Nghiên Cứu Mô Hình Hòa Giải Đối Thoại Tại Tòa Án Và Thực Tiễn Tại Tỉnh Quảng Ninh

Tài liệu nghiên cứu Luận văn mô hình hòa giải đối thoại tại tòa án và thực tiễn thực hiện tại tỉnh quảng ninh, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Tú
• Người hướng dẫn: PTS. Nguyễn Văn A
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Luật
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Mô Hình Hòa Giải Tại Tòa Án: Thực Tiễn Tại Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hạ Long

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ PHÁP LUẬT VỀ HÒA GIẢI
• 1.1. Một số vấn đề chung về hòa giải trong giải quyết tranh chấp dân sự
• 1.1.1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của hòa giải trong giải quyết tranh chấp dân sự
• 1.1.1.1. Khái niệm Hòa giải
• 1.1.1.2. Đặc điểm của Hòa giải
• 1.1.1.3. Vai trò của Hòa giải trong giải quyết tranh chấp dân sự
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN THỰC HIỆN THÍ ĐIỂM MÔ HÌNH HÒA GIẢI TẠI HỆ THỐNG TÒA ÁN HAI CẤP TỈNH QUẢNG NINH
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN MÔ HÌNH VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC HÒA GIẢI TẠI HỆ THỐNG TÒA ÁN HAI CẤP TỈNH QUẢNG NINH
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Mô Hình Hòa Giải Tại Tòa Án

Mô hình hòa giải tại Tòa án là một phương thức quan trọng trong việc giải quyết tranh chấp dân sự. Hòa giải không chỉ giúp các bên tranh chấp đạt được thỏa thuận mà còn giảm tải cho hệ thống tư pháp. Theo thống kê, tỷ lệ hòa giải thành công trong các vụ án dân sự đã đạt từ 50% đến 70%. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn nhiều vụ án chưa được giải quyết kịp thời, dẫn đến tình trạng quá tải tại các Tòa án. Mô hình này cần được nghiên cứu và cải tiến để nâng cao hiệu quả. Việc áp dụng mô hình hòa giải tại Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Ninh đã cho thấy những kết quả tích cực, tuy nhiên vẫn cần có những đánh giá sâu sắc hơn về ưu, nhược điểm của mô hình này.

1.1. Quy Trình Hòa Giải

Quy trình hòa giải tại Tòa án bao gồm nhiều bước quan trọng. Đầu tiên, các bên tranh chấp sẽ được thông báo về quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Sau đó, người hòa giải sẽ tổ chức phiên hòa giải, nơi các bên có thể trình bày quan điểm của mình. Đối thoại giữa các bên là rất cần thiết để tìm ra giải pháp chung. Người hòa giải đóng vai trò trung gian, giúp các bên hiểu rõ hơn về vấn đề và tìm kiếm giải pháp hợp lý. Quy trình này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn giảm thiểu chi phí cho các bên liên quan. Việc thực hiện quy trình hòa giải một cách hiệu quả sẽ góp phần nâng cao chất lượng công tác giải quyết tranh chấp tại Tòa án.

1.2. Thực Tiễn Hòa Giải Tại Quảng Ninh

Tại tỉnh Quảng Ninh, mô hình hòa giải đã được triển khai thí điểm và đạt được nhiều kết quả khả quan. Các Tòa án đã chú trọng đến công tác hòa giải, với tỷ lệ hòa giải thành công ngày càng cao. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Một số vụ án vẫn chưa được hòa giải thành công do thiếu sự hợp tác từ các bên. Hơn nữa, việc đào tạo hòa giải viên cũng cần được chú trọng để nâng cao kỹ năng và kiến thức cho họ. Thực tiễn cho thấy, việc áp dụng mô hình hòa giải không chỉ giúp giảm tải cho Tòa án mà còn tạo ra môi trường hòa bình, thân thiện cho các bên tranh chấp.

