Luận văn thạc sĩ vai trò của luật sư trong việc bảo vệ công lý từ thực tiễn tỉnh phú thọ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vai trò của luật sư trong việc bảo vệ công lý từ thực tiễn tỉnh phú thọ, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Minh Tuấn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Vai Trò Của Luật Sư Trong Việc Bảo Vệ Công Lý - Từ Thực Tiễn Tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN, PHÁP LÝ VỀ VAI TRÒ CỦA LUẬT SƯ TRONG VIỆC BẢO VỆ CÔNG LÝ
• 1.1. Khái niệm công lý, các phương thức và ý nghĩa của bảo vệ công lý
• 1.2. Khái niệm luật sư, quyền, nghĩa vụ và nguyên tắc hành nghề của luật sư
• 1.3. Khái niệm, đặc điểm, phương thức và ý nghĩa của việc luật sư tham gia bảo vệ công lý
• 1.4. Vai trò của luật sư trong việc bảo vệ công lý theo quy định của pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA LUẬT SƯ TRONG VIỆC BẢO VỆ CÔNG LÝ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ
• 2.1. Khái quát về hoạt động của luật sư trên địa bàn tỉnh Phú Thọ
• 2.2. Thực trạng tham gia bảo vệ công lý của luật sư trên địa bàn tỉnh Phú Thọ
• 2.3. Thực trạng vai trò của luật sư trong việc bảo vệ công lý trong lĩnh vực tố tụng
• 2.4. Thực trạng vai trò của luật sư trong việc bảo vệ công lý trong lĩnh vực tư vấn pháp luật
• 2.5. Thực trạng vai trò của luật sư trong việc bảo vệ công lý trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý
• 2.6. Thực trạng vai trò của luật sư trong việc bảo vệ công lý trong công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật
• 2.7. Thực trạng vai trò của luật sư trong việc bảo vệ công lý trong công tác tham gia xây dựng pháp luật
• 2.8. Những nguyên nhân, khó khăn, thách thức với luật sư trong việc tham gia bảo vệ công lý trên địa bàn tỉnh Phú Thọ
• 2.9. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA LUẬT SƯ TRONG BẢO VỆ CÔNG LÝ TỪ THỰC TIỄN TỈNH PHÚ THỌ
• 3.1. Quan điểm nâng cao vai trò của luật sư trong việc bảo vệ công lý từ thực tiễn tỉnh Phú Thọ
• 3.2. Phát huy vai trò của luật sư dựa trên quan điểm xây dựng Nhà nước Pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa
• 3.3. Phát huy vai trò của luật sư trong hoạt động tố tụng phải luôn gắn liền với việc thực hiện các nhiệm vụ cải cách tư pháp và hội nhập kinh tế quốc tế
• 3.4. Nâng cao vai trò của luật sư trong hoạt động tranh tụng nhằm đảm bảo cơ chế dân chủ xã hội chủ nghĩa
• 3.5. Nâng cao vai trò của luật sư trong hoạt động tranh tụng phải được đặt trong bối cảnh nâng cao vị thế của nghề luật sư trong xã hội
• 3.6. Giải pháp nâng cao vai trò của luật sư trong bảo vệ công lý từ thực tiễn tỉnh Phú Thọ
• 3.7. Xây dựng chương trình tổng thể để toàn xã hội nhận thức đúng đắn vai trò của luật sư trong việc bảo vệ công lý
• 3.8. Hoàn thiện thể chế về luật sư hành nghề luật sư và triển khai có hiệu quả các văn bản pháp luật hiện hành về luật sư và hành nghề luật sư
• 3.9. Tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về luật sư và hành nghề luật sư
• 3.10. Nâng cao phẩm chất đạo đức và trình độ chuyên môn của luật sư
• 3.11. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của luật sư trong bảo vệ công lý

Luật sư đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ công lý, đặc biệt là trong bối cảnh phát triển của tỉnh Phú Thọ. Họ không chỉ là người đại diện cho quyền lợi của khách hàng mà còn là những người bảo vệ công lý và lẽ phải trong xã hội. Vai trò của luật sư được thể hiện qua nhiều khía cạnh khác nhau, từ việc tư vấn pháp luật đến tham gia tố tụng. Sự hiện diện của luật sư trong các vụ án không chỉ giúp đảm bảo quyền lợi cho các bên liên quan mà còn góp phần vào việc duy trì trật tự xã hội và công bằng pháp lý.

