Luận văn dịch vụ của ngân hàng thương mại trong phát hành trái phiếu riêng lẻ tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích hoạt động cung ứng dịch vụ ngân hàng thương mại trong phát hành trái phiếu riêng lẻ theo pháp luật Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thúy Chung
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Lan Hương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Hoạt động cung ứng dịch vụ của ngân hàng thương mại trong phát hành trái phiếu riêng lẻ của doanh nghiệp theo pháp luật Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN HOẠT ĐỘNG CUNG ỨNG DỊCH VỤ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TRONG PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU RIÊNG LẺ CỦA DOANH NGHIỆP THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
• 1.1. LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG CUNG ỨNG DỊCH VỤ CỦA NHTM
• 1.1.1. Khái niệm về dịch vụ NHTM
• 1.1.2. Đặc điểm dịch vụ NHTM
• 1.1.3. Phân loại các hoạt động cung ứng dịch vụ của NHTM
• 1.2. KHÁI LUẬN VỀ PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU RIÊNG LẺ CỦA DOANH NGHIỆP
• 1.2.1. Khái niệm và đặc điểm phát hành trái phiếu riêng lẻ của doanh nghiệp
• 1.2.2. Phân biệt phát hành trái phiếu riêng lẻ và phát hành ra công chúng
• 1.2.3. Phân biệt phát hành trái phiếu riêng lẻ và các hình thức huy động vốn khác của doanh nghiệp
• 1.3. VAI TRÒ VÀ Ý NGHĨA HOẠT ĐỘNG CUNG ỨNG DỊCH VỤ CỦA NHTM ĐỐI VỚI CÁC DỰ ÁN PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU RIÊNG LẺ CỦA DOANH NGHIỆP
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG CUNG ỨNG DỊCH VỤ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TRONG PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU RIÊNG LẺ CỦA DOANH NGHIỆP
• 2.1. THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM VÀ SỰ TÁC ĐỘNG CỦA HÀNH LANG PHÁP LÝ TỚI THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1.1. Thị trường trái phiếu doanh nghiệp ở Việt Nam
• 2.1.2. Sự tác động của hành lang pháp lý tới thị trường trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam
• 2.2. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ SỰ THAM GIA CỦA NHTM TRONG PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU RIÊNG LẺ CỦA DOANH NGHIỆP
• 2.2.1. Điều kiện tham gia
• 2.2.2. Các hoạt động dịch vụ của Ngân hàng thương mại
• 2.2.3. Giám sát của Ngân hàng Nhà nước đối với hoạt động cung ứng dịch vụ của NHTM trong dự án phát hành trái phiếu riêng lẻ của doanh nghiệp
• 2.2.4. Bảo vệ nhà đầu tư trong hoạt động cung ứng dịch vụ của NHTM trong dự án phát hành trái phiếu riêng lẻ của doanh nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN CƠ SỞ PHÁP LÝ ĐIỀU CHỈNH HOẠT ĐỘNG CUNG ỨNG DỊCH VỤ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TRONG PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU RIÊNG LẺ CHO DOANH NGHIỆP
• 3.1. NHỮNG YÊU CẦU CƠ BẢN, ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN HÀNH LANG PHÁP LÝ
• 3.1.1. Phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của Việt Nam
• 3.1.2. Phù hợp với mục tiêu cải cách hành chính, cải cách tư pháp của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay
• 3.1.3. Bảo đảm phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế
• 3.1.4. Phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành
• 3.1.5. Phù hợp với chính sách tài chính và phát triển thị trường chứng khoán
• 3.2. ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HÀNH LANG PHÁP LÝ CHO HOẠT ĐỘNG CUNG ỨNG DỊCH VỤ CỦA NHTM TRONG DỰ ÁN PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU RIÊNG LẺ CỦA DOANH NGHIỆP
• 3.2.1. Hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật quy định về hoạt động cung ứng dịch vụ của NHTM
• 3.2.2. Xây dựng cơ chế đồng bộ, hướng dẫn và giám sát phối hợp thực hiện giữa các chủ thể
• 3.2.3. Hoàn thiện cơ chế giám sát của Ngân hàng Nhà nước
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về hoạt động cung ứng dịch vụ ngân hàng thương mại trong phát hành trái phiếu riêng lẻ

Hoạt động cung ứng dịch vụ ngân hàng thương mại (NHTM) trong phát hành trái phiếu riêng lẻ tại Việt Nam đang trở thành một lĩnh vực quan trọng trong hệ thống tài chính. NHTM không chỉ đóng vai trò là trung gian tài chính mà còn là đối tác chiến lược trong việc phát hành trái phiếu riêng lẻ. Điều này giúp doanh nghiệp huy động vốn hiệu quả hơn, đồng thời tạo ra cơ hội đầu tư hấp dẫn cho các nhà đầu tư. Sự phát triển của thị trường trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam đã mở ra nhiều cơ hội cho NHTM trong việc cung cấp dịch vụ tài chính đa dạng.

1.1. Khái niệm và vai trò của dịch vụ ngân hàng thương mại

Dịch vụ ngân hàng thương mại bao gồm các hoạt động như nhận tiền gửi, cho vay, và cung cấp các dịch vụ tài chính khác. NHTM đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp phát hành trái phiếu riêng lẻ, từ việc tư vấn cho đến thực hiện các giao dịch tài chính.

