Tiêu chí tuyển chọn học sinh năng khiếu múa: Tất cả những điều cần biết

Tiêu chí tuyển chọn học sinh năng khiếu múa là một vấn đề quan trọng trong việc phát triển nghệ thuật múa… 172 trang · Trường Cao đẳng Múa Việt Nam · 2007.

• Tác giả: Thạc Sĩ – NGƯT Vũ Dương Dũng
• Người hướng dẫn: NGND Trần Quốc Cường
• Trường học: Trường Cao đẳng Múa Việt Nam
• Chuyên ngành: Nghệ thuật múa
• Đề tài: Tiêu chí tuyển chọn học sinh năng khiếu múa
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Danh mục những chữ viết tắt
• Danh mục các bảng và sơ đồ
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: Cơ sở lý thuyết năng khiếu múa
• 1.1. Hình thể
• 1.2. Hình thức

Tóm tắt

I. Giới thiệu về tiêu chí tuyển chọn học sinh năng khiếu múa

Tiêu chí tuyển chọn học sinh năng khiếu múa là một vấn đề quan trọng trong việc phát triển nghệ thuật múa tại Việt Nam. Việc xác định các tiêu chí này không chỉ giúp các cơ sở đào tạo lựa chọn được những học sinh có năng khiếu mà còn đảm bảo chất lượng giảng dạy và đào tạo. Theo tài liệu, các tiêu chí này cần phải được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học, phản ánh đúng thực trạng và nhu cầu của ngành múa. Việc tuyển chọn học sinh năng khiếu múa không chỉ dựa vào khả năng biểu diễn mà còn cần xem xét đến các yếu tố như thể chất, tâm lý và khả năng tiếp thu nghệ thuật. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có một hệ thống tiêu chí rõ ràng và khoa học để đảm bảo tính khách quan và công bằng trong quá trình tuyển chọn.

1.1. Tầm quan trọng của việc xác định tiêu chí

Việc xác định tiêu chí tuyển chọn học sinh năng khiếu múa có ý nghĩa rất lớn trong việc phát triển nghệ thuật múa tại Việt Nam. Các tiêu chí này không chỉ giúp các cơ sở đào tạo lựa chọn được những học sinh có năng khiếu mà còn đảm bảo chất lượng giảng dạy và đào tạo. Theo tài liệu, các tiêu chí này cần phải được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học, phản ánh đúng thực trạng và nhu cầu của ngành múa. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có một hệ thống tiêu chí rõ ràng và khoa học để đảm bảo tính khách quan và công bằng trong quá trình tuyển chọn.

II. Các tiêu chí cơ bản trong tuyển chọn

Các tiêu chí cơ bản trong tuyển chọn học sinh năng khiếu múa bao gồm nhiều yếu tố khác nhau. Đầu tiên, thể chất là một yếu tố quan trọng, bao gồm chiều cao, cân nặng và khả năng vận động. Thứ hai, khả năng cảm thụ âm nhạc và nhịp điệu cũng là một tiêu chí không thể thiếu. Học sinh cần có khả năng cảm nhận và thể hiện cảm xúc qua từng động tác múa. Thứ ba, sự kiên trì và đam mê với nghệ thuật múa cũng là một yếu tố quyết định. Những học sinh có đam mê sẽ có động lực học tập và rèn luyện tốt hơn. Cuối cùng, khả năng tiếp thu và học hỏi từ giáo viên cũng là một tiêu chí quan trọng trong quá trình tuyển chọn.

2.1. Thể chất và khả năng vận động

Thể chất là một trong những tiêu chí hàng đầu trong tuyển chọn học sinh năng khiếu múa. Học sinh cần có chiều cao và cân nặng phù hợp với yêu cầu của bộ môn. Ngoài ra, khả năng vận động linh hoạt, dẻo dai cũng rất quan trọng. Những học sinh có thể chất tốt sẽ dễ dàng tiếp thu các kỹ thuật múa phức tạp hơn. Theo tài liệu, việc đánh giá thể chất cần được thực hiện một cách khoa học, dựa trên các chỉ số cụ thể để đảm bảo tính chính xác và khách quan.

III. Phương pháp đánh giá năng khiếu

Phương pháp đánh giá năng khiếu múa cần phải được thực hiện một cách khoa học và khách quan. Các phương pháp này có thể bao gồm việc tổ chức các buổi thi tuyển, đánh giá qua các tiết mục biểu diễn, hoặc thông qua các bài kiểm tra năng khiếu. Việc sử dụng các tiêu chí rõ ràng và cụ thể trong quá trình đánh giá sẽ giúp cho việc tuyển chọn trở nên công bằng hơn. Ngoài ra, việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành trong đánh giá cũng rất quan trọng, giúp các giáo viên có cái nhìn tổng quát hơn về năng lực của học sinh.