1.3. Đề Xuất Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Hòa Giải

Để nâng cao hiệu quả của mô hình hòa giải tại Tòa án, cần có một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần tăng cường công tác tuyên truyền về lợi ích của hòa giải để các bên tranh chấp nhận thức rõ hơn về phương thức này. Thứ hai, cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng trong việc xây dựng và hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến hòa giải. Cuối cùng, việc đào tạo và bồi dưỡng kỹ năng cho hòa giải viên là rất cần thiết để họ có thể thực hiện tốt vai trò của mình trong quá trình hòa giải. Những giải pháp này sẽ góp phần nâng cao chất lượng công tác hòa giải tại Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Ninh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam đã chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ các tranh chấp dân sự, đặc biệt là trong lĩnh vực giải quyết tại Tòa án. Theo thống kê của Tòa án nhân dân tối cao, từ năm 2012 đến nay, số lượng vụ án dân sự đã tăng gấp đôi với tính chất ngày càng phức tạp và đa dạng. Trước thực trạng này, việc nâng cao hiệu quả công tác hòa giải, đối thoại trong giải quyết tranh chấp dân sự tại Tòa án trở thành một nhiệm vụ cấp thiết nhằm giảm tải áp lực cho hệ thống tư pháp, tiết kiệm thời gian, chi phí và công sức cho các bên liên quan.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích mô hình hòa giải, đối thoại tại Tòa án, đánh giá thực tiễn thí điểm tại tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn từ tháng 3/2018 đến tháng 8/2019, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác hòa giải và hoàn thiện dự thảo Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án. Nghiên cứu tập trung vào hệ thống Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Quảng Ninh, bao gồm TAND tỉnh và các TAND cấp huyện đang áp dụng mô hình thí điểm.

Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần giảm tỷ lệ các vụ án phải mở phiên tòa xét xử, giảm số lượng vụ việc phải cưỡng chế thi hành án, đồng thời nâng cao chất lượng giải quyết tranh chấp dân sự, tạo sự đồng thuận trong nhân dân và tăng cường niềm tin vào hệ thống tư pháp. Tỷ lệ hòa giải thành tại Quảng Ninh đạt trung bình khoảng 80%, góp phần tiết kiệm chi phí và thời gian cho Nhà nước và các bên liên quan.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết hòa giải trong giải quyết tranh chấp dân sự: Hòa giải được hiểu là biện pháp giải quyết tranh chấp thông qua sự thương lượng, thuyết phục của người thứ ba trung gian nhằm đạt được thỏa thuận tự nguyện giữa các bên, tránh việc kiện tụng kéo dài và tốn kém. Đặc điểm nổi bật của hòa giải là tính tự nguyện, linh hoạt và bảo mật thông tin.

• Mô hình Trung tâm Hòa giải bên cạnh Tòa án: Đây là mô hình được nhiều quốc gia áp dụng thành công như Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ, Canada, với đội ngũ hòa giải viên chuyên nghiệp, được Tòa án tuyển chọn và hỗ trợ. Mô hình này giúp giảm tải cho Tòa án, nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp.

• Khái niệm về hòa giải viên và vai trò của họ: Hòa giải viên là người trung gian không liên quan trực tiếp đến tranh chấp, có nhiệm vụ hướng dẫn, giúp đỡ và thuyết phục các bên đạt được thỏa thuận. Vai trò của hòa giải viên quyết định thành công của quá trình hòa giải.

Các khái niệm chính bao gồm: hòa giải, đối thoại, trung tâm hòa giải, hòa giải viên, thỏa thuận hòa giải, và hiệu quả hòa giải.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu tổng hợp, bao gồm:

• Phân tích tổng hợp: Thu thập, phân tích các văn bản pháp luật, tài liệu chuyên ngành và các báo cáo thực tiễn về hòa giải tại Tòa án.

• Phương pháp thống kê: Thu thập số liệu về số lượng vụ việc hòa giải, tỷ lệ hòa giải thành, thời gian giải quyết tại Trung tâm hòa giải, đối thoại tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn thí điểm.

• Phương pháp so sánh - đối chiếu: So sánh mô hình hòa giải tại Quảng Ninh với các mô hình hòa giải tại các quốc gia khác và các địa phương trong nước.

• Phỏng vấn chuyên gia: Thu thập ý kiến từ 10 chuyên gia gồm Giám đốc Trung tâm hòa giải, Thẩm phán và Hòa giải viên tại Quảng Ninh nhằm đánh giá thực tiễn và đề xuất giải pháp.

• Phương pháp diễn giải, khái quát: Rút ra nhận định, đánh giá và kết luận dựa trên các dữ liệu thu thập được.

