Chương 1: Lý luận chung về xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở. Chương 2: Thực trạng xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở ở huyện Ninh Hải, tỉnh Ninh Thuận. Chương 3: Quan điểm và một số giải pháp xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở ở huyện Ninh Hải, tỉnh Ninh Thuận. e 8 Chƣơng 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP CƠ SỞ 1.
Khái quát về đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở 1. Các khái niệm cơ bản - Khái niệm về đội ngũ Theo Từ điển tiếng Việt, “đội ngũ” là: “Tập hợp gồm một số đông người cùng chức năng hoặc nghề nghiệp, thành một lực lượng” [38, tr. Theo đó, “đội ngũ” có thể hiểu là tập hợp của số đông người, cùng chức năng hoặc nghề nghiệp, có sự gắn kết với nhau trong một tổ chức để cùng nhau lãnh đạo, điều hành tổ chức của mình hoàn thành nhiệm vụ chung (ví dụ: đội ngũ trí thức; đội ngũ y, bác sĩ; đội ngũ CBCC…). - Khái niệm cán bộ Trong Từ điển Tiếng Việt, từ “cán bộ” được định nghĩa là: “Người làm công tác nghiệp vụ chuyên môn trong cơ quan Nhà nước.
Người làm công tác có chức vụ trong một cơ quan, một tổ chức, phân biệt với người không có chức vụ” [38, tr. Luật Cán bộ, công chức của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2008 đưa ra khái niệm: Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách Nhà nước [42]. Như vậy, khái niệm “cán bộ” có thể hiểu: là công dân Việt Nam đủ 18 e 9 tuổi trở lên, công tác ở các cơ quan Đảng, Nhà nước, MTTQ, các tổ chức CT - XH, các đơn vị sự nghiệp, các doanh nghiệp Nhà nước, các lực lượng vũ trang từ cấp Trung ương đến cơ sở. Họ được tuyển dụng, bổ nhiệm đề bạt hoặc bầu cử, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách Nhà nước.
- Khái niệm đội ngũ cán bộ cấp cơ sở Cấp cơ sở là cấp cuối cùng trong HTCT các cấp; tuy nhiên, nó là cấp đầu tiên và trực tiếp nhất, là nền tảng của chế độ chính trị và đời sống xã hội. Vì cơ sở là nơi diễn ra mọi hoạt động và cuộc sống của Nhân dân, nơi chính quyền gần dân nhất. Nơi trực tiếp tổ chức, vận động Nhân dân thực hiện các nghị quyết, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Các đường lối, chủ trương được triển khai, thực hiện có hiệu quả hay không đều phụ thuộc vào chất lượng hoạt động của HTCT cơ sở, nhất là phụ thuộc vào phẩm chất, năng lực, trình độ của đội ngũ đảng viên, CBCC trong các tổ chức đảng, chính quyền và các đoàn thể nhân dân ở cơ sở.
Luật Cán bộ, công chức năm 2008 đã quy định cụ thể cán bộ cấp cơ sở tại khoản 3, Điều 4 như sau: Cán bộ xã, phường, thị trấn là công dân Việt Nam, được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy, người đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội; công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách Nhà nước [42]. Vậy, khái niệm “đội ngũ cán bộ cấp cơ sở” có thể hiểu: là công dân Việt Nam đủ 18 tuổi trở lên được bầu cử, bổ nhiệm giữ chức vụ quản lý theo nhiệm kỳ trong Đảng ủy, Thường trực HĐND, UBND, người đứng đầu MTTQ, các tổ chức CT - XH cấp xã trong biên chế và hưởng lương từ ngân e 10 sách Nhà nước. Đội ngũ cán bộ cấp cơ sở bao gồm cán bộ chuyên trách và cán bộ không chuyên trách. Cán bộ chuyên trách là những cán bộ phải dành toàn bộ thời gian làm việc công để thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao, bao gồm: cán bộ giữ chức vụ bầu cử và cán bộ chuyên môn được UBND tuyển dụng; đội ngũ này có chế độ làm việc và được hưởng chính sách về cơ bản như cán bộ Nhà nước.
Cán bộ cơ sở có đủ điều kiện được thi tuyển vào ngạch công chức ở cấp trên. Cán bộ không chuyên trách cấp cơ sở là những người làm công việc chuyên môn nhưng không thường xuyên, không hưởng lương từ ngân sách Nhà nước và không được gọi là công chức. Những người này họ được hưởng phụ cấp hàng tháng do UBND tỉnh quyết định. - Khái niệm cán bộ chủ chốt cấp cơ sở Khái niệm “chủ chốt” Theo Từ điển Tiếng Việt, thì "chủ chốt" được định nghĩa là "quan trọng nhất, có tác dụng làm nòng cốt” [38, tr.