3.1. Tổ chức thi tuyển và đánh giá

Tổ chức thi tuyển là một trong những phương pháp hiệu quả nhất để đánh giá năng khiếu múa của học sinh. Các buổi thi tuyển cần được chuẩn bị kỹ lưỡng, từ nội dung thi đến cách thức tổ chức. Học sinh sẽ được yêu cầu thể hiện các tiết mục múa theo yêu cầu của ban giám khảo. Việc đánh giá cần dựa trên các tiêu chí cụ thể như kỹ thuật, cảm xúc và khả năng biểu diễn. Điều này không chỉ giúp phát hiện ra những tài năng mà còn tạo cơ hội cho học sinh thể hiện bản thân.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Kết luận, việc xây dựng và áp dụng các tiêu chí tuyển chọn học sinh năng khiếu múa là rất cần thiết để nâng cao chất lượng đào tạo nghệ thuật múa tại Việt Nam. Các tiêu chí này cần được nghiên cứu và cập nhật thường xuyên để phù hợp với sự phát triển của ngành. Khuyến nghị các cơ sở đào tạo nên chú trọng đến việc xây dựng một hệ thống tiêu chí rõ ràng, khoa học và thực tiễn, đồng thời cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các giáo viên và ban giám khảo trong quá trình tuyển chọn. Điều này sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và phát hiện ra những tài năng trẻ cho nghệ thuật múa Việt Nam.

4.1. Đề xuất cải tiến trong tuyển chọn

Đề xuất cải tiến trong tuyển chọn học sinh năng khiếu múa cần được thực hiện một cách đồng bộ và có hệ thống. Các cơ sở đào tạo nên tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm để trao đổi kinh nghiệm và cập nhật các phương pháp tuyển chọn mới. Đồng thời, cần có sự tham gia của các chuyên gia trong lĩnh vực nghệ thuật múa để đảm bảo tính khoa học và thực tiễn trong việc xây dựng các tiêu chí. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng tuyển chọn mà còn tạo ra một môi trường học tập và rèn luyện tốt hơn cho học sinh.

Nội dung chính

Tiêu chí tuyển chọn học sinh năng khiếu múa: Cơ sở khoa học và hướng dẫn chuẩn hóa quy trình đào tạo nghệ thuật

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

Nghiên cứu "Tiêu chí tuyển chọn học sinh năng khiếu múa" do NGND Trần Quốc Cường cùng các cộng sự tại Trường Cao đẳng Múa Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) chủ trì thực hiện, nhằm giải quyết câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Làm thế nào để xây dựng một hệ thống tiêu chí định tính và định lượng có cơ sở khoa học liên ngành nhằm chuẩn hóa quy trình tuyển chọn học sinh năng khiếu múa chuyên nghiệp tại Việt Nam?

Phương pháp luận của đề tài kết hợp tiếp cận liên ngành giữa Giải phẫu học, Sinh lý học lứa tuổi, Nhân trắc học, Âm nhạc học và Văn hóa học, cùng kỹ thuật khảo sát điền dã thực địa, phân tích dữ liệu tuyển sinh thực tế tại 3 miền Bắc – Trung – Nam và đối chiếu với mô hình đào tạo quốc tế (Nga, Pháp, Trung Quốc).

Kết quả then chốt đã lượng hóa và hệ thống hóa 4 nhóm tiêu chí nền tảng:

1. Hình thể và nhân trắc: Tỷ lệ chiều cao/cân nặng (BMI), tỷ lệ vàng cơ thể (khoảng 7,5 đơn vị đầu), tỷ lệ chân dài hơn thân.
2. Thể chất đặc thù: Độ mềm của hệ xương khớp và cột sống, độ mở khớp háng (150°–180°), sức bật chống trọng lực.
3. Năng khiếu âm nhạc: Thính giác cao độ, trí nhớ âm nhạc 5 cấp độ, cảm thụ tiết tấu và nhạc cảm.
4. Năng khiếu múa và tâm lý vận động: Khả năng mô phỏng tĩnh – động, phản xạ múa dựa trên cơ chế phản xạ có điều kiện.

Nghiên cứu mang lại ý nghĩa sâu rộng, chuyển đổi mô hình tuyển sinh nghệ thuật từ "kinh nghiệm trực quan cảm tính" sang "hệ thống kiểm định khoa học thực nghiệm", nâng cao chất lượng đào tạo và hạn chế tối đa nguy cơ đào thải tài năng trong quá trình học tập dài hạn.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Trong nghệ thuật biểu diễn đỉnh cao, chất lượng đầu vào của người học quyết định trực tiếp tới tỷ lệ thành công của cả chu trình đào tạo kéo dài từ 4 đến 7 năm. Suốt hơn 45 năm xây dựng và phát triển ngành nghệ thuật múa chuyên nghiệp tại Việt Nam, công tác tuyển sinh phần lớn vẫn phụ thuộc vào kinh nghiệm truyền khẩu, quan sát cảm tính chủ quan của hội đồng tuyển sinh hoặc các buổi hội thảo rời rạc mà thiếu vắng bộ tiêu chuẩn đo lường chuẩn hóa.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) tồn tại ở chỗ: chưa từng có một công trình nghiên cứu hệ thống nào soi chiếu điều kiện thể chất, năng khiếu vận động và cảm thụ âm nhạc của học sinh Việt Nam qua lăng kính của các ngành khoa học tự nhiên như Sinh lý học, Giải phẫu học và Nhân trắc học. Việc áp dụng rập khuôn các giáo trình tuyển sinh từ Học viện Múa Mátxcơva (Nga) hay các trung tâm ballet Pháp, Trung Quốc bộc lộ nhiều điểm bất cập do sự khác biệt cơ bản về đặc trưng nhân chủng học, chỉ số hình thể, tập quán dinh dưỡng và thể tạng người Việt.

