CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1. Khái quát về Công ty chứng khoán 1. Khái niệm Công ty chứng khoán Cùng với sự phát triển của nền kinh tế toàn cầu thì quá trình trao đổi hàng hóa diễn ra với quy mô ngày càng lớn, chủng loại hàng hóa ngày càng phong phú, phương thức trao đổi ngày càng đa dạng. TTCK được xem là một trong những đặc trưng cơ bản của nền kinh tế hiện đại.
Là một bộ phận cấu thành của thị trường tài chính, TTCK được hiểu một cách chung nhất là nơi diễn ra các giao dịch mua bán, trao đổi các chứng khoán – các hàng hóa và dịch vụ tài chính giữa các chủ thể tham gia. Việc trao đổi này được thực hiện theo những nguyên tắc ấn định trước. TTCK có vai trò hết sức quan trọng trong việc huy động vốn và sử dụng vốn cho nền kinh tế. Để hình thành và phát triển TTCK hiệu quả, một yếu tố không thể thiếu được là các chủ thể tham gia kinh doanh trên thị trường.
Một trong những chủ thể tham gia trên thị trường là các CTCK. Sự ra đời của các CTCK và những nhà môi giới chuyên nghiệp là kết quả tất yếu của sự phát triển TTCK. Nguồn gốc ban đầu của các CTCK là từ các nhà môi giới cá nhân hoạt động độc lập. Khi TTCK chưa phát triển, số lượng các nhà đầu tư tham gia thị trường còn ít, các nhà môi giới độc lập có thể đảm nhận vai trò trung gian giữa người mua và người bán.
Đến khi TTCK phát triển, số lượng nhà đầu tư tham gia thị trường ngày càng nhiều, chức năng và hoạt động giao dịch của nhà môi giới tăng lên đòi hỏi sự ra đời của CTCK là tập hợp của các nhà môi giới riêng lẻ. Theo Luật Chứng khoán năm 2006 của Việt Nam, CTCK được tổ chức dưới hình thức Công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc Công ty cổ phần theo quy định của Luật doanh nghiệp năm 2005, do Ủy ban chứng khoán Nhà nước cấp giấy phép thành lập và hoạt động, giấy phép này đồng thời là Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh.Các CTCK được phép thực hiện các nghiệp vụ sau: - Môi giới chứng khoán 4 SVTH: Nguyễn Đức Duy GVHD: Th.s Ngô Văn Quang Lớp: QTKD2 – K11 Trường: Đại học Công Nghiệp Hà Nội Khoa: Quản Lý Kinh Doanh - Tự doanh chứng khoán - Bảo lãnh phát hành chứng khoán - Tư vấn đầu tư chứng khoán. Như vậy, có thể đưa ra khái niệm: “Công ty chứng khoán là một tổ chức trung gian tài chính thực hiện các nghiệp vụ trên thị trường chứng khoán” 1. Cơ cấu tổ chức của Công ty chứng khoán Cơ cấu tổ chức của CTCK phụ thuộc vào loại hình nghiệp vụ mà công ty thực hiện, quy mô hoạt động kinh doanh chứng khoán…Tuy nhiên, cơ cấu tổ chức của các CTCK đều có đặc điểm chung là hệ thống các phòng ban chức năng thường được chia thành hai khối khác nhau là: Khối nghiệp vụ và khối phụ trợ ĐẠI DIỆN CHỦ SỞ HỮU Hội đồng quản trị Chủ tịch Công ty BAN ĐIỀU HÀNH Giám đốc/Tổng Giám đốc Phó Giám đốc/Phó TGĐ KHỐI NGHIỆP VỤ KHỐI PHỤ TRỢ (Front office) (Back office) Kế toán Môi giới Kho quỹ Tự doanh Văn phòng Bảo lãnh phát hành IT Tư vấn đầu tư Kiểm soát Phụ trợ Pháp chế Hình 1.1: Cơ cấu tổ chức của Công ty chứng khoán (Nguồn: Bài giảng khóa học chứng chỉ hành nghề “ Môi giới chứng khoán và tư vấn đầu tư chứng khoán” - Trung Tâm nghiên cứu khoa học và đào tạo chứng khoán) 5 SVTH: Nguyễn Đức Duy GVHD: Th.s Ngô Văn Quang Lớp: QTKD2 – K11 Trường: Đại học Công Nghiệp Hà Nội Khoa: Quản Lý Kinh Doanh - Khối nghiệp vụ: Là khối thực hiện các giao dịch kinh doanh và dịch vụ chứng khoán.