1.2. Đặc điểm của trái phiếu riêng lẻ tại Việt Nam

Trái phiếu riêng lẻ là loại trái phiếu được phát hành cho một số nhà đầu tư nhất định, không công khai. Điều này giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn trong việc huy động vốn và NHTM có thể cung cấp dịch vụ tư vấn và hỗ trợ trong quá trình phát hành.

II. Vấn đề và thách thức trong hoạt động cung ứng dịch vụ ngân hàng thương mại

Mặc dù hoạt động cung ứng dịch vụ ngân hàng thương mại trong phát hành trái phiếu riêng lẻ mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức. Các vấn đề như rủi ro tín dụng, sự cạnh tranh từ các công ty chứng khoán, và sự thay đổi trong quy định pháp luật là những yếu tố cần được xem xét kỹ lưỡng.

2.1. Rủi ro trong phát hành trái phiếu riêng lẻ

Rủi ro tín dụng là một trong những vấn đề lớn nhất mà NHTM phải đối mặt khi tham gia vào hoạt động phát hành trái phiếu riêng lẻ. Việc đánh giá khả năng trả nợ của doanh nghiệp là rất quan trọng để đảm bảo an toàn cho các khoản đầu tư.

2.2. Cạnh tranh từ các công ty chứng khoán

Sự cạnh tranh từ các công ty chứng khoán trong lĩnh vực phát hành trái phiếu riêng lẻ đang gia tăng. NHTM cần phải cải thiện chất lượng dịch vụ và tạo ra các sản phẩm tài chính hấp dẫn hơn để thu hút khách hàng.

III. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động cung ứng dịch vụ

Để nâng cao hiệu quả hoạt động cung ứng dịch vụ ngân hàng thương mại trong phát hành trái phiếu riêng lẻ, NHTM cần áp dụng các phương pháp và giải pháp phù hợp. Việc cải tiến quy trình làm việc, đào tạo nhân viên và tăng cường công nghệ thông tin là những yếu tố quan trọng.

3.1. Cải tiến quy trình làm việc

Cải tiến quy trình làm việc giúp NHTM hoạt động hiệu quả hơn, từ đó giảm thiểu thời gian và chi phí cho khách hàng. Việc áp dụng công nghệ mới cũng là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả.

3.2. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực

Đào tạo nhân viên về kiến thức và kỹ năng trong lĩnh vực phát hành trái phiếu riêng lẻ là rất cần thiết. NHTM cần đầu tư vào chương trình đào tạo để nâng cao năng lực cho đội ngũ nhân viên.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong phát hành trái phiếu riêng lẻ

Nghiên cứu về hoạt động cung ứng dịch vụ ngân hàng thương mại trong phát hành trái phiếu riêng lẻ đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn. Các NHTM đã có những bước tiến đáng kể trong việc cung cấp dịch vụ này, từ đó góp phần thúc đẩy sự phát triển của thị trường trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam.

4.1. Các mô hình thành công trong phát hành trái phiếu

Nhiều NHTM đã áp dụng thành công các mô hình phát hành trái phiếu riêng lẻ, từ đó tạo ra lợi nhuận cao cho cả doanh nghiệp và ngân hàng. Những mô hình này có thể được nhân rộng để áp dụng cho các doanh nghiệp khác.

4.2. Kết quả nghiên cứu và đánh giá hiệu quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng hoạt động cung ứng dịch vụ ngân hàng thương mại trong phát hành trái phiếu riêng lẻ đã mang lại nhiều lợi ích cho cả doanh nghiệp và NHTM. Tuy nhiên, cần tiếp tục cải thiện để tối ưu hóa hiệu quả.

V. Kết luận và tương lai của hoạt động cung ứng dịch vụ ngân hàng thương mại

Hoạt động cung ứng dịch vụ ngân hàng thương mại trong phát hành trái phiếu riêng lẻ có tiềm năng phát triển lớn trong tương lai. Với sự hỗ trợ của công nghệ và các chính sách pháp luật phù hợp, NHTM có thể mở rộng dịch vụ và nâng cao hiệu quả hoạt động.

5.1. Tương lai của thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam dự kiến sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, tạo ra nhiều cơ hội cho NHTM trong việc cung cấp dịch vụ tài chính.