Tính cấp bách và thời điểm của đề tài được khẳng định rõ nét trong giai đoạn hội nhập văn hóa quốc tế. Khán giả đương đại đòi hỏi kỹ thuật múa hàn lâm khắt khe (kỹ thuật xoay, nhảy, bê đỡ trên không, dẻo dai) kết hợp cùng vẻ đẹp tạo hình biểu cảm. Đề tài mở ra tác động tiềm năng to lớn: cung cấp cơ sở khoa học để sàng lọc đúng "tiền đề sinh học" của tài năng, tối ưu hóa ngân sách đầu tư giáo dục công lập, đồng thời bảo tồn và tôn vinh ngôn ngữ tạo hình giàu bản sắc của múa truyền thống Việt Nam.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Công trình áp dụng thiết kế nghiên cứu phức hợp (mixed-method research design), tích hợp giữa nghiên cứu lý luận hàn lâm và khảo sát thực chứng ứng dụng:

1. Thu thập dữ liệu và phạm vi khảo sát

• Mẫu nghiên cứu: Đối tượng học sinh lứa tuổi Trung học cơ sở (12–14 tuổi cho hệ 6–7 năm) và Trung học phổ thông (hệ 4 năm) dự tuyển tại các cơ sở đào tạo múa chuyên nghiệp trên ba miền Bắc – Trung – Nam.
• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Số liệu kết quả trúng tuyển, phân loại điểm thi năng khiếu múa, điểm âm nhạc thực nghiệm từ các khóa tuyển sinh (2001, 2003, 2004, 2006) tại Trường Cao đẳng Múa Việt Nam; đối chiếu dữ liệu nhân trắc học quốc gia và chuẩn cân nặng theo chiều cao của Học viện Múa Mátxcơva.
• Phương pháp điền dã: Quan sát trực tiếp thao tác đánh giá tại bàn tuyển sinh, phỏng vấn sâu đội ngũ chuyên gia, giảng viên, nghệ sĩ nhân dân (NSND, NGND).

2. Kỹ thuật phân tích

• Phân tích Nhân trắc - Y sinh: Sử dụng chỉ số khối cơ thể (BMI), công thức đo chỉ số thân ([Chiều cao ngồi / Chiều cao đứng] x 100) để xác định khổ người mình ngắn – chân dài. Đánh giá sự đàn hồi của 33–34 đốt sống, cấu trúc 4 khúc uốn cột sống (cổ, ngực, thắt lưng, cùng), và khả năng chịu tải của dây chằng hông – đùi.
• Phân tích Tâm lý - Âm nhạc: Khảo sát cơ chế hình thành đường liên hệ thần kinh tạm thời trên vỏ não trước kích thích âm thanh, phân cấp trí nhớ âm nhạc từ nhận thức đơn âm đến hòa thanh đa tầng.

3. Độ tin cậy và giá trị khoa học (Validity & Reliability)

Tính chuẩn xác của nghiên cứu được kiểm chứng thông qua việc quy chiếu ngược (retrospective validation) trên các thế hệ nghệ sĩ tài năng đã thành danh từng được đào tạo tại Trường Cao đẳng Múa Việt Nam, đảm bảo các tiêu chí đề xuất phản ánh đúng quy luật phát triển sinh học và thực tiễn sân khấu.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Nghiên cứu mang lại 4 nhóm phát hiện then chốt có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc:

                            HỆ THỐNG PHÁT HIỆN THEN CHỐT

1. Quy chuẩn nhân trắc học đặc thù cho hình thể múa Việt Nam

Đề tài xác định tỷ lệ cơ thể lý tưởng cho học sinh múa Việt Nam đạt khoảng 7,5 đơn vị đầu (thấp hơn tỷ lệ 8 đầu của châu Âu nhưng phù hợp tầm vóc Á Đông). Chỉ số thân của người Việt trung bình đạt 52,4 ở nam và 52,5 ở nữ, phản ánh tạng người có thân vừa phải nghiêng về thon thả. Chuẩn tỷ trọng cân nặng trên chiều cao cần đạt ngưỡng 300 – 320 gr/cm chiều cao để vừa đảm bảo tính thẩm mỹ thanh thoát, vừa không rơi vào trạng thái suy dinh dưỡng.

2. Định lượng cơ sinh học: Độ mềm, Độ mở và Sức bật

• Độ mềm: Phụ thuộc vào tỷ lệ chất hữu cơ (cốt giao) và vô cơ trong xương theo lứa tuổi. Lứa tuổi tiểu học và đầu THCS có độ đàn hồi dây chằng và sụn khớp tối ưu; nữ giới có độ mềm khớp vượt trội nam giới 20–30%. Cột sống chữ S với 4 khúc uốn tự nhiên đóng vai trò "lò xo giảm chấn", cho phép thực hiện các kỹ thuật ngửa uốn cong, bật tôm, nhảy xoạc không chấn thương.
• Độ mở: Khớp háng là khớp đa trục. Biên độ vận động quanh hốc khớp của người bình thường chỉ đạt ~130°, nhưng học sinh múa bắt buộc phải đạt biên độ mở từ 150° đến 180° nhờ sự giãn nở có kiểm soát của dây chằng hông – đùi (vốn có sức chịu tải lên tới 300kg).
• Sức bật: Khả năng phối hợp thần kinh - cơ bắp nhằm nâng trọng lượng cơ thể thắng trọng lực, là điều kiện tiên quyết để thực hiện các động tác bay lượn, xoay lật trên không.

