Luận Văn Tổng Quan Về Thương Mại Điện Tử Và An Toàn Internet

Khám phá tổng quan về thương mại điện tử và an toàn internet, phân tích xu hướng, thách thức và giải pháp bảo mật trong môi trường số.

• Người hướng dẫn: TS. Đào Văn Già
• Trường học: Hà Nội
• Đề tài: Tổng Quan Về Thương Mại Điện Tử Và An Toàn Internet
• Loại tài liệu: báo cáo
• Năm xuất bản: 2002
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về thương mại điện tử

Thương mại điện tử đã trở thành một phần không thể thiếu trong nền kinh tế toàn cầu. Chương này cung cấp cái nhìn tổng quan về sự phát triển của thương mại điện tử, từ hình thức truyền thống đến các mô hình hiện đại. Thương mại điện tử quốc tế được nhấn mạnh như một xu hướng tất yếu trong bối cảnh toàn cầu hóa. Các yếu tố như chi phí giao dịch, thị trường điện tử, và vai trò của thương mại điện tử được phân tích chi tiết, giúp người đọc hiểu rõ hơn về cơ chế hoạt động và tầm quan trọng của lĩnh vực này.

1.1. Thương mại truyền thống

Thương mại truyền thống là nền tảng để phát triển thương mại điện tử. Phần này so sánh sự khác biệt giữa hai hình thức, nhấn mạnh sự chuyển đổi từ mô hình truyền thống sang kỹ thuật số. Các yếu tố như chi phí, thời gian, và hiệu quả được đặt lên bàn cân, cho thấy lợi thế vượt trội của thương mại điện tử.

1.2. Thương mại điện tử quốc tế

Thương mại điện tử quốc tế là một phần không thể thiếu trong nền kinh tế toàn cầu. Phần này phân tích các yếu tố thúc đẩy sự phát triển của thương mại điện tử trên phạm vi quốc tế, bao gồm sự phát triển của công nghệ thông tin, hệ thống thanh toán điện tử, và các chiến lược kinh doanh trực tuyến. Các thách thức và cơ hội trong lĩnh vực này cũng được đề cập.

II. An toàn Internet

An toàn Internet là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững của thương mại điện tử. Chương này tập trung vào các vấn đề liên quan đến bảo mật trực tuyến, quyền riêng tư trực tuyến, và bảo vệ dữ liệu. Các giải pháp kỹ thuật như bức tường lửa, giao thức mạng an toàn, và hệ thống thanh toán điện tử an toàn được trình bày chi tiết, giúp người đọc hiểu rõ hơn về cách thức bảo vệ thông tin trong môi trường trực tuyến.

2.1. Phân loại vấn đề an toàn

An toàn Internet được chia thành ba mảng chính: an toàn mạng, an toàn ứng dụng, và an toàn hệ thống. Phần này phân tích từng mảng, nhấn mạnh sự cần thiết của việc kết hợp các biện pháp bảo vệ để đảm bảo an toàn tổng thể. Các ví dụ cụ thể về tấn công mạng và rủi ro bảo mật được đưa ra để minh họa.

2.2. An toàn giao thức mạng

Giao thức mạng là yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo an toàn Internet. Phần này tập trung vào các giao thức như IP, TCP, và SSL/TLS, phân tích cách thức chúng bảo vệ dữ liệu trong quá trình truyền tải. Các giải pháp kỹ thuật như mã hóa dữ liệu và xác thực nguồn gốc được trình bày chi tiết, giúp người đọc hiểu rõ hơn về cơ chế hoạt động của các giao thức này.

III. Nhu cầu thực tế về bảo mật

Bảo mật trực tuyến là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ. Chương này phân tích tình hình phát triển của công nghệ thông tin trên thế giới và trong nước, nhấn mạnh sự cần thiết của việc áp dụng các giải pháp bảo mật dữ liệu và quản lý rủi ro. Các mô hình mạng máy tính và hiện trạng mạng truyền thông ngành tài chính được đưa ra làm ví dụ, giúp người đọc hiểu rõ hơn về thực trạng và nhu cầu bảo mật hiện nay.

3.1. Tình hình phát triển CNTT

Công nghệ thông tin đã thay đổi cách thức hoạt động của thương mại điện tử. Phần này phân tích sự phát triển của CNTT trên thế giới và trong nước, nhấn mạnh sự cần thiết của việc áp dụng các giải pháp bảo mật và quản lý rủi ro. Các xu hướng công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo và blockchain cũng được đề cập.

3.2. Hiện trạng mạng truyền thông

Mạng truyền thông là nền tảng để phát triển thương mại điện tử. Phần này phân tích hiện trạng mạng truyền thông ngành tài chính, nhấn mạnh sự cần thiết của việc áp dụng các giải pháp bảo mật và quản lý rủi ro. Các thách thức và cơ hội trong lĩnh vực này cũng được đề cập.