5.2. Định hướng phát triển dịch vụ ngân hàng

NHTM cần có định hướng phát triển rõ ràng trong việc cung cấp dịch vụ ngân hàng thương mại, đặc biệt là trong lĩnh vực phát hành trái phiếu riêng lẻ, để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường tài chính Việt Nam trong những năm qua chứng kiến sự phát triển vượt bậc của hệ thống ngân hàng thương mại với tổng tài sản toàn hệ thống đạt mức tương đương khoảng 140% GDP. Mặc dù giữ vai trò là kênh dẫn vốn huyết mạch đáp ứng trên 80% nhu cầu vốn phục vụ sản xuất kinh doanh của nền kinh tế, các ngân hàng thương mại đang phải đối mặt với áp lực mất cân đối kỳ hạn nghiêm trọng khi sử dụng nguồn vốn huy động ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn. Trong bối cảnh đó, phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ nổi lên như một giải pháp cứu cánh giúp doanh nghiệp trực tiếp huy động nguồn vốn dài hạn. Tuy nhiên, quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam còn rất khiêm tốn, chỉ chiếm khoảng 4,5% GDP vào năm 2003 và đạt tổng giá trị lưu hành khoảng 21 tỷ USD vào cuối quý 3 năm 2012.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào sự tham gia đa dạng nhưng phức tạp của các ngân hàng thương mại trong các dự án phát hành trái phiếu riêng lẻ của doanh nghiệp. Ngân hàng thương mại không chỉ đóng vai trò là nhà đầu tư mua trái phiếu mà còn tham gia cung cấp hàng loạt dịch vụ như tư vấn tài chính, đại lý phát hành, đại lý thanh toán, quản lý tài khoản và bảo lãnh thanh toán. Mục tiêu cụ thể của đề tài là làm sáng tỏ cơ sở lý luận về dịch vụ ngân hàng thương mại, phân tích thực trạng các quy định pháp luật điều chỉnh sự tham gia của ngân hàng thương mại trong phát hành trái phiếu riêng lẻ, đồng thời chỉ ra những mâu thuẫn, khoảng trống pháp lý để đề xuất giải pháp hoàn thiện.

Phạm vi nghiên cứu của luận văn tập trung vào hệ thống các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn thành phố Hà Nội – trung tâm tài chính và thương mại lớn nhất cả nước – trong khung thời gian từ năm 2000 đến năm 2013, đặt trong tầm nhìn phát triển đến năm 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống luận cứ khoa học giúp hoàn thiện khung pháp lý theo định hướng của Quyết định số 261/QĐ-BTC, góp phần giảm thiểu rủi ro hệ thống và thúc đẩy thị trường vốn vận hành minh bạch.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của hai lý thuyết kinh tế và pháp lý trụ cột. Thứ nhất là Lý thuyết trung gian tài chính của Gurley và Shaw, giải thích vai trò của ngân hàng thương mại trong việc tối ưu hóa chi phí giao dịch, xử lý thông tin bất cân xứng và biến đổi kỳ hạn của các dòng tiền giữa người tiết kiệm và người có nhu cầu sử dụng vốn. Thứ hai là Lý thuyết bất đối xứng thông tin của Akerlof và Stiglitz, giải thích vì sao sự tham gia của ngân hàng thương mại với tư cách là bên thẩm định, tư vấn và quản lý dòng tiền giúp gia tăng mức độ tín nhiệm cho các đợt phát hành trái phiếu riêng lẻ của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, luận văn áp dụng mô hình so sánh giữa mô hình ngân hàng chuyên doanh tách biệt theo Đạo luật Glass-Steagall năm 1933 của Hoa Kỳ và mô hình ngân hàng đa năng một phần đang được áp dụng tại các nước như Vương quốc Anh và Canada. Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

• Khái niệm dịch vụ ngân hàng thương mại theo Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 và cam kết WTO, phân định rõ giữa hoạt động tín dụng truyền thống và dịch vụ phi tín dụng.
• Khái niệm trái phiếu doanh nghiệp và phát hành trái phiếu riêng lẻ, xác định là hoạt động chào bán chứng khoán nợ cho dưới 100 nhà đầu tư không kể nhà đầu tư chuyên nghiệp và không sử dụng phương tiện thông tin đại chúng theo Nghị định số 90/2011/NĐ-CP.
• Khái niệm các nhóm nghiệp vụ dịch vụ: Tư vấn lập phương án và bản công bố thông tin, đại lý quản lý tài khoản và thanh toán, bảo lãnh phát hành và bảo lãnh thanh toán.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn thu thập nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam bao gồm Luật Các tổ chức tín dụng năm 1997 và 2010, Luật Chứng khoán năm 2006, Nghị định số 52/2006/NĐ-CP, Nghị định số 90/2011/NĐ-CP, Thông tư số 28/2011/TT-NHNN, Thông tư số 210/2012/TT-BTC, cùng các báo cáo chuyên sâu của Ngân hàng Phát triển Châu Á và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu tiến hành khảo sát có chủ đích trên tổng thể 44 thành viên thuộc hệ thống giao dịch trái phiếu chuyên biệt EBT tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (bao gồm 17 ngân hàng thương mại và 27 công ty chứng khoán) cùng 58 tổ chức thành viên thuộc Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam VBMA tính đến năm 2011 trên địa bàn Hà Nội. Việc lựa chọn mẫu này đảm bảo tính đại diện cao nhất vì đây là những định chế tài chính dẫn dắt trên 90% khối lượng giao dịch và dịch vụ trái phiếu của thị trường.