1.1. Khái niệm và ý nghĩa của công lý trong xã hội

Công lý là một khái niệm rộng lớn, liên quan đến sự công bằng và lẽ phải trong xã hội. Nó không chỉ đơn thuần là việc thực thi pháp luật mà còn bao gồm việc bảo vệ quyền lợi của mọi công dân. Trong bối cảnh tỉnh Phú Thọ, công lý được xem như một giá trị cốt lõi trong việc xây dựng và phát triển xã hội.

1.2. Vai trò của luật sư trong việc bảo vệ công lý

Luật sư có trách nhiệm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của khách hàng, đồng thời đảm bảo rằng các quy trình pháp lý được thực hiện một cách công bằng và minh bạch. Họ là những người giúp đỡ những người yếu thế trong xã hội, đảm bảo rằng mọi người đều có cơ hội được bảo vệ quyền lợi của mình.

II. Những thách thức trong vai trò của luật sư tại Phú Thọ

Mặc dù luật sư có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ công lý, nhưng họ cũng phải đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của mình. Những khó khăn này có thể đến từ nhận thức của xã hội, sự cản trở từ các cơ quan chức năng, hoặc thậm chí là từ chính những quy định pháp luật hiện hành.

2.1. Nhận thức của xã hội về vai trò của luật sư

Nhiều người dân vẫn chưa hiểu rõ vai trò của luật sư trong việc bảo vệ công lý. Điều này dẫn đến việc họ không tìm đến sự trợ giúp pháp lý khi cần thiết, làm giảm hiệu quả của luật sư trong việc bảo vệ quyền lợi của công dân.

2.2. Cản trở từ các cơ quan chức năng

Trong một số trường hợp, luật sư gặp khó khăn khi tham gia vào các vụ án do sự cản trở từ các cơ quan điều tra hoặc tố tụng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của khách hàng mà còn làm giảm tính minh bạch của quá trình pháp lý.

III. Phương pháp nâng cao vai trò của luật sư trong bảo vệ công lý

Để nâng cao vai trò của luật sư trong việc bảo vệ công lý, cần có những giải pháp cụ thể nhằm cải thiện nhận thức của xã hội và tạo điều kiện thuận lợi cho luật sư trong hoạt động của họ. Các giải pháp này bao gồm việc tăng cường giáo dục pháp luật, cải cách quy trình tố tụng và nâng cao chất lượng đào tạo luật sư.

3.1. Tăng cường giáo dục pháp luật cho cộng đồng

Giáo dục pháp luật là một trong những phương pháp hiệu quả nhất để nâng cao nhận thức của người dân về vai trò của luật sư. Các chương trình tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật cần được triển khai rộng rãi để mọi người dân đều hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình.

3.2. Cải cách quy trình tố tụng

Cần có những cải cách trong quy trình tố tụng để tạo điều kiện thuận lợi cho luật sư tham gia vào các vụ án. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của khách hàng mà còn nâng cao tính minh bạch và công bằng trong hệ thống pháp luật.

IV. Ứng dụng thực tiễn vai trò của luật sư tại Phú Thọ

Vai trò của luật sư trong việc bảo vệ công lý tại Phú Thọ đã được thể hiện qua nhiều trường hợp cụ thể. Những thành công trong việc bảo vệ quyền lợi cho khách hàng không chỉ giúp nâng cao uy tín của luật sư mà còn góp phần vào việc xây dựng niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật.