3. Cơ chế phản xạ múa và năng khiếu âm nhạc

Nghiên cứu chỉ ra rằng ở lứa tuổi thiếu niên, năng khiếu cảm nhận tiết tấu - nhịp điệu phát triển sớm hơn cảm nhận giai điệu. Phản xạ múa thực chất là một chuỗi phản xạ có điều kiện: âm thanh tác động vào vỏ não tạo hưng phấn lan tỏa, lặp lại nhiều lần sẽ hình thành "đường liên hệ thần kinh tạm thời", chuyển hóa năng lượng âm thanh thành động tác hình thể tương thích (nhịp nhanh – động tác sắc sảo; nét nhạc trầm buồn – đường nét uốn vặn).

4. Tác động phân hóa của Địa - Sinh thái và Văn hóa 6 vùng miền

Khảo sát thực địa ghi nhận sự phân hóa rõ rệt: học sinh nông thôn, miền núi có thể lực sung mãn, sức bật và độ bền cao nhưng hệ cơ xương thường cứng; ngược lại, học sinh đô thị có tầm vóc cao hơn, xương khớp mềm mại hơn nhờ chế độ dinh dưỡng nhưng sức bền cơ bắp hạn chế. Yếu tố không gian văn hóa (Tây Bắc, Việt Bắc, đồng bằng Bắc Bộ, Trung Bộ...) tác động sâu sắc đến tư duy hình tượng và nhạc cảm bẩm sinh của thí sinh.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

Đóng góp về mặt lý luận

Công trình đã đặt nền móng lý luận vững chắc cho chuyên ngành Sư phạm Nghệ thuật Múa tại Việt Nam, liên kết thành công mỹ học múa truyền thống với các quy luật giải phẫu - sinh lý học thực nghiệm. Đề tài làm sáng tỏ bản chất của "năng khiếu" như một tập hợp các tiền đề sinh học bẩm sinh cần được nhận diện chuẩn xác trước khi bước vào giai đoạn rèn luyện kỹ thuật chuyên nghiệp.

Giá trị ứng dụng thực tiễn

• Bộ công cụ đo lường tiêu chuẩn: Cung cấp bảng chỉ số cụ thể về chiều cao, cân nặng, biên độ góc mở khớp háng, độ cong cột sống và thang điểm thính giác âm nhạc.
• Quy trình tuyển sinh khoa học: Hướng dẫn cán bộ giám khảo phân biệt rõ giữa độ mềm tích cực (bẩm sinh tự nhiên) và độ mềm thụ động (do ngoại lực ép), hạn chế các chấn thương nguy hiểm khi kiểm tra thể chất.
• Tác động chính sách đào tạo: Đóng vai trò là tài liệu tham mưu chiến lược cho Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong việc hoạch định chính sách tuyển sinh, phân bổ chỉ tiêu đào tạo theo đặc thù vùng miền, hướng tới xây dựng nền nghệ thuật múa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

Báo cáo nghiên cứu là tài liệu tham khảo thiết yếu cho các nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý & Giảng viên tuyển sinh nghệ thuật: Nắm bắt quy chuẩn định lượng để xây dựng đề án tuyển sinh, thang chấm điểm chính xác cho các hệ trung cấp, cao đẳng múa và xiếc trên cả nước.
• Nhà nghiên cứu Sư phạm Nghệ thuật & Y sinh Thể thao: Khai thác các dữ liệu tương quan giữa giải phẫu cơ xương khớp, dinh dưỡng lứa tuổi dậy thì và hiệu suất vận động nghệ thuật đỉnh cao.
• Biên đạo múa & Nghệ sĩ biểu diễn: Hiểu rõ giới hạn cơ sinh học và cơ chế biểu đạt ngôn ngữ cơ thể thông qua cảm xúc âm nhạc để dàn dựng tác phẩm đạt tính biểu cảm cao.
• Phụ huynh & Học sinh định hướng nghề nghiệp: Giúp các gia đình có con em yêu thích nghệ thuật múa tự đánh giá đúng tố chất thể hình, năng khiếu âm nhạc bẩm sinh trước khi quyết định theo đuổi con đường đào tạo chuyên nghiệp.

---

FAQ (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của đề tài là gì?

Phát hiện cốt lõi là việc chuẩn hóa hệ thống tiêu chí tuyển chọn dựa trên cơ sở khoa học y sinh (độ mở khớp háng 150°–180°, tỷ lệ 7,5 đầu, phản xạ liên hệ thần kinh tạm thời với âm nhạc), chấm dứt giai đoạn tuyển chọn hoàn toàn bằng cảm tính kinh nghiệm suốt hơn 45 năm.