Timeline nghiên cứu bao quát tiến trình phát triển từ năm 2000 đến năm 2013. Tác giả kết hợp phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp so sánh luật học đối chiếu với pháp luật Hoa Kỳ và các nước châu Âu, phương pháp thống kê mô tả và phương pháp quy nạp. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đánh giá chính xác tính tương thích giữa pháp luật ngân hàng và pháp luật chứng khoán, phát hiện các điểm nghẽn thể chế khi chuyển dịch mô hình ngân hàng tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu chỉ ra rằng quy mô phát hành trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam có sự gia tăng về khối lượng nhưng tiềm ẩn rủi ro cơ cấu lớn. Trong năm 2011, tổng khối lượng trái phiếu doanh nghiệp phát hành thành công đạt 8.859,3 tỷ đồng trên tổng số 9.404,5 tỷ đồng đăng ký chào bán, tương ứng với tỷ lệ thành công đạt 94,2%, bình quân mỗi tháng phát hành thành công khoảng 738,3 tỷ đồng. Tuy nhiên, trên 70% khối lượng phát hành thành công lại được mua bởi chính các ngân hàng thương mại thay vì các nhà đầu tư tổ chức phi ngân hàng, biến kênh trái phiếu doanh nghiệp thành công cụ chuyển đổi dư nợ tín dụng để lách các chỉ tiêu an toàn trước thời điểm Thông tư số 28/2011/TT-NHNN ban hành.

Thứ hai, luận văn phát hiện sự xung đột pháp lý trực tiếp giữa hai đạo luật chủ chốt. Cụ thể, Khoản 2 Điều 103 Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 quy định ngân hàng thương mại chỉ được thực hiện nghiệp vụ bảo lãnh phát hành chứng khoán thông qua việc thành lập hoặc mua lại công ty con, công ty liên kết. Tuy nhiên, Nghị định số 90/2011/NĐ-CP tại Điều 17 ra đời sau đó vẫn cho phép các tổ chức tín dụng được trực tiếp cung cấp dịch vụ bảo lãnh phát hành trái phiếu nếu đáp ứng điều kiện do cơ quan có thẩm quyền quy định. Sự bất cập này tạo ra sự lúng túng cho các ngân hàng thương mại khi triển khai dịch vụ trên thực tế.

Thứ ba, cơ chế pháp lý về bảo vệ nhà đầu tư và kiểm soát sở hữu chéo trong hoạt động tư vấn còn tồn tại lỗ hổng lớn. Khi Thông tư số 210/2012/TT-BTC thay thế Quyết định số 27/2007/QĐ-BTC, các quy chuẩn đạo đức nghề nghiệp và nghĩa vụ cụ thể của tổ chức tư vấn bị lược bỏ đối với khối ngân hàng thương mại. Hơn nữa, quy định cấm công ty chứng khoán tư vấn cho doanh nghiệp mà mình sở hữu từ 10% vốn điều lệ trở lên không được áp dụng tương tự đối với ngân hàng thương mại, dẫn đến nguy cơ xung đột lợi ích rất cao.

Thứ tư, công tác thanh tra, giám sát thị trường đã bộc lộ nhiều sai phạm điển hình. Điển hình như kết luận thanh tra của Ngân hàng Nhà nước ngày 16/01/2013 yêu cầu Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn Thương Tín thu hồi toàn bộ 800 tỷ đồng trái phiếu chuyển đổi của Công ty Cổ phần Chứng khoán SBS do thực hiện mua bán trái phiếu sơ cấp sai quy định pháp luật thông qua công ty trung gian.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|  BẢNG TỔNG HỢP SO SÁNH QUY ĐỊNH PHÁP LÝ VỀ CUNG ỨNG DỊCH VỤ TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP |
+-----------------------+-----------------------------+-----------------------------+
| Nghiệp vụ dịch vụ     | Ngân hàng thương mại        | Công ty chứng khoán         |
+-----------------------+-----------------------------+-----------------------------+
| Tư vấn phát hành      | Được phép (Điều 107 Luật    | Được phép (Điều 60 Luật     |
|                       | TCTD 2010 khi NHNN chấp     | Chứng khoán 2006)           |
|                       | thuận)                      |                             |
+-----------------------+-----------------------------+-----------------------------+
| Bảo lãnh phát hành    | Bắt buộc qua công ty con    | Được trực tiếp thực hiện    |
|                       | (Khoản 2 Điều 103 Luật      | khi có nghiệp vụ tự doanh   |
|                       | TCTD 2010)                  |                             |
+-----------------------+-----------------------------+-----------------------------+
| Đại lý thanh toán,    | Được trực tiếp thực hiện    | Hạn chế, phải liên kết      |
| quản lý tài khoản     | theo nghiệp vụ thanh toán   | với ngân hàng để mở tài     |
|                       | cơ bản                      | khoản chuyên dụng           |
+-----------------------+-----------------------------+-----------------------------+
| Lưu ký trái phiếu     | Phải có giấy phép của Bộ    | Hoạt động chuyên trách theo |
|                       | Tài chính và NHNN           | đăng ký với VSD             |
+-----------------------+-----------------------------+-----------------------------+

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những bất cập nêu trên xuất phát từ sự thiếu đồng bộ giữa cơ quan quản lý tiền tệ là Ngân hàng Nhà nước và cơ quan quản lý thị trường chứng khoán thuộc Bộ Tài chính. Sự can thiệp hành chính thông qua Chỉ thị số 01/CT-NHNN ngày 01/03/2011 và Thông tư số 28/2011/TT-NHNN đã làm suy giảm ngay lập tức tính thanh khoản của thị trường sơ cấp, khiến thị trường trái phiếu rơi vào trạng thái đóng băng trong quý 2 năm 2011.