4.1. Các trường hợp điển hình về bảo vệ công lý

Có nhiều trường hợp điển hình mà luật sư đã thành công trong việc bảo vệ quyền lợi cho khách hàng, từ các vụ án hình sự đến các tranh chấp dân sự. Những thành công này không chỉ mang lại công bằng cho các bên liên quan mà còn tạo ra tiền lệ tích cực cho các vụ án sau này.

4.2. Tác động của luật sư đến nhận thức của cộng đồng

Sự hiện diện của luật sư trong các vụ án đã giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Điều này góp phần tạo ra một môi trường pháp lý tích cực hơn, nơi mà mọi người đều có thể tìm kiếm sự công bằng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của luật sư tại Phú Thọ

Vai trò của luật sư trong việc bảo vệ công lý tại Phú Thọ là rất quan trọng và cần được nâng cao hơn nữa trong tương lai. Cần có những chính sách và biện pháp cụ thể để hỗ trợ luật sư trong công việc của họ, từ đó góp phần vào việc xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

5.1. Định hướng phát triển nghề luật sư

Trong tương lai, nghề luật sư cần được phát triển theo hướng chuyên nghiệp hơn, với sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng và sự quan tâm từ xã hội. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ pháp lý và bảo vệ quyền lợi của công dân một cách hiệu quả hơn.

5.2. Tầm quan trọng của luật sư trong xã hội hiện đại

Luật sư không chỉ là người bảo vệ quyền lợi cho khách hàng mà còn là những người góp phần vào việc xây dựng một xã hội công bằng và văn minh. Vai trò của họ trong việc bảo vệ công lý sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn trong bối cảnh phát triển của xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, bảo vệ công lý được xác định là một trong những mục tiêu trọng yếu của cải cách tư pháp, theo Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị. Tại tỉnh Phú Thọ, vai trò của luật sư trong việc bảo vệ công lý ngày càng được chú trọng, tuy nhiên vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức trong thực tiễn. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ vai trò của luật sư trong việc bảo vệ công lý trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của luật sư trong lĩnh vực này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các hoạt động hành nghề luật sư tại tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn hiện nay, dựa trên các quy định pháp luật hiện hành như Hiến pháp 2013, Luật Luật sư 2006 (sửa đổi, bổ sung 2012) và Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao nhận thức xã hội về vai trò của luật sư, đồng thời hỗ trợ công tác quản lý nhà nước về luật sư tại địa phương và trên toàn quốc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp lý về công lý và vai trò của luật sư trong bảo vệ công lý. Trước hết, khái niệm công lý được tiếp cận từ nhiều góc độ: công bằng, lẽ phải, sự tôn trọng quyền lợi hợp pháp của mọi người, theo quan điểm của các nhà triết học như Plato, Aristotle và John Rawls. Công lý được xem là nền tảng của xã hội dân sự và là mục tiêu của hệ thống pháp luật. Thứ hai, khái niệm luật sư được hiểu là người có đủ tiêu chuẩn hành nghề theo quy định pháp luật, thực hiện dịch vụ pháp lý nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng. Luật sư có vai trò trung gian, phản biện và trợ giúp trong quá trình bảo vệ công lý. Ba khái niệm chính được sử dụng gồm: công lý, luật sư và bảo vệ công lý thông qua hoạt động hành nghề luật sư. Mô hình nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ giữa luật sư và công lý trong thực tiễn tố tụng và tư vấn pháp luật tại tỉnh Phú Thọ.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp nghiên cứu như phân tích, tổng hợp, lịch sử, so sánh và thống kê. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật, tài liệu học thuật, báo cáo ngành và khảo sát thực tiễn tại tỉnh Phú Thọ. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm các luật sư hành nghề, cán bộ cơ quan tiến hành tố tụng và người dân có liên quan, được chọn mẫu theo phương pháp chọn mẫu phi xác suất nhằm đảm bảo tính đại diện cho thực trạng địa phương. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong năm 2018-2019, tập trung thu thập dữ liệu thực tiễn và phân tích các số liệu thống kê về hoạt động luật sư tại Phú Thọ. Phương pháp phân tích dữ liệu chủ yếu là phân tích định tính kết hợp với thống kê mô tả, nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phù hợp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Vai trò của luật sư trong tố tụng hình sự và dân sự tại Phú Thọ: Luật sư tham gia tố tụng với tư cách người bào chữa, người bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự, góp phần giảm thiểu oan sai và bảo vệ quyền con người. Theo thống kê, khoảng 70% vụ án hình sự tại Phú Thọ có sự tham gia của luật sư, tuy nhiên tỷ lệ này vẫn thấp so với nhu cầu thực tế.

