Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỦ TỤC RÚT GỌN TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ. Chương 2: NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ NĂM 2015 VỀ THỦ TỤC RÚT GỌN. Chương 3: TỔ CHỨC THỰC THI VÀ TIẾP TỤC HOÀN THIỆN CHẾ ĐỊNH THỦ TỤC RÚT GỌN TRONG BỘ LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1.
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỦ TỤC RÚT GỌN TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ 1.1 Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của thủ tục rút gọn trong tố tụng dân sự.1 Khái niệm thủ tục tố tụng dân sự rút gọn. - Thủ tục tố tụng. Theo từ điển Hán Việt của Đào Duy Anh: "tố tụng" là việc thưa kiện (procès), "tố tụng pháp lý" là việc pháp luật quy định những thủ tục về cách tố tụng (code deprocédure)"[47,tr. Sách Tiếng nói nôm na của Lê Gia, dẫn giải 30.000 từ tiếng Việt thường dùng có liên quan đến từ Hán Việt (NXB Văn Nghệ TP HCM, 1999) giải thích chi tiết hơn: "Tố tụng" là vạch tội và đưa ra cửa công để phân giải phải trái do chữ "tố" là vạch tội; chữ "tụng" là thưa kiện ở cửa công để xin phân phải trái" [48,tr.
Hiểu một cách đơn giản: "Tố tụng" là việc thưa kiện ở tòa án. Thời Pháp thuộc, người ta dùng chữ "tố tụng" để dịch chữ "procédure" (chữ Pháp procédure hay chữ Anh procedure đều bắt nguồn từ chữ La tinh processus nghĩa là quá trình, trình tự, thủ tục), như hai bộ luật Bắc kỳ dân sự, thương sự tố tụng; Trung kỳ dân sự, thương sự tố tụng. Và trước năm 1975, ở miền Nam Việt Nam cũng có Bộ luật Hình sự tố tụng, Bộ luật Dân sự và Thương sự tố tụng năm 1972. Nhìn chung, các bộ luật tố tụng (Code de procédure) dù là Bộ luật tố tụng hình sự (Code de procédure pesnale hoặc Code de procédure criminelle) hay Bộ luật tố tụng dân sự (Code de procédure civile) đều là những hình thức pháp luật quy định về thủ tục làm việc của các cơ quan Nhà nước và những người có liên quan khi giải quyết, xử lý một vụ án.
9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Tố tụng dân sự là trình tự, thủ tục giải quyết các vụ việc dân sự, các vụ án dân sự tại tòa án; trình tự, thủ tục thi hành án dân sự. - Thủ tục tố tụng dân sự rút gọn Việc nghiên cứu pháp luật tố tụng dân sự của nhiều nước trên thế giới cho thấy bên cạnh thủ tục tố tụng thông thường các nước đều xây dựng thêm một thủ tục tố tụng giản đơn hoặc thủ tục ra lệnh áp dụng đối với những tranh chấp đơn giản, rõ ràng hoặc giá ngạch thấp. Theo Từ điển thuật ngữ luật học của Pháp thì thủ tục tố tụng thông thường (Procédure ordinaire) là thủ tục tố tụng chung, thường được áp dụng để giải quyết các vụ kiện trước Tòa sơ thẩm thẩm quyền rộng và trước Tòa phúc thẩm. Bên cạnh thủ tục chung nói trên tồn tại các quy định về thủ tục giải quyết các vụ kiện có giá ngạch thấp, thủ tục ra lệnh thanh toán và thủ tục buộc làm một công việc.