Cỡ mẫu phỏng vấn gồm 10 chuyên gia được lựa chọn theo tiêu chí chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn. Phân tích dữ liệu được thực hiện theo hướng định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính khách quan và toàn diện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ hòa giải thành cao: Trong gần 10 tháng thí điểm (từ 01/11/2018 đến 31/8/2019), Trung tâm hòa giải, đối thoại tại Tòa án hai cấp tỉnh Quảng Ninh đã hòa giải thành 1.511 vụ việc trên tổng số 1.883 vụ việc được giải quyết, đạt tỷ lệ khoảng 80%. Tỷ lệ này cao hơn 4,8% so với năm 2018 trước khi thí điểm.

2. Giảm tải cho Tòa án và cơ quan thi hành án: Việc hòa giải thành giúp giảm đáng kể số vụ việc phải mở phiên tòa xét xử, đồng thời giảm áp lực cưỡng chế thi hành án. Điều này góp phần tiết kiệm chi phí, thời gian và công sức cho Nhà nước và các bên liên quan.

3. Hiệu quả trong các lĩnh vực khác nhau: Tỷ lệ hòa giải thành trong các loại án như hôn nhân gia đình đạt 80,4%, kinh doanh thương mại 66,6%, hành chính 80%, dân sự 30,8%. Mặc dù tỷ lệ hòa giải thành trong lĩnh vực dân sự và kinh doanh thương mại còn thấp hơn, nhưng vẫn tạo được bước tiến đáng kể.

4. Công tác tổ chức và đào tạo được chú trọng: Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Ninh đã thành lập 7 Trung tâm hòa giải, đối thoại với 35 hòa giải viên, đối thoại viên được lựa chọn kỹ lưỡng, phần lớn là cán bộ pháp luật nghỉ hưu có kinh nghiệm. Các cán bộ này đã được tham gia ít nhất 3 lớp tập huấn chuyên môn do Tòa án nhân dân tối cao và chuyên gia Nhật Bản tổ chức.

Thảo luận kết quả

Kết quả hòa giải thành đạt tỷ lệ cao cho thấy mô hình hòa giải, đối thoại tại Tòa án tỉnh Quảng Ninh đã phát huy hiệu quả trong việc giải quyết tranh chấp dân sự và khiếu kiện hành chính. Việc giảm tải cho Tòa án và cơ quan thi hành án góp phần nâng cao chất lượng xét xử các vụ việc phức tạp hơn, đồng thời tiết kiệm nguồn lực xã hội.

So với các nghiên cứu quốc tế, tỷ lệ hòa giải thành tại Quảng Ninh tương đương hoặc cao hơn một số quốc gia như Nhật Bản (khoảng 60% trong lĩnh vực dân sự, hôn nhân gia đình) và phù hợp với xu hướng phát triển hòa giải tại Tòa án trên thế giới. Tuy nhiên, tỷ lệ hòa giải thành trong lĩnh vực dân sự và kinh doanh thương mại còn thấp do tính chất phức tạp của các vụ việc này, đòi hỏi kỹ năng hòa giải chuyên sâu và sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các bên.

Việc tổ chức các Trung tâm hòa giải, đối thoại với đội ngũ hòa giải viên chuyên nghiệp và công tác đào tạo bài bản đã tạo nền tảng vững chắc cho hoạt động hòa giải. Công tác tuyên truyền và phối hợp với các cơ quan chức năng cũng góp phần nâng cao nhận thức của người dân về hòa giải, từ đó tăng tỷ lệ tham gia hòa giải.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ hòa giải thành theo từng loại án và bảng tổng hợp số vụ việc hòa giải thành, không thành, từ chối hòa giải trong giai đoạn thí điểm, giúp minh họa rõ nét hiệu quả mô hình.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo chuyên sâu cho hòa giải viên

   • Mục tiêu: Nâng cao kỹ năng hòa giải trong các vụ việc dân sự và kinh doanh thương mại phức tạp.
   • Thời gian: Triển khai liên tục hàng năm.
   • Chủ thể thực hiện: Tòa án nhân dân tối cao phối hợp với các tổ chức đào tạo pháp luật.

2. Mở rộng mô hình Trung tâm hòa giải, đối thoại tại các địa phương khác

   • Mục tiêu: Giảm tải cho hệ thống Tòa án trên toàn quốc, nâng cao tỷ lệ hòa giải thành.
   • Thời gian: Kế hoạch mở rộng trong 2-3 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Ban Chỉ đạo cải cách tư pháp Trung ương, Tòa án nhân dân tối cao.

3. Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân

   • Mục tiêu: Khuyến khích người dân chủ động tham gia hòa giải, giảm tỷ lệ từ chối hòa giải.
   • Thời gian: Thực hiện thường xuyên, đặc biệt trước và trong quá trình hòa giải.
   • Chủ thể thực hiện: Tòa án nhân dân tỉnh, các cơ quan truyền thông, Ban Tuyên giáo tỉnh ủy.

4. Hoàn thiện khung pháp lý về hòa giải, đối thoại tại Tòa án

   • Mục tiêu: Xây dựng và ban hành Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án phù hợp với thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế.
   • Thời gian: Hoàn thành trong nhiệm kỳ Quốc hội hiện tại.
   • Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao.

5. Tăng cường phối hợp liên ngành trong công tác hòa giải

   • Mục tiêu: Đảm bảo sự hỗ trợ toàn diện từ các cơ quan chức năng, nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp.
   • Thời gian: Triển khai ngay và duy trì thường xuyên.
   • Chủ thể thực hiện: Tòa án, Viện Kiểm sát, cơ quan thi hành án, các ban ngành liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, thẩm phán và hòa giải viên tại các Tòa án nhân dân

   • Lợi ích: Nắm bắt mô hình hòa giải, đối thoại hiệu quả, áp dụng vào thực tiễn công tác giải quyết tranh chấp.

2. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan lập pháp

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện khung pháp lý về hòa giải, đối thoại tại Tòa án, phục vụ công tác xây dựng luật.

3. Các tổ chức đào tạo pháp luật và nghiên cứu khoa học pháp lý

   • Lợi ích: Tài liệu tham khảo cho các khóa đào tạo, nghiên cứu chuyên sâu về hòa giải và cải cách tư pháp.

4. Người dân và các tổ chức xã hội quan tâm đến giải quyết tranh chấp

   • Lợi ích: Hiểu rõ quyền lợi, quy trình hòa giải tại Tòa án, từ đó chủ động tham gia hòa giải, giảm thiểu kiện tụng kéo dài.

Câu hỏi thường gặp

1. Hòa giải tại Tòa án khác gì so với hòa giải ngoài Tòa án?
   Hòa giải tại Tòa án được thực hiện trong giai đoạn tiền tố tụng, do hòa giải viên chuyên nghiệp của Trung tâm hòa giải, đối thoại tại Tòa án tiến hành, có sự hỗ trợ và giám sát của Tòa án. Trong khi đó, hòa giải ngoài Tòa án thường do các cơ quan, tổ chức khác thực hiện, không có sự giám sát trực tiếp của Tòa án và không bắt buộc phải tuân theo quy trình tố tụng.

2. Tỷ lệ hòa giải thành tại Quảng Ninh đạt bao nhiêu phần trăm?
   Trong giai đoạn thí điểm từ tháng 11/2018 đến tháng 8/2019, tỷ lệ hòa giải thành tại Quảng Ninh đạt khoảng 80%, cao hơn mức trung bình trước khi thí điểm khoảng 4,8%.

3. Ai là người thực hiện hòa giải tại Trung tâm hòa giải, đối thoại?
   Hòa giải viên được lựa chọn kỹ lưỡng từ các cán bộ pháp luật, thẩm phán nghỉ hưu, luật sư và chuyên gia có kinh nghiệm. Họ được đào tạo chuyên sâu và chịu sự quản lý, hướng dẫn của Tòa án nhân dân tỉnh.

4. Quy trình hòa giải tại Tòa án được thực hiện như thế nào?
   Sau khi nhận đơn khởi kiện, hồ sơ được chuyển đến Trung tâm hòa giải, đối thoại. Hòa giải viên nghiên cứu hồ sơ, triệu tập các bên và tiến hành hòa giải theo kế hoạch. Kết quả hòa giải được lập biên bản, nếu thành công sẽ được Tòa án công nhận; nếu không thành công, vụ việc được chuyển sang giải quyết theo thủ tục tố tụng.

5. Lợi ích của hòa giải thành đối với các bên tranh chấp là gì?
   Hòa giải thành giúp các bên tự nguyện thỏa thuận, tránh được việc kiện tụng kéo dài, tiết kiệm chi phí, thời gian và công sức. Đồng thời, các thỏa thuận hòa giải thường được thi hành nhanh chóng và thuận lợi hơn so với bản án của Tòa án.