2. Hoạt động tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý: Luật sư tại Phú Thọ cung cấp dịch vụ tư vấn pháp luật đa dạng trong các lĩnh vực dân sự, kinh tế, lao động, góp phần ngăn ngừa vi phạm pháp luật và giải quyết tranh chấp ngoài tòa án. Khoảng 60% luật sư tham gia trợ giúp pháp lý cho người nghèo và các đối tượng yếu thế.

3. Khó khăn, thách thức trong hoạt động của luật sư: Luật sư gặp nhiều trở ngại như nhận thức chưa đầy đủ của cơ quan tiến hành tố tụng về vai trò luật sư, thiếu sự hợp tác, cản trở trong tiếp cận hồ sơ vụ án và gặp khó khăn trong việc thực hiện quyền bào chữa. Khoảng 40% luật sư phản ánh bị hạn chế quyền tiếp cận thông tin và gặp khó khăn trong quá trình hành nghề.

4. Nhận thức xã hội về vai trò luật sư còn hạn chế: Người dân và một số cơ quan chưa nhận thức đầy đủ về vị trí, vai trò của luật sư trong bảo vệ công lý, dẫn đến nhu cầu sử dụng dịch vụ pháp lý còn thấp, chỉ khoảng 30% dân cư tỉnh Phú Thọ từng sử dụng dịch vụ luật sư.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên xuất phát từ nhận thức chưa đồng bộ giữa các chủ thể trong hệ thống tư pháp và xã hội về vai trò của luật sư. So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả cho thấy Phú Thọ có mức độ tham gia của luật sư trong tố tụng thấp hơn mức trung bình cả nước, do đó cần có các biện pháp nâng cao nhận thức và cải thiện môi trường hành nghề. Việc luật sư bị cản trở trong tiếp cận hồ sơ và thực hiện quyền bào chữa làm giảm hiệu quả bảo vệ công lý, ảnh hưởng đến quyền con người và sự công bằng trong xét xử. Các biểu đồ so sánh tỷ lệ tham gia tố tụng của luật sư giữa Phú Thọ và các tỉnh khác có thể minh họa rõ nét sự chênh lệch này. Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là làm rõ vai trò thiết yếu của luật sư trong hệ thống tư pháp, đồng thời chỉ ra các điểm nghẽn cần khắc phục để nâng cao hiệu quả bảo vệ công lý tại địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức xã hội về vai trò của luật sư: Xây dựng chương trình truyền thông tổng thể nhằm phổ biến vai trò, quyền hạn và nghĩa vụ của luật sư trong bảo vệ công lý, hướng tới tăng tỷ lệ sử dụng dịch vụ pháp lý lên ít nhất 50% trong vòng 3 năm tới. Chủ thể thực hiện là Sở Tư pháp phối hợp với Liên đoàn Luật sư tỉnh Phú Thọ.

2. Hoàn thiện thể chế và quy định pháp luật về luật sư: Đề xuất sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật để bảo đảm quyền và điều kiện hành nghề của luật sư, đặc biệt là quyền tiếp cận hồ sơ vụ án và quyền bào chữa, nhằm giảm thiểu các hành vi cản trở. Thời gian thực hiện trong 2 năm, do Bộ Tư pháp chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan.