So sánh với thông lệ quốc tế, Việt Nam đang áp dụng mô hình ngân hàng đa năng một phần nhưng chưa xây dựng được cơ chế giám sát rủi ro lan truyền giữa mảng ngân hàng thương mại và mảng công ty con chứng khoán. Dữ liệu nghiên cứu giai đoạn 2003-2012 khi được biểu diễn trên biểu đồ tương quan phản ánh rõ nét tính chu kỳ của thị trường nợ: Khi chính sách tín dụng thắt chặt nhưng khung pháp lý trái phiếu chưa hoàn thiện, các ngân hàng có xu hướng sử dụng nghiệp vụ tư vấn và đại lý phát hành để cơ cấu lại các khoản nợ xấu của doanh nghiệp thành trái phiếu doanh nghiệp, đe dọa an toàn tài chính hệ thống.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, rà soát và sửa đổi đồng bộ các văn bản quy phạm pháp luật. Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước cần khẩn trương sửa đổi Nghị định số 90/2011/NĐ-CP theo hướng chuẩn hóa các quy định tại Điều 17 để tương thích hoàn toàn với Khoản 2 Điều 103 Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010. Quy định rõ ràng việc ngân hàng thương mại chỉ được cung cấp dịch vụ bảo lãnh phát hành thông qua công ty con độc lập, mục tiêu loại bỏ 100% tình trạng chồng chéo giữa luật chuyên ngành ngân hàng và chứng khoán trong thời gian 12 tháng.

Thứ hai, ban hành Thông tư liên tịch hướng dẫn cụ thể điều kiện cung ứng dịch vụ đại lý phát hành, đại lý thanh toán và quản lý tài khoản trái phiếu cho ngân hàng thương mại. Quy định rõ nghĩa vụ thẩm định tình trạng pháp lý dự án, duy trì tỷ lệ an toàn vốn và bổ sung quy chế ngăn ngừa xung đột lợi ích, cấm ngân hàng cung cấp dịch vụ tư vấn phát hành cho doanh nghiệp mà ngân hàng sở hữu từ 10% vốn điều lệ trở lên, thực hiện trong giai đoạn 2014-2015.

Thứ ba, thiết lập cơ chế giám sát liên ngành đồng bộ giữa Ngân hàng Nhà nước và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Xây dựng hệ thống dữ liệu điện tử tích hợp kết nối mạng giao dịch EBT của Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội và Trung tâm Lưu ký Chứng khoán VSD với cơ sở dữ liệu giám sát của Ngân hàng Nhà nước. Đích đến là giám sát tự động 100% các đợt phát hành trái phiếu riêng lẻ có quy mô từ 100 tỷ đồng trở lên theo lộ trình đến năm 2020.

Thứ tư, đẩy mạnh cơ cấu lại cơ sở nhà đầu tư trên thị trường nợ. Khuyến khích các định chế tài chính phi ngân hàng như bảo hiểm xã hội, quỹ hưu trí tự nguyện và quỹ đầu tư tham gia thị trường sơ cấp. Phấn đấu giảm tỷ trọng nắm giữ trái phiếu doanh nghiệp của hệ thống ngân hàng thương mại từ mức trên 70% xuống dưới 40% vào năm 2020 theo định hướng tại Quyết định số 261/QĐ-BTC.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là Khối Pháp chế và Khối Ngân hàng Đầu tư tại các ngân hàng thương mại cổ phần và công ty chứng khoán. Nghiên cứu cung cấp khung pháp lý toàn diện và các phân tích hợp đồng mẫu, giúp chuyên viên thiết kế an toàn các gói dịch vụ tư vấn phát hành, hợp đồng đại lý quản lý tài khoản và hợp đồng đại lý thanh toán.

Nhóm thứ hai là Hội đồng quản trị, Ban Tổng Giám đốc và Giám đốc Tài chính của các doanh nghiệp có nhu cầu huy động vốn trung và dài hạn. Luận văn giúp doanh nghiệp nắm vững các điều kiện phát hành trái phiếu riêng lẻ theo Nghị định số 90/2011/NĐ-CP, tối ưu hóa chi phí vốn so với vay tín dụng và chủ động lựa chọn đối tác ngân hàng cung ứng dịch vụ phù hợp.

Nhóm thứ ba là Các cơ quan quản lý nhà nước bao gồm Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Tài liệu đóng vai trò là căn cứ thực tiễn sắc bén phục vụ việc hoạch định chính sách, hoàn thiện các thông tư hướng dẫn và thiết kế cơ chế thanh tra liên ngành.

Nhóm thứ tư là Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Ngân hàng và Tài chính - Ngân hàng. Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu về mô hình ngân hàng đa năng, kỹ thuật lập pháp tài chính và cơ chế quản trị rủi ro trên thị trường chứng khoán nợ.

Câu hỏi thường gặp

Ngân hàng thương mại có được trực tiếp cung ứng dịch vụ bảo lãnh phát hành trái phiếu doanh nghiệp không?

