoá chuyển sang hình thái vốn sản phẩm dở dang và sau đó chuyển sang hình thái vốn thành phẩm.