phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục nội dung chính của bài luận văn này gồm 3 chương: 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1. Thiết kế công cụ đánh giá năng lực giải quyết vấn đề chương “Các định luật bảo toàn” Vật lí 10 Chƣơng 3. Thực nghiệm sư phạm. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1.
Lịch sử nghiên cứu vấn đề. Tình hình nghiên cứu trên thế giới. Trong thời đại toàn cầu hóa kinh tế, sự bùng nổ tri thức cùng với sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ như hiện nay đã và đang đặt ra những yêu cầu và thách thức lớn về nguồn lực con người. Chính vì vậy, mục tiêu giáo dục cơ bản hiện nay là đào tạo ra những người có khả năng thích ứng và sáng tạo trong mọi môi trường và điều kiện phức tạp của cuộc sống hiện đại như sự thay đổi từng ngày của khoa học kĩ thuật hay những tình huống bất ngờ, mới mẻ của xã hội.
Nền giáo dục của chúng ta đang từng bước đổi mới áp dụng các hình thức dạy học tích cực, lấy người học làm trung tâm, tập trung phát triển năng lực của người học. Một điều tất yếu là khi phương pháp dạy học đã thay đổi thì các hình thức kiểm tra đánh giá cũng phải đổi mới cho phù hợp. Trong đó, đánh giá năng lực, đặc biệt là năng lực giải quyết vấn đề là một trong những đề tài được nhiều quốc gia trên thế giới quan tâm nghiên cứu. Ðầu thế kỉ XXI, nhìn chung cộng đồng giáo dục quốc tế đã chấp nhận định nghĩa về năng lực giải quyết vấn đề do Jean- Paul Reeff, Anouk Zabal, Christine Blech (2006) nêu ra: giải quyết vấn đề là khả năng suy nghĩ và hành động trong những tình huống không có quy trình, thủ tục, giải pháp thông thường có sẵn.
Người giải quyết vấn đề có thể ít nhiều xác định được mục tiêu hành động, nhưng không phải ngay lập tức biết cách làm thế nào để đạt được nó. Sự am hiểu tình huống vấn đề, và lý giải dần việc đạt mục tiêu đó trên cơ sở việc lập kế hoạch và suy luận tạo thành quá trình giải quyết vấn đề [20]. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngoài ra còn các thang phát triển năng lực của Patrick Griffin [23]. Trong nghiên cứu “Research Versus Problem Solving for the Education Leadership” (Doug Archbald, 2008), ông có đề ra các khái niệm về năng lực giải quyết vấn đề, các mức độ trong việc phân lập thang bậc đánh giá năng lực này.
Dựa vào nó chúng ta có thể xây dựng được khung đánh giá cho nhiều môn học khác nhau [17]. Tại OEDC 2010, OEDC 2013, trong “PISA 2012 Field Trial Problem Solving Framework” (Draft Subject to Possible Revision after the Field Trial, trang 12) và “PISA 2015” (Draft Collaborative Problem Solving Framework, trang 6) nội dung về năng lực GQVÐ cũng được đưa ra thảo luận và nhiều quan điểm như xây dựng năng lực này mang tính tương tác hoặc mang tính hợp tác giữa các cá nhân (học sinh) cũng được đề cập đến [27] [28]. Nhìn chung, có nhiều cách tiếp cận phân tích năng lực giải quyết vấn đề khác nhau nhưng chủ yếu vẫn dựa trên cơ sở quy trình giải quyết vấn đề do Polya, PISA, Australia và ATC21S đề xuất. Trên thế giới đã có một loạt các nghiên cứu năng lực giải quyết vấn đề đối với từng môn học cụ thể như: “Interpersonal problem-solving competency: Review and critique of the literature” (DA Tisdelle, JS St Lawrence- Clinical Psychology Review, 1986- Elsevier), “Mathematical problem solving”- AH Schoenfeld- 1985- ERIC“ Problem– solving competency of nursing gradutuates”( LR Uys, LL Van Rhyn, NS Gwele- Journal of advanced, 2004),.
Tình hình nghiên cứu trong nƣớc. Đất nước ta đang đứng trước vô vàn thử thách to lớn trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Song song với sự phát triể n ma ̣nh mẽ của khoa ho ̣c , công nghê ̣, trong những thâ ̣p ni ên gầ n đây cùng hòa nhịp với thế giới, đất nước ta cũng diễn ra nhiều biế n đô ̣ng ma ̣nh mẽ , đặc biệt phải kể đến nền giáo dục nước nhà. Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011- 2020 đã đề cập tới chủ trương đổi mới giáo dục một cách căn bản, 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com toàn diện theo hướng tiếp cận năng lực người học [5].
Bên cạnh đó, đã có rất nhiều những công trình nghiên cứu, báo cáo khoa học, các phương tiện thông tin đại chúng đề cập tới các khái niệm “ kiểm tra đánh giá”, “đánh giá theo tiếp cận năng lực”. Đề án đổi mới chương trình SGK theo nghị quyết số 88/2014/QH13 của Chính phủ đã được Quốc hội thông qua, nhấn mạnh đến vai trò của đánh giá năng lực người học, đặc biệt là năng lực giải quyết vấn đề - một năng lực làm chủ bản thân quan trọng trong cuộc sống. Nguyễn Công Khanh cho rằng: năng lực là khả năng làm chủ và vận dụng hợp lý kiến thức, kĩ năng, thái độ vào trong cuộc sống. Vậy câu hỏi đặt ra ở đây: giáo dục bây giờ liệu có đang đi đúng hướng phát triển năng lực người học? Dạy và học là hoạt động đã có từ rất lâu ở Việt Nam, tuy rằng hoạt động ấy đã có nhiều thay đổi song nó vẫn chưa thực sự hiệu quả và còn nhiều hạn chế.