3. Nâng cao phẩm chất đạo đức và trình độ chuyên môn của luật sư: Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp định kỳ hàng năm cho luật sư, nhằm nâng cao năng lực hành nghề và ý thức trách nhiệm xã hội. Liên đoàn Luật sư tỉnh Phú Thọ chịu trách nhiệm triển khai.

4. Tăng cường quản lý nhà nước và hỗ trợ hoạt động của luật sư: Cơ quan quản lý nhà nước cần tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động hành nghề luật sư, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho luật sư trong quá trình hành nghề. Thời gian thực hiện liên tục, do Sở Tư pháp và các cơ quan tiến hành tố tụng phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Luật sư và tổ chức hành nghề luật sư: Nắm bắt thực trạng, vai trò và các giải pháp nâng cao hiệu quả hành nghề, từ đó cải thiện chất lượng dịch vụ pháp lý và phát huy vai trò bảo vệ công lý.

2. Cơ quan tiến hành tố tụng và quản lý nhà nước về pháp luật: Hiểu rõ vai trò của luật sư trong tố tụng và quản lý hoạt động hành nghề, từ đó xây dựng chính sách, quy định phù hợp nhằm tạo môi trường thuận lợi cho luật sư.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Luật: Tài liệu tham khảo bổ ích về lý luận và thực tiễn vai trò của luật sư trong bảo vệ công lý, giúp nâng cao kiến thức chuyên môn và nhận thức nghề nghiệp.

4. Người dân và các tổ chức xã hội: Nâng cao nhận thức về quyền tiếp cận công lý và vai trò của luật sư, từ đó chủ động sử dụng dịch vụ pháp lý để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Câu hỏi thường gặp

1. Luật sư có vai trò gì trong việc bảo vệ công lý?
   Luật sư là người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức thông qua các hoạt động tố tụng, tư vấn pháp luật và đại diện ngoài tố tụng. Họ góp phần đảm bảo sự công bằng, minh bạch và tôn trọng pháp luật trong xã hội.

2. Tại sao vai trò của luật sư tại tỉnh Phú Thọ còn hạn chế?
   Nguyên nhân chính là do nhận thức chưa đầy đủ của các cơ quan tiến hành tố tụng và xã hội về vai trò của luật sư, cùng với những khó khăn trong việc tiếp cận hồ sơ vụ án và thực hiện quyền bào chữa.

3. Luật sư có quyền gì khi tham gia tố tụng hình sự?
   Luật sư có quyền tiếp xúc với người bị buộc tội, đề nghị thay đổi người tiến hành tố tụng, đề nghị triệu tập người làm chứng, đưa ra chứng cứ và đề nghị hoãn phiên tòa khi cần thiết, nhằm bảo vệ quyền lợi thân chủ.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả hoạt động của luật sư?
   Cần tăng cường đào tạo chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp, hoàn thiện thể chế pháp luật, nâng cao nhận thức xã hội và tạo điều kiện thuận lợi cho luật sư trong quá trình hành nghề.

5. Người dân có thể sử dụng dịch vụ pháp lý của luật sư như thế nào?
   Người dân có thể ký hợp đồng dịch vụ pháp lý với luật sư để được tư vấn, đại diện trong các vụ việc dân sự, hình sự, kinh tế hoặc nhận trợ giúp pháp lý miễn phí nếu thuộc đối tượng chính sách.

Kết luận

• Luật sư giữ vai trò trung tâm trong việc bảo vệ công lý thông qua các hoạt động tố tụng, tư vấn và đại diện pháp lý tại tỉnh Phú Thọ.
• Thực trạng cho thấy luật sư còn gặp nhiều khó khăn, hạn chế trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình, ảnh hưởng đến hiệu quả bảo vệ công lý.
• Luận văn đã đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao nhận thức xã hội, hoàn thiện thể chế pháp luật, nâng cao trình độ và phẩm chất đạo đức của luật sư.
• Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ công tác quản lý nhà nước về luật sư và phát triển nghề luật sư tại địa phương.
• Đề nghị các cơ quan chức năng, tổ chức luật sư và cộng đồng cùng phối hợp thực hiện các giải pháp trong thời gian tới để phát huy tối đa vai trò của luật sư trong bảo vệ công lý.