2. Phương pháp nghiên cứu có điểm gì đặc biệt?

Nghiên cứu kết hợp liên ngành độc đáo giữa Khoa học tự nhiên (Giải phẫu học, Sinh lý học, Nhân trắc học) và Khoa học xã hội - Nghệ thuật (Âm nhạc học, Văn hóa học, Dân tộc học 6 vùng miền), kết hợp dữ liệu thực nghiệm tuyển sinh thực tế nhiều năm.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) không?

Có. Bộ tiêu chí có tính ứng dụng đồng bộ cho toàn bộ hệ thống các trường đào tạo Văn hóa Nghệ thuật, trường múa, khoa múa và xiếc chuyên nghiệp trên toàn lãnh thổ Việt Nam, đồng thời có thể điều chỉnh linh hoạt theo từng mã ngành đào tạo.

4. Hướng nghiên cứu tiếp theo (Next steps) là gì?

Mở rộng nghiên cứu cơ chế dinh dưỡng chuyên biệt cho học sinh múa trong giai đoạn dậy thì, xây dựng phần mềm số hóa theo dõi sự biến đổi cơ xương khớp và tích hợp công nghệ AI phân tích chuyển động video phục vụ sơ tuyển từ xa.

5. Những ứng dụng thực tế cụ thể là gì?

Áp dụng trực tiếp vào quy chế tuyển sinh thường niên tại Trường Cao đẳng Múa Việt Nam và các trường nghệ thuật địa phương; làm tài liệu bồi dưỡng chuyên môn cho giám khảo tuyển sinh; phòng ngừa chấn thương sớm cho học sinh.

---

Kết luận (150 từ)

Đề tài NCKH cấp Bộ "Tiêu chí tuyển chọn học sinh năng khiếu múa" do NGND Trần Quốc Cường chủ nhiệm là một công trình khoa học có tính bước ngoặt, đặt nền tảng phương pháp luận chuẩn xác cho công tác phát hiện và ươm mầm tài năng vũ đạo nước nhà. Bằng cách tích hợp nhuần nhuyễn giữa giải phẫu sinh lý học và mỹ học biểu diễn, công trình đã giải quyết trọn vẹn bài toán chất lượng đầu vào – nhân tố quyết định thành bại của giáo dục nghệ thuật.

Trong tương lai, việc tiếp tục cập nhật các chỉ số nhân trắc học của thế hệ trẻ Việt Nam và ứng dụng công nghệ phân tích chuyển động hiện đại sẽ hoàn thiện hơn nữa quy trình đào tạo tài năng. Các nhà quản lý giáo dục, cơ sở đào tạo và giảng viên nghệ thuật cần áp dụng rộng rãi bộ tiêu chí này vào thực tiễn tuyển sinh để tối ưu hóa nguồn lực và nâng tầm nghệ thuật múa Việt Nam trên đấu trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé V¨n ho¸ - ThÓ thao vµ du lÞch Tr−êng Cao ®¼ng Móa ViÖt Nam B¸o c¸o tæng kÕt ®Ò tµi nghiªn cøu khoa häc cÊp bé tiªu chÝ tuyÓn chän häc sinh n¨ng khiÕu móa Chñ nhiÖm ®Ò tµi : NGND TrÇn Quèc C−êng 6594 04/10/2007 Hµ Néi – 2007 Bé V¨n ho¸ - ThÓ thao vµ du lÞch Tr−êng Cao ®¼ng Móa ViÖt Nam ®Ò tµi nghiªn cøu khoa häc cÊp bé tiªu chÝ tuyÓn chän häc sinh n¨ng khiÕu móa Chñ nhiÖm ®Ò tµi : NGND TrÇn Quèc C−êng Nhãm t¸c gi¶ ®Ò tµi : Th¹c sÜ – NG¦T Vò D−¬ng Dòng Th¹c sÜ – NGUT TrÞnh Quèc Minh Th¹c sÜ – Nh¹c sÜ Vò Minh Vü Hµ Néi - 2007 1 danh môc nh÷ng ch÷ viÕt t¾t 1 BGD - §T Bé Gi¸o dôc - §µo t¹o 2 C§ Cao ®¼ng 3 C§C¢ Cæ ®iÓn ch©u ©u 4 GS Gi¸o s− 5 GVHD Gi¸o viªn h−íng dÉn 6 GVTS Gi¸o viªn tuyÓn sinh 7 NG¦T Nhµ gi¸o −u tó 8 NGND Nhµ gi¸o nh©n d©n 9 NS¦T NghÖ sÜ −u tó 10 NSND NghÖ sÜ nh©n d©n 11 NXB Nhµ xuÊt b¶n 12 PGS Phã gi¸o s− 13 TCCB Tæ chøc c¸n bé 14 Th.s Th¹c sÜ 15 TS TiÕn sÜ 16 VHNT V¨n ho¸ - NghÖ thuËt 2 danh môc c¸c b¶ng vµ s¬ ®å B¶ng 1 Thèng kª kÕt qu¶ tuyÓn sinh vµ xÕp lo¹i häc tËp. Trang 58 Tiªu chuÈn c©n nÆng ®èi víi n÷ häc sinh móa B¶ng 2 Trang 82 Häc viÖn Móa M¸txc¬va Liªn Bang Nga. Tiªu chuÈn c©n nÆng ®èi víi nam häc sinh móa B¶ng 3 Trang 83 Häc viÖn Móa M¸txc¬va Liªn Bang Nga. KÕt qu¶ chung tuyÓn n¨ng khiÕu móa n¨m 2004 cña B¶ng 4 Trang 88 Tr−êng Cao ®¼ng Móa ViÖt Nam (thang ®iÓm 10).