Theo đó, trong thủ tục giải quyết các vụ kiện có giá ngạch thấp thì đương sự không được quyền kháng cáo phúc thẩm. Thủ tục buộc làm một công việc là thủ tục cho phép đạt được một Án lệnh của Thẩm phán cấp thẩm nhằm buộc thi hành bằng hiện vật một nghĩa vụ phải thực hiện cũng như buộc giao đồ vật, trả lại một tài sản, cung cấp một dịch vụ do tính chất của nghĩa vụ là rõ ràng, Đó là một thủ tục đơn giản cho phép đạt được lệnh buộc làm một công việc từ Thẩm phán Tòa án thẩm quyền hẹp hoặc Thẩm phán hòa giải. Thủ tục buộc thanh toán là thủ tục cực kỳ đơn giản cho phép đòi thanh toán những khoản nợ dân sự hoặc thương mại rõ ràng bằng cách yêu cầu Thẩm phán hòa giải, Thẩm phán Tòa sơ thẩm thẩm quyền hẹp, Chánh án Tòa thương mại cấp cho một lệnh buộc bên có nghĩa vụ phải thanh toán. Nếu bên có nghĩa vụ không phản kháng lệnh trả nợ, lệnh này sẽ có giá trị cưỡng chế thi hành [44, tr.
Theo từ điển thuật ngữ pháp luật Pháp – Việt, Nhà pháp luật Việt – Pháp, NXB Từ điển bách khoa, Hà Nội, tr.706 , thủ tục rút gọn là “thủ tục tố tụng theo đó 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com các thủ tục được đơn giản hóa hơn so với thủ tục tố tụng thông thường, được áp dụng trước các Tòa án theo thông luật hoặc trước các Tòa án có thẩm quyền chung trong những trường hợp đặc biệt”. BLTTDS của Pháp, Nga, Trung Quốc và Đài Loan đều có những quy định về thủ tục ra lệnh thanh toán nợ với những khoản nợ có chứng cứ rõ ràng như có khế ước vay nợ viết, nợ do cam kết nhận hoặc rút hối phiếu (LC), ký nhận một kỳ phiếu…Ngoài ra, BLTTDS của những nước này và một số nước như Mỹ, Australia và một số nước Châu Á có điều kiện gần gũi và tương đồng với Việt Nam như Nhật Bản, Thái Lan, Hàn Quốc, Singapore… đều có những quy định về thủ tục giản đơn đối với những vụ kiện có giá trị nhỏ (đòi món nợ nhỏ) do một Thẩm phán giải quyết và phán quyết được đem ra thi hành ngay, đương sự không có quyền kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm hoặc hạn chế quyền kháng cáo phá án của đương sự [56, tr.53] Ở Việt Nam, thủ tục rút gọn là một khái niệm mới và được du nhập từ thủ tục tố tụng của các nước. Tuy nhiên, một số nội dung của thủ tục rút gọn đã từng được thể hiện trong pháp luật tố tụng dân sự của Việt Nam ngay từ trước năm 1945 khi quy định về giải quyết một số loại án có giá ngạch thấp bởi Tòa án cấp sơ thẩm và không được phép kháng cáo. Trong nghiên cứu khoa học pháp lý ở Việt Nam, nhiều khái niệm thủ tục tố tụng dân sự rút gọn đã được các nhà làm luật, các nhà nghiên cứu luật học đưa ra.
Nguyễn Huy Đẩu thì “Thủ tục giản lược (procédure sommaire) là một thủ tục ít nệ thức, đỡ tốn kém, và mau chóng hơn, được nhà lập pháp dự liệu như biệt lệ đối với thủ tục tố tụng thông thường”. Theo đó, thủ tục giản lược được áp dụng đối với “…các việc kiện về đối nhân động sản có chứng khoán không bị tranh nại, các đơn kiện này không có chứng khoán nhưng dưới 90.000 quan, các tố quyền bất động sản hoa lợi đồng niên dưới 8.000 quan, các đơn thỉnh cầu tạm thời hoặc kiện về tiền thuê nhà, lúa ruộng” [34]. Khái niệm trên đã xác định được điều kiện áp dụng và một vài đặc trưng của thủ tục rút gọn trong tố tụng 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com dân sự là loại thủ tục có thời gian giải quyết ngắn hơn thủ tục thông thường do giản lược một số thủ tục tố tụng; đồng thời đưa ra được ý nghĩa của việc áp dụng thủ tục rút gọn là đỡ tốn kém và mau chóng hơn. Tuy nhiên nó chưa phản ánh được đầy đủ bản chất của thủ tục rút gọn trong tố tụng dân sự.