Hành động tiếp theo là triển khai các chương trình đào tạo, hoàn thiện chính sách pháp luật và tăng cường truyền thông về vai trò của luật sư nhằm xây dựng môi trường pháp lý công bằng, minh bạch và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận, pháp lý về vai trò của luật sư trong việc bảo vệ công lý Chương 2: Thực trạng vai trò của luật sư trong việc bảo vệ công lý trên địa bàn tỉnh Phú Thọ Chương 3: Quan điểm, giải pháp nâng cao vai trò của luật sư trong bảo vệ công lý từ thực tiễn tỉnh Phú Thọ. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN, PHÁP LÝ VỀ VAI TRÒ CỦA LUẬT SƢ TRONG VIỆC BẢO VỆ CÔNG LÝ 1. Khái niệm công lý, các phƣơng thức và ý nghĩa của bảo vệ công lý 1. Khái niệm công lý Trong suốt chiều dài lịch sử của nhân loại, khái niệm “công lý” đã được nhiều nhà tư tưởng đề cập đến.

Khái niệm “công lý” được xác định dựa trên nhiều khía cạnh, góc độ tiếp cận khác nhau, thể hiện những khác biệt giữa các nền văn hóa khác nhau, giữa các thời điểm lịch sử tư tưởng nhà nước và pháp luật khác nhau. Xuất hiện từ thời Hy Lạp cổ đại, công lý được Bộ luật Hammurabi của Nhà nước Lưỡng Hà khắc họa khá rõ nét bằng sự trả thù cá nhân, bằng luật báo thù, dĩ oán báo oán. Công lý lúc này được hiểu là yêu cầu áp dụng hình phạt ngang bằng với thiệt hại mà kẻ phạm tội gây ra, đó chính là nguyên tắc báo thù Talion (mắt đền mắt, răng đền răng). Ví dụ, một người thợ xây làm chết con của chủ nhà thì con của người thợ xây phải bị giết theo nguyên tắc báo thù Talion Theo đánh giá, đây là một bộ luật mà nguyên tắc Talion được áp dụng một cách triệt để, tàn khốc và cứng nhắc một cách cực đoan [24].

Ở giai đoạn thứ hai, nhận thức về khái niệm “công lý” không theo nguyên tắc báo thù, mà thay vào đó là sự bồi thường, phạt vạ, để nhằm giữ yên ổn, hoà hảo trong nội bộ các bộ tộc, bộ lạc. Một ví dụ sinh động về cách phạt vạ khá cẩn thận, tỉ mỉ của người Abysinie trong giai đoạn này như sau: “Nếu một đứa nhỏ trên cây té xuống đúng vào một đứa bạn của nó, làm cho đứa này chết thì mẹ của đứa chết có quyền sai một đứa khác leo lên cây rồi buông tay cho rớt xuống đúng đầu đứa phạm tội”. Đến giai đoạn thứ ba, để ngăn chặn các cuộc trả thù cá nhân, toà án đã được thành lập để thẩm định, đánh giá các 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] mức độ thiệt hại, từ đó hoà giải, điều đình, phân xử các xung đột giữa các cá nhân trong xã hội. Công lý và tư pháp xét xử đã vững bước song hành từ những bước phát triển của lịch sử văn minh nhân loại như vậy [33].

Trong nền văn minh Hy Lạp cổ đại - cái nôi của văn minh phương Tây, công lý được cho rằng bắt nguồn từ trật tự xã hội, một xã hội ổn định, có trật tự sẽ thúc đẩy sự phát triển của công lý và ngược lại, một nền công lý mạnh mẽ sẽ thúc đẩy một xã hội trật tự, ổn định. Theo Plato - nhà triết học Hy Lạp nổi tiếng, người đã đặt những luận giải của mình về công lý chủ yếu trong các tranh luận về vấn đề đạo đức, công lý là một khái niệm thể hiện phẩm hạnh và sự hài hoà của cộng đồng, là kết quả của sự đồng tâm hợp tác giữa những cá nhân có đức hạnh tham gia giải quyết các vấn đề của cộng đồng và quốc gia. Công lý liên quan trực tiếp đến sự tiết chế và khả năng tự kiểm soát của mỗi cá nhân. Công lý là một vấn đề giản dị nếu con người cũng giản dị, rời xa lòng tham lam và sự xa hoa và sống theo đúng chức phận của mình.