KÕt qu¶ chung tuyÓn n¨ng khiÕu móa n¨m 2006 cña B¶ng 5 Trang 89 Tr−êng Cao ®¼ng Móa ViÖt Nam (thang ®iÓm 10). §iÓm n¨ng khiÕu ©m nh¹c trong kú thi chung tuyÓn n¨m B¶ng 6 Trang 94 2001 cña Tr−êng Cao ®¼ng Móa ViÖt Nam (thang ®iÓm 10). Tæng hîp ®iÓm n¨ng khiÕu ©m nh¹c trong kú thi chung B¶ng 7 tuyÓn n¨m 2003 cña Tr−êng Cao ®¼ng Móa ViÖt Nam Trang 95 (thang ®iÓm 10). Tæng hîp ®iÓm ©m nh¹c cña c¸c thÝ sinh tróng tuyÓn (®¹t B¶ng 8 Trang 97 yªu cÇu vÒ móa) cña Tr−êng Cao ®¼ng Móa ViÖt Nam.

B¶ng c©n nÆng (W) t−¬ng øng víi chiÒu cao (H) theo chØ B¶ng 9 Trang 103 sè khèi c¬ thÓ. Tiªu chÝ tuyÓn chän ®é mÒm x−¬ng h«ng cã t¸c ®éng B¶ng 10 Trang 118 ngo¹i lùc. B¶ng 11 Biªn ®é cña ®é më. Trang 122 S¬ ®å Tiªu chÝ x¸c ®Þnh n¨ng khiÕu móa Trang 143 3 më ®Çu I.

TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi ChÊt l−îng kh«ng tù nhiªn xuÊt hiÖn, kh«ng ®Õn tõ mét c«ng thøc, tõ mét tÊm b¶n ®å chØ dÉn hoÆc mét cuèn s¸ch mµ cÇn ph¶i cã kÕ ho¹ch cho nã. ChÊt l−îng gi¸o dôc, ®µo t¹o lµ vÊn ®Ò quan träng nhÊt trong chiÕn l−îc ph¸t triÓn cña mçi tr−êng vµ ph¶i ®−îc tiÕp cËn th«ng qua mét qu¸ tr×nh kÕ ho¹ch ho¸ khoa häc, chÆt chÏ. X©y dùng kÕ ho¹ch h−íng tíi môc tiªu chÊt l−îng lµ mét trong nh÷ng vÊn ®Ò lín cña qu¶n lý chÊt l−îng tæng thÓ. Kh«ng cã mét kÕ ho¹ch, mét ®Þnh h−íng dµi h¹n th× nhµ tr−êng kh«ng thÓ cã chÊt l−îng gi¸o dôc - ®µo t¹o cao.

ChÊt l−îng ®Çu vµo lµ mét kh©u quan träng cña tÊt c¶ c¸c ngµnh ®µo t¹o nãi chung vµ ngµnh ®µo t¹o n¨ng khiÕu nãi riªng. §· tõ nhiÒu n¨m nay, t¹i tÊt c¶ c¸c c¬ së ®µo t¹o diÔn viªn móa trªn c¶ n−íc, vÊn ®Ò tuyÓn chän häc sinh cã ®iÒu kiÖn c¬ thÓ vµ n¨ng khiÕu móa lu«n lu«n lµ mèi quan t©m hµng ®Çu cña quy tr×nh ®µo t¹o. §iÒu kiÖn c¬ thÓ vµ n¨ng khiÕu móa lµ mét vÊn ®Ò nghÖ thuËt tiÒm Èn mµ trong ®ã chøa ®ùng nh÷ng c¬ së khoa häc. NÕu nh− giíi y häc ®· cã nhiÒu nç lùc nghiªn cøu nh»m ®¸nh thøc nh÷ng kh¶ n¨ng tiÒm Èn trong bé gien (gene) hay bé n·o con ng−êi víi hy väng t¹o ra nh÷ng siªu nh©n, nh÷ng thiªn tµi, th× vÊn ®Ò ph¸t hiÖn nh÷ng n¨ng khiÕu, tµi n¨ng bÈm sinh cïng nh÷ng yÕu tè ¶nh h−ëng ®Õn sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn nã lµ c«ng viÖc cña nhiÒu nhµ khoa häc trªn c¸c lÜnh vùc, trong ®ã cã lÜnh vùc nghÖ thuËt.