Nội dung chính

Báo Cáo Nghiên Cứu Đề Tài KC-01-01: Tổng Quan Về Thương Mại Điện Tử Và An Toàn Internet

Tóm tắt nghiên cứu

Báo cáo khoa học thuộc Đề tài cấp Nhà nước KC-01-01 (Chương trình Khoa học Công nghệ KC-01) với chủ đề "Nghiên cứu một số vấn đề bảo mật và phát triển công nghệ thông tin an toàn thông tin cho các mạng dùng và truyền thông giao thức liên mạng máy tính IP - Quyển 2B: Tổng quan về thương mại điện tử và an toàn Internet" do TS. Đào Văn Giá chủ trì thực hiện.

Nghiên cứu tập trung giải quyết câu hỏi trọng tâm: Làm thế nào để thiết lập mô hình kiến trúc an toàn toàn diện cho các hệ thống thông tin và ứng dụng thương mại điện tử (TMĐT) hoạt động trên nền tảng mạng giao thức IP vốn có nhiều điểm yếu bảo mật?

Bằng phương pháp tiếp cận đa tầng kết hợp giữa phân tích lý thuyết tiêu chuẩn an ninh quốc tế và khảo sát thực nghiệm hạ tầng công nghệ thông tin (CNTT) tại các cơ quan trọng yếu của Việt Nam, nhóm nghiên cứu đã hệ thống hóa mô hình an toàn 3 lớp: An toàn tầng mạng (Network Security), An toàn tầng ứng dụng (Application Security), và An toàn hệ thống (System Security).

Kết quả nghiên cứu làm rõ các giải pháp kỹ thuật then chốt bao gồm giao thức IPsec (Authentication Header - AH, Encapsulating Security Payload - ESP), hệ thống tường lửa (Firewall/DMZ), mạng riêng ảo (VPN), giao thức bảo mật gửi tin (S/MIME, PGP, MOSS) và các chuẩn an toàn Web/giao dịch thanh toán điện tử (SSL, S-HTTP, SET). Báo cáo cung cấp cơ sở khoa học và định hướng kỹ thuật mang tính nền tảng cho chiến lược tin học hóa quản lý nhà nước, xây dựng Chính phủ điện tử và hiện đại hóa hệ thống mạng ngành Tài chính tại Việt Nam trong giai đoạn chuyển đổi số ban đầu.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

Đầu thập niên 2000 đánh dấu giai đoạn phát triển bùng nổ của mạng Internet toàn cầu với tốc độ tăng trưởng lưu lượng trên 12% mỗi tháng. Internet đã thay đổi căn bản phương thức trao đổi dữ liệu, mở ra kỷ nguyên kinh tế tri thức và thương mại điện tử. Tuy nhiên, bản chất thiết kế nguyên thủy của giao thức liên mạng IPv4 vốn tối ưu hóa cho tính kết nối mở và truyền tải gói tin (datagram-based) mà không tích hợp sẵn các cơ chế định danh, xác thực và mã hóa gốc. Điều này dẫn tới hàng loạt nguy cơ nghiêm trọng như tấn công giả mạo địa chỉ IP (IP spoofing), nghe trộm dữ liệu truyền thông (eavesdropping), chỉnh sửa trái phép dữ liệu trên đường truyền và tấn công từ chối dịch vụ.

Tại Việt Nam, việc triển khai Nghị quyết 49/CP và Kế hoạch tổng thể phát triển CNTT giai đoạn 1996–2000 đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hiện đại hóa bộ máy hành chính công và thiết lập các mạng thông tin diện rộng (WAN) dùng riêng cho các cơ quan Đảng, Quốc hội, Văn phòng Chính phủ và các Bộ ngành (tiêu biểu là Bộ Tài chính). Tuy nhiên, khoảng trống nghiên cứu lớn tại thời điểm này là sự thiếu vắng một mô hình kiến trúc an toàn thông tin chuẩn mực, đồng bộ, có khả năng dung hòa giữa việc tận dụng hạ tầng viễn thông công cộng chi phí thấp với việc bảo đảm tính bí mật, toàn vẹn và chống chối bỏ cho các giao dịch nghiệp vụ nhạy cảm.

Nghiên cứu của Đề tài KC-01-01 xuất hiện như một nhiệm vụ chiến lược, giải quyết bài toán giao thoa giữa đổi mới công nghệ và kiểm soát rủi ro an ninh mạng, cung cấp luận cứ kỹ thuật kịp thời để định hình kiến trúc hạ tầng an toàn cho tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và chuyển dịch số hóa quốc gia.

---

Methodology và approach

Nghiên cứu áp dụng thiết kế đa phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu quy chuẩn kỹ thuật hệ thống (Technical Protocol & Architectural Analysis) và phương pháp điều tra, khảo sát thực tế (Empirical Survey Method):

1. Khung phân tích kiến trúc an ninh đa tầng (Multi-tier Security Framework):

   • Phân rã bài toán an toàn thông tin thành 3 phân tầng độc lập nhưng phụ thuộc tương hỗ: Tầng mạng (IP layer), Tầng ứng dụng (Application layer), và Tầng máy chủ/thiết bị đầu cuối (System layer).
   • Tiếp cận theo chu trình quản lý rủi ro từ nguồn phát sinh: rủi ro đường truyền trung gian, rủi ro chuyển tiếp cổng lưu trữ (store-and-forward gateways), và rủi ro từ chính các mã thực thi phía máy khách (client-side executable code).

