CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TRUNG& DÀI HẠN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Một số khái niệm cơ bản về hiệu quả hoạt động tín dụng trung& dài hạn 1. Khái niệm tín dụng trung& dài hạn Theo ngôn ngữ dân gian Việt Nam, “ TD” có nghĩa là sự vay mượn. TD là sự chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị (dưới hình thức giá trị hoặc hiện vật) từ người sở hữu sang người sử dụng để sau một thời gian nhất định thu hồi về một lượng giá trị lớn hơn.
TD ngân hàng là quan hệ TD giữa NH với các tổ chức TD, doanh nghiệp và các tầng lớp dân cư trong nền kinh tế. TD NH là một giao dịch về tài sản ( tiền hoặc hàng hóa) giữa bên cho vay(NH hoặc các định chế tài chính khác) và bên đi vay( cá nhân, doanh nghiệp và các chủ thể khác), trong đó bên cho vay chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời hạn nhất định theo thỏa thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán. Cho vay, còn gọi là TD, là một bên( bên cho vay) cung cấp nguồn tài chính cho đối tượng khác( bên đi vay) trong đó bên đi vay sẽ hoàn trả tài chính cho bên cho vay trong một thời hạn thỏa thuận và thường kèm theo lãi suất. do hoạt động này làm phát sinh một khoản nợ nên bên cho vay còn gọi là chủ nợ, bên đi vay gọi là con nợ.
do đó, tín dụng phản ánh mối quan hệ giữa hai bên- Một bên là bên cho vay, một bên là người đi vay. Quan hệ giữa hai bên ràng buộc bởi cơ chế TD, thỏa thuận thời gian cho vay, lãi suất phải trả. (Theo bách khoa toàn thư mở Wikipedia) TD là loại tài sản chiếm tỷ trọng lớn nhất ở phần lớn các NHTM, phản ánh hoạt động đặc trưng của NH. Loại tài sản này được phân chia theo nhiều tiêu thức khác nhau.
Một trong số các phương thức đó là phân chia theo thời hạn, điều này có ý nghĩa quan trọng đối với mỗi NH vì thời gian liên quan mật thiết đến tính an toàn và sinh lời của TD cũng như khả năng hoàn trả của khách hàng. Theo đó, TD được chia làm 3 loại: TD ngắn hạn: là loại TD có thời hạn đến 1 năm và sử dụng để bù đắp sự thiếu hụt vốn lưu động tạm thời của các doanh nghiệp, phục vụ nhu cầu tiêu dùng cá nhân và hộ gia đình. SV: Nguyễn Thị Phượng GVHD: Th.S Đàm Thanh Huyền Luan van Khóa luận tốt nghiệp 4 Đại học Thương Mại TD trung hạn: là loại TD có thời hạn từ trên 1 năm đến 5 năm và sử dụng chủ yếu để đầu tư mua sắm tài sản cố định, cải tiến và đổi mới trang thiết bị, mở rộng sản xuất và xây dựng công trình vừa và nhỏ có thời hạn thu hồi vốn nhanh. TD TDH còn là nguồn vốn quan trọng hình thành nên vốn lưu động thường xuyên của các doanh nghiệp, đặc biệt là đối với doanh nghiệp mới thành lập.
TD dài hạn: là loại TD có thời hạn trên 5 năm, đáp ứng nhu cầu đầu tư dài hạn như: xây dựng cơ bản( nhà xưởng, dây chuyền sản xuất…), xây dựng cơ sở hạ tầng( đường xá, cảng biển, sân bay…), cải tiến và mở rộng sản xuất có quy mô lớn. Do thời hạn đầu tư thường kéo dài nên TD dài hạn thường áp dụng hình thức giải ngân nhiều lần theo tiến độ dự án. Nhìn chung, TD dài hạn chịu rủi ro rất lớn, bởi vì thời hạn càng dài thì những biến động không dự tính có thể xảy ra càng lớn. Đặc điểm của tín dụng trung& dài hạn 1.
