phần mở đầu và kết luận, luận văn được tổ chức thành 3 chương như sau: 1. Chƣơng 1: Vai trò của con ngƣời trong hệ thống tƣơng tác, trong đó nêu lên cách thức xử lý thông tin trong bộ não của con ngƣời và sự đa dạng trong nhân thức của con ngƣời. Tƣơng tác ngƣời máy, trong đó nêu lên các kiểu tƣơng tác, cụ thể là thực đơn, câu lệnh và thiết bị. Các lỗi trong HCI và cách thiết kế một trang Web cụ thể, trong đó nêu lên các lỗi và ứng dụng các kết quả đạt đƣợc vào cách thiết kế một trang Web cụ thể.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Chƣơng I. VAI TRÒ CỦA CON NGƢỜI TRONG HỆ THỐNG TƢƠNG TÁC 1. Nhận thức của con người và sự đa dạng trong nhận thức 1. Nhận thức của con người Nhận thức là một quá trình quan trọng trong sự phát triển của loài ngƣời, sở dĩ con ngƣời có thể tồn tại cho đến ngày nay chính là do quá trình nhận thức của con ngƣời liên tục đƣợc cải thiện và phát huy.
Quá trình nhận thức có đƣợc nhờ thông qua các giác quan sau đó diễn ra trong bộ não của con ngƣời. Trong bộ não quá trình phân tích và tổng hợp thông tin diễn ra liên tục làm cho con ngƣời ngày càng có khả năng nhận thức về môi trƣờng xung quanh. Trong 6 giác quan của con ngƣời thì giác quan về thị giác là quan trọng nhất. Trên thực tế hình ảnh, âm thanh và ngôn ngữ đều có mối quan hệ khá gần gũi với nhau.
Ba yếu tố trên có thể chuyển hóa qua lại với nhau, tức là con ngƣời chỉ cần tối thiểu có một giác quan để phân biệt để phân biệt đƣợc một trong ba yếu tố trên, mắt để cho hình ảnh, tai cho âm thanh, tay để phân biệt chữ nổi và ngôn ngữ cho quá trình truyền tải ý tƣởng. Con ngƣời cần tối thiểu một trong ba giác quan trên để có thể phát triển nhận thức của mình. Nhƣng trong quá trình tƣơng tác với môi trƣờng thì thị giác đóng một vai trò quan trọng. Một hình ảnh có giá trị bằng hàng ngàn lời nói.
Mắt của chúng ta thu nhận hình ảnh đặc sắc hơn rất nhiều so với tổng các yếu tố của hình ảnh đó gộp lại. 1 Liệu âm thanh và ngôn ngữ có giúp chúng ta trong quá trình nhận thức hơn so với thị giác không Điều đó thúc đẩy quá trình nhận thức của con ngƣời nhanh hơn và nhƣ theo bản năng con ngƣời sẽ sử dụng cơ quan này để nhanh chóng thích nghi với môi trƣờng. Các giác quan khác vẫn phát triển cho quá trình nhận thức của con ngƣời tuy nhiên do không đƣợc sử dụng thƣờng xuyên nên không thể phát triển nhƣ cơ quan thị giác. Mắt con ngƣời là một thiết bị đặc biệt và có cấu tạo khá phức tạp.
Mắt con ngƣời cho phép chúng ta tiếp nhận các hình ảnh từ môi trƣờng bên ngoài và tổ chức lại thành các mô hình LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 bên trong bộ não của con ngƣời. Mắt của chúng ta có thể đánh giá đƣợc mầu sắc và kích cỡ, hình dáng và vị trí, chiều sâu và khoảng cách. Mắt của chúng ta liên tục nhận những hình ảnh và tín hiệu từ bên ngoài cho dù chúng ta có muốn hay không. Nhƣng liệu mắt của chúng ta có thực sự thu nhận hình ảnh mà không liên quan đến bộ não của con ngƣời? Liệu chúng ta có thể xác định đƣợc các đặc điểm tự nhiên của quá trình thu nhận hình ảnh thông qua cơ quan thị giác? Liệu các hình ảnh mà thị giác thu nhận nằm trên võng mạc hay đó chính là hình ảnh nguyên bản mà bộ não đã tái xây dựng lại? Các hình ảnh trong giấc mơ là kích thích của cơ quan thị giác hay đó chính là hình ảnh đƣợc lƣu trong bộ não của chúng ta? Hình 1.