2. Phương pháp phân tích và so sánh giao thức chuẩn hóa:

   • Đánh giá toàn diện các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế do IETF, ISO, ITU và RSA Data Security ban hành.
   • So sánh cấu trúc dữ liệu mật mã, định dạng thông điệp hợp quy (canonicalization), và cơ chế quản lý khóa công khai (PKI) giữa các chuẩn: IPsec (RFC 2401, RFC 2402 AH, RFC 2406 ESP), các chuẩn bảo mật thư tín (PEM RFC 1421/1422, MOSS RFC 1848, PKCS#7/S/MIME, PGP, MSP), và các chuẩn giao dịch trực tuyến (SSL/TLS, S-HTTP, SET).

3. Phương pháp khảo sát hiện trạng hạ tầng ứng dụng thực tiễn:

   • Khảo sát mô hình mạng máy tính và hiện trạng truyền thông tại cơ quan Đảng, Văn phòng Quốc hội, Văn phòng Chính phủ và đặc biệt là hệ thống mạng máy tính ngành Tài chính.
   • Thu thập dữ liệu thực địa về lưu lượng, topo mạng diện rộng, các cổng kết nối Internet, cơ chế tường lửa và các ứng dụng nhóm (Groupware như Lotus Notes, Microsoft Exchange) đang vận hành.

Tính tin cậy và giá trị khoa học của phương pháp luận được bảo đảm thông qua việc đối chiếu trực tiếp giữa các yêu cầu bảo mật lý thuyết với các hạn chế kỹ thuật đặc thù tại Việt Nam (băng thông thấp, hạn chế xuất nhập khẩu công nghệ mật mã mạnh, nguy cơ mã độc và lỗ hổng hệ điều hành).

---

Phát hiện chính

1. Tính không đầy đủ của an toàn tầng mạng và tính tất yếu của an toàn ứng dụng:

   • Mặc dù an toàn tầng mạng với các giao thức AH (Authentication Header) và ESP (Encapsulating Security Payload) cung cấp cơ chế xác thực nguồn gốc gói tin, kiểm tra tính toàn vẹn (thông qua hàm băm MD5, SHA) và mã hóa luồng dữ liệu (chế độ Transport mode và Tunnel mode) trong suốt đối với mọi ứng dụng, nó không thể bảo vệ dữ liệu theo nguyên tắc đầu cuối - đầu cuối (end-to-end / writer-to-reader).
   • Điển hình trong dịch vụ gửi tin qua các cổng MTA trung gian, an toàn tầng mạng hoàn toàn bất lực trước nguy cơ tráo đổi nội dung tại các máy chủ chuyển tiếp, đòi hỏi bắt buộc phải có các biện pháp bảo vệ tại tầng ứng dụng.

2. Ưu thế thương mại vượt trội của chuẩn S/MIME và PKCS#7:

   • Trong số các giao thức bảo mật gửi tin (PEM, MOSS, PGP, MSP, X.400), S/MIME chứng minh tính khả thi ứng dụng cao nhất nhờ việc tích hợp chuẩn biểu diễn dữ liệu quốc tế ASN.1 và chuẩn mật mã khóa công khai PKCS#7. Khác với PGP dựa trên mô hình tin cậy phi tập trung (Web of Trust) thiếu khả năng mở rộng trong doanh nghiệp lớn, S/MIME tương thích hoàn toàn với MIME đa phương tiện và cấu trúc hạ tầng khóa công khai PKI chuẩn mực.

3. Mô hình bảo mật phiên Web (SSL) và Thanh toán điện tử an toàn (SET):

   • Giao thức SSL (Secure Sockets Layer) gồm SSL Record Protocol và SSL Handshake Protocol là giải pháp tối ưu cho bảo mật kênh truyền HTTP giữa Client và Server.
   • Đối với các giao dịch tài chính nhạy cảm, giao thức SET (Secure Electronic Transaction) do Visa/MasterCard bảo trợ giải quyết triệt để rủi ro bảo mật thông qua chữ ký kép (dual signature), giúp che giấu thông tin thẻ tín dụng đối với nhà buôn (merchant) và che giấu chi tiết đơn hàng đối với ngân hàng xử lý giao dịch.

4. Tường lửa, Mạng vành đai (DMZ) và VPN là bộ khung cốt lõi cho mạng diện rộng:

   • Phối hợp giữa Screening Router (lọc gói tin dựa trên bảng luật IP/Port), Proxy Server (máy chủ ủy quyền lớp ứng dụng) và Perimeter Network (mạng vành đai) giúp ngăn chặn triệt để nguy cơ xâm nhập từ ngoài vào mạng nội bộ của tổ chức.
   • Việc kết hợp Firewall với cơ chế IPsec Tunnel tạo ra các Mạng riêng ảo (VPN) an toàn tuyệt đối trên hạ tầng Internet công cộng.