Do đó, chúng ta cần phải đổi mới từ chương trình đào tạo đến SGK hay đổi mới các hình thức kiểm tra đánh giá kết quả học tập để mang lại hiệu quả tích cực hơn. Trong Luận văn Thạc sĩ “Nghiên cứu đánh giá năng lực nghe tiếng Anh của sinh viên khối ngành không chuyên Anh Trường Đại học Phương Đông” ( Dƣơng Thị Anh, 2013) có khẳng định: năng lực là yếu tố cần thiết cho bất kỳ hoạt động nào, vì vậy chúng ta cần đánh giá nó một cách phù hợp. Họ nhận định Tiếng Anh tuy chỉ là công cụ giao tiếp nhưng lại có vai trò quyết định quan trọng đến phát triển nghề nghiệp của mỗi cá nhân, do vậy cần phải nghiên cứu: làm thế nào để dạy và học Tiếng Anh hiệu quả. Tác giả kết luận cách thức để tăng hiệu quả dạy và học tiếng Anh chính là đổi mới cách kiểm tra đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực.
Ở Việt Nam có nhiều nghiên cứu về các phương pháp nâng cao năng lực học tiếng Anh song chưa đầy đủ, chưa dựa trên khung đánh giá năng lực cụ thể [1]. Hiện nay, ở Việt Nam có rất nhiều nghiên cứu về năng lực giải quyết vấn đề song vẫn còn rất ít đề tài đề cập đến phương diện đánh giá theo hướng 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tiếp cận năng lực. Tuy nhiên, họ cũng đã khẳng định được phần nào vai trò và tầm quan trọng của năng lực GQVĐ trong cuộc sống. Trong khóa luận tốt nghiệp “Phát triển năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề cho học sinh phổ thông qua dạy học chủ đề “Tổ hợp – xác suất” đại số và giải tích 11 Nâng cao” ( Trần Thị Cẩm Nhung, 2014 ), năng lực giải quyết vấn đề được đánh giá dựa trên các dạng bài tập toán trong chương tổ hợp xác suất, qua các bài tập này, học sinh sẽ học được cách giải quyết vấn đề theo nhiều hướng khác nhau.
Ðây chính là một trong các cách được đề xuất để giáo viên có thể đánh giá những năng lực khác nhau của học sinh, đặc biệt là năng lực giải quyết vấn đề trong môn Toán [14]. Luận án “Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trong dạy học Toán lớp 11 Trung học phổ thông”, 2014 của tác giả Phan Anh Tài đã khẳng định việc xây dựng phương án đánh giá năng lực GQVĐ của HS theo hướng tiếp cận quá trình GQVĐ, dựa trên đặc thù của tri thức Toán học kết hợp với các hoạt động cơ bản của quá trình GQVĐ trong dạy học Toán sẽ giúp cho việc đánh giá đạt độ tin cậy cao hơn và cung cấp được những thông tin phản hồi quan trọng và cần thiết về năng lực GQVĐ của HS [15]. Ngoài ra còn có các nghiên cứu liên quan đến năng lực GQVÐ của Vũ Huy Kì, luận văn Thạc sĩ “Định hướng tìm tòi giải quyết vấn đề khi dạy học một số kiến thức chương các định luật bảo toàn lớp 10 ban cơ bản cho học sinh dân tộc nội trú”; Nguyễn Thị Bích Ngọc, luận văn “Góp phần nâng cao hiệu quả dạy học Hình học 10 trên cơ sở phối hợp quan điểm dạy học giải quyết vấn đề và dạy học kiến tạo”, đề tài “Xây dựng hệ thống bài tập phần Động lực học môn Vật lí lớp 10 THPT nhằm giúp HS nắm vững kiên thức cơ bản và phát triển năng lực giải quyết vấn đề”. Nếu như trong môn Toán, năng lực giải quyết vấn đề được thấy trong các bài toán, hay trong môn Tiếng Anh kĩ năng giải quyết vấn đề thông qua các bài test, các tình huống trong giao tiếp thì trong môn Vật lí, năng lực này được thể hiện như thế nào? Việc đánh giá năng lực giải quyết vấn đề liệu có 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phải chỉ dựa vào những bài thực hành, trong việc giải thích các hiện tượng ở ngoài tự nhiên? Hiện nay ở Việt Nam chưa có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề đánh giá năng lực giải quyết trong quá trình học môn Vật lí.
“Đánh giá theo cách tiếp cận năng lực” đặc biệt là “Năng lực giải quyết vấn đề” của học sinh và vận dụng kiến thức để giải các bài toán thực tiễn đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong nước và quốc tế. Các công trình đó đã nghiên cứu đã đưa ra nhiều lý thuyết và đặc điểm của kiểm tra đánh giá theo tiếp cận năng lực của học sinh. Tóm lại các nghiên cứu trong và ngoài nước đều đã đề cập đến nhiều khía cạnh của vấn đề đánh giá năng lực theo hướng giải quyết vấn đề. Tuy nhiên, với nghiên cứu lần này, tác giả muốn đi sâu hơn về chủ đề trên, thiết kế khung đánh giá dựa trên bảng mô tả năng lực giải quyết vấn đề trong môn Vật lí.
Từ đó, nâng cao hiệu quả dạy- học, giúp các em học sinh trở nên yêu thích môn học này- một môn khoa học đời sống. Một số vấn đề về đánh giá theo cách tiếp cận năng lực. Khái niệm Từ khi xuất hiện đến nay, có rất nhiều ý kiến khác nhau về bản chất của “năng lực”.