Mục đích của đối tượng cho vay Ở mỗi nước, nhu cầu vốn cho phát triển kinh tế, đặc biệt là vốn TDH là rất lớn. Nhu cầu cải tạo và xây dựng cơ sở hạ tầng quan trọng cho phát triển như đường giao thông, bến cảng, cung cấp điện nước, nghiên cứu cơ bản… Nhu cầu của các doanh nghiệp đầu tư mới trang thiết bị máy móc, mở rộng quy mô sản xuất. đều cần đến vốn TDH Đối tượng của TDTDH là các doanh nghiệp đang đầu tư vào các dự án mà giá trị vật tư, máy móc, thiết bị, công nghệ chuyển giao, chi phí phân công, giá thuê của các tài sản khác, chi phí mua bảo hiểm và các chi phí khác đòi hỏi vốn lớn. Thời hạn dài và giá trị khoản vốn vay lớn Thời hạn cho vay được hiểu là thời hạn mà trong đó NH cam kết cấp cho khách hàng một khoản TD.
Do các khoản TDTDH được sử dụng để đầu tư vào tài sản cố định, các hạng mục công trình, dự án đầu tư xây dựng… do đó thời hạn cho vay TDH thường là từ ( 1-5 năm là trung hạn, trên 5 năm là dài hạn) và giá trị các khoản vay TDH thường rất lớn. Nguồn vốn cho vay trung& dài hạn. Về nguyên tắc, nguồn vốn cho vay TDH thường là những nguồn vốn ổn định và có thời hạn tương đương. Bao gồm nguồn vốn tự có, nguồn vốn từ lợi nhuận để SV: Nguyễn Thị Phượng GVHD: Th.S Đàm Thanh Huyền Luan van Khóa luận tốt nghiệp 5 Đại học Thương Mại lại; vốn huy động dưới các hình thức tiền gửi tiết kiệm TDH , vay nợ nước ngoài; vốn ủy thác và tài trợ để cho vay theo chương trình hoặc dự án.
Rủi ro và lãi suất cho vay Do khối lượng đầu tư lớn, thời gian đầu tư dài, thu hồi vốn chậm nên độ rủi ro của một khoản TDTDH là cao. Kết quả của một dự án đầu tư chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố. Sự phân tích và xác định của NH về các rủi ro này là có hạn. Các NH cũng không thể khắc phục hết được các rủi ro này.
Khi khoản cho vay TDH có thời gian đầu tư dài, có rất nhiều sự thay đổi trong môi trường kinh tế như: những thay đổi về chính sách, thị trường, thiên tai, chiến tranh… Khiến cho dự án bị thua lỗ hoặc không có khả năng thu hồi vốn. Để bù đắp rủi ro cao mà NH phải gánh chịu, các ngân hàng đề ra mức lãi suất cho vay TDH cao hơn ngắn hạn. Mặt khác, lãi suất cao để phù hợp với nguồn vốn TDH mà NH phải huy động với chi phí cao hơn nguồn ngắn hạn. Như vậy rủi ro và lãi suất có quan hệ biến chứng, rủi ro càng cao thì lãi suất càng lớn.
Vai trò của tín dụng trung& dài hạn 1. Đối với khách hàng của ngân hàng Khách hàng là doanh nghiệp, tổ chức: TDTDH hạn tạo điều kiện cho việc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, thay đổi cơ cấu sản xuất: Ngày nay khi mà khoa học kỹ thuật đã đạt được những thành tựu rực rỡ, đặc biệt là những thành tựu trong những ngành khoa học ứng dụng đã tạo ra thời cơ cũng như thách thức đối với sự tồn tại và phát triển của một tổ chức trên thị trường. Mặc dù ứng dụng này là rất cần thiết, song mọi doanh nghiệp đều gặp phải khó khăn đó là chi phí ban đầu bỏ ra lớn, bản thân vốn tự có của doanh nghiệp lại có hạn. Trong hoàn cảnh đó TDNH đặc biệt là TDTDH đã có những tác động hỗ trợ tích cực trong việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào hoạt động sản xuất kinh doanh.