Kết luận

• Mô hình hòa giải, đối thoại tại Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Ninh đã đạt được tỷ lệ hòa giải thành trung bình khoảng 80%, góp phần giảm tải cho hệ thống Tòa án và cơ quan thi hành án.
• Việc tổ chức các Trung tâm hòa giải, đối thoại với đội ngũ hòa giải viên chuyên nghiệp và công tác đào tạo bài bản là yếu tố then chốt tạo nên thành công của mô hình.
• Kết quả hòa giải thành giúp tiết kiệm chi phí, thời gian cho Nhà nước và các bên liên quan, đồng thời tăng cường sự đồng thuận và đoàn kết trong nhân dân.
• Một số hạn chế còn tồn tại như tỷ lệ hòa giải thành trong lĩnh vực dân sự và kinh doanh thương mại chưa cao, đòi hỏi nâng cao kỹ năng và phương pháp hòa giải.
• Đề xuất mở rộng mô hình, tăng cường đào tạo, hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao công tác tuyên truyền nhằm phát huy tối đa hiệu quả hòa giải tại Tòa án.

Next steps: Tiếp tục theo dõi, đánh giá mô hình thí điểm, triển khai mở rộng tại các địa phương khác và hoàn thiện dự thảo Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án.

Các cơ quan tư pháp, nhà nghiên cứu và người dân nên tích cực tham gia, hỗ trợ và áp dụng mô hình hòa giải, đối thoại nhằm xây dựng hệ thống tư pháp hiệu quả, công bằng và thân thiện hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ PHÁP LUẬT VỀ HÒA GIẢI 1. Một số vấn đề chung về hòa giải trong giải quyết tranh chấp dân sự 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của hòa giải trong giải quyết tranh chấp dân sự a. Khái niệm Hòa giải Hòa giải là một biện pháp truyền thống để giải quyết các tranh chấp trong đời sống xã hội.

Tuy nhiên, vẫn có nhiều định nghĩa và cách hiểu khác nhau. Theo từ điển Luật học, hòa giải là tự chấm dứt việc xích mích, tranh chấp giữa các bên bằng sự thương lượng với nhau hoặc qua sự trung gian của một người khác. Hòa giải thành thì giữ gìn được sự đoàn kết giữa các bên, tránh được việc kiện tụng kéo dài, tốn kém và những trường hợp chỉ vì mâu thuẫn nhỏ mà biến thành việc hình sự 2. Tại khoản 1 Điều 2 Luật hòa giải cơ sở năm 2013 quy định: “Hòa giải ở cơ sở là việc hòa giải viên hướng dẫn, giúp đỡ các bên đạt được thỏa thuận, tự nguyện giải quyết với nhau các mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật theo quy định của Luật này”.

Tại khoản 1 Điều 3 Nghị định số 22/2017/NĐ -về CP ngày 24- 02- 2017 của Chính phủ về hòa giải thương mại quy định: “Hòa giải thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp thương mại do các bên thỏa thuận và được hòa giải viên thương mại làm trung gian hòa giải hỗ trợ giải quyết tranh chấp theo quy định của Nghị định này”. Như vậy, từ những khái niệm, giải thích từ ngữ nói trên có thể hiểu hòa giải là việc cơ quan, tổ chức, cá nhân với tư cách là người thứ ba (người hòa giải) hướng dẫn, giúp đỡ, thuyết phục các bên có tranh chấp tự nguyện thỏa thuận giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp dân sự3 một cách ổn thỏa. Đặc điểm của Hòa giải. - Hòa giải là một biện pháp đặc thù trong giải quyết tranh chấp dân sự.