2 Cấu tạo mắt con ngƣời. Các nhà khoa học luôn cố gắng mô phỏng mối quan hệ giữa thị giác và bộ não nhƣng cho đến nay kết quả của công trình trên còn hết sức khiêm tốn, do sự khó khăn gặp phải khi nghiên cứu các chuyên ngành khác nhƣ tâm lý học, ngữ nghĩa, tâm sinh lý. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng quá trình tƣơng tác với môi trƣờng luôn gắn liền với thị giác và bộ não. Thị giác và bộ não có mối quan hệ chặt chẽ với nhau trong quá trình nhận thức của con ngƣời.
Sự liên kết ở đây là liên kết về chức năng, cấu trúc, và sinh lý học. Trên thực tế mắt của chúng ta vẫn có thể nhìn mà không cần có bộ não tham gia vào quá trình nhận thức. Tuy nhiên điều đó cũng có nghĩa mắt của chúng ta cũng chỉ giống nhƣ một chiếc camera mà không có ngƣời điều khiển. Mặt khác bộ não của chúng ta nếu nhƣ không cơ quan thị giác thì chúng ta cũng giống nhƣ bị mù và do vậy không thể thu nhận bất cứ hình ảnh nào về môi trƣờng xung quanh.
Tất nhiên đi cùng với nó là quá trình nhận thức sẽ bị suy giảm đi rất nhiều vì các thông tin đầu vào bị hạn chế và bộ não phải tự hoạt động một mình để có thể thu nhận các thông tin mới mà không có sự kiểm chứng rõ rệt. Điều đó cũng dẫn đến cho chúng ta hai trƣờng hợp đó là nhìn và xem. Đây là hai trạng thái cơ bản trong quá trình xử lý thông tin trong bộ não con ngƣời. Tuy có sự khác nhau về cách thức xử lý nhƣng hai cách thức này có mối liên hệ nhất định với nhau để giúp tăng cƣờng trong quá trình nhận thức của con ngƣời.
Sau đây chúng ta sẽ xem xét rõ hơn hai cách xử lý trên. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Không có bộ não liệu thị giác có thể hiểu đƣợc hình ảnh Hai trạng thái này là hoàn toàn khác nhau. Một ngƣời có thể nhìn bất cứ đâu vào bất kỳ khoảng thời gian nào.
Quá trình này cũng đơn giản nhƣ chiếc camera đƣợc đặt một vị trí nào đó, tức là chỉ có quá trình thu nhận mà không có xử lý. Nhƣng xem lại là quá trình khác hoàn toàn so với nhìn và không phải lúc nào cũng xảy ra. Xem đồng nghĩa với việc phải nhận ra đƣợc đối tƣợng, phản ứng và phân tích đƣợc các thông tin rút ra từ vật thể thông qua thị giác. Đối với con ngƣời thì quá trình này cũng tƣơng tự nhƣ khi con ngƣời bàn về các đối tƣợng một cách đầy đủ và hiểu biết.