Công lý xuất phát từ sự hài hoà và nó hướng tới những người khác thông qua những hành vi nhân hậu và tử tế [31]. Còn theo Aristotle, một trong những người thầy có ảnh hưởng nhất đối với bộ môn triết học chính trị, thì công lý cốt ở việc đối xử bình đẳng với những người ngang nhau và bất bình đẳng với những người không ngang hàng, tương xứng với sự khác nhau về địa vị của họ. Theo ông, công lý được chia thành “công lý cải tạo” - nơi mà toà án sửa chữa một lỗi lầm do một bên phạm phải đối với bên khác và “công lý phân phối” - cách thức, nỗ lực cố gắng để công bằng với mỗi người, đúng theo những gì mà người đó xứng đáng. Theo Aristotle, công lý phân phối chính là mối quan tâm chủ yếu, hàng đầu của các nhà lập pháp.

Tuy nhiên, cũng cần nhấn mạnh rằng luật pháp và công lý là hai khái niệm không hoàn toàn đồng nhất, thậm chí, trong một số xã hội, luật pháp đôi khi đi trệch hướng hoặc đối nghịch với công lý [25]. 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trong xã hội hiện đại, những giải thích về công lý có khuynh hướng tập trung vào công lý phân phối với mục tiêu làm thế nào để xã hội có thể phân phối một cách công bằng nhất những gánh nặng và phúc lợi của đời sống xã hội, từ đó đã đưa khái niệm công lý mang tính thực tiễn và chính trị hơn là một quan niệm siêu hình trước đây. Hayek, một trong những kiến trúc sư chính của cuộc xây dựng lại chủ nghĩa tự do, khẳng định sự tương đồng giữa tính “mù” của công lý và cạnh tranh, theo ông, công lý và cạnh tranh đều không thiên vị ai và pháp luật chính là công lý hình thức [14]. Còn John Rawls, đại biểu nổi tiếng của chủ nghĩa tự do của Mỹ, đã định nghĩa công lý là lẽ phải, điều thiện và là phẩm hạnh tối cao của con người.

Công lý là sự công bằng và công lý chính là chuẩn mực của một xã hội lý tưởng. Chuẩn mực của công bằng trong một thể chế xã hội cụ thể chính là nguyên tắc phân chia quyền lợi và nghĩa vụ cho mỗi cá nhân. Theo ông, công bằng chỉ có được khi con người tự nguyện cùng tham dự vào quá trình hợp tác xã hội để làm sao mỗi cá nhân giành được lợi ích nhiều hơn so với khi họ sống đơn lẻ [35]. Nhìn chung, người phương Tây quan niệm công lý là một khái niệm triết lý, pháp luật, đạo đức đặt ra trên cơ sở tôn trọng pháp luật và sự công bằng.

Về mặt đạo đức: Công lý là thái độ, cách ứng xử tôn trọng chân lý và tự do của người khác, thái độ này là có nguồn gốc bẩm sinh và phổ biến trong ý thức mỗi con người. Dưới góc độ pháp luật, công lý là sự công bằng bình đẳng. Công lý là nền tảng của cuộc sống xã hội dân sự. Trong truyền thống và văn hóa của người châu Phi và châu Á cũng có quan niệm khác nhau về công lý.