5. Mối quan hệ mật thiết giữa giải pháp kỹ thuật và hành lang pháp lý ISP:

   • An toàn thông tin không thể tách rời khung pháp lý. Nghiên cứu chỉ ra các điều khoản miễn trừ trách nhiệm (Disclaimer of warranties), giới hạn trách nhiệm bồi thường (Limitation of liability), và chính sách kiểm soát nội dung/chống lạm dụng tài nguyên trong thỏa thuận nhà cung cấp dịch vụ Internet (ISP Agreements) là điều kiện tiên quyết để phân định trách nhiệm dân sự và hình sự của các bên trong môi trường số.

---

Đóng góp khoa học

• Về mặt lý thuyết: Báo cáo đã chuẩn hóa hệ thống thuật ngữ, phân loại và xây dựng mô hình lý thuyết an toàn thông tin hoàn chỉnh cho hệ thống truyền thông trên nền giao thức IP tại Việt Nam. Nghiên cứu làm rõ mối quan hệ tương tác giữa mật mã học đối xứng, mật mã khóa công khai, hàm băm và giao thức truyền thông.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp khung đánh giá so sánh đa tiêu chuẩn giữa các giao thức bảo mật, giúp các nhà phát triển hệ thống lựa chọn đúng giải pháp bảo mật tương ứng với từng cấp độ nghiệp vụ (cấp gói tin, cấp phiên kết nối hay cấp thông điệp ứng dụng).
• Về mặt ứng dụng thực tiễn: Định hình trực tiếp kiến trúc thiết kế mạng Intranet, mạng diện rộng (WAN) và cổng kết nối an toàn cho các cơ quan đầu não quốc gia (Văn phòng Trung ương Đảng, Quốc hội, Chính phủ) và ngành Tài chính.
• Về mặt chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học để các cơ quan quản lý nhà nước ban hành quy chế an toàn mạng, quy chuẩn chứng thực chữ ký điện tử, tiền đề cho Luật Giao dịch điện tử và các văn bản quy phạm pháp luật về an ninh mạng tại Việt Nam sau này.

---

Đối tượng quan tâm

• Nhà nghiên cứu học thuật & Giảng viên: Tài liệu cung cấp bức tranh toàn cảnh về sự tiến hóa của các giao thức mật mã mạng và kiến trúc an toàn Internet kinh điển.
• Kỹ sư an toàn thông tin & Quản trị hệ thống mạng: Nắm bắt sâu sắc cơ chế hoạt động của IPsec, cấu hình Firewall đa lớp, kiến trúc DMZ, giao thức SSL/TLS và quy trình xử lý chữ ký số PKCS.
• Kiến trúc sư phần mềm & Nhà phát triển TMĐT: Ứng dụng các quy tắc bảo mật thông điệp, mã hóa phân quyền trong luồng thanh toán điện tử và kiểm soát môi trường thực thi an toàn cho mã nhúng (Sandbox / Authenticode).
• Nhà hoạch định chính sách & Cán bộ chuyển đổi số: Tham khảo kinh nghiệm lịch sử trong việc xây dựng hệ thống an toàn thông tin cho Chính phủ điện tử và các quy chế pháp lý quản lý dịch vụ Internet.

---

FAQ (Các câu hỏi thường gặp)

1. Phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu là gì?

Phát hiện quan trọng nhất là: An toàn thông tin là một hệ thống đa tầng đồng bộ, trong đó an toàn tầng mạng (IPsec) không thể thay thế cho an toàn tầng ứng dụng (S/MIME, SET, SSL), và toàn bộ các giải pháp kỹ thuật đều vô nghĩa nếu thiếu vắng an toàn hệ thống tại các máy chủ đầu cuối và khung pháp lý ràng buộc trách nhiệm.

2. Phương pháp nghiên cứu của đề tài có điểm gì đặc biệt?

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa việc giải mã, đối chiếu các tiêu chuẩn giao thức quốc tế tiên tiến nhất (IETF, PKCS, SET) với việc phân tích dữ liệu khảo sát thực địa tại các mạng máy tính bộ ngành trọng yếu ở Việt Nam, giúp các đề xuất vừa chuẩn mực về học thuật vừa mang tính ứng dụng thực tiễn cao.

3. Kết quả nghiên cứu có khả năng khái quát hóa và ứng dụng hiện nay không?

Hoàn toàn có. Mặc dù các công nghệ cụ thể đã phát triển (như TLS thay thế SSL, IPv6 mở rộng IPv4), nhưng các nguyên lý kiến trúc nền tảng như mô hình an toàn 3 lớp, cơ chế đóng gói bảo mật (Tunnel/Transport mode), cấu trúc chữ ký số đa thành phần (MIME multipart/signed) và nguyên lý phân tách dữ liệu thanh toán trong giao thức SET vẫn là nền tảng cốt lõi của công nghệ an ninh mạng hiện đại.