Đề cập ở mức độ cụ thể và chi tiết hơn, đề tài khoa học cấp bộ “Vấn đề xây dựng thủ tục TTDS rút gọn theo yêu cầu cải cách tư pháp và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay” do TS. Trần Anh Tuấn là chủ nhiệm đề tài cho rằng: “Thủ tục tố tụng dân sự rút gọn là loại hình thủ tục tố tụng giản lược, do một Thẩm phán tiến hành giải quyết đối với các vụ kiện dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động có nội dung đơn giản, rõ ràng hoặc có giá trị nhỏ theo một trình tự tố tụng đơn giản, nhanh chóng, phán quyết của Tòa án có hiệu lực pháp luật ngay hoặc có thể bị phản kháng để giải quyết theo thủ tục sơ thẩm thông thường hoặc thủ tục phúc thẩm được giản lược” [40, tr. Và dựa trên các đặc trưng cơ bản của thủ tục rút gọn, tác giả Trần Thanh Hoa cho rằng: “Thủ tục rút gọn là một thủ tục đơn giản, gọn nhẹ hơn so với thủ tục tô tụng dân sự thông thường về mặt thành phần, trình tự, thủ tục và thời gian giải quyết tranh chấp, được áp dụng đối với một số loại tranh chấp đơn giản, đương sự thừa nhận nghĩa vụ hoặc chứng cứ rõ ràng hoặc có giá trị thấp” [41, tr. Chế định thủ tục rút gọn lần đầu tiên được pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam quy định trong BLTTDS năm 2015 bao gồm các quy định về trình tự, thủ tục giải quyết vụ án dân sự kể từ khi Tòa án thụ lý vụ án đến lúc ra một phán quyết hoặc quyết định có hiệu lực thi hành đối với các đương sự được giản lược so với thủ tục thông thường.
Khái niệm thủ tục rút gọn lần đầu tiên được diễn giải tại khoản 1 Điều 316 BLTTDS năm 2015 như sau: “Thủ tục rút gọn là thủ tục tố tụng được áp dụng để giải quyết các vụ án dân sự có đủ điều kiện theo quy định của Bộ luật này với trình tự đơn giản so với thủ tục giải quyết các vụ án dân sự thông thường nhằm giải quyết vụ án nhanh chóng nhưng vẫn bảo đảm đúng pháp luật”. Khái niệm này 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com tương đối đầy đủ, đã chỉ ra thủ tục rút gọn chỉ áp dụng cho một số vụ án dân sự có đủ điêu kiện nhất định với trình tự, thủ tục đơn giản hơn so với thủ tục tố tụng thông thường và ý nghĩa của việc áp dụng thủ tục này trong thực tiễn. Từ những phân tích trên, trong phạm vi luận văn có thể đưa ra khái niệm của thủ tục rút gọn trong tố tụng dân sự như sau: Thủ tục tố tụng dân sự rút gọn là loại thủ tục tố tụng giản lược về thủ tục và rút ngắn về thời gian so với thủ tục tố tụng dân sự thông thường, được áp dụng để giải quyết các vụ án dân sự có đủ điều kiện nhất định theo quy định của BLTTDS nhằm giải quyết vụ án nhanh chóng, kịp thời nhưng vẫn bảo đảm tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của tố tụng dân sự và quyền lợi hợp pháp của các đương sự theo quy định của pháp luật. Đặc điểm của thủ tục rút gọn trong tố tụng dân sự Qua việc nghiên cứu khái niệm thủ tục rút gọn, nhận thấy đây là một thủ tục tố tụng đặc biệt trong tố tụng dân sự có các đặc điểm sau đây: Thứ nhất, rút ngắn về thời gian tố tụng.