Ở từng cơ quan, tổ chức, đơn vị từ cấp Trung ương đến cơ sở đều có người lãnh đạo quản lý, tập thể lãnh đạo (trong tập thể lãnh đạo có người đứng đầu). Người đứng đầu đó là người lãnh đạo chủ chốt, có quyền ra quyết định, lãnh đạo, điều hành một đơn vị, tổ chức để thực hiện nhiệm vụ của tổ chức đó. Như vậy, cán bộ chủ chốt có thể hiểu là người có chức vụ, nắm giữ các vị trí quan trọng, có tác dụng làm nòng cốt trong các tổ chức thuộc hệ thống bộ máy của một cấp nhất định; người được giao đảm đương các nhiệm vụ quan trọng để lãnh đạo, quản lý, điều hành bộ máy thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo quy định; chịu trách nhiệm trước cấp trên và cấp mình về lĩnh vực công tác được giao. Từ những phân tích trên “cán bộ chủ chốt cấp cơ sở” có thể hiểu: là e 11 người có chức vụ quan trọng trong Đảng ủy, Thường trực HĐND, UBND, người đứng đầu MTTQ, các tổ chức CT - XH ở xã, phường, thị trấn; chịu trách nhiệm lãnh đạo, tổ chức thực hiện chức năng, nhiệm vụ chính trị được giao; là người trực tiếp chịu trách nhiệm với lãnh đạo cấp trên và cấp mình về lĩnh vực được phân công phụ trách.
Đặc điểm của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở Khi bàn về vai trò của cán bộ, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Cán bộ là người đem chính sách của Đảng, Chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành, đồng thời đem tình hình dân chúng báo cho Đảng, Chính phủ hiểu rõ để đặt chính sách cho đúng” [34, tr. Nhận thức về đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở, cần nhấn mạnh tới một số đặc điểm sau đây: - Một là, cán bộ chủ chốt cấp cơ sở là những người trực tiếp tuyên truyền các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với Nhân dân. Họ rất am hiểu đặc điểm, tình hình cơ sở, nên họ luôn vận dụng sáng tạo các giải pháp phù hợp với đặc điểm của địa phương để tổ chức quán triệt và triển khai đến cán bộ, Nhân dân hiểu, đồng thuận tham gia thực hiện các đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; là những người gần dân, sát dân, hiểu dân và cũng là người đại diện cho Nhân dân phản ánh những tâm tư, nguyện vọng, những bức xúc chính đáng của Nhân dân một cách kịp thời để Đảng, chính quyền các cấp nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung chủ trương, chính sách phù hợp với yêu cầu của tình hình thực tiễn, đáp ứng nguyện vọng chính đáng của Nhân dân. - Hai là, cán bộ chủ chốt cấp cơ sở là người trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo, thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp nhằm phát triển địa phương, xây dựng HTCT trong sạch, vững mạnh.
Cán bộ chủ chốt cấp cơ sở là trung tâm đoàn kết nội bộ trong đơn vị cũng như toàn thể Nhân dân, chịu trách nhiệm trước e 12 cấp trên và cấp mình về lĩnh vực công tác được phân công phụ trách; họ là những người đề ra Nghị quyết và các nhiệm vụ giải pháp nhằm lãnh đạo phát triển kinh tế, VH – XH; nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho Nhân dân; giữ vững ổn định ANCT - TTATXH; nâng cao năng lực và sức chiến đấu của TCCSĐ và đảng viên tại địa bàn phụ trách; đồng thời, trực tiếp kiểm tra, giám sát để kịp thời phát hiện những điển hình tiên tiến và ngăn chặn những mặt yếu kém, tiêu cực. - Ba là, trong thực thi công vụ, cán bộ chủ chốt cấp cơ sở còn bị ảnh hưởng bởi phong cách, lối ứng xử, phong tục tập quán của làng quê, những nét văn hóa riêng vùng miền của từng địa phương, dòng họ. Huyện Ninh Hải là địa phương thuộc các tỉnh duyên hải Nam Trung bộ; điều kiện tự nhiên tương đối khắc nghiệt nên đã tạo nên tính cách chung của người cán bộ cơ sở có nhiều ưu điểm nổi bật, như: đức tính cần cù, chịu đựng gian khổ, tìm tòi, học hỏi, tiết kiệm, có tinh thần đoàn kết nội bộ, tinh thần tương ái rất cao, có lối sống giản dị, trung thực, gắn bó và có uy tín với cộng đồng; cùng với quá trình phát triển là quá trình giữ nước, vì vậy đã hun đúc nên truyền thống yêu nước, một lòng, một dạ đi theo Đảng, mặc dù thu nhập còn khó khăn nhưng họ vẫn nhiệt tình tham gia công tác, hăng hái trong phong trào cách mạng ở cơ sở. Tuy nhiên, với thói quen sống dựa vào cộng đồng, môi trường tự nhiên nên phần lớn cán bộ cơ sở vẫn không thoát khỏi tâm lý trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của cấp trên, thiếu tính chủ động, năng động, sáng tạo, tìm hướng đi phát triển cho địa phương mình; với đặc điểm tâm lý, văn hóa của cộng đồng nên trong xử lý công việc, có lúc họ trọng tình hơn trọng lý, do đó lề lối, phong cách làm việc của đội ngũ cán bộ này dễ thiếu tính kỷ luật, xuề xòa, qua loa, đại khái, đôi khi không cẩn trọng trong công việc; một số địa phương ở xa đô thị, thị trấn, điều kiện giao lưu về văn hóa, điều kiện kinh tế, hoàn cảnh gia đình còn rất nhiều khó khăn, nên việc học hành của họ có những hạn e 13 chế nhất định, do đó trong xử lý, giải quyết công việc chủ yếu bằng kinh nghiệm, sự nhiệt tình cách mạng.