4. Hướng phát triển tiếp theo (Next Steps) của nghiên cứu này là gì?

Các bước phát triển tiếp theo bao gồm: xây dựng hệ thống Hạ tầng khóa công khai quốc gia (National PKI), thử nghiệm triển khai cổng thanh toán điện tử liên ngân hàng, và phát triển các thiết bị bảo mật phần cứng chuyên dụng (Hardware Security Module - HSM) phục vụ bảo mật cơ quan nhà nước.

5. Những ứng dụng thực tiễn trực tiếp từ đề tài là gì?

Đề tài cung cấp giải pháp triển khai trực tiếp cho việc kết nối mạng diện rộng giữa 61 tỉnh, thành ủy với các cơ quan Đảng Trung ương qua Lotus Notes; thiết kế mạng Intranet Văn phòng Quốc hội, Văn phòng Chính phủ và mô hình bảo mật dữ liệu mạng truyền thông ngành Tài chính.

---

Kết luận

Báo cáo kết quả nghiên cứu KC-01-01 (Quyển 2B) do TS. Đào Văn Giá chủ trì là một công trình khoa học có giá trị học thuật và thực tiễn sâu sắc, đặt nền móng kiến trúc vững chắc cho sự phát triển của công nghệ bảo mật thông tin và thương mại điện tử tại Việt Nam. Công trình đã làm rõ các nguyên lý an ninh mạng cốt lõi, so sánh thấu đáo các chuẩn giao thức quốc tế và đề xuất lộ trình ứng dụng phù hợp với điều kiện kinh tế - kỹ thuật trong nước.

Để tiếp tục kế thừa những giá trị nền tảng này, các chuyên gia và nhà quản trị hệ thống cần tiếp tục nghiên cứu, nâng cấp các mô hình kiến trúc an ninh mạng hướng tới mô hình phòng thủ theo chiều sâu (Defense-in-Depth) và kiến trúc không tin cậy (Zero Trust) trong kỷ nguyên số hóa hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Ch−¬ng tr×nh KC-01: §Ò tµi KC-01-01: Nghiªn cøu khoa häc Nghiªn cøu mét sè vÊn ®Ò b¶o mËt vµ ph¸t triÓn c«ng nghÖ th«ng tin an toµn th«ng tin cho c¸c m¹ng dïng vµ truyÒn th«ng giao thøc liªn m¹ng m¸y tÝnh IP B¸o c¸o kÕt qu¶ nghiªn cøu M« h×nh b¶o mËt th«ng tin cho c¸c m¹ng m¸y tÝnh QuyÓn 2B: “Tæng quan vÒ th−¬ng m¹i ®iÖn tö vµ an toµn Internet” Hµ NéI-2002 B¸o c¸o kÕt qu¶ nghiªn cøu M« h×nh b¶o mËt th«ng tin cho c¸c m¹ng m¸y tÝnh QuyÓn 2B: “Tæng quan vÒ th−¬ng m¹i ®iÖn tö vµ an toµn Internet” Chñ tr× nhãm thùc hiÖn: TS. §µo V¨n Gi¸ Môc lôc CH−¬ng 1. Tæng quan vÒ th−¬ng m¹i ®iÖn tö 1.1 Th−¬ng m¹i truyÒn thèng 1.3 Th−¬ng m¹i ®iÖn tö quèc tÕ 2.1 Nguån gèc cña Internet 2.2 Khai th¸c tin trªn Internet 2.3 ViÖc sö dông th−¬ng m¹i cña Internet 2.4 Sù ph¸t triÓn cña Internet vµ Web 3. C¸c ®iÒu kiÖn b¾t buéc vµ th−¬ng m¹i ®iÖn tö 3.1 C¸c chi phÝ giao dÞch 3.2 C¸c thÞ tr−êng vµ c¸c thø bËc 3.3 Vai trß cña th−¬ng m¹i ®iÖn tö 4.

C¸c d©y chuyÒn gi¸ trÞ (value chains) trong th−¬ng m¹i ®iÖn tö 4.1 C¸c d©y chuyÒn gi¸ trÞ cña c¸c ®¬n vÞ kinh doanh chiÕn l−îc 4.2 C¸c d©y chuyÒn gi¸ trÞ ngµnh nghÒ 4.3 Vai trß cña th−¬ng m¹i ®iÖn tö 5. Tæng kÕt Ch−¬ng 2. An toµn InterNET 1. Ph©n lo¹i vÊn ®Ò 2.

An toµn giao thøc m¹ng 3. An toµn dÞch vô göi tin 5. An toµn Web 6. An toµn ®èi víi c¸c øng dông th−¬ng m¹i ®iÖn tö 7.