Theo quy định tại Khoản 2 Điều 103 Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010, ngân hàng thương mại không được trực tiếp thực hiện bảo lãnh phát hành chứng khoán mà bắt buộc phải thành lập hoặc mua lại công ty con, công ty liên kết chuyên trách để thực hiện nghiệp vụ này nhằm cách ly rủi ro tài chính.

Phát hành trái phiếu riêng lẻ của doanh nghiệp khác biệt căn bản với phát hành ra công chúng ở những điểm nào?

Điểm khác biệt cốt lõi là phát hành riêng lẻ chỉ được chào bán cho dưới 100 nhà đầu tư không kể nhà đầu tư chuyên nghiệp và không sử dụng phương tiện thông tin đại chúng theo Điều 2 Nghị định số 90/2011/NĐ-CP, với thủ tục đơn giản hơn và thời hạn tối thiểu 1 năm.

Tại sao Ngân hàng Nhà nước lại ban hành Thông tư số 28/2011/TT-NHNN thắt chặt việc mua trái phiếu doanh nghiệp?

Văn bản này được ban hành nhằm ngăn chặn tình trạng ngân hàng thương mại mua trái phiếu doanh nghiệp để lách trần tăng trưởng tín dụng quy định tại Chỉ thị số 01/CT-NHNN, đồng thời thiết lập các tỷ lệ an toàn vốn nghiêm ngặt nhằm kiểm soát chất lượng tín dụng ngầm.

Ngân hàng thương mại giữ vai trò gì trong việc bảo vệ quyền lợi của trái chủ khi phát hành riêng lẻ?

Ngân hàng thương mại đóng vai trò là đại lý quản lý tài khoản và đại lý thanh toán độc lập, chịu trách nhiệm giám sát dòng tiền thu được từ đợt phát hành, quản lý tài sản bảo đảm và thực hiện thanh toán gốc, lãi đúng cam kết trong bản công bố thông tin.

Vụ việc thu hồi 800 tỷ đồng trái phiếu chuyển đổi của Sacombank năm 2013 mang lại bài học pháp lý gì?

Kết luận thanh tra của Ngân hàng Nhà nước đầu năm 2013 cho thấy các ngân hàng thương mại không được phép mua trái phiếu chuyển đổi phát hành lần đầu trên thị trường sơ cấp thông qua công ty trung gian khi chưa có sự chấp thuận bằng văn bản của Ngân hàng Nhà nước.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích sâu sắc vai trò của hệ thống ngân hàng thương mại với tổng tài sản tương đương 140% GDP trong việc phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại Việt Nam.
• Nghiên cứu chỉ rõ điểm nghẽn xung đột pháp lý giữa Điều 103 Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 và Điều 17 Nghị định số 90/2011/NĐ-CP trong việc phân định phạm vi hoạt động dịch vụ của ngân hàng.
• Làm rõ thực trạng năm 2011 khi tỷ lệ phát hành thành công đạt 94,2% với giá trị 8.859,3 tỷ đồng nhưng tiềm ẩn rủi ro lớn do phụ thuộc vào nguồn vốn mua chéo của các ngân hàng thương mại.
• Khẳng định tính tất yếu của việc chuyển dịch sang mô hình ngân hàng đa năng một phần có kiểm soát, tách biệt rủi ro thông qua các công ty con kinh doanh chứng khoán độc lập.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp hoàn thiện thể chế và cơ chế giám sát liên ngành giữa Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính nhằm hiện thực hóa mục tiêu Lộ trình phát triển thị trường trái phiếu đến năm 2020 theo Quyết định số 261/QĐ-BTC.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan về hoạt động cung ứng dịch vụ của NHTM trong phát hành trái phiếu riêng lẻ của doanh nghiệp theo pháp luật Việt Nam. Chương 2: Thực trạng pháp luật về hoạt động cung ứng dịch vụ của NHTM trong phát hành trái phiếu riêng lẻ của doanh nghiệp. Chương 3: Phƣơng hƣớng hoàn thiện pháp luật điều chỉnh hoạt động cung ứng dịch vụ của NHTM trong phát hành trái phiếu riêng lẻ cho doanh nghiệp. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 TỔNG QUAN HOẠT ĐỘNG CUNG ỨNG DỊCH VỤ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI TRONG PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU RIÊNG LẺ CỦA DOANH NGHIỆP THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM 1.

LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG CUNG ỨNG DỊCH VỤ CỦA NHTM 1. Khái niệm về dịch vụ NHTM Dịch vụ ngân hàng là một trong những ngành dịch vụ quan trọng, nhạy cảm, có ảnh hƣởng to lớn đến sự phát triển của nền kinh tế và sự thành công của tiến trình hội nhập. Để khai thác triệt để những lợi ích kinh tế từ dịch vụ này, chúng ta cần hiểu “Thế nào là dịch vụ ngân hàng?” và cụ thể hơn “Thế nào là dịch vụ NHTM?” Tổ chức thƣơng mại thế giới (WTO) đã đƣa ra khái niệm về Thị trƣờng dịch vụ tài chính nhằm hình thành các quy tắc ứng xử giữa các nƣớc thành viên WTO trong hoạt động thƣơng mại dịch vụ. Theo WTO “Một dịch vụ tài chính là bất kỳ dịch vụ nào có tính chất tài chính, được một nhà cung cấp dịch vụ tài chính cung cấp.