Theo quan niệm của người châu Phi, công lý là sự ứng xử phù hợp với truyền thống của tiền nhân. Ở Ấn Độ, người Hindous coi công lý là sự tôn trọng và chấp nhận trật tự, đẳng cấp trong xã hội. Còn giáo lý đạo Ki-tô thì cho rằng công lý là sự công bằng, sự liêm khiết, 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] sự phán quyết công minh phù hợp với pháp luật và trên hết là phù hợp với lề luật thiên chúa và luật tự nhiên [27]. Trong cuốn từ điển Luật Black, “công lý” đã được định nghĩa là “sự công bằng và hợp lý, với ba ý niệm cơ bản: sự nhấn mạnh về tầm quan trọng cá nhân, yêu cầu các cá nhân phải được đối xử một cách phù hợp, không thiên vị và bình đẳng” [33].

Ở Việt Nam, những tư tưởng, khát vọng về một nền công lý đích thực đã được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc truyền bá từ năm 1925 trong tác phẩm Bản án chế độ thực dân Pháp (Chương VIII - Công lý). Bằng ngòi bút sắc sảo, Nguyễn Ái Quốc đã đưa ra một hình ảnh về chế độ phi pháp quyền, vô nhân đạo và phản tiến hoá mà người Pháp áp đặt tại Việt Nam: Công lý được tượng trưng bằng một người đàn bà dịu hiền, một tay cầm cân, một tay cầm kiếm. Vì đường từ Pháp đến Đông Dương xa quá, xa đến nỗi sang được tới đó thì cán cân đã mất thăng bằng, đĩa cân đã chảy lỏng ra và biến thành những tẩu thuốc phiện hoặc những chai rượu ty, nên người đàn bà tội nghiệp chỉ còn lại độc cái kiếm để chém giết. Bà chém giết đến cả người vô tội, và nhất là người vô tội [26].

Ngày nay, khái niệm công lý đã được nhắc đến trong một số công trình nghiên cứu gần đây của một số tác giả như: Nguyễn Đăng Dung (Tòa án Việt Nam trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền) [6]; Nguyễn Văn Hiển (Bàn về hệ thống pháp luật) [17], Viện khoa học pháp lý Bộ Tư pháp (Đề tài nghiên cứu cấp cơ sở “Mối quan hệ giữa pháp luật và công lý – Lý luận và thực tiễn”), Vũ Công Giao (Tiếp cận công lý và các nguyên lý của nhà nước pháp quyền) [31] … Bên cạnh đó, về khía cạnh ngôn ngữ, khái niệm công lý cũng đã xuất hiện trong một số từ điển, ví dụ như: 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Công lý là lẽ phải, lẽ công bằng, phù hợp với pháp luật đương thời, không thiên lệch, không tư vị. Chế độ nào cũng coi tòa án là tượng trưng cho công lý, là cơ quan công lý của chế độ ấy [30]. Hay công lý là: Sự công bằng hay chính nghĩa, sự đúng đắn, lẽ phải. Thường được dùng trong đời sống pháp lý và đặc biệt là trong hoạt động tư pháp [2]; Công lý là sự nhận biết đúng đắn và tôn trọng theo lẽ phải các quyền lợi ích chính đáng của mọi người [22].

Tóm lại, các quan niệm trên đều đã phần nào tiếp cận đến một khía cạnh nào đó của công lý như công bằng, tôn trọng trật tự xã hội và pháp luật, nhưng suy cho cùng, công lý vẫn mang một ý nghĩa nội dung chung nhất là việc bảo đảm sự công bằng, bình đẳng giữa con người với con người đối với các quyền và lợi ích hợp pháp của họ, người này không được phép làm phương hại đến các quyền và lợi ích hợp pháp của người khác, nếu có sự vi phạm về quyền và lợi ích hợp pháp của người khác thì người đó sẽ phải chịu trách nhiệm và trả giá cho những phương hại mà mình đã gây ra. Công lý đã, đang và sẽ xuất hiện như một khát vọng về tự do, công bằng, chính nghĩa, lẽ phải, lòng nhân ái và những phẩm hạnh cao quý trong mỗi con người, mỗi xã hội.