Theo quy định của pháp luật hiện nay thì các xung đột, mâu thuẫn, tranh chấp về quyền và nghĩa vụ dân sự được giải quyết bằng nhiều biện pháp: Các chủ thể 2 Từ điển Luật học (1999), Nhà xuất bản từ điển Bách Khoa, Hà Nội, tr 208- 209 3 Dân sự theo nghĩa rộng bao gồm: Dân sự, Hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, lao động 8 tranh chấp có thể tự thương lượng hoặc yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân khác hòa giải để giúp các bên thỏa thuận hay khởi kiện yêu cầu Tòa án xét xử, Trọng tài phán quyết. Có một số trường hợp theo quy định của pháp luật thì đương sự có thể lựa chọn yêu cầu cơ quan hành chính giải quyết tranh chấp dân sự (như khoản 2 Điều 203 Luật đất đai năm 2013). Như vậy, hòa giải là một trong những biện pháp đặc thù trong giải quyết tranh chấp dân sự. Bởi vì, một trong những nguyên tắc cơ bản của dân sự là việc xác lập, thực hiện, chấm dứt quyền và nghĩa vụ dân sự của các chủ thể trên cơ sở tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận cho nên các tranh chấp dân sự đều có thể giải quyết bằng biện pháp hòa giải (trừ tranh chấp về yêu cầu đòi bồi thường vì lý do gây thiệt hại đến tài sản của Nhà nước và những tranh chấp phát sinh từ giao dịch dân sự vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội).

- Trong hòa giải, chủ thể giữ vị trí trung tâm là người hòa giải. Chủ thể trung tâm của hòa giải là bên trung gian giúp cho các bên tranh chấp thỏa thuận với nhau về giải quyết tranh chấp. Điều này làm cho hòa giải có sự khác biệt với thương lượng. Người hòa giải với vị trí là người thứ ba không có liên quan đến tranh chấp, không có quan hệ thân thích với các bên tranh chấp.

Người hòa giải có thể là cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật hoặc do các bên thỏa thuận lựa chọn. Nhiệm vụ của người hòa giải là tổ chức và điều hành phiên hòa giải, với vai trò là người trung gian giúp các bên tranh chấp thỏa thuận với nhau về các giải pháp để giải quyết tranh chấp dân sự, việc hòa giải có thành công hay không phần lớn là phụ thuộc vào vai trò của người thứ ba (người hòa giải), cho nên người hòa giải luôn giữ vị trí trung tâm trong suốt quá trình hòa giải. - Phương pháp hòa giải là hướng dẫn, giúp đỡ, thuyết phục các bên có tranh chấp tự nguyện thỏa thuận giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp một cách ổn thỏa. Hướng dẫn là giới thiệu, giải thích cho các bên biết, nắm bắt, hiểu được những quy định của pháp luật liên quan đến các nội dung tranh chấp, xử sự như thế nào 9 cho đúng để giúp các bên tranh chấp suy nghĩ điều chỉnh hành vi cho đúng pháp luật, giải quyết các tranh chấp bằng cách nào là hợp lý, hợp tình.

Giúp đỡ là tạo những điều kiện thuận lợi nhất (trong khả năng và không vi phạm điều cấm của pháp luật, không trái đạo đức xã hội) để các bên tranh chấp hiểu được yêu cầu, nguyện vọng thiện chí của nhau, giúp cho bên tranh chấp kết nối với nhau để tìm được tiếng nói chung trong giải quyết tranh chấp. Có thể gọi người hòa giải là người đưa tin, người kết nối để giúp cho các bên cùng thỏa thuận, hay theo thẩm phán Gondon J.Low - Thẩm phán Tòa án cấp cao Hoa Kỳ “Hòa giải viên là những nhà kiến tạo hòa bình”. Thuyết phục là phân tích, giải thích nhằm giúp cho các bên thấy được cái đúng, cái hay, cái hợp lý mà đồng ý làm theo để cuối cùng đi đến thỏa thuận những giải pháp giải quyết những vấn đề mâu thuẫn. Thuyết phục hoàn toàn khác với cưỡng ép, thành công của một cuộc hòa giải là các bên tự nguyện thỏa thuận biện pháp, nội dung giải quyết tranh chấp.

- Tính chất của hòa giải là linh hoạt. Tùy theo từng nội dung, yêu cầu thực tế của tranh chấp, người hòa giải sẽ chọn thời điểm thực hiện hòa giải sao cho thích hợp. Tại phiên hòa giải, ngoài sự tham gia của các bên tranh chấp thì người chủ trì hòa giải có thể mời những người khác tham gia (khi thấy sự tham gia của người khác là cần thiết). Việc hòa giải có thể tiến hành một lần hoặc có thể tiến hành nhiều lần, thời gian một lần hòa giải là bao nhiêu lâu.

là do người tiến hành hòa giải và các bên tranh chấp quyết định. Trong trường hợp có nhiều nội dung tranh chấp cần được hòa giải thì việc hòa giải nội dung nào trước, nội dung nào sau là do người chủ trì hòa giải quyết định. Các nội dung mà các bên thỏa thuận không bắt buộc phải hoàn toàn đúng như bản án của Tòa án, chỉ cần các bên thấy hợp tình, hợp lý và không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội, không nhằm trốn tránh nghĩa vụ là được. Vai trò của Hòa giải trong giải quyết tranh chấp dân sự Hòa giải đóng vai trò đặc biệt quan trọng, là nhu cầu và đòi hỏi của xã hội để giải quyết các tranh chấp phát sinh trong đời sống.