Dịch vụ tài chính bao gồm mọi dịch vụ bảo hiểm và dịch vụ liên quan đến bảo hiểm, mọi dịch vụ ngân hàng và dịch vụ tài chính khác (ngoại trừ bảo hiểm)” [34]. Nhƣ vậy, dịch vụ ngân hàng đƣợc xem là một bộ phận cấu thành trong dịch vụ tài chính nói chung. Quan niệm này hoàn toàn hợp lý khi chúng ta luôn coi NHTM là một tổ chức tài chính trung gian mà hoạt động chủ yếu của NHTM là tiếp nhận các khoản tiền nhàn rỗi trong nền kinh tế với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện các nghiệp vụ chiết khấu, làm phƣơng tiện thanh toán và cung cấp các dịch vụ cho doanh nghiệp, tƣ nhân, hộ gia đình, các nhà xuất-nhập khẩu. Đa số các nhà kinh tế học đều cho rằng NHTM là một loại hình doanh nghiệp đặc biệt, hoạt động và kinh doanh trên lĩnh vực tiền tệ.

NHTM giống nhƣ các 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tổ chức kinh doanh khác hoạt động vì mục đích thu lợi nhuận nhƣng là tổ chức đặc biệt vì đối tƣợng kinh doanh là tiền tệ, hoạt động tín dụng là đặc trƣng đƣợc thực hiện chủ yếu bằng cách thu hút vốn tiền tệ trong xã hội để cho vay. Luật Ngân hàng Pháp năm 1941 định nghĩa: “Ngân hàng được coi là những xí nghiệp hay cơ sở hành nghề thường xuyên nhận của công chúng dưới hình thức ký thác hay hình thức khác số tiền mà họ dùng cho chính họ vào các nghiệp vụ, chiết khấu hay tài chính” [11]. Ở nƣớc ta trong giai đoạn chuyển đổi sang kinh tế thị trƣờng có sự quản lý của Nhà nƣớc, pháp lệnh Ngân hàng, Hợp Tác Xã Tín dụng và Công ty Tài chính đã xác định “Ngân hàng thương mại là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện các nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán” [9, Khoản 1 Điều 1]. Nhìn chung, ngay từ những ngày đầu tiên, pháp lệnh Ngân hàng đã xác định đƣợc chức năng hoạt động chính của Ngân hàng bao gồm các nghiệp vụ nhận tiền gửi, cho vay, chiết khấu và làm phƣơng tiện thanh toán.

Tuy nhiên, đây mới chỉ là những khái niệm sơ khai, mang tính chất liệt kê chƣa đầy đủ về các dịch vụ mà Ngân hàng cung cấp. Đến nay, khi các dịch vụ ngân hàng phát sinh ra nhiều biến thể, chúng ta lại có sự lẫn lộn ngay trong quá trình thực hiện các nghiệp vụ và phát sinh nhiều quan điểm về dịch vụ ngân hàng. Có quan niệm cho rằng: dịch vụ ngân hàng không thuộc phạm vi kinh doanh tiền tệ và các hoạt động nghiệp vụ theo chức năng của một trung gian tài chính (cho vay, huy động tiền gửi.) chỉ những hoạt động không thuộc nội dung nói trên mới gọi là dịch vụ ngân hàng. Quan điểm này phân định rõ hoạt động tín dụng, một hoạt động truyền thống và chủ yếu trong thời gian qua của các NHTM Việt Nam, với hoạt động dịch vụ, một hoạt động mới bắt đầu phát triển ở nƣớc ta.

Sự phân định nhƣ vậy trong xu thế hội nhập và mở cửa thị trƣờng dịch vụ tài chính hiện nay cho phép ngân hàng thực thi chiến lƣợc tập trung 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đa dạng hoá, phát triển và nâng cao hiệu quả của các hoạt động phi tín dụng. Một số khác cho rằng tất cả hoạt động ngân hàng phục vụ cho doanh nghiệp và công chúng là dịch vụ ngân hàng. Ngân hàng là một loại hình doanh nghiệp kinh doanh tiền tệ, cung cấp dịch vụ cho khách hàng. Quan niệm này phù hợp với thông lệ quốc tế, phù hợp với cách phân loại các phân ngành dịch vụ trong dự thảo Hiệp định WTO mà Việt Nam cam kết, đàm phán trong quá trình gia nhập, phù hợp với nội dung Hiệp định thƣơng mại Việt - Mỹ.