Tóm lai, xem cũng giống nhƣ việc có thể nắm bắt đƣợc thế giới xung quanh thông qua cơ quan thị giác, xem và hiểu về cơ bản là giống nhau. 4 Nhiều giả thuyết có thể đƣợc nêu lên về bức hình trên Môi trƣờng xung quanh nhìn chung đều mang đến một thông tin giống nhau cho tất cả chúng ta tuy nhiên trong một số trƣờng hợp các hình ảnh giống nhau lại đƣợc nhìn hoàn toàn khác nhau và ngƣợc lại các hình ảnh khác nhau lại mang cùng đến một thông tin giống nhau. Điều đó cũng lý giải tại sao trong nhiều trƣờng hợp, con ngƣời nhớ về các sự kiện khác nhau mặc dù tất cả đều trải qua giống nhau. Các hình ảnh bên trong bộ não mà con ngƣời thu nhận đƣợc phụ thuộc rất nhiều vào cách thức mà con ngƣời đó nhìn bức tranh nhƣ nào, về sự hiểu biết về môi trƣờng xung quanh chứ không chỉ đơn thuần chỉ là các những gì hiện hình lên trong cơ quan thị giác.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Con cóc chỉ có hai nhiệm vụ đó là lấy thức ăn và tránh kẻ thù. Do vậy thế giới quan thị giác của chúng vô cùng nghèo nàn. Sự chuyển động của các vật thể trong thị giác của con cóc cuối cùng chỉ nhằm đáp ứng cho hai mục đích trên. Các vật thể lớn chuyển động là các kẻ thù, còn các vật nhỏ chuyển động là các con mồi.
Tƣơng tự nhƣ vậy thì các con vật nhƣ chó và mèo đều không có phản ứng gì trƣớc hình ảnh của gƣơng điều đó phản ánh rằng trong nhận thức của chúng hình ảnh trong gƣơng là không tồn tại. Tuy nhiên cũng có những con vật lại có thể sẵn sàng tấn công vào các hình ảnh của nó hiện lên trong mặt nƣớc, tức là nhận thức của chúng về hình ảnh trong mặt hồ là hoàn toàn sai lạc. Hình ảnh trong bộ não con ngƣời thu đƣợc còn phong phú hơn rất nhiều so với hình ảnh thực tế của môi trƣờng xung quanh chúng ta. Chúng ta có thể nhận đƣợc hình ảnh ngay cả khi chúng ta không sử dụng thị giác ví dụ nhƣ chúng ta có thể tƣởng tƣợng về thế giới khi nhắm mắt, tập hợp các hình ảnh trong quá khứ, giấc mơ, đọc sách, hay nhìn vào các bức tranh hay quá trình tƣởng tƣợng một cách logic.
Có rất nhiều các yếu tố có thể ảnh hƣởng đến thị giác của chúng ta từ thái độ quan sát cho đến vấn đề trình độ, từ tuổi tác cho đến vấn đề quốc tịch, văn hóa. Và nhƣ vậy trong cùng một trƣờng hợp con ngƣời có thể nhìn thấy nhiều sự khác nhau trong cùng một hình ảnh giống nhau. Khi mà ngƣời thiết kế kiến trúc đang vội làm việc thì họ chỉ chú ý vào công việc vào ngôi nhà mà họ đang thiết kế mà không chú ý đến các ngôi nhà xung quanh. Cũng nhƣ những ngƣời du lịch chỉ chú ý đến các cảnh vật xung quanh, hay con ngƣời trong giai đoạn trƣởng thành thƣờng chú ý đến những ngƣời khác giới có hình thức bắt mắt trong một đám đông.
Vậy thì một điều cơ bản chúng ta đặt ra đó chính là liệu có bao nhiêu cách nhin khác nhau khác nhau về môi trƣờng xung quanh nhƣ vậy? Liệu chúng ta có thể nhìn mà không cần hiểu biết về thế giới đó, liệu chúng ta có thể tƣởng tƣợng đầy đủ theo sự mô tả. Tất cả các vấn đề trên đều không đƣợc trả lời một cách rõ ràng và rành mạch nhƣng điều đó cũng là một trong những trọng tâm của vấn đề thị giác. Bây giờ chúng ta sẽ xem xét vấn đề về sự phát triển nhận thức của con ngƣời thông qua thị giác nhƣ thế nào. Trƣớc tiên chúng ta thấy đƣợc rằng để có thể hiểu đƣợc một khái niệm nào đó tức là chúng ta phải có thể lặp lại hoặc sử dụng lại đƣợc khái niệm đó.
Ta hãy xem xét một ví dụ nhƣ sau chúng ta quăng miếng thịt lên cao trƣớc mặt một con chó.