Bëi v× ph¸t hiÖn n¨ng khiÕu lµ ph¸t hiÖn ra nh÷ng dÊu hiÖu ®Æc biÖt vÒ mét thiªn h−íng nµo ®ã khi ®øa trÎ ch−a ®−îc tiÕp xóc mét c¸ch cã hÖ thèng trong lÜnh vùc ho¹t ®éng t−¬ng øng. H¬n thÕ n÷a n¨ng khiÕu lµ nh÷ng tiÒn ®Ò sinh häc cÇn thiÕt cho viÖc ph¸t triÓn tµi n¨ng. 4 Muèn ph¸t hiÖn ra nh÷ng n¨ng khiÕu, tµi n¨ng bÈm sinh cÇn cã nh÷ng tiªu chÝ, ph−¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ còng nh− tuyÓn chän. Tiªu chÝ vµ nh÷ng ph−¬ng ph¸p tuyÓn chän lµ vÊn ®Ò cã mèi quan hÖ h÷u c¬, thËt khã kh¨n khi chØ cã nh÷ng tiªu chÝ chung chung, kh«ng cô thÓ vµ thiÕu nh÷ng c¬ së khoa häc, vµ cµng khã kh¨n h¬n khi x¸c ®Þnh ®−îc nh÷ng tiªu chÝ mµ thiÕu ph−¬ng ph¸p ®¸nh gi¸, tuyÓn chän.

§· tõ nhiÒu n¨m nay vÊn ®Ò x©y dùng nh÷ng tiªu chÝ vµ nh÷ng ph−¬ng ph¸p tuyÓn chän häc sinh n¨ng khiÕu móa trªn c¬ së khoa häc lµ mét ®ßi hái cÊp b¸ch vµ cÇn thiÕt. Tuy nhiªn v× hoµn c¶nh chñ quan, kh¸ch quan nµo ®ã mµ cho ®Õn nay vÉn ch−a cã sù nh×n nhËn vµ thèng nhÊt mét c¸ch khoa häc nh÷ng tiªu chÝ vµ ph−¬ng ph¸p tuyÓn chän häc sinh n¨ng khiÕu móa. §· h¬n 45 n¨m qua vÊn ®Ò nµy vÉn chØ dõng l¹i ë trao ®æi, häc hái kinh nghiÖm lÉn nhau th«ng qua c¸c bµi viÕt, c¸c Héi th¶o chuyªn ngµnh. V× vËy chóng t«i chän “Tiªu chÝ tuyÓn chän häc sinh n¨ng khiÕu móa” lµm ®Ò tµi nghiªn cøu khoa häc cÊp Bé.

Môc ®Ých nghiªn cøu: 1. Nh÷ng vÊn ®Ò lý thuyÕt cña c¸c yÕu tè c¬ b¶n vÒ ®iÒu kiÖn vµ n¨ng khiÕu móa. C¬ së khoa häc cña nã trong viÖc tuyÓn chän häc sinh móa. HÖ thèng c¸c tiªu chÝ tuyÓn chän vµ ph−¬ng ph¸p x¸c ®Þnh nh÷ng tiªu chÝ ®ã.

T×nh h×nh nghiªn cøu 1. Ngoµi n−íc: Nghiªn cøu mét sè tµi liÖu gi¶ng d¹y cña c¸c trung t©m ®µo t¹o nghÖ thuËt móa danh tiÕng nh− Nga, Ph¸p, Trung Quèc… chóng t«i nhËn thÊy bªn c¹nh nh÷ng yÕu tè chung vÒ h×nh thøc, thÓ lùc, kh¶ n¨ng c¶m 5 thô ©m nh¹c, kh¶ n¨ng m« pháng móa… hÖ thèng c¸c yÕu tè riªng ®Òu phô thuéc vµo ®Æc tr−ng cña mçi lo¹i h×nh nghÖ thuËt vµ quan niÖm thÈm mü truyÒn thèng, phô thuéc vµo môc tiªu x©y dùng vµ ph¸t triÓn nÒn nghÖ thuËt móa ë mçi quèc gia. V× vËy, nh÷ng tµi liÖu cña c¸c trung t©m ®µo t¹o móa ë n−íc ngoµi chØ mang tÝnh chÊt tham kh¶o. Trong n−íc: ë mét vµi khÝa c¹nh, vÊn ®Ò nµy ®· ®−îc ®Ò cËp ®Õn trong c¸c Héi th¶o vÒ gi¶i ph¸p n©ng cao chÊt l−îng ®µo t¹o móa.

Nh−ng cho ®Õn nay vÉn ch−a cã mét tµi liÖu nµo nghiªn cøu nã mét c¸ch thÊu ®¸o vµ toµn diÖn trªn c¬ së khoa häc. ®èi t−îng vµ Ph¹m vi nghiªn cøu Sinh lý häc tuæi häc ®−êng bËc Trung häc c¬ së, Trung häc phæ th«ng vµ c«ng t¸c tuyÓn sinh t¹i mét sè c¬ së ®µo t¹o diÔn viªn móa chuyªn nghiÖp ë ba miÒn: B¾c – Trung – Nam ViÖt Nam. Nghiªn cøu nh÷ng vÊn ®Ò lý thuyÕt cña c¸c yÕu tè c¬ b¶n vÒ ®iÒu kiÖn vµ n¨ng khiÕu móa. C¬ së khoa häc cña nã trong viÖc tuyÓn chän häc sinh móa, ®ång thêi x©y dùng hÖ thèng c¸c tiªu chÝ vµ ph−¬ng ph¸p tuyÓn chän.