C¸c tho¶ thuËn cña c¸c nhµ cung cÊp dÞch vô Internet 8. Tæng kÕt Ch−¬ng 3. Nhu cÇu thùc tÕ vÒ b¶o mËt 1. VÒ t×nh h×nh ph¸t triÓn cña CNTT trªn thÕ giíi 2.

T×nh h×nh ph¸t triÓn CNTT trong n−íc 3. Kh¶o s¸t m« h×nh m¹ng m¸y tÝnh cña Bé Tµi ChÝnh 4. HiÖn tr¹ng m¹ng truyÒn th«ng ngµnh tµi chÝnh 1 Ch−¬ng 1. An toµn InterNET NhiÒu øng dông th−¬ng m¹i ®iÖn tö sö dông Internet cho viÖc truyÒn th«ng cña chóng.

Kh«ng thÓ phñ nhËn ®−îc, Internet víi c¸c chi phÝ thÊp vµ tån t¹i ë mäi n¬i ®· lµm cho nhiÒu øng dông nµy trë nªn kh¶ thi. §¸ng tiÕc, c¸c rñi ro khi sö dông Internet cã thÓ thÓ g©y ra hiÖn t−îng n¶n chÝ. PhÇn nµy khai th¸c c¸c tÝnh n¨ng cña Internet nh− thÕ nµo ®Ó tr¸nh ®−îc c¸c rñi ro kh«ng mong muèn. Chóng ta b¾t ®Çu víi mét cuéc th¶o luËn vÒ 3 m¶ng chÝnh : An toµn m¹ng ®−îc chia thµnh - an toµn m¹ng, an toµn øng dông vµ an toµn hÖ thèng.

Sau ®ã tr×nh bµy mét sè gi¶i ph¸p kü thuËt an toµn cô thÓ dµnh cho Internet, bao gåm an toµn giao thøc tÇng m¹ng, bøc t−êng löa, an toµn göi tin, an toµn Web, EDI an toµn vµ giao thøc thanh to¸n b»ng thÎ tÝn dông giao dÞch ®iÖn tö an toµn (Secure Electronic Transaction- viÕt t¾t SET) .Trong phÇn nµy chóng ta tr×nh bµy mét yÕu tè quan träng trong viÖc cung cÊp tÝnh an toµn cho ng−êi dïng Internet tõ mét h×nh phèi c¶nh hîp ph¸p - hîp ®ång cña nhµ cung cÊp dÞch vô Internet. Ph©n lo¹i vÊn ®Ò An toµn Internet phô thuéc vµo c¸c cung cÊp an toµn trong 3 m¶ng : an toµn m¹ng, an toµn øng dông vµ an toµn hÖ thèng. ViÖc sö dông c¸c cung cÊp an toµn nµy ®−îc kÕt hîp víi c¸c kiÓu b¶o vÖ an toµn nh− an toµn côc bé, an toµn c¸ nh©n, an toµn ph−¬ng tiÖn vµ nh− vËy tho¶ m·n ®−îc c¸c ®ßi hái cña mét chÝnh s¸ch an toµn tæng thÓ. An toµn m¹ng Víi an toµn m¹ng, chóng t«i muèn nãi ®Õn viÖc b¶o vÖ xö lý b»ng c¸c môc d÷ liÖu ®−îc truyÒn th«ng gi÷a c¸c hÖ thèng cuèi m¹ng.

§Æc biÖt, phÇn nµy lo¹i ra bÊt kú nh÷ng g× x¶y ra trong c¸c hÖ thèng cuèi - c¶ c¸c hÖ thèng client vµ server. NÕu mét hÖ thèng cuèi (end-system) ®−îc kÕt nèi trùc tiÕp víi Internet, d÷ liÖu bÊt kú mµ nã nhËn ®−îc: + cã thÓ bÞ söa ®æi trong qu¸ tr×nh chuyÓn tiÕp. + cã thÓ kh«ng ph¶i tõ d÷ liÖu nguån. + cã thÓ lµ mét phÇn cña tÊn c«ng chñ ®Þnh chèng l¹i hÖ thèng.

Do vËy, gãi bÊt kú ®−îc göi tíi: + cã thÓ kh«ng tíi ®−îc n¬i mµ nã ®−îc ®¸nh ®Þa chØ. + cã thÓ bÞ söa ®æi trªn lé tr×nh. + cã thÓ bÞ nh÷ng ng−êi v« danh hoÆc c¸c hÖ thèng ®äc ®−îc. 1 Khi gÆp t×nh tr¹ng r¾c rèi, an toµn øng dông vµ an toµn hÖ thèng cã xu h−íng cho r»ng hÖ thèng kh«ng hoµn toµn tin cËy.

