ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Thành phố Sơn La là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội của tỉnh Sơn La, cũng như vùng miền núi phía Tây Bắc, đồng thời là đô thị chuyển tiếp giữa vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ với vùng miền núi phía Bắc. Thành phố cóNằm ở vị trí thuận lợi về địa lý, giao thông - vị trí trung tâm trên các tuyến giao thông huyết mạch tạo điều kiện thuận lợi cho giao lưu, phát triển kinh tế với các tỉnh Tây Bắc và nước bạn Lào. Hạ tầng giao thông đóng vai trò quyết định trong sự hình thành, phát triển và nâng cao hiệu quả của các liên kết đa dạng nội vùng và liên vùng.
Trước tình trạng tuyến Quốc lộ 6 qua thành phố Sơn La đang quá tải, Hiện nay trên địa bàn thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La đãang thực hiện dự án Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường Quốc Lộ 6 (Đoạn tuyến tránh thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La) để. Sau khi hoàn thành và đưa vào khai thác sẽ góp phần giảm ùn tắc, đảm bảo trật tự an toàn giao thông trong khu vực trung tâm thành phố Sơn La. Đồng thời dự án triển khai sẽ tạo thuận lợi cho việc di chuyển của người dân, lưu thông hàng hóa, q. Qua đó thúc đẩy sự phát triển của thành phố Sơn La nói riêng và tỉnh Sơn La nói chung.
Tuy nhiên, trong những năm vừa qua công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án: Đầu tư xây dựng tuyến đường quốc lộ 6 ( đoạn tuyến tránh thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La) gặp phải những khó khăn, việc thực hiện công tác bồi thường, GPMB còn chậm tiến độ, kéo dài nhiều năm gây chậm phát triển kinh tế, việc bố trí tái định cư, giao đất cho nhân dân để di chuyển đến chỗ ở mới còn chậm gây bức xúc và lo lắng, ảnh hưởng đến đời sống nhân dân. Xuất phát từ thực tiễn nêu trên, để đánh giá đầy đủ hơn công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất: Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường Quốc Lộ 6 (Đoạn tuyến tránh thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La)”. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài - Ý nghĩa khoa học: Kết quả nghiên cứu góp phần xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất. - Ý nghĩa thực tiễn: Nghiên cứu đánh giá được thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất; đánh giá được điểm hợp lý và chưa hợp lý của hệ thống chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất và giúp người dân hiểu rõ thêm về quyền lợi và nghĩa vụ của mình về việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại TP Sơn La., Kết quả của đề tài sẽ là tài liệu học tập và nghiên cứu cho sinh viên và học viên ủa HS, SV trong quá trình học tập.
ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU chuyển sang chương 2 2. Đối tượng nghiên cứu Công tác tác bồi thường, GPMB tái định cư khi nhà nước thu hồi đất: Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường Quốc Lộ 6 (Đoạn tuyến tránh thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La). Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi về không gian: Thành thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La. - Phạm vi về thời gian: + Số liệu hiện trạng về điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội, công tác giải phóng mặt bằng các dự án trên địa bàn thành phố Sơn La giai đoạn 2020- 2022.
+ Số liệu điều tra, phỏng vấn thực hiện năm 2022. - Phạm vi về nội dung: + Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất: Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường Quốc Lộ 6 (Đoạn tuyến tránh thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La) thuộc địa bàn 02 xã (xã Hua La, xã Chiềng Cọ), 02 phường (phường Chiềng Cơi, phường Chiềng Sinh). MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 3. Mục tiêu tổng quát Đánh giá thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất: Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường Quốc Lộ 6 (Đoạn tuyến tránh thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La) góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai tại khu vực nghiên cứu.
Mục tiêu cụ thể - Đánh giá tình hình bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất của dự án nghiên cứu : Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường Quốc Lộ 6 ( Đoạn tuyến tránh thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La ). - Đánh giá sự hài lòng của nhân dân có đất bị thu hồi trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất : Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường Quốc Lộ 6 (Đoạn tuyến tránh thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La ). - Đề xuất một số giải pháp góp phần hoàn thiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại: Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường Quốc Lộ 6 (Đoạn tuyến tránh thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La). 5 6 PHẦN I: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤTTỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1.
Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 1. Khái niệm, đặc điểm về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 1. Thu hồi đất Thu hồi đất là một thuật ngữ được sử dụng phổ biến trong các văn bản pháp luật đất đaiLuật Đất đai. Nếu như giao đất, cho thuê đất là cơ sở để làm phát sinh quan hệ pháp luật đất đaiLuật Đất đai, phát sinh quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng, thì thu hồi đất là một biện pháp làm chấm dứt quan hệ pháp luật đất đaiLuật Đất đai bằng một quyết định hành chính của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.
Thông qua những hoạt động này, Nhà nước thể hiện rất rõ quyền định đoạt đất đai, với tư cách là đại diện chủ sở hữu đối với đất đai. Theo từ điển Tiếng Việt thông dụng "Thu hồi: Lấy lại cái đã đưa ra, đã cấp phát ra hoặc bị người khác lấy" [34]. Theo từ điển giải thích thuật ngữ Luật học, thu hồi đất được hiểu là: "Cơ quan nhà nước có thẩm quyền thu hồi quyền sử dụng đất của người vi phạm quy định về sử dụng đất để Nhà nước giao cho người khác sử dụng hoặc trả lại cho chủ sử dụng đất hợp pháp bị lấn chiếm. Trường hợp thật cần thiết, Nhà nước thu hồi đất đang sử dụng của người sử dụng đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng" [14, tr18.
Khái niệm này thực ra cũng chưa h n là một định nghĩa rõ ràng về thu hồi đất, mặc dù có đề cập các trường hợp thu hồi đất của Nhà nước nhưng nội hàm của khái niệm này chưa bao quát hết các trường hợp thu hồi đất của Nhà nước. Nhà nước không chỉ thu hồi đất của người có hành vi vi phạm về sử bdụng đất hay thu hồi đất t để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mà còn thu hồi đất khi có vi phạm từ phía cơ quan quản lý như đất được giao không đúng đối tượng, không đúng thẩm quyền 7 hoặc thu hồi khi người sử dụng đất chết mà không có người thừa kế. Trong từng thời kỳ, khái niệm thu hồi đất được pháp luật ghi nhận như sau: Luật Đất đaiLuật Đất đai năm 1987 và Luật Đất đaiLuật Đất đai năm 1993 ra đời, đã đề cập vấn đề thu hồi đất, nhưng chưa định nghĩa rõ thế nào là thu hồi đất mà chỉ liệt kê các trường hợp bị thu hồi đất (Điều 14 Luật Đất đaiLuật Đất đai năm 1987 và Điều 26 Luật Đất đaiLuật Đất đai năm 1993). Luật Đất đaiLuật Đất đai năm 2003 giải thích thuật ngữ thu hồi đất tại Khoản 5 Điều 4: “Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật này".
Luật Đất đaiLuật Đất đai năm 2013 đã được Quốc hội thông qua ngày 29/11/2013, có hiệu lực vào ngày 01/7/2014, tại khoản Khoản 11, Điều 4 đã quy định: "Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai". Từ những phân tích trên, có thể hiểu một cách khái quát về thu hồi đất như sau: Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại đất và quyền sử dụng đất đã giao cho các chủ thể sử dụng đất theo quy định của pháp luật đất đaiLuật Đất đai". Bồi thường thiệt hại Ở nước ta, đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu. Vì vậy, bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất.
Có 2 loại bồi thường: Bồi thường về đất và bồi thường về tài sản: Bồi thường về đất là bồi thường đối với toàn bộ diện tích đất Nhà nước thu hồi theo nguyên tắc diện tích đất bị thu hồi bao nhiêu thì bồi thường bấy nhiêu. Diện tích đất bồi thường là diện tích đất hợp pháp được xác định lại trên thực địa - thực tế đo đạc diện tích thu hồi của từng chủ sử dụng đất. Bồi thường về tài sản hiện có gắn liền với đất và các chi phí đầu tư vào đất bị 8 Nhà nước thu hồi gồm: Nhà, các công trình, vật kiến trúc, cây cối hoa màu, mồ mả, công trình kết cấu hạ tầng kỹ thuật gắn liền với đất đai bị thu hồi. Giá đất bồi thường Giá đất được xác định là cầu nối các mối quan hệ về đất đai - thị trường - sự quản lý của Nhà nước.