Trong các phương thức giải 10 quyết tranh chấp dân sự, hòa giải là phương thức được đánh giá hiệu quả, tốt. Bởi vì: - Hòa giải thành sẽ chấm dứt mâu thuẫn, xung đột hoặc xích mích, tranh chấp một cách ổn thỏa Nếu giải quyết tranh chấp bằng biện pháp xét xử, khi kết thúc phiên tòa Hội đồng xét xử phải ra bản án tuyên chấp nhận hoặc không chấp nhận yêu cầu của đương sự; phán quyết của Hội đồng trọng tài cũng vậy. Như vậy, việc xét xử của Tòa án, sự phán quyết của Trọng tài sẽ có bên thắng, bên thua, thậm chí có trường hợp cả hai bên cùng thua, các bên đều không hài lòng (ví dụ trường hợp Tòa án chỉ chấp nhận một phần yêu cầu của người khởi kiện thì cả nguyên đơn và bị đơn đều không mong muốn). Ngược lại, nếu các tranh chấp được giải quyết bằng biện pháp hòa giải, có nghĩa là các bên hoàn toàn tự nguyện thỏa thuận về những giải pháp giải quyết tranh chấp.

Như vậy khi hòa giải thành thì các nội dung giải quyết tranh chấp là ý chí của các bên, các chủ thể tranh chấp đều mong muốn, hài lòng. Hòa giải thành sẽ không có người thắng, người thua, hay giúp cả hai bên tranh chấp “cùng thắng”4. Đối với bản án của Tòa án khi thi hành thường gặp nhiều trở ngại khó khăn vì nhiều đương sự không tự nguyện thi hành. Ngược lại, đối với hòa giải thành là ý chí của các bên tranh chấp nên thường là tự giác thi hành.

Trong thực tế nhiều vụ tranh chấp sau khi hòa giải thành các bên không cần yêu cầu Tòa án, họ tự nguyện thực hiện theo các nội dung đã thỏa thuận và thực hiện một cách dễ dàng, nhanh chóng. Trường hợp phải thi hành án thì thực tiễn công tác thi hành án cho thấy thi hành các “Quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự” lúc nào cũng thuận lợi, nhanh chóng hơn bản án. Từ những phân tích nói trên đã thể hiện hòa giải thành là một phương thức giải quyết các tranh chấp dân sự tốt nhất, chấm dứt được xung đột, tranh chấp một cách ổn thỏa. 4 Thẩm phán Gordon Low - Thẩm phán Tòa án cấp cao Hoa Kỳ 11 - Hòa giải là phương thức giải quyết tranh chấp tiết kiệm, hiệu quả.

Đối với những vụ án giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự, trước khi xét xử đương sự phải cung cấp, giao nộp đầy đủ tài liệu chứng cứ. Trường hợp cần thiết Thẩm phán phải áp dụng các biện pháp thu thập chứng cứ làm rõ những tình tiết của vụ án; thời gian chuẩn bị xét xử thường kéo dài. Khi xét xử Hội đồng xét xử ít nhất là 03 người (trừ những vụ án giải quyết theo thủ tục rút gọn), nhiều vụ án phải mở phiên tòa nhiều lần mới xét xử xong. Có những vụ án phải trải qua thủ tục sơ thẩm, phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm theo quy định của pháp luật tố tụng.

Ngược lại, khi các bên hòa giải không bắt buộc phải xác minh, thu thập đầy đủ các tài liệu, chứng cứ. Nhiều trường hợp, sau khi Tòa án thụ lý chỉ cần một thời gian ngắn, các bên đã hòa giải giải quyết xong tranh chấp. Việc hòa giải chủ yếu do một hòa giải viên, một Thẩm phán hay một người khác có nhiệm vụ hòa giải tiến hành.