Nguån t− liÖu nghiªn cøu Chñ yÕu lµ nguån t− liÖu ®iÒn d· thùc ®Þa, quan s¸t ®¸nh gi¸ c«ng t¸c tuyÓn sinh vµ th«ng qua t− liÖu cña b¹n bÌ ®ång nghiÖp kÕt hîp víi nh÷ng tµi liÖu cã liªn quan. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu lý luËn. Kh¶o s¸t, ®iÒu tra, pháng vÊn kÕt hîp víi ph−¬ng ph¸p ph©n tÝch tæng hîp, thèng kª, so s¸nh ®ång thêi sö dông ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu liªn ngµnh nh−: D©n téc häc, V¨n hãa häc, Di truyÒn häc, Sinh lý häc, Gi¶i phÉu häc… 6 VII. §ãng gãp khoa häc cña ®Ò tµi * Tõ nh÷ng vÊn ®Ò lý thuyÕt cña c¸c yÕu tè c¬ b¶n vÒ thÓ chÊt vµ n¨ng khiÕu móa ®−a ra nh÷ng nhËn ®Þnh, ®¸nh gi¸ khoa häc lµm c¬ së cho nh÷ng ho¹t ®éng thùc tiÔn.

* §Ò xuÊt, x¸c ®Þnh nh÷ng tiªu chÝ c¬ b¶n, quy tr×nh tuyÓn chän ®iÒu kiÖn vµ n¨ng khiÕu móa trªn c¬ së khoa häc. * Lµ ®Ò tµi khoa häc mang tÝnh øng dông ®¹t hiÖu qu¶ kinh tÕ, x· héi vµ nghÖ thuËt trong lÜnh vùc tuyÓn chän vµ ®µo t¹o diÔn viªn móa. * Nh÷ng tiªu chÝ c¬ b¶n mang tÝnh khoa häc vµ hÖ thèng cña c«ng tr×nh gãp phÇn n©ng cao kiÕn thøc, n¨ng lùc cña c¸n bé tuyÓn sinh vµ chÊt l−îng ®µo t¹o nghÖ thuËt móa ë c¸c c¬ së ®µo t¹o chuyªn nghiÖp trªn c¶ n−íc. * §¸p øng nhu cÇu thÈm mü ngµy cµng cao cña kh¸n gi¶ víi nghÖ thuËt móa trong qu¸ tr×nh x· héi ho¸ nghÖ thuËt vµ giao l−u v¨n ho¸ thÕ giíi, h−íng tíi môc tiªu x©y dùng vµ ph¸t triÓn mét nÒn nghÖ thuËt móa ViÖt Nam tiªn tiÕn, ®Ëm ®µ b¶n s¾c v¨n ho¸ d©n téc.

7 Ch−¬ng I C¬ së lý thuyÕt n¨ng khiÕu móa V¨n ho¸ lµ mét hÖ gi¸ trÞ vËt chÊt vµ tinh thÇn do con ng−êi s¸ng t¹o ra trong qu¸ tr×nh øng xö víi tù nhiªn vµ x· héi. NghÖ thuËt lµ mét trong nh÷ng ®Ønh cao cña v¨n ho¸, nghÖ thuËt lµ mét dßng ch¶y liªn tôc ®Ó båi ®¾p nªn nh÷ng nÐt ®Æc s¾c cña c¸c nÒn v¨n hãa vµ v¨n minh nh©n lo¹i. Nãi ®Õn s¸ng t¹o nghÖ thuËt, kh«ng thÓ kh«ng bµn tíi kh¸i niÖm tµi n¨ng. Tµi n¨ng cã ba cÊp ®é: N¨ng khiÕu, tµi n¨ng vµ thiªn tµi.

N¨ng khiÕu lµ nh÷ng dÊu hiÖu tiÒm Èn bªn trong vµ mang mét thiªn h−íng nhÊt ®Þnh vÒ mét lÜnh vùc nµo ®ã. N¨ng khiÕu cã tÝnh bÈm sinh, n¨ng khiÕu cã thÓ t¹o ra c¸c thÇn ®ång, nh−ng n¨ng khiÕu cã thÓ ®−îc ph¸t triÓn hoÆc bÞ lôi tµn. §Ó cã mét tµi n¨ng cÇn cã c¶ mét qu¸ tr×nh tõ chç ph¸t hiÖn n¨ng khiÕu ®Õn nu«i d−ìng, ®µo t¹o, ph¸t triÓn n¨ng khiÕu. Sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña tµi n¨ng ®−îc khai sinh trªn c¬ së cña di truyÒn sinh häc vµ di truyÒn v¨n hãa trong m«i tr−êng lÞch sö, x· héi nhÊt ®Þnh.

Nhµ b¸c häc Nga P¸plèp ®· chØ ra r»ng sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn tµi n¨ng ë con ng−êi phô thuéc vµo 3 yÕu tè c¬ b¶n: B¶n chÊt di truyÒn chñng lo¹i, ®iÒu kiÖn nu«i d−ìng, gi¸o dôc cïng nh÷ng ¶nh h−ëng cña x· héi vµ lÞch sö. Ng−îc dßng lÞch sö, tõ thêi cæ ®¹i Hy L¹p c¸c nhµ triÕt häc coi tµi n¨ng nghÖ thuËt th¬ ca lµ “TiÕng nãi huyÒn bÝ” cña nµng th¬.