TDTDH giúp doanh nghiệp mở rộng quy mô sản xuất, thị trường hoạt động:Mở rộng quy mô sản xuất không phải là hoạt động mà doanh nghiệp có thể tiến hành một sớm một chiều, đó là hoạt động lâu dài và cần có nguồn vốn dài hạn. Nhưng không phải doanh nghiệp nào cũng đủ vốn để tiến hành mở rộng sản xuất kinh doanh. Do vậy nhu cầu vốn để mở rộng sản xuất kinh doanh đối với doanh SV: Nguyễn Thị Phượng GVHD: Th.S Đàm Thanh Huyền Luan van Khóa luận tốt nghiệp 6 Đại học Thương Mại nghiệp rất cần thiết. Với những lợi thế đặc thù, TDTDH của NH được các doanh nghiệp ưa thích hơn hình thức phát hành cổ phiếu.
Thúc đẩy doanh nghiệp sử dụng vốn một cách hiệu quả: Trong thời hạn của khoản vay, NH vừa thực hiện chức năng giám sát hoạt động sử dụng vốn với tư cách là chủ sở hữu vốn cho vay đối với các doanh nghiệp vừa giúp doanh nghiệp phát hiện những nhược điểm, sai sót từ đó có biện pháp khắc phục kịp thời nhằm hạn chế rủi ro có thể xảy ra đối với doanh nghiệp cũng như rủi ro liên quan đối với NHTM. Ngoài ra, TDTDH còn tạo điều kiện cho doanh nghiệp nắm bắt được thời cơ kinh doanh: TDTDH giúp doanh nghiệp thoả mãn lượng vốn đầu tư cho các dự án và chớp được các cơ hội kinh doanh. Ngoài ra khi các doanh nghiệp đi vay vốn TDH tại NHTM, họ có thể điều chỉnh kỳ hạn trả nợ, nghĩa là họ có thể trả nợ sớm hơn thời gian quy định trong hợp đồng TD hoặc xin NH gia hạn nợ vay… Khách hàng là dân cư: TDTDH đáp ứng nhu cầu về tiêu dùng (về nhà ở, đồ dùng gia đình, phương tiện đi lại…) khi họ chưa có đủ khả năng tài chính để có thể thoả mãn những nhu cầu này ngay trong thời gian ngắn. Chính vì vậy, TDTDH cũng góp phần làm tăng chất lượng cuộc sống của dân cư.
Đối với ngân hàng thương mại. TDTDH là một trong những tài sản có mang lại lợi nhuận chủ yếu cho ngân hàng, đồng thời góp phần nâng cao khả năng cạnh tranh của NH: TD TDH thường là những khoản TD có quy mô lớn, lãi suất cao, thời gian dài nên lãi thu về sẽ lớn và ổn định. Khi NH không đa dạng hoá hoạt động cho vay, đa dạng hoá khách hàng, thời hạn vay tiền thì NH không thể đứng vững trong nền kinh tế thị trường với sự chèn ép đông đảo của NH khác. Khi NH cấp TD cho khách hàng chính là NH đang tạo ra và duy trì khách hàng của mình trong tương lai : Điều này tạo điều kiện để NH mở rộng phạm vi hoạt động của mình và ngày càng khẳng định vai trò vị thế của mình trong nền kinh tế.
Mặt khác, TDTDH còn là công cụ cạnh tranh hiệu quả của NH nhằm thu hút khách hàng về phía mình. Khi có được mối quan hệ, NH có điều kiện lôi kéo khách hàng sử dụng các dịch vụ khác do mình cung cấp. SV: Nguyễn Thị Phượng GVHD: Th.