C¸c biÖn ph¸p cã kh¶ n¨ng b¶o vÖ. An toµn m¹ng, nãi c¸ch kh¸c, ®−îc trang bÞ nh»m nªu bËt c¸c ®Æc ®iÓm an toµn vèn cã cña m¹ng, ®iÒu nµy cã nghÜa lµ sù Ýt tin cËy ®−îc thay thÕ b»ng c¸c biÖn ph¸p b¶o vÖ trong c¸c hÖ thèng cuèi. ThØnh tho¶ng, ®iÒu nµy cã thÓ cã lîi, ®Æc biÖt víi c¸c hÖ thèng cuèi kh«ng ®−îc kiÓm so¸t chÆt chÏ bëi nh÷ng ng−êi tØnh t¸o vµ cã ®ñ tr×nh ®é vÒ an toµn;vÝ dô, m¸y tÝnh ®Ó bµn trong m«i tr−êng ë nhµ hoÆc mét c«ng viÖc kinh doanh ®Æc tr−ng. TÝnh hÊp dÉn cña an toµn m¹ng lµ ë chç nã lµm viÖc cho mäi øng dông.

C¸c dÞch vô an toµn m¹ng, hoÆc c¸c b¶o vÖ, cã thÓ bao gåm: Authentication and integrity - X¸c thùc vµ toµn vÑn : cung cÊp cho hÖ thèng nhËn sù tin cËy vÒ gãi nguån vµ ®¶m b¶o r»ng gãi nµy kh«ng bÞ söa ®æi tõ khi rêi khái nguån. Confidentiality - Sù tin cÈn : B¶o vÖ c¸c néi dung cña mét gãi kh«ng bÞ lé cho bÊt cø ai ngo¹i trõ ng−êi ®−îc chØ ®Þnh nhËn gãi ®ã. Access control - KiÓm so¸t truy nhËp : H¹n chÕ truyÒn th«ng víi mét hÖ thèng cuèi riªng biÖt, chØ truyÒn th«ng víi c¸c øng dông riªng biÖt hoÆc c¸c nguån vµ ®Ých cña gãi tõ xa riªng biÖt. ViÖc cung cÊp c¸c dÞch vô x¸c thùc, toµn vÑn, vµ tin cÈn ®−îc tr×nh bµy trong môc 2.

ViÖc cung cÊp c¸c dÞch vô kiÓm so¸t truy nhËp ®−îc tr×nh bµy trong môc 3. An toµn øng dông An toµn øng dông cã nghÜa lµ c¸c b¶o vÖ an toµn ®−îc g¾n vµo trong mét øng dông riªng biÖt vµ tiÕn hµnh c¸c biÖn ph¸p an toµn cña mét m¹ng bÊt kú mét c¸ch ®éc lËp. Mét sè dÞch vô an toµn øng dông cã thÓ lùa chän (lu©n phiªn) hoÆc nh©n ®«i c¸c dÞch vô an toµn m¹ng. VÝ dô, nÕu mét Web browser vµ mét Web server m· ho¸, t¹i tÇng øng dông, tÊt c¶ c¸c th«ng b¸o l−u chuyÓn gi÷a chóng, cã thÓ thu ®−îc cïng mét kÕt qu¶ b»ng c¸ch m· ho¸ t¹i tÇng m¹ng (IP).

Tuy nhiªn, nhiÒu øng dông cã c¸c ®ßi hái riªng vÒ an toµn v× vËy kh«ng thÓ ®¸p øng mét c¸ch ®¬n gi¶n b»ng c¸c dÞch vô an toµn m¹ng. VÝ dô, khi thùc hiÖn th− tÝn ®iÖn tö (e-mail). Mét th«ng b¸o e-mail cã thÓ ®−îc truyÒn ®i trªn mét lo¹t c¸c phiªn m¹ng kh¸c nhau, ®−îc l−u tr÷ trªn hµng lo¹t c¸c hÖ thèng kh«ng ®−îc biÕt ®Õn trong qu¸ tr×nh chuyÓn tiÕp. An toµn m¹ng kh«ng thÓ cung cÊp c¸c b¶o vÖ chèng l¹i viÖc x¸o trén th«ng b¸o mµ cã thÓ x¶y ra t¹i mét cæng e-mail, cæng nµy thùc hiÖn chøc n¨ng l−u gi÷ vµ chuyÓn tiÕp th− tÝn ®iÖn tö.

H¬n n÷a, ch¼ng cã lý do g× ®Ó b¾t buéc c¸c hÖ thèng trung gian nh− vËy cã ®−îc sù tin cËy trong an toµn - khi b¹n tin t−ëng vµo tÝnh toµn vÑn cña c¸c nhµ cung cÊp dÞch 2 vô cña hÖ thèng, nh−ng khã cã thÓ nãi tr−íc ®−îc lµ c¸c hÖ thèng cña hä kh«ng bÞ mét ng−êi nµo ®ã bÊt kú th©m nhËp vµo. H¬n n÷a, th− tÝn ®iÖn tö cÇn ®−îc b¶o vÖ trªn c¬ së tõng c¸ nh©n- kh«ng trªn c¬ së tõng hÖ thèng. Khi mét ng−êi göi th− tÝn ®iÖn tö m· ho¸ mét th«ng b¸o cho mét ng−êi nhËn riªng biÖt, chØ ng−êi nhËn nµy cã kh¶ n¨ng biÕt ®−îc néi dung cña th«ng b¸o - kh«ng ng−êi sö dông nµo cã thÓ chia xÎ sö dông cña mét hÖ thèng víi ng−êi nhËn nµy. V× vËy, th− tÝn ®iÖn tö ®ßi hái ®−îc b¶o vÖ tin cËy tõ ®Çu nµy ®Õn ®Çu kia (end-to-end) hoÆc tõ ng−êi viÕt ®Õn ng−êi ®äc (writer to reader), ®iÒu nµy kh«ng chØ ®¬n gi¶n lµ ®−îc c¸c dÞch vô an toµn m¹ng cung cÊp mµ cßn h¬n thÕ n÷a.