Tương ứng với mỗi dịch vụ, CTCK có thể thực hiện tổ chức các bộ phận, phòng ban hoạt động cụ thể: Phòng môi giới, phòng tự doanh, phòng bảo lãnh phát hành, phòng tư vấn, phòng ký quỹ… - Khối phụ trợ: Là khối không trực tiếp thực hiện các nghiệp vụ kinh doanh, nhưng nó không thể thiếu được trong quá trình hoạt động của các CTCK vì hoạt động của nó mang tính chất trợ giúp cho khối nghiệp vụ. Khối này bao gồm các bộ phận như: Phòng phân tích và thông tin thị trường, phòng kế hoạch công ty, phòng công nghệ thông tin, phòng hành chính - nhân sự, phòng kiểm soát nội bộ,… 1. Đặc điểm của Công ty chứng khoán 1. Công ty chứng khoán là trung gian tài chính trên Thị trường tài chính Vai trò trung gian là một trong những đặc điểm nổi bật của CTCK thể hiện: trung gian về vốn, trung gian về thông tin, trung gian về rủi ro và trung gian về thanh toán - CTCK là tổ chức trung gian về vốn Trên thị trường tài chính các trung gian tài chính huy động vốn từ những người có vốn bằng nhiều hình thức thành vốn kinh doanh của mình.
Sau đó họ sử dụng vốn kinh doanh này để cho những người cần vốn vay lại hoặc thực hiện các hình thức đầu tư khác nhau. Ở các CTCK đặc điểm này thể hiện rõ nhất thông qua nghiệp vụ cầm cố chứng khoán và bảo lãnh thanh toán lệnh mua. CTCK đứng giữa ngân hàng và nhà đầu tư. Nhà đầu tư dùng chứng khoán trong tài khoản của mình làm tài sản đảm bảo cho các khoản vay.
Ngân hàng thông qua các CTCK thực hiện nghiệp vụ cho vay của mình. Điều này vừa cung cấp thêm cơ hội cho nhà đầu tư, đẩy mạnh hoạt động tín dụng của ngân hàng, lại vừa làm phong phú thêm sản phẩm dịch vụ của CTCK. - CTCK là tổ chức trung gian về thông tin CTCK là nơi tích tụ, xử lý các thông tin liên quan đến chứng khoán và TTCK, sau đó cung cấp đến các nhà đầu tư. Với điều kiện cơ sở vật chất, trang bị kỹ thuật hiện đại, cùng đội ngũ nhân viên có trình độ chuyên môn trong việc thu 6 SVTH: Nguyễn Đức Duy GVHD: Th.s Ngô Văn Quang Lớp: QTKD2 – K11 Trường: Đại học Công Nghiệp Hà Nội Khoa: Quản Lý Kinh Doanh thập và xử lý thông tin, CTCK thực hiện tìm kiếm, thu thập các thông tin cập nhật nhất, thực hiện phân tích và xử lý những nguồn tin thu thập được thành những thông tin có ích, thực hiện cung cấp cho các nhà đầu tư.
CTCK cung cấp các sản phẩm thông tin cho các khách hàng của mình thông qua hoạt động môi giới, tư vấn tài chính, tư vấn đầu tư…Yếu tố trung gian về thông tin được thể hiện rất rõ qua việc hầu hết các CTCK đều thực hiện cung cấp các bản tin thị trường, bản tin nội bộ cho nhà đầu tư, xây dựng website riêng,…. - CTCK là tổ chức trung gian về rủi ro Trên TTCK luôn luôn tiềm ẩn mọi rủi ro, vì vậy tất cả các thành viên tham gia thị trường đều có thể gặp nhiều rủi ro. CTCK trong phạm vi hoạt động của mình cũng sẽ gặp nhiều rủi ro. Khi các nhà đầu tư gặp rủi ro nhiều thì họ sẽ đầu tư ít đi hoặc có thể sẽ không tham gia nữa mà chuyển sang hình thức đầu tư khác.
Điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của CTCK. Trung gian rủi ro thể hiện ở việc công ty là người đứng giữa và thực hiện các giao dịch cho khách hàng, trong giao dịch đó sẽ có người được lợi và người gặp rủi ro. Với những ưu thế về thông tin, nguồn vốn, CTCK có thể giảm thiểu rủi ro cho khách hàng thông qua hoạt động ủy thác đầu tư, bảo lãnh phát hành. CTCK có thể đứng giữa tập hợp nguồn vốn của các khách hàng có nhu cầu, thực hiện giảm thiểu rủi ro cho khách hàng thông qua các danh mục đầu tư hiệu quả hơn, chia sẻ rủi ro với các tổ chức phát hành thông qua hoạt động bảo lãnh phát hành.
- CTCK là tổ chức trung gian về thanh toán CTCK là một trung gian lưu ký chứng khoán, thanh toán bù trừ giữa nhà đầu tư và tổ chức phát hành, giữa các nhà đầu tư với nhau…Công ty thực hiện khớp lệnh để thanh toán cho các nhà đầu tư sau khi có kết quả thanh toán bù trừ từ trung tâm lưu ký chứng khoán và ngân hàng chỉ định thanh toán. Công ty chứng khoán là tổ chức kinh doanh có điều kiện Kinh doanh chứng khoán là ngành nghề kinh doanh đòi hỏi ngoài các điều kiện về chuyên môn, giấy phép hành nghề, còn đòi hỏi các yêu cầu về tài chính. Cụ thể được cấp phép thành lập CTCK, các tổ chức phải đáp ứng các điều sau: 7 SVTH: Nguyễn Đức Duy GVHD: Th.s Ngô Văn Quang Lớp: QTKD2 – K11 Trường: Đại học Công Nghiệp Hà Nội Khoa: Quản Lý Kinh Doanh - Điều kiện về vốn CTCK phải có mức vốn điều lệ tối thiểu bằng vốn pháp định. Vốn pháp định thường được quy định cụ thể cho từng loại hình nghiệp vụ.
Theo điều 18, Nghị định 14/2007/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật chứng khoán thì vốn pháp định cho các nghiệp vụ kinh doanh của CTCK, CTCK có vốn đầu tư nước ngoài, chi nhánh CTCK nước ngoài tại Việt Nam là: Môi giới chứng khoán: 25 tỷ đồng Việt Nam Tự doanh chứng khoán: 100 tỷ đồng Việt Nam Bảo lãnh phát hành chứng khoán: 165 tỷ đồng Việt Nam Tư vấn đầu tư chứng khoán: 10 tỷ đồng Việt Nam Trường hợp công ty chứng khoán muốn thực hiện cấp giấy phép cho nhiều nghiệp vụ kinh doanh, vốn pháp định là tổng số vốn pháp định tương ứng với từng nghiệp vụ xin cấp phép. - Điều kiện về nhân sự Những người quản lý hay nhân viên giao dịch của công ty phải đáp ứng các yêu cầu về kiến thức, trình độ chuyên môn và kinh nghiệm, cũng như mức độ tín nhiệm, tính trung thực. Hầu hết các nước đều yêu cầu nhân viên của CTCK phải có giấy phép hành nghề. Những người giữ các chức danh quản lý còn phải đòi hỏi có giấy phép đại diện.
Ở Việt Nam tiêu chuẩn để có giấy phép hành nghề là phải có trình độ đại học, có trình độ chuyên môn về chứng khoán và TTCK, có đủ 07 chứng chỉ chứng khoán do UBCKNN cấp và phải làm việc tại một CTCK. - Điều kiện về cơ sở vật chất Theo điều 62, Luật chứng khoán Việt Nam năm 2006, điều kiện cấp Giấy phép thành lập và hoạt động của CTCK bao gồm: + Có trụ sở; có trang thiết bị phục vụ hoạt động kinh doanh chứng khoán; + Có đủ vốn pháp định theo quy định của Chính phủ; + Giám đốc hoặc Tổng giám đốc và các nhân viên thực hiện nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán phải có Chứng chỉ hành nghề chứng khoán.