Trong phân bổ các ngành kinh tế của Tổng cục Thống kê Việt Nam, Ngân hàng là ngành đƣợc phân bổ trong lĩnh vực dịch vụ. Thực tiễn gần đây khái niệm về dịch vụ ngân hàng phù hợp với thông lệ quốc tế đang trở nên phổ biến trên các diễn đàn, trong giới nghiên cứu và các cơ quan lập chính sách. Cùng với sự phát triển không ngừng của nền kinh tế, hoạt động của NHTM cũng từng bƣớc đƣợc củng cố và hoàn thiện, chuyển hoá dần theo hƣớng đa năng. Hiện nay, các NHTM đang thực hiện đa dạng các sản phẩm tín dụng, nhƣ: tín dụng cho vay mua nhà, cho vay mua ô tô, cho vay tiền đi du học, cho vay tiêu dùng qua thẻ tín dụng, tín dụng thuê mua, tín dụng chữa bệnh, tín dụng ngày cƣới, tín dụng sửa chữa nhà ở ….cũng nhƣ các dịch vụ ngân hàng mới, nhƣ: nghiệp vụ thẻ, kinh doanh ngoại hối, đầu tƣ trên thị trƣờng tiền gửi, chiết khấu, chuyển tiền, kiều hối, tƣ vấn,… Luật các Tổ chức Tín dụng định nghĩa “Hoạt động Ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi và sử dụng số tiền này để cấp tín dụng, cung ứng các dịch vụ thanh toán” [24].

Nhìn chung, bản chất của NHTM vẫn không có gì thay đổi sau nhiều năm hình thành và phát triển, có chăng chỉ là sự đa dạng hóa các loại hình dịch vụ mà NHTM cung cấp. Nếu đứng trên góc độ thoả mãn nhu cầu khách hàng thì có thể hiểu sản phẩm dịch vụ ngân hàng là tập hợp những đặc điểm, tính năng, công dụng do ngân hàng tạo ra nhằm thoả mãn nhu cầu và mong muốn nhất định của khách hàng trên thị trƣờng tài chính. Theo Luật các tổ chức tín dụng 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thì cụm từ: “hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng” đƣợc bao hàm cả 3 nội dung: nhận tiền gửi, cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ thanh toán. Cụ thể hơn dịch vụ ngân hàng đƣợc hiểu là các nghiệp vụ ngân hàng về vốn, tiền tệ, thanh toán,… mà ngân hàng cung cấp cho khách hàng đáp ứng nhu cầu kinh doanh, sinh lời, sinh hoạt cuộc sống, cất trữ tài sản,… và ngân hàng thu chênh lệch lãi suất, tỷ giá hay thu phí thông qua dịch vụ ấy.

Trong xu hƣớng phát triển ngân hàng tại các nền kinh tế phát triển hiện nay, ngân hàng đƣợc coi nhƣ một siêu thị dịch vụ, một bách hoá tài chính với hàng trăm, thậm chí hàng nghìn dịch vụ khác nhau tuỳ theo cách phân loại và tuỳ theo trình độ phát triển của ngân hàng ở mỗi quốc gia. Đặc điểm dịch vụ NHTM a. Về chủ thể Chỉ các NHTM với những ƣu thế riêng mới có thể thực hiện một cách đầy đủ và trọn vẹn các dịch vụ tài chính, ngân hàng. Là một loại hình doanh nghiệp đặc biệt, hoạt động và kinh doanh trên lĩnh vực tiền tệ, NHTM là loại hình hoạt động kinh doanh có điều kiện, chỉ khi nào NHTM thoả mãn đầy đủ những điều kiện khắt khe do pháp luật quy định (về vốn pháp định, phƣơng án kinh doanh.) thì mới đƣợc phép hoạt động trên thị trƣờng.

Đây đƣợc coi là một đặc điểm cốt lõi trong việc cung ứng các dịch vụ ngân hàng. Không một tổ chức kinh tế nào - ngoài ngân hàng - có đủ điều kiện về vốn, về cơ cấu tổ chức, cơ cấu tài chính… và đƣợc pháp luật cho phép cung ứng các dịch vụ ngân hàng một cách chính thống và đầy đủ. Lý do pháp luật quy định cụ thể và khắt khe về chủ thể thực hiện dịch vụ ngân hàng là vì tính rủi ro cao trong hoạt động ngân hàng. Với vai trò trung gian về tài chính, các ngân hàng nắm trong tay lƣợng tài sản khổng lồ của xã hội, tạo ra tính thanh khoản tiền tệ, giúp huy động nguồn vốn nhàn rỗi và đầu tƣ vào nhiều mục đích khác nhau.

Để ngƣời dân có thể đặt niềm tin vào các chủ thể này, pháp luật cần tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc, mà đầu tiên là phải quy định các điều kiện 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đối với chủ thể thực hiện dịch vụ. Căn cứ theo các tiêu chuẩn này, các NHTM ra đời và tham gia vào thị trƣờng nhƣ một cam kết của chính cơ quan công quyền về tính minh bạch và điều kiện đảm bảo đối với xã hội. Về bản chất NHTM giống nhƣ các tổ chức kinh doanh khác là hoạt động vì mục đích thu lợi nhuận nhƣng là tổ chức đặc biệt vì đối tƣợng kinh doanh là tiền tệ, hoạt động tín dụng là đặc trƣng đƣợc thực hiện chủ yếu bằng cách thu hút vốn tiền tệ trong xã hội để cho vay. Nguồn vốn phục vụ hoạt động kinh doanh của NHTM phần lớn là tiền gửi của các tổ chức kinh tế trong nền kinh tế.

Đặc điểm nổi bật là nguồn vốn sở hữu của NHTM chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong tổng nguồn vốn hoạt động kinh doanh của NHTM. Trong khi đó các loại hình kinh tế khác lại sử dụng chủ yếu nguồn vồn sở hữu vào các hoạt động kinh doanh.