C¸c giao thøc chi tr¶ ®iÖn tö an toµn riªng biÖt thËm chÝ cßn cã thÓ phøc t¹p h¬n nhiÒu. VÝ dô, mét th«ng b¸o chi tr¶ tõ ng−êi mua göi tíi cho nhµ cung cÊp, råi tíi nhµ b¨ng, c¸c tr−êng kh¸c nhau trong th«ng b¸o b¾t buéc ph¶i ®−îc gi÷ bÝ mËt ®Ó t«n träng c¸c thµnh viªn kh¸c. Mét sè tr−êng cã thÓ ®−îc m· ho¸, do vËy nhµ cung cÊp kh«ng thÓ dÞch ®−îc c¸c néi dung nh−ng khi nhµ b¨ng nhËn ®−îc c¸c tr−êng chuyÓn tiÕp, hä cã thÓ dÞch ®−îc. TÝnh phøc t¹p cña c¸c yªu cÇu vÒ an toµn trong c¸c giao thøc øng dông míi, cho thÊy xu h−íng sö dông c¸c biÖn ph¸p an toµn øng ®−îc −u tiªn h¬n c¸c biÖn ph¸p an toµn m¹ng.

Sau nµy, chóng vÉn cã vÞ trÝ riªng, nh−ng nãi chung chóng kh«ng ®−îc ¸p dông ®Ó phôc vô nh− lµ c¸c biÖn ph¸p chÝnh nh»m b¶o vÖ c¸c øng dông th−¬ng m¹i ®iÖn tö. C¸c biÖn ph¸p an toµn øng dông më ra nhiÒu dÞch vô an toµn nh− : x¸c thùc, kiÓm so¸t truy nhËp, tÝnh tin cËy, toµn vÑn d÷ liÖu, kh«ng b¸c bá. C¸c biÖn ph¸p an toµn øng dông riªng biÖt sÏ ®−îc th¶o luËn chi tiÕt h¬n trong c¸c môc sau chñ yÕu vÒ phÇn an toµn dÞch vô b¸o tin, an toµn Web , vµ an toµn dµnh cho c¸c øng dông th−¬ng m¹i ®iÖn tö. An toµn hÖ thèng An toµn hÖ thèng quan t©m ®Õn viÖc b¶o vÖ mét hÖ thèng cuèi riªng biÖt vµ m«i tr−êng côc bé cña nã, kh«ng quan t©m ®Õn b¶o vÖ truyÒn th«ng ®−îc t¹o ra th«ng qua c¸c biÖn ph¸p an toµn m¹ng vµ an toµn øng dông.

An toµn hÖ thèng bao gåm c¸c biÖn ph¸p nh− sau: §¶m b¶o r»ng kh«ng cã c¸c yÕu ®iÓm vÒ an toµn trong c¸c phÇn mÒm ®−îc cµi ®Æt. Mét ng−êi ph¶i ®¶m b¶o r»ng tÊt c¶ bæ xung phÇn mÒm cña nhµ cung cÊp liªn quan ®Õn an toµn ph¶i ®−îc cµi ®Æt nhanh chãng vµ kh«ng ®−îc cµi ®Æt c¸c phÇn mÒm nghi ngê cã thÓ chøa virut hoÆc con ngùa thµnh T¬roa. §¶m b¶o r»ng mét hÖ thèng ph¶i ®Þnh cÊu h×nh ®Ó gi¶m tèi thiÓu c¸c rñi ro th©m nhËp. HÖ thèng ph¶i ®−îc ®Þnh cÊu h×nh ®Ó theo dâi c¸c gãi cña Internet trªn c¸c cæng ®−îc g¸n cho c¸c øng dông, c¸c øng dông nµy ®−îc sö dông tÝch cùc trªn 3 hÖ thèng.

Nãi chung, c¸c modem kh«ng ®−îc ®Þnh cÊu h×nh cho quay sè vµo (nÕu cã mét yªu cÇu quay sè, th× ë ®©y ph¶i lµ mét ph−¬ng tiÖn kiÓm so¸t truy nhËp mµ x¸c thùc toµn bé nh÷ng ng−êi gäi míi).